Bosna-Hersek: doğum belgesi, kayıt düzeltmesi, tercüme ve apostil
Belge neyi kanıtlar
Doğum belgesi nüfus sicilindeki kaydın resmi örneğidir; özel bir sözleşme veya soybağını kendiliğinden belirleyen karar değildir. Bosna-Hersek’te ilk olarak çocuğun nerede doğduğu, hangi makamın kaydı tuttuğu, kimlerin ebeveyn olarak yazıldığı ve bunların hangi belge ya da karara dayandığı araştırılmalıdır. Taşıyıcı annelik söz konusuysa kayıt örneğini almak, kayıt içeriğini değiştirmek ve yabancı ülkede kabul ettirmek ayrı hukuki sorunlardır. Apostilden veya tercümeden değil, asıl nüfus kaydından başlayın.
Yetkili sicili belirleme
Ülkenin her yerinde aynı ayrıntılı nüfus işlemleri uygulanmaz. Bosna-Hersek Federasyonu (FBiH), Sırp Cumhuriyeti (RS) ve Brčko Bölgesi ayrı kurallara ve makamlara sahiptir. Federasyon İçişleri Bakanlığı 37/12 ve 80/14 sayılı Resmî Gazete metinlerine dayanırken Brčko Meclisi kendi nüfus kayıtları kanununu listeler. RS’nin güncel usul hükümleri ve Brčko’nun ayrıntılı uygulaması bu rehber için bağımsız biçimde doğrulanamamıştır. Federasyonun süresini veya belge listesini diğer bölgelerde geçerli saymayın; önce belediyeyi ve sicili belirleyin.
Federasyon içinde yetkili kayıt makamı
Federasyon Nüfus Kayıtları Kanunu’nun 80/14 sayılı değişiklikle yenilenen 13. maddesine göre doğum kaydı, annenin kayıtlı yerleşim yerindeki belediye veya şehir birimince yapılır; kayıtlı yerleşim yeri yoksa doğum yeri esas alınır. Federasyonda doğan yabancı çocuklar ve maddede belirtilen diğer yabancılar bakımından sıralama kayıtlı yerleşim yeri, kayıtlı geçici ikamet ve doğum yeridir. Bu, amaçlanan annenin hukuken anne olduğuna ilişkin hüküm değil, yer bakımından yetki kuralıdır. Hukuken ilgili anneyi ve ikamet kaydını belirleyin; uyuşmazlıkta yazılı yetki teyidi isteyin.
Federasyonda doğum bildirimi
Federasyon İçişleri Bakanlığının açıklamasına göre her çocuk doğumdan sonraki 30 gün içinde doğum siciline geçirilmelidir. Sağlık kuruluşunda doğum olduğunda bildirimi öngörülen formla kuruluş yapar. Kuruluş dışında doğumda yükümlülük önce babaya, kanundaki koşullara göre anne, sağlık görevlisi veya doğumu öğrenen kişi dahil başkalarına geçebilir. Kurumda doğum bildirimi için Form 1, kurum dışında Form 2 ve ayrıca kayıt başvurusu için 14 numaralı form bulunur. Bunların işlevleri farklıdır; taşıyıcı annelik sözleşmesi doğum bildirimini ikame etmez.
Genel 30 günlük tescil süresi ile doğumun bildirim süresini karıştırmayın. 14. madde sağlık kuruluşundaki doğumun 15 gün, diğer doğumların 30 gün içinde bildirilmesini gerektirir. 15. madde uyarınca kuruluş içindeki doğumu sağlık kuruluşu, diğerlerini kanunda belirtilen kişiler bildirir. Süre geçmişse tarihleri değiştirmeden geç tescil usulünü öğrenin; başvurudan vazgeçmeyin.
Gerekli kanıtlar
Başvurudan önce hastane doğum bildirimi veya kabul edilebilir diğer kanıtı, doğuran kadının bilgilerini, medeni hal ve kimlik belgelerini, ikamet kanıtlarını ve soybağına ilişkin mevcut mahkeme ya da idari kararları toplayın. Federasyon Bakanlığı evlilik içinde doğan çocuk için ebeveynlerin evlenme sicilinden örnek, evlilik dışında doğan için annenin doğum sicilinden örnek sayar. İlgili ebeveynlerin kimlik, ikamet ve vatandaşlık belgeleri ile üçüncü kişinin çocuğa ad bildirmesi halinde vekâlet de belirtilir. Bunlar olağan dosya içindir; uluslararası taşıyıcı annelik olaylarında kesin ve yeterli liste değildir.
Taşıyıcı annelik ve soybağı
Genetik bağ, çocuğu büyütme niyeti, aracı kuruluşa ödeme veya özel anlaşma belirli kişileri kayda ebeveyn olarak yazdırmaya tek başına yetmez. Nüfus memurunun uygulanabilir aile ve kayıt hukukundan kaynaklanan dayanağı olmalıdır. Doğuran kadını, olası hukuki babayı, niyetlenen ebeveynleri ve varsa donörü ayrı değerlendirin. Sağlık kaydı ile niyetlenen ebeveynlerin belgeleri farklı kişileri gösteriyorsa sağlık bilgisini değiştirmeyin veya sözleşmeyi mahkeme kararı gibi sunmayın. Makamdan hangi soybağı kararını istediğini yazılı açıklamasını talep edin.
Federasyonda temel bir kısıtlama vardır: tıbben destekli üremeye ilişkin kanunun 45. maddesi taşıyıcı annelik hizmeti arama ve sunmayı, çocuğu başkalarına teslim etmek üzere bu tür işlemleri kararlaştırma ve gerçekleştirmeyi yasaklar; ücretli ve ücretsiz anlaşmaları hükümsüz sayar. Bu doğrulanmış kural yalnızca Federasyon bakımındandır; RS ve Brčko’da aynı normların bulunduğunu kanıtlamaz. Yasak çocuğun hukuka uygun doğum kaydı ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Sonradan alınan belge yasak anlaşmayı geçerli kılmaz ve başka devleti niyetlenen ebeveynleri tanımaya zorlamaz.
Doğru işlem seçimi
| Doğum | Doğru işlem seçimi |
|---|---|
| Doğum kaydedilmedi | Yerel sicili belirleyin, doğum bildirimi ve kimlik belgelerini sunun; FBiH için 30 günü ve formu kontrol edin. |
| Yazım hatası | Sicili ve kaynak belgeyi karşılaştırıp resmi düzeltme isteyin. Düzeltilmiş tercüme karar yerine geçmez. |
| Niyetlenen ebeveynler farklı | Soybağını ve gerekli yetkili kararı değerlendirin. Özel taşıyıcı annelik sözleşmesi sicil kaydının yerine kendiliğinden geçmez. |
| Yurt dışında doğum | Yabancı doğumun kaydı ve ebeveyn statüsünün yazılabilirliğini araştırın; FBiH için yazılı başvuru ve yabancı örnek gerekir. |
| Yurt dışına sunulacak belge | Kopya ücreti ödemeden önce hedef ülkeyi, anlaşma muafiyetlerini, apostil mahkemesini ve tercüme şeklini öğrenin. |
Kayıt örneğini kontrol etme
Sicildeki asıl kayıt ile sonradan düzenlenen kayıt örneğini ayırın. Yetkili makamı belirledikten sonra matična knjiga rođenih sicilinden resmi örnek isteyin. Kullanılacağı makamın asıl belge, yeni tarihli örnek, çok dilli form veya onaylı suret isteyip istemediğini öğrenin. Tercümeden önce ad, doğum tarihi, yeri ve ebeveyn bilgilerini sicil ve dayanak kararla karşılaştırın. Eksik veya tartışmalı bilgi varsa yeni örnek genellikle mevcut kaydı tekrarlar, sorunu çözmez. Apostil resmi imza veya mührü doğrular; soybağının doğruluğunu değil.
Düzeltme veya statü kararı
80/14 değişikliğiyle düzenlenen 47. madde, ilk kayıt kapandıktan sonra üç düzeltme nedenini sayar: kayıtlarda veya kimlik belgelerinde aynı bilginin çelişmesi; resmî karardan yanlış aktarım; başka bir nüfus veya dinî sicilden yanlış kopyalama. Çelişki ve başka sicilden aktarım hatasında belediye/şehir birimi karar verir. Resmî karardan yanlış kopyalama, ayrıca düzeltme kararı olmadan dayanak karar esas alınarak giderilir. Kayıtlı kişisel ad için, açıkça belirtilen aktarma hataları dışında, genellikle 50a maddesine göre kanton bakanlığının ayrı tespiti gerekir. Dayanak belge ve yazılı kararı isteyin. Hukuki ebeveynliği değiştirmek yazım hatası düzeltmesi değildir.
Yurt dışında doğum
Bosna-Hersek dışında doğan çocuk için yabancı doğumun ayrıca kayda alınması gerekebilir. Federasyon Bakanlığı yabancı makamdan doğum örneğiyle yazılı başvuru ve ebeveynlerin son ikametine veya diğer kanuni bağlantılara dayalı yetki kurallarını, bazı durumlarda Sarajevo Centar’ı anlatır. Yurt dışı doğum kaydı için Form 2, veri değiştirme veya düzeltme için Form 5 ve konsolosluk üzerinden ya da temsilciyle belediyeye doğrudan başvuru olanağı belirtilir. Bu işlem yabancı taşıyıcı annelik kararını kendiliğinden tanımaz; önce ilgili ebeveyn statüsünün kaydedilebilirliği incelenmelidir.
Önemli: Sağlık kuruluşu dışındaki doğumu bildirmeye yarayan Form 2 ile yurtdışındaki doğumun kaydı için başvuru Form 2 ayrı form dizilerine aittir; birbirinin yerine kullanılamaz.
Tercüme ve apostil
Belgeyi yurt dışında kullanmadan önce kabul edecek ülkeyi ve amacı belirleyin. Bosna-Hersek 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi’ne taraftır. HCCH yetkili makamlar arasında Federasyondaki belediye mahkemelerini, RS’deki temel mahkemeleri ve Brčko Temel Mahkemesini sayar. Apostil yalnızca Sözleşme kapsamına giren belge ilişkilerinde konsolosluk tasdikinin yerini alır. Diğer anlaşmalar muafiyet sağlayabilir; taraf olmayan ülkelerde farklı tasdik gerekir. Alıcı makam belge aslı, düzenleme tarihi ve tercüme koşulları isteyebilir. Apostil vatandaşlığı, soybağını veya taşıyıcı anneliğin hukukiliğini karara bağlamaz.
Tercüme de alıcı makamın koşullarına bağlıdır. Yeminli veya mahkemece onaylı çevirmen gerekip gerekmediğini, apostilin çevrilip çevrilmeyeceğini ve tasdik ile çeviri sırasını sorun. Kiril, Latin ve diğer diller arasında kişi adları farklı yazılabilir. Özgün yazımı koruyun; pasaport, vatandaşlık veya göç başvurusundan önce uyuşmazlıkları giderin. Çevirmen resmi belgedeki ebeveyni kendiliğinden “düzeltemez”; metni doğru aktarmalıdır. Kayıt örneğini, varsa düzeltme kararını, tasdiki ve çeviriyi bağlantılı olarak saklayın.
Ret halinde
Kayıt, düzeltme veya belge verilmesi reddedilirse gerekçe, yetki, eksik evrak ve itiraz yollarını gösteren resmi yazılı karar veya bildirim isteyin. Doğum bildiriminin, başvuru alındısının, belgelerin ve yazışmaların kopyalarını saklayın. Eksik evrak, yer yönünden yetkisizlik, çelişen kimlik bilgileri, tartışmalı soybağı ve yabancı kararın tanınmaması farklı çözümler gerektirir. Resmi olmayan değişiklikler yapmayın, birden çok makama çelişkili başvurular sunmayın, çocuğun seyahat belgeleri ve çıkış şartları doğrulanmadan yolculuk planlamayın.
İşlem sırası
İzlenecek sıra: (1) FBiH, RS veya Brčko ile ilgili sicili bulun; (2) gerçek doğum bildirimini ve kimlik/statü kanıtlarını alın; (3) kimlerin ebeveyn yazılabileceğini içeren yazılı koşulları öğrenin; (4) tescil isteyin veya mevcut örneği alın; (5) gerekirse uygun düzeltme ya da statü kararına başvurun; (6) ardından hedef ülkenin tanıma, çeviri ve apostil koşullarını kontrol edin. İsim yazımı ve tarihler her aşamada tutarlı olmalıdır. Sınır aşan taşıyıcı annelikte kayıt değiştirmeden veya ayrılmadan önce yerel ve hedef ülke aile hukuku görüşlerini birlikte alın.
Hukuki açıdan doğrulanması gerekenler
2012 tarihli ilk Federasyon kanunu doğum yerindeki bildirimi düzenlerken, 2014 değişikliği 13. maddeyi annenin kayıtlı yerleşim yeri ve istisnalarına göre kayıt makamının yetkisini belirleyecek şekilde değiştirmiştir. Bunlar aynı anda geçerli iki çelişkili talimat değildir; bildirim ve kayıt birbirinden ayrılmalıdır. Sonraki değişiklikler ve somut soybağı uyuşmazlığına uygulama yine doğrulanmalıdır. RS ve Brčko usulleri, yurtdışında tanıma, vatandaşlık, pasaport ve çıkış izni ayrı değerlendirilir. Çeviri veya apostil tek başına soybağını belirlemez.
Sources and limitations
- FBiH Federal Ministry of Interior: birth register / registration and documentary lists (S1)
- FBiH Federal Ministry of Interior: civil-status registers (S2)
- FBiH government: Law on Treatment of Infertility by Biomedically Assisted Reproduction, Art 45 (S3)
- FBiH amendment 80/14 (Art. 13, 42 and 47) (S4)
- FBiH Interior Ministry: registering foreign civil-status events (S5)
- HCCH Apostille Convention status table (S6)
- HCCH Apostille competent authorities for Bosnia and Herzegovina (S7)
- Assembly of Brčko District: Civil Registers Law list (S8)
- FBiH guidance on maintaining civil registries 51/13 (S9)
- FBiH Civil Registers Law 37/12 (original enacted version) (S10)
