Ukrayna · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Koyu renkli bir hukuk ofisi masasındaki yabancı doğum kayıtları, dosya klasörü ve pasaport benzeri kitapçık
Yalnızca editoryal görseldir; gerçek bir makamı, izni veya hukuki sonucu kanıtlamaz.

Ukrayna: Yurt dışındaki taşıyıcı annelik sonrası ebeveynliğin tanınması

Ukrayna’nın yurt dışındaki taşıyıcı annelikten doğan ebeveynliği nasıl değerlendirebileceği: belgeler, uygulanacak hukuk, yabancı kararlar ve sonraki adımlar.

Kısa yanıt: tanıma otomatik değildir

Ukrayna, yurt dışında taşıyıcı annelik programı sonrasında kurulan ebeveynlik ilişkisini tanıyabilir mi? Her olay için geçerli bir evet veya hayır yanıtı yoktur; sonuç somut olgulara bağlıdır. Yabancı doğum belgesi, gerekli şekil şartları yerine getirildikten sonra Ukrayna’da kullanılabilecek resmî bir kayıt olabilir. Ancak belgenin gerçekliği ile belgede yazılı ebeveyn bilgilerinin hukuki etkisi ayrı meselelerdir. Ukrayna’nın kanunlar ihtilafı kuralları, çocuğun doğum anındaki kişisel hukuku, uygulanabilir bir uluslararası anlaşma ve belgenin doğum kaydı mı yoksa kesinleşmiş mahkeme kararı mı olduğu izlenecek yolu değiştirebilir.

Çocuğun doğumdaki vatandaşlığı, amaçlanan ebeveynlerin medeni hâli, gametlerin kaynağı ve kullanımı, gebeliği taşıyan kadının hukuki durumu ve Ukrayna’da talep edilen somut sonuç önemlidir. Yurt dışında taşıyıcı annelik yapılmış olması tek başına Ukrayna’nın tanımayı reddetmesi gerektiğini göstermez; buna karşılık, belgede amaçlanan ebeveynlerin yazılması da her Ukrayna makamının bu bilgileri otomatik olarak kaydedeceğini garanti etmez. Bu, yalnızca apostil alma işi değil, belge ve hukuki statü analizidir.

Belgeyi, ebeveynliği ve idari sonuçları ayrı değerlendirin

Üç soru birbirinden ayrılmalıdır: (1) yabancı belge gerçek ve şeklen kullanılabilir mi? (2) uygulanacak kanunlar ihtilafı ve maddi hukuk kurallarına göre kim yasal ebeveyndir? (3) Ukrayna makamı hangi kayıt, hak, vatandaşlık, pasaport veya seyahat işlemini yapabilir? Ukrayna’nın Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu’nun 13. maddesi ve nüfus kayıt kuralları yabancı belgelerin şekil şartlarını düzenler. Her belgeyi ebeveynliğin tüm sonuçları hakkında otomatik bir karara dönüştürmez.

Apostil veya tasdik, genel olarak resmî belgenin kaynağını doğrular; her bilginin doğru olduğunu veya içeriğin hukuki etkisini doğrulamaz. Bu nedenle doğum belgesi, mahkeme kararı, taşıyıcı annelik sözleşmesi, klinik yazısı ve genetik rapor farklı işlevlere sahiptir. Özel bir sözleşme veya klinik yazısı, resmî nüfus kaydı ya da mahkeme kararıyla eşdeğer kabul edilmemelidir.

Ebeveynliği hangi hukuk belirler?

Uygulanabilir bir uluslararası anlaşma farklı bir kural öngörmüyorsa, Ukrayna Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu’nun 65. maddesi, babalığın kurulması ve babalığa itiraz edilmesinin çocuğun doğum anındaki kişisel hukukuna tabi olduğunu açıkça belirtir. Bu kural bakımından çocuğun doğumdaki vatandaşlığı, söz konusu hukuku belirlemede genellikle önemlidir. Ukrayna Adalet Bakanlığının 17 Aralık 2025 tarihli açıklaması da kuralı babalık bakımından ele alır; annelik için ayrı bir kanunlar ihtilafı kuralını ele almaz. Aynı açıklama, davacının Ukrayna’da ikamet etmesi hâlinde Ukrayna mahkemelerinin babalığın kurulması veya babalığa itiraz davalarına bakabileceğini belirtir; başvurmadan önce yargı yetkisini ve varsa anlaşmadaki özel kuralları doğrulayın. Talep annelikle ilgiliyse, kanunlar ihtilafı sorununun 65. maddeyle tek başına çözüldüğünü varsaymayın; somut talebe uygulanacak kuralı Ukraynalı bir hukukçu belirlemelidir. Birden fazla vatandaşlık, vatandaşlığın belirsiz olması veya vatansızlık da ayrı bir inceleme gerektirebilir. Doğum ülkesinin hukukunun ya da amaçlanan ebeveynlerin mevcut ikamet ülkesinin her zaman uygulanacağını varsaymayın.

Ukrayna Aile Kanunu’nun 123. maddesi de maddi hukuk bakımından önemlidir. Maddede belirtilen durumda, yardımcı üreme teknikleriyle evli bir çift tarafından oluşturulan embriyo başka bir kadının vücuduna transfer edilirse eşler çocuğun ebeveynleridir. Ancak bu hüküm, yurt dışındaki her taşıyıcı annelik kaydının tanınmasına ilişkin genel bir kural değildir. Hükmün somut olaya uygulanması, yabancı hukuk, donör gamet kullanımı, ebeveynlerin statüsü ve yabancı mahkeme kararının varlığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Tasdik, apostil ve Ukraynacaya çeviri

Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu’nun 13. maddesi, yetkili yabancı makamlarca öngörülen biçimde düzenlenen belgelerin, Ukrayna hukuku veya uluslararası anlaşma istisna tanımadıkça, tasdik edilmeleri hâlinde Ukrayna’da geçerli sayılacağını belirtir. Ukrayna’nın nüfus olaylarının devlet kaydına ilişkin kuralları, yabancı dildeki belgelerin öngörülen şekilde onaylanmış Ukraynaca çeviriyle sunulmasını da ister; yabancı nüfus belgeleri için anlaşma istisnaları saklı kalmak üzere tasdik şartı bulunur.

Belgeyi düzenleyen devleti, Ukrayna ile arasındaki anlaşmaları, belge türünü ve kullanım amacını kontrol etmeden otomatik olarak apostil başvurusu yapmayın. 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesi uygulanıyorsa apostil imzanın gerçekliğini, imza sahibinin sıfatını ve gerektiğinde mühür veya damgayı doğrular. Ebeveynlik bilgilerinin maddi hukuk bakımından doğru olduğunu belgelemez ve Ukrayna makamını bu bilgilere hukuki etki tanımaya zorlamaz. Orijinali, varsa tam onaylı kopyayı, mahkeme kararının kesinleştiğine dair belgeyi ve gerekli çeviriyi saklayın.

Ebeveynlik yabancı mahkeme kararıyla kurulmuşsa

Bir veya iki amaçlanan ebeveyni gösteren yabancı mahkeme kararı, yabancı doğum belgesiyle aynı değildir. Ukrayna’da tanıma veya tenfiz, uygulanabilir ikili ya da çok taraflı anlaşmaya ve yabancı mahkeme kararlarına ilişkin Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri dâhil Ukrayna usul hukukuna tabidir; Ukrayna hukukunda karşılıklılık da önem taşıyabilir. Doğru yol kararın içeriğine ve talep edilen hukuki sonuca bağlıdır. İcrası gereken bir karar, yalnızca hukuki statü amacıyla tanınması istenen tespit kararından farklı bir usul izleyebilir.

Ukrayna Adalet Bakanlığının uluslararası babalık uyuşmazlıklarına ilişkin açıklaması, kapsamdaki tanıma veya tenfiz başvuruları için anlaşma ya da karşılıklılık çerçevesini, belgeleri ve mahkeme sürecini anlatır. Her yabancı karar için tek bir yol olduğunu varsaymayın. Kararın kesin ve yürürlükte olup olmadığını, mahkemenin yetkisini, ilgililerin usulüne uygun bilgilendirilip katılma fırsatı bulup bulmadığını, hüküm fıkrasının tam olarak neye karar verdiğini ve anlaşmada özel bir usul bulunup bulunmadığını kontrol edin. Başvurudan önce Ukraynalı bir hukukçuya kararın niteliğini değerlendirtin.

Kamu düzeni ve çocuğun menfaati

Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu’nun 12. maddesi, yabancı hukuk kuralının uygulanmasının Ukrayna kamu düzeninin temelleriyle açıkça bağdaşmayan sonuçlar doğurması hâlinde bu kuralın uygulanmamasına izin verir. Bu istisna somut sonuçların incelenmesini gerektirir; yurt dışındaki tüm taşıyıcı annelik düzenlemelerinin reddedildiği şeklinde genelleştirilmemelidir. Çocuğun kimliği, kanıtlanmış biyolojik bağ, gebeliği taşıyan kadının durumu, rızalar ve yabancı ülkedeki prosedür dâhil olmak üzere olgular ve istenen hukuki sonuç önemlidir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Sözleşme’nin 8. maddesine ilişkin içtihadı, sınır ötesi taşıyıcı annelik davalarında çocuğun özel hayatını ve kimliğini dikkate alır; ancak her yabancı doğum belgesinin otomatik olarak aktarılmasını öngörmez. Örneğin C v. Italy, Ukrayna’nın yabancı ebeveynliği nasıl tanıması gerektiğine değil, İtalya’nın Ukrayna doğum belgesine yaklaşımına ilişkindi; Mahkeme o olayda biyolojik babayla bağı ve amaçlanan anneyle bağı ayrı değerlendirdi. Bu davalar bağlam sağlar, ancak Ukrayna hukukunun ve somut olay incelemesinin yerine geçmez.

Somut olaya uygun delil dosyası hazırlayın

Nüfus memuruna, mahkemeye veya başka bir yetkili makama başvurmadan önce tutarlı bir dosya hazırlayın. Olaya göre dosya şunları içerebilir:

  • yabancı doğum belgesinin tam nüshası ve varsa kayıt örneği ile sonraki düzeltmeler;
  • her yabancı mahkeme kararının onaylı örneği, kesinleştiğini veya yürürlükte olduğunu gösteren belge ve bildirim/katılım belgeleri;
  • çocuğun doğumdaki vatandaşlığı, amaçlanan ebeveynlerin kimliği ve vatandaşlığı, gerekiyorsa evlilik belgesi ve yetkiyi etkiliyorsa ikamet kanıtı;
  • taşıyıcı annelik sözleşmesi, bilgilendirilmiş rızalar, yardımcı üreme/klinik kayıtları ve embriyo veya gamet kaynağı bilgileri; ancak yalnızca hukuken ilgili ve yasal olarak elde edilebilir ölçüde;
  • ileri sürülüyorsa biyolojik bağa ilişkin güvenilir delil, yetkili makamın değerlendirebileceği biçimde;
  • gerekli apostil veya tasdik ya da anlaşma istisnasının açık dayanağı ve usulüne uygun onaylı Ukraynaca çeviri.

Bu bir hazırlık listesidir, her dava için geçerli zorunlu belge listesi değildir. Bir belge bir yol için gereksiz, diğeri için zorunlu olabilir. Çocuğun ve üçüncü kişilerin tıbbi ve genetik verilerini koruyun; hukuken gerekli olmadıkça tüm klinik dosyayı paylaşmayın.

Belgeye ve amaca göre doğru yolu seçin

Önce hangi belgeye sahip olduğunuzu ve Ukrayna’dan tam olarak ne yapmasını istediğinizi belirleyin. Tablo ilk değerlendirme içindir; sonucu önceden söylemez.

Belge veya durumNeyi gösterebilirTek başına neyi çözmezİlk adım
Yabancı doğum belgesiŞekil şartlarına tabi resmî yabancı kayıt ve kayıtlı bilgilerTaşıyıcı annelik sonrası her ebeveyn kaydının Ukrayna’da otomatik tam hukuki etki doğurmasınıDüzenleyen devletin hukukunu, doğumdaki kişisel hukuku, çeviriyi ve tasdiki kontrol edin
Kesinleşmiş yabancı mahkeme kararıMahkeme devletinin hukukuna göre hukuki statünün yargısal belirlenmesiUkrayna’nın kararı tanıyıp tanımayacağını veya nasıl tenfiz edeceğiniAnlaşma, karşılıklılık, kesinlik, yetki ve Ukrayna usul yolunu kontrol edin
Yalnızca sözleşme, klinik yazısı veya genetik raporNiyet, tedavi veya biyoloji hakkında olası delillerTek başına resmî ebeveynliği veya nüfus kaydınıResmî belgeyi alın ve statü prosedürü hakkında görüş isteyin
Çelişkili kayıtlar veya itirazÇözülmesi gereken gerçek uyuşmazlık veya tutarsızlıkHangi kişinin veya kaydın üstün geleceğiniTüm sürümleri saklayın ve düzeltme istemeden önce hukuki görüş alın

Sık yapılan hatalar ve daha güvenli işlem sırası

Sık sorunlar arasında apostili içeriğin kanıtı saymak; onaysız veya eksik çeviri sunmak; taslak ya da kesinleşmemiş yabancı karara dayanmak; anlaşmadan doğan tasdik istisnasını gözden kaçırmak; pasaport ve belgelerde ad yazımı veya tarih farklılıkları; çocuğun doğumdaki vatandaşlığını kanıtlayamamak; ya da sözleşmeyi nüfus kaydı gibi sunmak bulunur. Bunlar ek belge taleplerine, gecikmeye veya ret kararına yol açabilir. Tüm ülke, belge ve usul kombinasyonları için güvenilir tek bir süre veya ücret verilemez.

  1. İstenen sonucu belirleyin: yabancı kaydın kabulü, Ukrayna kaydının düzeltilmesi, mahkeme kararının tanınması veya ebeveynliğin yeniden belirlenmesi.
  2. Çocuğun doğumdaki vatandaşlığını ve kişisel hukukunu, uygulanabilir anlaşmayı ve belgeyi düzenleyen makamın hukuki rolünü belirleyin.
  3. Tam belgeyi ve kaynak devlet hukukunu ya da belgenin/kararın etkisine ilişkin resmî açıklamayı alın.
  4. Yalnızca gerçekten uygulanabilir tasdik ve çeviri şartlarını yerine getirin.
  5. Yetkili Ukrayna makamına hedefli bir başvuru sunun, hukuki dayanağı açıklayın ve teslim kanıtını saklayın.
  6. Ret hâlinde yazılı gerekçe isteyin ve itiraz veya mahkemeye başvuru süresini derhal kontrol edin; sözlü açıklama resmî kararın yerini tutmaz.

Vatandaşlık, seyahat ve pratik sonuç

Vatandaşlık ve seyahat belgeleri, ebeveynliğin tanınmasından ayrı konulardır. Ukrayna Vatandaşlık Kanunu’nun 7. maddesi, doğum anında ebeveynleri veya ebeveynlerinden biri Ukrayna vatandaşı olan kişinin Ukrayna vatandaşı olduğunu belirtir. Bu kuralın yurt dışındaki taşıyıcı annelik dosyasına uygulanması yine de kimliğin, ilgili ebeveyn-çocuk bağının ve destekleyici belgelerin yetkili makamı tatmin edecek biçimde kanıtlanmasını gerektirir. Yabancı doğum belgesi veya apostil pasaport ya da çıkış izni değildir ve her vatandaşlık sorusunu kesin olarak çözmez. Doğum ülkesi ve planlanan ikamet ülkesi hukukuna göre başka belgeler de gerekebilir.

Örnek: Yabancı doğum belgesinde evli bir Ukraynalı çift ebeveyn olarak yazılıysa ancak yabancı mahkeme kararı yoksa önce belgeyi, düzenleyen devletin yasal ebeveynliğe ilişkin kurallarını, evlilik ve yardımcı üreme kayıtlarını, doğumdaki vatandaşlık kanıtını, tasdik ve çeviriyi toplayın. Ukrayna makamına kaydı resmî belge olarak kabul edip edemeyeceğini ve ayrıca ebeveynlik tespiti gerekip gerekmediğini açıkça sorun. Ret hâlinde yazılı karar alın ve uygun itiraz veya mahkeme yolunu değerlendirin. Donör gametler, evli olmayan veya tek ebeveyn, biyolojik bağın bulunmaması, çelişkili kayıtlar ya da mahkeme kararı varsa analiz değişebilir.

Resmî kaynaklar ve sınırlar

Aşağıdaki kaynaklar açıklanan hukuki çerçeveyi destekler. AİHM bilgi notu açıkça bağlayıcı ve kapsamlı değildir; yabancı hukuk ve somut olay ayrıca incelenmelidir.

  1. S1 — Ukrayna Aile Kanunu — Madde 123. Сімейний кодекс України (Family Code of Ukraine), Article 123
  2. S2 — Ukrayna Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu — 12, 13, 65 ve 81. maddeler. Закон України «Про міжнародне приватне право» (Law on Private International Law)
  3. S3 — Ukrayna medeni hâl kayıt kuralları. Правила державної реєстрації актів цивільного стану в Україні, наказ Мін’юсту № 52/5
  4. S4 — Ukrayna Hukuk Muhakemeleri Kanunu — yabancı kararlar. Цивільний процесуальний кодекс України (Civil Procedure Code of Ukraine)
  5. S5 — Adalet Bakanlığının uluslararası babalık ve yabancı kararlar rehberi. Міжнародне встановлення батьківства: юрисдикція, застосовне право та визнання рішень судів — роз’яснення Міністерства юстиції України
  6. S6 — Ukrayna Vatandaşlık Kanunu — Madde 7. Закон України «Про громадянство України» (Law on Citizenship of Ukraine), Article 7
  7. S7 — HCCH Apostil Sözleşmesi resmî rehberi. HCCH, The Apostille Convention: Outline
  8. S8 — AİHM taşıyıcı annelik bilgi notu (bağlayıcı değildir). European Court of Human Rights, Factsheet — Gestational surrogacy (September 2023)

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar