Ukrayna · Soybağının kurulması

Nüfus kaydı için hazırlanmış nötr klasörler ve belgeler bulunan düzenli bir çalışma masası

Ukrayna’da taşıyıcı gebelikte soybağı: mahkeme, nüfus kaydı ve doğum öncesi belgeler

Ukrayna’da koşulları karşılayan gestasyonel taşıyıcı gebelikte amaçlanan ebeveynlerin doğum kaydına geçirilmesinin olağan yolu, önceden mahkeme kararı almak değil, medeni hâl kayıt makamında idari tescildir. Aile Kanunu’nun 123(2). maddesine göre, eşlerin yardımcı üreme teknolojileri (YÜT) yoluyla oluşturduğu embriyo başka bir kadının vücuduna aktarılırsa çocuğun ebeveynleri eşlerdir. Kayıt kuralları ve Sağlık Bakanlığının 787 sayılı Emri belirli belgeler ister: doğumu doğrulayan belge, doğum yapan kadının eşlerin ebeveyn olarak kaydedilmesine rızası ve imzasının noter tarafından tasdik edilmesi, ayrıca fetüs ile amaçlanan ebeveynlerden biri arasındaki genetik bağı gösteren belge. Bu yol koşullara bağlıdır ve her durum için genel bir garanti değildir.

Hukuki dayanak ve sınırlar

Bu mekanizma belirli bir olgu düzenine dayanır: evli çift YÜT kapsamında embriyo aktarımına rıza göstermiştir, taşıyıcı anne doğum yapmıştır ve gerekli olgular resmî belgelerle kanıtlanmıştır. Aile Kanunu’nun 123(2). maddesi soybağını düzenler; 787 sayılı Emrin 6.9. maddesi ve Adalet Bakanlığı kayıt kurallarının 11. maddesi kayıt usulünü açıklar. Doğumun kanıtlanmasına ilişkin dar bir yargısal istisna vardır: genel kurallarda öngörülen doğum belgelerinin hiçbiri mevcut değilse kayıt, kadının doğum yaptığını tespit eden mahkeme kararına dayanır. Bu, amaçlanan ebeveynlerin soybağını rutin olarak belirleyen bir karar değildir; böyle bir kararın taşıyıcı gebelik dosyasının tamamını çözüp çözmediği olgulara bağlıdır. Özel sözleşme, klinik yazısı veya genetik test, öngörülen belgelerin yerini tutmaz. Özel usul eşler için düzenlenmiştir. Donör gamet kullanılması tek başına bu usulün uygulanıp uygulanmayacağını göstermez: 787 sayılı Emir, çiftin veya amaçlanan ebeveynlerden birinin çocukla genetik bağının bulunmasını şart koşar; somut durum 123(2). madde ve öngörülen kanıtlar bakımından ayrıca kontrol edilmelidir. Evli olmayan amaçlanan ebeveynler, evliliğin tartışmalı olması, amaçlanan ebeveynlerin hiçbirinin genetik bağının bulunmaması, taşıyıcı annenin çocukla genetik bağının olması veya çelişkili belgeler ayrı değerlendirme gerektirir.

Bu usule güvenmeden önce olguların yasal modele uyduğunu kontrol edin. Embriyo, evli amaçlanan eşler tarafından YÜT yoluyla oluşturulmuş ve başka bir kadının vücuduna aktarılmış olmalıdır. 787 sayılı Emir uyarınca amaçlanan çiftin veya ebeveynlerden birinin çocukla genetik bağı bulunmalı; taşıyıcı annenin doğrudan genetik bağı olmamalıdır. Emir, burada ayrıntılandırılmayan başka tıbbi koşullar ve katılımcı uygunluğu gereklilikleri de içerir. Embriyo aktarımından önce YÜT sağlayıcısından ve Ukraynalı hukuk danışmanından bu koşulları ve yürürlükteki kuralları doğrulamasını isteyin. Kliniğin kabulü veya sözleşme imzalanması, soybağı kayıt usulünün uygulanacağını tek başına kanıtlamaz.

Doğumdan önce hazırlanacak belgeler

787 sayılı Emrin 6.11. maddesi, amaçlanan çiftin programa ilişkin belgelerini sıralar: (1) YÜT uygulaması için hasta başvurusu; (2) her iki eşin pasaport kopyaları; (3) evlilik belgesi kopyası; ve (4) taşıyıcı anne ile amaçlanan kadın, erkek veya çift arasındaki yazılı ortak sözleşmenin noter tasdikli kopyası. Orijinalleri ve eksiksiz bir kopya setini saklayın. Adların, doğum tarihlerinin, pasaport bilgilerinin, evlilik kayıtlarının ve harf çevrimlerinin tüm belgelerde aynı olduğundan emin olun. Kimlik belgesi yenilendiyse veya soyadı değiştiyse, kayıt görevlisinin belgelerin aynı kişiye ait olduğunu kendiliğinden çıkarsamasını beklemek yerine doğumdan önce uyumsuzluğu giderin.

6.10. madde taşıyıcı annenin belgelerini sıralar: yazılı başvurusu; pasaport kopyası; bekâr kadınlar hariç evlilik veya boşanma belgesi kopyası; kendi çocuğunun/çocuklarının doğum belgesi kopyası; ve bekâr değilse eşinin programa katılımına rızası. Eşin rızası YÜT programına katılımla ilgilidir. Doğum kaydında amaçlanan çiftin ebeveyn olarak yazılması için gereken ayrı rıza ile aynı değildir. Bu belgeleri birbirinin yerine geçer kabul etmeyin.

Doğum kaydı için gereken belgeler

Doğumdan sonraki kayıt için 787 sayılı Emrin 6.9. maddesi ve Kuralların 11. maddesi başvuruyla birlikte sunulacak üç temel belgeyi belirtir: (1) çocuğun taşıyıcı anne tarafından doğurulduğunu doğrulayan resmî belge; (2) taşıyıcı annenin amaçlanan eşlerin ebeveyn olarak kaydedilmesine rıza beyanı ve imzasının noter tarafından tasdiki; (3) fetüs ile amaçlanan ebeveynlerden anne veya baba arasındaki genetik bağı gösteren öngörülmüş belge. Başvuruyu embriyo aktarımına rıza veren eşler yapmalıdır. Doğum hastanesine ve YÜT kliniğine güncel kurallara göre hangi doğum belgesinin verileceğini ve her orijinali kimin sağlayacağını sorun; formlar ve elektronik kayıtlar değişebilir.

İki rıza belgesini birbirinden ayırın. Gerekiyorsa taşıyıcı annenin eşinin rızası, 6.10. madde uyarınca program öncesi dosyaya girer. Taşıyıcı annenin amaçlanan çiftin ebeveyn olarak kaydedilmesine yönelik noter tasdikli rızası ise 6.9. madde ve 11. madde kapsamında doğum kaydı belgesidir. Sözleşmedeki genel bir hükmün, kliniğe verilen rızanın veya taşıyıcı annenin ilk beyanının özel kayıt rızasının yerini tuttuğunu varsaymayın. Doğumdan önce klinik ve noterle, taşıyıcı annenin doğru belgeyi baskı olmadan ve hukuki etkisini anlayarak zamanında imzalayıp imzasını tasdik ettirebilmesi için düzenlemeleri kararlaştırın.

Kayıt yeri ve sicil kaydının içeriği

Genel kayıt kuralları doğumun çocuğun doğduğu yerde veya ebeveynlerden birinin ikamet yerinde kaydedilmesine izin verir. Kayıt makamları, medeni hâl işlemlerinin devlet kayıt birimleri ve ilgili yerel meclislerin yürütme organlarıdır. Genel kurala göre ebeveynler doğumu gecikmeden, en geç doğum tarihinden itibaren bir ay içinde kaydettirmelidir. Taşıyıcı gebelik özel belge dosyası gerektirdiğinden, beklenen doğumdan önce seçilen kayıt makamına başvurun, durumu yazılı olarak açıklayın ve güncel kontrol listesini, kabul edilen doğum belgesini, orijinal ve tasdikli kopya koşullarını, randevu usulünü ve yabancı ebeveynler için çeviri veya kimlik belgesi koşullarını sorun. Kayıt makamı doğrulayana kadar kliniğin yanıtını ön bilgi olarak değerlendirin.

Adalet Bakanlığı kurallarının 11. maddesinin güncel sürümü (22 Temmuz 2026 tarihli değişiklik) doğum kaydında iki olası not öngörür: biri, eşlerin ebeveyn olarak kaydedilmesine rıza beyanına dayanarak elektronik sağlık sistemi verileri üzerinden anneyi tanımlar; diğeri anneyi tıbbi doğum belgesine göre tanımlar. Kayıtta ayrıca genetik bağ belgesini düzenleyen kurumun bilgileri ve tasdik tarihi ile kayıt numarası dâhil noterin bilgileri yer alır. Güncel metinler bu konuda tamamen uyumlu değildir: Sağlık Bakanlığının 787 sayılı Emrinin birleştirilmiş metnindeki 6.9. madde hâlâ tıbbi doğum belgesine dayalı ifadeyi içerirken, Adalet Bakanlığının güncel kuralları iki alternatife de yer verir. Somut olayınızda hangi ifadenin kabul edileceğini varsaymayın. Kayıt tamamlanmadan önce görevli memurdan ve Ukraynalı bir hukukçudan uygulanacak belge yolunu ve kesin not metnini teyit etmelerini isteyin; ayrıca ebeveynlere verilen doğum belgesi veya örnekte hangi bilgilerin görüneceğini sorun.

Karar matrisi

DurumKuralın öngördüğüPratik sonraki adım
Standart ve koşulları sağlayan durumEvli amaçlanan çift; YÜT kapsamında embriyo aktarımı; gerekli genetik bağ ve belgeler kanıtlanmış.Kuralların 11. maddesindeki idari yolu kullanın; mahkeme kararı olağan belge olarak listelenmemiştir.
Genetik bağı yalnızca bir amaçlanan ebeveynde var787 sayılı Emir çiftin veya ebeveynlerden birinin genetik bağını kabul eder; 11. madde anne ya da babayla genetik bağı gösteren belge ister.Genetik bağı olan ebeveyni belirten öngörülmüş belgeyi YÜT sağlayıcısından isteyin ve dosyayı kayıt görevlisiyle doğrulayın.
Evlilik yok veya taşıyıcı annenin genetik bağı varÖzel kayıt kuralı eşler için yazılmıştır; YÜT emri taşıyıcı annenin doğrudan genetik bağı olmamasını şart koşar.Standart yolun uygulanacağını varsaymayın. Embriyo aktarımından önce olaya özgü Ukrayna hukuku danışmanlığı alın.
Rıza/belge eksik veya kayıtlar çelişkiliStandart yol, öngörülen doğum belgesini, ayrı noter tasdikli rızayı ve genetik bağ belgesini gerektirir. Genel kurallarda belirtilen doğum belgelerinin hiçbiri yoksa 2. madde kadının doğum yaptığını tespit eden mahkeme kararını öngörür; bu karar eksik rıza veya genetik kanıtın yerini otomatik olarak tutmaz.Eksikliği ve gerekçesini yazılı isteyin, başvuru kanıtını saklayın ve düzeltme, idari inceleme veya dava yolundan hangisinin uygun olduğunu Ukraynalı avukata değerlendirtin.

Doğum öncesi eylem planı

  1. Programın yasal modele uyduğunu ve tıbbi/genetik koşulların belgelendiğini doğrulayın.
  2. Amaçlanan ebeveynlerin ve taşıyıcı annenin belgelerini toplayın; her yazımı ve kimlik bilgisini karşılaştırın.
  3. 787 sayılı Emirde öngörülen yazılı ortak sözleşmeyi ve noter tasdikli kopyasını alın.
  4. YÜT sağlayıcısından Ek 18’deki genetik bağ belgesini isteyin ve doğum belgesinin nasıl verileceğini doğrulayın.
  5. Taşıyıcı annenin kayıt rızasını ve noter işlemlerini önceden planlayın; özgür ve bilinçli rızasını koruyun.
  6. Seçilen medeni hâl kayıt makamından güncel belge listesini yazılı olarak isteyin.
  7. Orijinalleri, tasdikli kopyaları, istenen çevirileri, klinik belgelerini ve başvuru/yanıt tarihçesini saklayın.

Ukrayna kaydının çözmediği konular

Ukrayna’daki doğum kaydı tek bir soruyu yanıtlar: doğum ve soybağının Ukrayna hukukuna göre nasıl kaydedildiğini. Tek başına başka bir ülkenin aynı soybağını tanıyacağını, vatandaşlık vereceğini, pasaport düzenleyeceğini veya çocuğun ülkeden çıkışına ve girişine izin vereceğini garanti etmez. Bu konular ebeveynlerin vatandaşlık ve ikamet ülkelerinin hukuk ve usullerine, bazen de konsolosluk uygulamasına veya yurt dışındaki yargı süreçlerine bağlıdır. Seyahat rezervasyonu yapmadan önce ilgili konsolosluğa ve varış ülkesindeki bir avukata gerekli belgeleri ve tanıma işlemlerini sorun. Vatandaşlık, pasaport, çıkış ve yabancı ülkede soybağının tanınması konularını Ukrayna kayıt dosyasından ayrı değerlendirin.

Mevzuat tasarılarının durumu

Bu alandaki mevzuat değişebilir. 21 Ekim 2026 tarihinde Verkhovna Rada’nın resmî kayıt sistemi, Aile Kanunu ve medeni hâl işlemlerinin devlet kaydına ilişkin kanunda değişiklik öneren 15306 sayılı tasarıyı “görüşülmeyi bekliyor” olarak gösteriyordu; YÜT/taşıyıcı gebelikte devlet çıkarları ve çocuk haklarına ilişkin 15507 sayılı tasarı ise komisyonda incelenmeye devam ediyordu. Bunlar sırf sunulmuş veya tartışılmış olmaları nedeniyle yürürlükte hukuk değildir. Bir tasarı ancak uygulanabilir kabul, imza, yayımlanma ve yürürlüğe girme aşamalarından sonra hukuki durumu değiştirir. Embriyo aktarımından önce ve doğum kaydından önce resmî durumu tekrar kontrol edin; özellikle aşamalar arasında aylar geçiyorsa.

Pratik sonuç

Özetle: koşulları karşılayan evli çift ve genetik bağı olmayan gestasyonel taşıyıcı anne için Ukrayna hukuku, amaçlanan eşlerin ebeveyn olarak idari kaydına imkân tanır. Temel doğum kayıt dosyası; doğum belgesi, taşıyıcı annenin kayda yönelik ayrı ve noter tasdikli rızası ile öngörülen genetik bağ belgesinden oluşur ve YÜT programı belgeleriyle desteklenir. Mahkeme olağan ilk adım değildir; ancak uygunluk, evlilik, genetik bağ, rıza veya belgeler tartışmalıysa sonuç otomatik değildir.

  1. S1. Ukrayna Aile Kanunu, madde 123.
  2. S2. Ukrayna Sağlık Bakanlığının 9 Eylül 2013 tarihli 787 sayılı Emri, Ukrayna’da yardımcı üreme teknolojilerinin uygulanma usulü, 6.1, 6.4 ve 6.9–6.11. maddeler ile Ek 18.
  3. S3. Ukrayna Adalet Bakanlığının 18 Ekim 2000 tarihli 52/5 sayılı Emri, Ukrayna’da medeni hâl işlemlerinin devlet kaydına ilişkin Kurallar, Bölüm III, Bölüm 1, 3, 8 ve 11. maddeler. Öngörülen doğum belgeleri yoksa doğumun mahkeme kararıyla tespit edilmesine ilişkin 2. maddeyi de içerir.
  4. S4. Aile Kanunu ve medeni hâl işlemlerinin devlet kaydına ilişkin kanunda değişiklik öneren 15306 sayılı tasarıya ait Verkhovna Rada resmî kartı; 21 Ekim 2026 tarihinde görünen durum: “görüşülmeyi bekliyor”.
  5. S5. Yardımcı üreme/taşıyıcı gebelikte devlet çıkarları ve çocuk haklarına ilişkin 15507 sayılı tasarıya ait Verkhovna Rada resmî kartı; 21 Ekim 2026 tarihinde görünen durum: “komisyonda inceleniyor”.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar