Bosna-Hersek · Vatandaşlık, pasaport ve yurtdışına çıkış

Yenidoğan evrakı, kapalı pasaport ve yol haritası

Bosna-Hersek: Doğum Sonrası Çocuğun Vatandaşlığı, Pasaportu ve Ülkeden Çıkışı

Dört ayrı hukuki soru

Bosna-Hersek'te doğan bir çocuk otomatik olarak Bosna-Hersek vatandaşlığı, pasaport veya ülkeden çıkış izni kazanmaz. Uygulamada dört ayrı aşama vardır: doğumun tescili, hukuken ebeveynlerin belirlenmesi, vatandaşlığın kazanılması ve kanıtlanması, ardından geçerli seyahat belgesi ve sınırı geçmeye yetki. Herhangi bir aşamadaki eksiklik, yenidoğan hastaneden taburcu edilse bile ayrılışı engelleyebilir.

Bu rehber, taşıyıcı annelik düzenlemesiyle bağlantılı bir doğum sonrasındaki belge ve seyahat konularını ele alır; düzenlemeyi hukuka uygun ilan etmez. Doğum yeri nüfus tescilini; hukuken tanınmış ebeveynlik vatandaşlık ve muvafakati; vatandaşlık pasaportu veren makamı belirler. Çıkış ve varış ülkelerinin ayrı sınır kuralları vardır. Genetik bağ veya özel sözleşme resmi statü kararının yerini tutmaz.

Pasaporttan önce vatandaşlığı belirleyin

Bosna-Hersek vatandaşlık mevzuatının 6. maddesi soy bağıyla vatandaşlık kazanımını düzenler: Bosna-Hersek'te doğmuş ve hukuken tanınmış ebeveynlerinden biri Bosna-Hersek vatandaşı olan çocuk ile iki vatandaşın çocuğu kapsamda yer alır. Yurtdışında Bosna-Hersek vatandaşı ebeveynden doğuma ilişkin başka hükümler de vardır; ancak taşıyıcı anneliğe ilişkin ebeveynlik uyuşmazlığını kendiliğinden çözmez. Güncel birleştirilmiş metni ve nüfus kaydındaki ebeveyni kontrol edin.

Ülke topraklarında doğmak genel ve koşulsuz doğum yeri vatandaşlığı sağlamaz. Madde 7, Bosna-Hersek'te doğan veya bulunan, ebeveynleri bilinmeyen, vatandaşlıkları belirsiz ya da vatansız olan veya aksi hâlde kendisi vatansız kalacak çocukları korur. Madde 7 koşulları gerçekleşirse vatandaşlığın kazanılması kanundan doğar; ancak tescil ve pasaport için delillerle resmî teyit gerekir. Niyet edilen ebeveynlerin beyanı tek başına yeterli değildir. Yabancı bir çift normal olarak sadece yerel doğum belgesiyle Bosna-Hersek pasaportu talep edemez.

Vatandaşlığın kazanılmasını onu kanıtlayan belgelerden ayırın. Doğum kaydı örneği tescilli olayları ve ebeveyn bilgilerini; vatandaşlık belgesi veya kabul edilen başka kayıt kanıtı pasaport için dayanılan vatandaşlığı gösterir. Vatandaşlık yabancı ebeveyn aracılığıyla ileri sürülüyorsa gerekli soy bağı, genetik bağ, tescil veya mahkeme kararı belgelerini ilgili devletin hukuku ve konsolosluğu belirler. Seyahat rezervasyonundan önce yazılı belge listesi isteyin.

Taşıyıcı annelik hukuki ebeveynliği nasıl etkiler?

Bosna-Hersek Federasyonu'nda Aile Kanunu'nun 53. maddesi doğum yapan kadını anne sayar; 54. madde annenin eşi hakkında babalık karinesi içerir. Bu, niyet edilen ebeveynlerin ikisinin de doğum kaydına hemen yazılacağı beklentisiyle çatışabilir. Bunlar Federasyon hükümleridir; Sırp Cumhuriyeti veya Brčko Bölgesi'ndeki kesin ebeveynlik kurallarının doğrulanmış anlatımı değildir. Madde 54 uyarınca çocuk evlilik sırasında veya evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde doğarsa annenin kocası baba sayılır; çocuk sonraki evlilik sırasında doğmuşsa karine yeni koca için geçerlidir.

Federasyonun tıbben destekli üreme yasasının 45. maddesi taşıyıcı annelik hizmeti aramayı veya sunmayı, başkaları için çocuk doğurup devretme amacıyla anlaşma yapmayı ya da üreme işlemi gerçekleştirmeyi yasaklar; çocuk doğurma ve üçüncü kişiye teslim etme anlaşmaları bedelli veya bedelsiz hükümsüzdür. Bu ciddi bir hukuki engeldir, ruhsat yolu değildir. Ancak çocuk kayıtsız veya korumasız bırakılamaz; yetkili makamlar doğum ve ebeveynlik meselelerini ele almalıdır.

Biyolojik soy bağı, yerel aile hukukunda annelik, velayet, yabancı kararlar ve bunların yurtdışında tanınması ayrı sorunlardır. Taşıyıcı annelik sözleşmesini yerel doğum sicilini geçersiz kılıyormuş gibi sunmayın. Doğum yapan kadın, niyet edilen ebeveyn veya karineye dayalı baba yoksa, beyanda ihtilaf varsa ya da onay veremiyorsa pasaporttan önce nüfus memuru, vesayet makamı ve mahkemeyle süreci araştırın. Yabancı karar ayrıca tanıma gerektirebilir; otomatik etki varsayılmaz.

Doğumu tescil edin, kanıtları toplayın

Federasyon'daki 2012 tarihli Siciller Kanunu doğum bildirimini doğum yerindeki kayıt görevlisine yönlendirir. 13–15. maddeler hastanenin bildirimi ile sonraki tescil işlemlerini ayırır: sağlık kurumundaki doğum 15 gün, diğer koşullarda doğum 30 gün içinde bildirilmelidir. 16. madde çocuğun adının 30 gün içinde bildirilmesini ayrıca düzenler. Bu sürelerin hiçbiri pasaport çıkış tarihini garanti etmez.

Hastane doğum bildirimini ve resmi doğum sicili örneğini alıp isimlerin yazılışını, tarihleri ve kimlikleri ebeveyn belgeleriyle karşılaştırın. Belediyenin listesi kimlik, evlilik veya ebeveynlik kayıtları, ikamet ve vatandaşlık kanıtı isteyebilir; şartlar hukuki ebeveynlik ve belediyeye bağlıdır. Asılları ve tasdikli kopyaları saklayın, ilgili konsolosluk için çeviri veya tasdik ihtiyacını sorun. Hukuki dayanak olmadan niyet edilen ebeveyni kayda eklemeyin. Çocuğa eşlik eden hukuki ebeveynin soyadı farklıysa sınırda ilişkiyi kanıtlamak için doğum kaydı örneğini taşıyın.

Doğum Sırp Cumhuriyeti veya Brčko'daysa Federasyon sürelerini kıyas yoluyla uygulamak yerine yetkili kayıt makamını ve güncel kuralları doğrulayın. Hastane belgeleri ile planlanan yabancı pasaport anne veya baba bakımından çelişiyorsa önce bu çelişkiyi çözün: havayolu, konsolos veya sınır görevlisi kimliği ve refakat yetkisini sorgulayabilir. Yazılı açıklamayı ve varsa ebeveynliği çözen hukuki kararı saklayın; özel beyan yeterli olmayabilir.

Çocuğun kendi seyahat belgesini alın

Bosna-Hersek pasaportu, Bosna-Hersek vatandaşı olarak tanınan kişiye verilir. IDDEEA'nın resmi açıklamasına göre küçük için bir ebeveyn diğerinin muvafakatiyle başvurur; somut olayda kanuni istisnalar ayrıca kontrol edilmelidir. Federasyon'da kanton içişleri bakanlıkları, Sırp Cumhuriyeti'nde İçişleri Bakanlığı ve Brčko'da yetkili makam pasaport verir. Üç yaşından küçük çocuk için belirtilen geçerlilik üç yıldır.

IDDEEA olağan işlem için 30 güne, yasal şartlarla acil işlem için 72 saate kadar süre belirtir; bu süreler usulüne uygun başvuruyu gerektirir ve vatandaşlık veya muvafakat uyuşmazlığını gidermez. Çocuk yabancı vatandaş kabul ediliyorsa ilk pasaport ya da acil seyahat belgesini o devletin büyükelçiliği veya konsolosluğuyla görüşün. Bosna-Hersek hastane yazısı, ebeveyn pasaportu veya yabancı doğum kaydı fotokopisi çocuğun pasaportu değildir.

Çıkış, refakatçi ve varış ülkesini kontrol edin

Sınır Polisi rehberine göre 14 yaşından küçük Bosna-Hersek vatandaşı çocuk, geçerli seyahat belgesiyle bir veya iki ebeveyn, yasal temsilci ya da vasi eşliğinde yurtdışına çıkabilir. Mahkeme, sosyal hizmet veya başka yetkili makamın yürürlükte olan engeli bulunmuyorsa tek ebeveynle seyahat mümkündür. Bu sınır kuralı pasaport verilmesi sırasında istenen diğer ebeveynin muvafakatini kaldırmaz. Bosna-Hersek vatandaşı 14 yaşından küçük çocuk üçüncü bir kişiyle seyahat ederse Sınır Polisi, iki ebeveynin veya yasal temsilci ya da vasinin yetkili makamca tasdik edilmiş muvafakatini ister.

14 yaş altı yabancı çocuklar için yabancıların ülkeye girişi ve Sınır Polisi resmi açıklamaları, ebeveyn, yasal temsilci, vasi ya da imzalı ve tasdikli vekaletle yetkilendirilmiş refakatçiyle seyahati; refakatsiz çocuk için ilgili muvafakati öngörür. Belgede çocuk, temsilci, gerektiğinde refakatçi, amaç ve süre belirtilmelidir. Kuralın çıkışa, çocuğun gerçek statüsüne ve çekişmeli ebeveynliğe uygulanışını Sınır Polisi'ne teyit ettirin. Belirli havayolu düzenlemeleri, okul gezileri ve organize spor veya kültür etkinliklerinde muvafakat var sayılabilir; bu, yenidoğan için genel muafiyet değildir. Yetki belgesinin resmî dili ve onaylı tercüme şartlarını doğrulayın.

Kural olarak doğum belgesi tek başına Bosna-Hersek sınırını geçmeye yarayan seyahat belgesi değildir; vatandaşlığa bağlı olağanüstü bir istisnanın bu çocuk için geçerli olup olmadığını Sınır Polisiyle doğrulayın. Geçerli çocuk pasaportu olsa dahi hedef ülkeye kabulü, vize veya ikameti, transit kurallarını, havayolu belgelerini ve velayet kısıtlarını kontrol edin. Niyet edilen ebeveynlerin ülkesi Bosna-Hersek veya başka yerde farklı kaydedilmiş ebeveynliği tanımayabilir. Ülkeden çıkış diğer ülkeye kabulü veya sonraki vatandaşlık tescilini garanti etmez.

Bilet almadan önce karar tablosu

Her senaryo vatandaşlık, hukuki ebeveynlik kanıtı ve seyahat belgesini verecek makam açısından değerlendirilmelidir; tablodaki hiçbir satır otomatik hak vermez. İki yabancı ebeveyn ve yerel doğum kaydı tek başına vatandaşlık yaratmaz. Hukuken tanınmış Bosna-Hersek vatandaşı ebeveyn soy bağı yolunu açabilir; yine kanıt ve başvuru gerekir. Olası vatansızlık resmi inceleme ister. İhtilaflı ebeveynlik pasaport ve refakat yetkisinden önce çözümlenmelidir.

DurumKontrol edilecek konu
İki yabancı ebeveyn; ülkede doğumDoğum yeri yetmez; yabancı konsolosluğa sorun
Tanınmış Bosna-Hersek vatandaşı ebeveynSoy bağı, sicil ve pasaport kanıtlarını inceleyin
Olası vatansızlıkYetkili makamdan resmi inceleme isteyin
Çekişmeli ebeveynlikSicil ve muvafakati yolculuktan önce çözün

Sıra, gecikmeler ve başvuru yolları

Doğumdan önce yeri ve ilgili entite/bölgeyi, tüm ilgili yetişkinlerin vatandaşlık ve medeni hâlini, her ebeveyn kaydının hukuki dayanağını not edin. Nüfus görevlisi ve iki olası pasaport makamına yazılı başvurun. Doğumdan sonra hastane bildirimi, sicil örneği, ebeveynlik belgeleri ve vatandaşlık kanıtını temin edin. Ardından pasaport başvurusu yapın, belge verilmesi ve seyahat muvafakatlerini, sınır kapısını ve hedef ülkeye kabul koşullarını doğrulayın.

Örnek A: İki yabancı niyet edilen ebeveyn Federasyon'da doğum planlar. Doğum yeri tek başına Bosna-Hersek vatandaşlığı sağlamaz ve doğum yapan kadın Federasyon hukukuna göre anne kaydedilebilir. Önce hukuka uygun doğum kaydı sağlanmalı, ardından kendi devletlerinden ebeveynliği tanıyıp çocuğa belge verip vermeyecekleri öğrenilmelidir; taşıyıcı annelik sözleşmesi bu aşamaların yerini alamaz.

Örnek B: Hukuken tanınmış ebeveynlerden biri Bosna-Hersek vatandaşıdır, çocuk ülkede doğmuştur. Soy bağıyla vatandaşlık mümkün olabilir; ancak sicil ve pasaport makamı kimlik, ebeveynlik ve vatandaşlığa ilişkin tutarlı kanıt ister. Örnek C: Çocuk vatansız kalabilir veya hiçbir konsolosluk belge vermeyebilir. Sicilden, vatandaşlık makamından ve çocuk koruma ya da adli yardımdan acil yazılı değerlendirme isteyin; Madde 7 kapsamına muhtemel girişi doğrulanmış vatandaşlık veya verilmiş pasaportla karıştırmayın.

Tescil, vatandaşlık doğrulaması veya pasaport reddedilirse gerekçeyi ve itiraz yollarını açıklayan yazılı karar isteyin. Sonradan tamamlanabilecek eksik belgeyle makam veya mahkeme gerektiren ebeveynlik/vatandaşlık uyuşmazlığını ayırın. Başvuru alındılarını ve çevirileri saklayın, doğum koşullarını yanlış beyan etmeyin; yenidoğan uzun süre belgesiz kalacaksa hızla yerel hukukçuya danışın. Başkasının pasaportuyla asla seyahat etmeyin.

Güvenli sıra hukuki ebeveynlik ve doğum tescili, doğrulanmış vatandaşlık, çocuğun geçerli seyahat belgesi, çıkış ve hedef ülkeye kabul şeklindedir. Burada anılan resmi kaynaklar ulusal kuralları ve Federasyon'daki belirli usulleri kapsar; tüm belediye, yabancı konsolosluk ve mahkemelerin güncel uygulamasını kanıtlamaz. Özellikle taşıyıcı annelik, yabancı karar, velayet engeli veya vatansızlık riskinde olaya özgü yazılı teyit alın.

Resmi kaynaklar ve sınırlar

  1. Official Gazette of BiH 22/16: Citizenship Law (2016 consolidated text) [S01]
  2. Ministry of Civil Affairs: Citizenship and Travel Documents FAQ [S02]
  3. Federation Family Law, Articles 53–54 [S03]
  4. Federation law on medically assisted reproduction, Article 45 [S04]
  5. Federation Law on Registers (2012), Articles 13–16 [S05]
  6. Novi Travnik municipal register: listed birth documents [S06]
  7. IDDEEA: Passports of Bosnia and Herzegovina [S07]
  8. BiH Border Police: Frequently asked questions [S08]
  9. Service for Foreigners Affairs: Entry of minors [S09]
  10. BiH Border Police: Border crossing of BiH citizens [S10]

Hukukçularımızın uygulamasından

Bosna'dan ayrılmadan ikinci ebeveynin rızası da noterde onaylandı

Bosna-Hersek vatandaşı çocuk babasıyla yaşıyor, kayıttaki hukuki anne ise başka bir ülkede çalışıyordu. Bebeği yurt dışına teyzesi götürecekti. Yanında yalnızca çocuğun pasaportu ve doğum belgesinin kopyası vardı. Hukukçumuz, 14 yaşından küçük bir çocuk ebeveyni veya yasal temsilcisi olmayan biriyle seyahat ediyorsa sınır polisinin her iki ebeveynin onaylı rızasını istediğini açıkladı.

Anne çalıştığı yerde, baba ise Saraybosna'da noter önünde rızasını verdi. Teyze pasaport ve doğum belgesiyle birlikte iki belgeyi de aldı. Çocuk sınırda gecikmeden ülkeden ayrıldı. Hukukçumuz aileye önceden hatırlatmıştı: Federasyon'da özel taşıyıcı annelik anlaşması geçerli olmadığından yetişkinlerin yetkilerini yalnızca ebeveyn kaydı belirler.

Müvekkilin gizliliğini korumak için bazı ayrıntılar değiştirilmiştir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar