Ukrayna’da taşıyıcı gebelik: hukuki çerçeve, yasaklar ve ödeme modelleri
Ukrayna, taşıyıcı gebeliği tek ve kapsamlı bir kanunla düzenlememektedir. Uygulanabilir çerçeve; Aile Kanunu, sağlık mevzuatı, yardımcı üreme tekniklerine ilişkin Sağlık Bakanlığı’nın 787 sayılı Düzeni, Medeni Kanun’un genel sözleşme hükümleri ve doğum tescili kurallarından oluşur. Bu düzenlemeler gestasyonel taşıyıcılık için kurallı bir yol sağlar; ancak sözleşme ve sınır ötesi konulardaki önemli soruları bütünüyle çözmez.
Bu nedenle yanıt koşulludur: tıbbi şartlar, katılımcılara ilişkin koşullar, rıza, genetik bağ ve belgeler yerine getirildiğinde program hukuka uygun olabilir. Bu, her amaçlanan ebeveyn profilinin, ödeme hükmünün, aracılık düzenlemesinin veya çocuğu yurtdışına çıkarma planının otomatik olarak hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Belirleyici olgular tedavi veya ödeme başlamadan önce doğrulanmalıdır.
1. Kısa yanıt: düzenlenmiştir, ancak kapsamlı bir kanunda toplanmamıştır
Ukrayna, taşıyıcı gebeliği bağımsız ve eksiksiz bir kanunla değil, yardımcı üreme teknikleri (YÜT) çerçevesinde düzenleyen bir ülke olarak tanımlanmalıdır. Aile Kanunu’nun 123. maddesi, kanunda belirtilen embriyo transferi senaryosunda amaçlanan evli ebeveynleri çocuğun ebeveyni olarak tanır. 787 sayılı Düzen, taşıyıcı kadına ilişkin şartlar da dahil olmak üzere klinik ve belge koşullarını belirler.
Bu nedenle Ukrayna’da her tür taşıyıcı gebeliğin yasak olduğunu söylemek doğru değildir. Bir kliniğin hizmet sunmasından hareketle her programın otomatik olarak hukuka uygun olduğunu söylemek de yanlıştır. Katılımcıların uygunluğu, klinik kurallara uyum, sözleşmenin geçerliliği, doğum tescili ve yabancı ülkede tanıma ayrı meselelerdir. YÜT hizmeti mevcut olsa bile bu alanlardan birindeki eksiklik sonucu geciktirebilir veya engelleyebilir.
2. Hangi hukuk kaynakları uygulanır?
Başlıca bağlayıcı kaynaklar şunlardır: (1) özellikle YÜT sonrası soybağına ilişkin 123. maddesiyle Ukrayna Aile Kanunu; (2) Sağlığın Korunmasına İlişkin Ukrayna Mevzuatının Temelleri’nin 48. maddesi; (3) 9 Eylül 2013 tarihli ve birleştirilmiş metni 29 Ocak 2025 itibarıyla değiştirilmiş olan Sağlık Bakanlığı’nın 787 sayılı Düzeni; (4) geçerli işlemler ve sözleşme özgürlüğü hakkında Medeni Kanun’un genel hükümleri; ve (5) başka bir kadına embriyo transferi sonrasında doğum tesciline ilişkin özel usul dahil, Adalet Bakanlığı’nın nüfus kayıt kuralları.
Bu kaynakların görevleri farklıdır. Aile Kanunu ebeveynliği; sağlık mevzuatı ve 787 sayılı Düzen tıbbi endikasyonları, klinik koşullarını, muayeneleri, rızayı ve program belgelerini düzenler. Medeni Kanun genel sözleşme ilkeleri sunar; özel bir taşıyıcı gebelik kanunu değildir. Tescil kuralları gerekli kanıtları belirler. Akademik çalışmalar ve Verkhovna Rada Araştırma Servisi’nin 2023 tarihli analitik notu boşlukları anlamaya yardımcı olur, ancak bağlayıcı hukuk değildir.
3. YÜT’ye erişim, taşıyıcı gebeliğe otomatik uygunluk demek değildir
787 sayılı Düzen genel olarak yetişkin kadınların ve/veya erkeklerin, başvuru, tıbbi muayene ve uygun incelemelerden sonra tıbbi endikasyonlarla YÜT tedavi programlarına erişebileceğini belirtir. Bu genel kural herkese koşulsuz taşıyıcı gebelik hakkı vermez: özel hükümler ek tıbbi, genetik, kişisel ve belge koşulları getirir.
Aile Kanunu’nun 123. maddesindeki ebeveynlik yolunun en açık biçimi, embriyosu başka bir kadına aktarılan eşlere, yani karı ve kocaya ilişkindir. 787 sayılı Düzen’in VI. bölümü de eşleri standart durum olarak ele alır ve 6.11. paragraf, müstakbel ebeveynlerin belgeleri arasında evlilik belgesini sayar. 6.1. paragraf genetik bağ koşulunda “müstakbel ebeveynlerden birine” de değinir; ancak bu ifade tek başvuru sahibi için tek başına eksiksiz ve açık bir hukuki yol oluşturmaz: Ukrayna Sağlık Mevzuatının Temelleri’nin 48. maddesi, yetişkin bir kadın bakımından tıbbi endikasyonlar ve eşlerin yazılı rızası üzerinden düzenlenmiştir; program belgeleri listesi ve özel doğum tescili prosedürü de eşleri esas alır. Bu hükümler arasındaki ilişki mevzuatta kesin biçimde çözülmemiştir. Bekâr bir başvuru sahibi, evli olmayan çift veya aynı cinsiyetten çift, genel YÜT kuralından uygunluk sonucu çıkarmamalı; imza veya ödeme öncesinde somut olay için Ukraynalı bir hukukçudan yazılı görüş almalıdır.
4. Gestasyonel taşıyıcı gebelik için tıbbi endikasyonlar
787 sayılı Düzen’in VI. bölümünün 6.2. paragrafı tıbbi endikasyonları sıralar: doğuştan veya sonradan rahmin bulunmaması; gebeliğin taşınmasının mümkün olmadığı doğuştan durumlar veya cerrahi müdahaleler, bazı iyi huylu tümörler dahil, nedeniyle rahim boşluğu veya rahim ağzında şekil bozukluğu; endometriumun alıcılığını kaybetmesine yol açan yapısal veya anatomik değişiklikler ya da tedavi edilemeyen rahim içi yapışıklıklar; ve gebeliğin amaçlanan annenin sağlığını veya yaşamını tehdit ettiği ancak gelecekteki çocuğun sağlığını etkilemediği ağır somatik hastalık.
Liste ayrıca, yüksek kaliteli embriyoların tekrar tekrar elde edilmesine rağmen transferin gebelikle sonuçlanmadığı dört veya daha fazla başarısız YÜT girişimini kapsar. Kural bir başarısız döngü değil, dört veya daha fazla girişim der. Klinik ekip ilgili endikasyonu belgelemeli ve Düzen’deki kontrendikasyonları değerlendirmelidir. Bir ajansın reklamı, kişinin gebeliği taşımak istememesi veya genel bir kısırlık ifadesi, özel düzenleyici ölçütün karşılandığını tek başına kanıtlamaz.
5. Kim taşıyıcı anne olabilir?
787 sayılı Düzen’in 6.4. paragrafına göre taşıyıcı anne reşit ve hukuki ehliyete sahip bir kadın olmalı, kendi sağlıklı çocuğu bulunmalı, öngörülen formda gönüllü yazılı başvuru sunmalı ve tıbbi kontrendikasyonu olmamalıdır. Düzen ayrıca psikiyatrik değerlendirme gerektirir. Bunlar klinik veya ajansın sözleşmeyle vazgeçebileceği tercihler değil, düzenleyici koşullardır.
Taşıyıcı annenin çocukla doğrudan genetik bağı olmamalıdır. Düzen, diğer şartlar da karşılanıyorsa amaçlanan ebeveynlerin annesi, kız kardeşi veya kuzeni gibi yakın bir akrabanın gebeliği taşımasına açıkça izin verir. Bu gestasyonel taşıyıcılıktır: embriyo izin verilen genetik materyalle oluşturulur ve taşıyıcıya transfer edilir; taşıyıcının kendi yumurtasının kullanılması genetik bağ bulunmaması şartıyla çelişir.
Taşıyıcı anne evliyse program belgeleri arasında eşinin rızası bulunmalıdır. Düzen evli olmayan kadınlar için bu belgeden istisna öngörür. Sözlü rıza, ajans formu veya aile içi söz, gerekli yazılı belgelerin yerine geçmez.
6. Klinik lisansı, incelemeler ve bilgilendirilmiş rıza
YÜT, tıbbi faaliyet lisansına sahip ve 787 sayılı Düzen’in personel, ekipman ve tesis koşullarını karşılayan bir sağlık kuruluşunda yapılmalıdır. Hastalar kuruluş seçebilir, ancak bu seçim kliniğin düzenleyici yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Program onaylanmadan önce hasta veya hastalar öngörülen YÜT başvurusunu yapar, tıbbi muayene ve testlerden geçer, uzmanlar da tıbbi endikasyonu değerlendirir.
Düzen; taşıyıcı annenin seçilmesi, ilgili adet döngülerinin eşzamanlanması, embriyo veya dondurulmuş embriyoların hazırlanması, embriyo transferi, gebelik teşhisi ve gebeliğin izlenmesi aşamalarını açıklar. Doğumun planlanması ve doğum sonrası işlemler de ele alınır. Aşamalar tıbbi kayıtlara geçirilmeli ve yetkili sağlayıcı tarafından yürütülmelidir. Sözleşme, lisanssız sağlayıcının tedavisini hukuka uygun hale getiremez; tıbbi değerlendirme, bilgilendirilmiş rıza veya zorunlu belgelerin yerini alamaz.
7. Ebeveynlik: kanun ne der, neyi çözmez?
Aile Kanunu’nun 123(2). maddesi, evli bir çiftin YÜT yoluyla oluşturduğu embriyo başka bir kadına transfer edildiğinde eşlerin çocuğun ebeveynleri olduğunu belirtir. 123(3). madde ise kocanın ve başka bir kadının genetik materyaliyle oluşturulan embriyonun karısına transfer edilmesi durumunu ayrıca düzenler. Taşıyıcı gebelikte bu kural, Düzen’deki genetik bağ şartıyla birlikte okunmalıdır: amaçlanan ebeveynlerden en az biri çocukla genetik bağa sahip olmalı, taşıyıcı anne ise olmamalıdır.
Bu yasal kural önemlidir; ancak sözleşme tek başına ebeveynlik yaratmaz. Doğum, gerekli tıbbi kanıt ve rızalarla öngörülen usule göre tescil edilmelidir. Kural başka bir ülkenin ebeveynliği tanıyıp tanımayacağını, pasaport düzenleyip düzenlemeyeceğini, vatandaşlık verip vermeyeceğini veya çocuğun seyahatine izin verip vermeyeceğini de çözmez. Bunlar hedef ülkenin hukukuna, ebeveynlerin vatandaşlığına ve çocuğun belgelerine bağlı ayrı sorulardır.
8. Temel belgeler ve işlem sırası
787 sayılı Düzen her iki taraf için belgeler öngörür. Taşıyıcı annenin dosyasında yazılı başvuru, pasaport kopyası, kendi çocuğunun doğum belgesi ve gerektiğinde evlilik/boşanma belgeleri ile eşinin rızası bulunur. Amaçlanan ebeveynlerin dosyasında YÜT başvurusu, pasaport kopyaları, evlilik belgesi kopyası ve taşıyıcı anne ile amaçlanan anne, baba veya eşler arasındaki yazılı ortak sözleşmenin noter onaylı kopyası bulunur. Kesin liste, yürürlükteki birleştirilmiş metinden ve kliniğin hukuka uygun gerekliliklerinden kontrol edilmelidir.
Doğumdan sonra hastane belgesi tek başına yeterli değildir. 787 sayılı Düzen ve Adalet Bakanlığı kuralları, eşlerin başvurusunu, taşıyıcı annenin eşlerin ebeveyn olarak kaydedilmesine rızasını ve imzanın noter tarafından doğrulanmasını, ayrıca anne veya babanın fetüs/çocukla genetik bağını gösteren belgeyi gerektirir. Ayrıntılı tescil süreci ayrı bir usul incelemesi gerektirir; temel nokta belgeleri doğumdan sonra ilk kez toplamaya çalışmak yerine embriyo transferinden önce planlamaktır.
9. Ticari ve karşılıksız modeller: hukuki sonucu abartmayın
Karşılıksız model genellikle taşıyıcı annenin ücret almaması, ancak gebelikle bağlantılı makul giderlerinin karşılanabilmesi anlamına gelir. Ticari model çoğunlukla giderlerin ötesinde ödeme içerir. Bunlar yararlı tanımlayıcı kategorilerdir; ancak Ukrayna’nın başlıca kanunları ve 787 sayılı Düzen her modeli tanımlayan, ücret üst sınırı koyan veya ödeme yapısını tüm yönleriyle düzenleyen ayrıntılı özel bir kod oluşturmaz.
Medeni Kanun’un genel ilkeleri sözleşme özgürlüğünü ve hukuka uygun ekonomik faaliyeti kapsar. Bunlar emredici kurallarla birlikte işler: işlem geçerlilik koşullarına uymalı, hukuka uygun içeriğe ve özgür iradeye dayanmalıdır. Bu ilkeler taşıyıcı gebelik anlaşmalarının medeni hukuk kapsamında incelenmesini açıklar; her ücret hükmünün uygulanabilir olduğunu veya her tutarın hukuka uygun olduğunu kanıtlamaz. Parlamento ve akademik analizler çerçeveyi parçalı olarak tanımlar ve çözülmemiş sözleşme sorunlarına dikkat çeker; bunlar belirli bir sözleşme hakkında bağlayıcı karar değildir.
Bu nedenle iki uçtan da kaçınılmalıdır: güncel bağlayıcı bir hüküm göstermeden kanunun yalnızca karşılıksız modele izin verdiğini söylemeyin; uygulamada programlar sunuluyor diye ticari ödemenin garanti olduğunu da söylemeyin. Savunulabilir sonuç daha dardır: klinik yol düzenlenmiştir; belirli bir ödeme modelinin hukuki niteliği, sınırları ve başvuru yolları sözleşme özelinde incelenmelidir.
Ödeme hükümleri ayrıca hangi giderlerin makul ve belgelenebilir sayılacağını, masraf kanıtlarının ne zaman sunulacağını, doğrudan klinik ödemeleri ile taşıyıcı anneye yapılan ödemelerin nasıl ayrılacağını ve anlaşma sona erdiğinde kullanılmayan fonların nasıl iade edileceğini açıkça göstermelidir. Bu ayrıntılar tek başına hukuka uygunluğu garanti etmez; ancak tarafların neye rıza gösterdiğini, hangi tutarın hangi amaçla ödendiğini ve uyuşmazlıkta hangi kanıtların bulunacağını açıklığa kavuşturur.
10. Sözleşme, ödeme ve hukuki başvuru yolları
787 sayılı Düzen, amaçlanan ebeveynlerin dosyasında yazılı ortak anlaşma ve noter onaylı kopya ister. Kapsamlı bir standart sözleşme sunmaz ve olası her uyuşmazlığı çözmez. Anlaşma, emredici tıp, aile veya ceza hukuku kurallarını bertaraf etmeye çalışmadan sorumluluk ve giderleri paylaştırmalıdır. Makul gebelik giderleri, kararlaştırılan ödemenin yöntemi ve zamanı, makbuzlar, sigorta ve sağlık giderleri, gizlilik, iletişim ve karar alma, gebelik takibi, doğum organizasyonu, belge işbirliği, beklenmedik durumlar ve uyuşmazlık çözümü düzenlenmelidir.
Gebelik sonucuna bağlı ödemeler, invaziv işlemler, gebeliğin sonlandırılması kararları, çoğul gebelik, düşük veya komplikasyonlar, embriyo transferinin ya da çocuğun kabulünün reddi, bir katılımcının ölümü veya ehliyetsiz kalması ve belgelerin alınamaması özel dikkat gerektirir. Sözleşme çocuğu mal olarak tanımlamamalı veya ödemenin ebeveynlik statüsünü devrettiğini varsaymamalıdır. Taşıyıcı anneyi tıbbi risk almaya zorlayan, kanunen korunan kararları kısıtlayan veya orantısız cezalar getiren hükümler geçerlilik ve kamu düzeni sorunları yaratabilir.
Para aktarılmadan önce bağımsız avukatlar gider iadesi ile ücreti ayırmalı, her ödeme için gereken kanıtı belirlemeli, tedavinin durması halinde ne olacağını düzenlemeli, fonları kimin tutacağını saptamalı, vergi ve bildirim yükümlülüklerini kontrol etmeli ve hangi mahkeme ya da mekanizmanın gerçek bir çözüm sunabileceğini değerlendirmelidir. Bunlar somut sözleşmede çözülmelidir; YÜT’ye genel erişim bunları otomatik olarak çözmez.
11. Yasaklar ve cezai davranış sınırı
Taşıyıcı gebelik programının bulunması katılımcıları, klinikleri veya aracıları genel hukuktan muaf tutmaz. Klinik lisans ve YÜT kurallarına uymalı, rıza gerçek ve gönüllü olmalıdır. Dolandırıcılık, zorlama, bağımlılığın veya kırılganlığın sömürülmesi, hukuka aykırı özgürlükten yoksun bırakma, belge sahteciliği veya kişinin sömürülmesi, olgulara göre medeni, idari ya da cezai sonuç doğurabilir.
Ceza Kanunu’nun 149. maddesi insan ticaretini, sömürü amacıyla bir kişinin işe alınması, taşınması, barındırılması, devredilmesi veya kabul edilmesi gibi belirli eylemler ve zorlama, kaçırma, aldatma, şantaj, maddi veya başka bağımlılık, kırılgan durum ya da kişiyi kontrol eden üçüncü kişinin rüşvetle etkilenmesi gibi kanunda sayılan araçlar üzerinden tanımlar. Ücretli taşıyıcı gebelik, yalnızca ödeme bulunduğu için otomatik olarak insan ticareti değildir. Tersine, bir düzenlemeye “taşıyıcı gebelik” denmesi, suçun yasal unsurlarını karşılayan davranışı korumaz. Nitelendirme delil ve somut olay analizi gerektirir.
149. madde, 18 yaşından küçük kişiler için ayrıca özel bir kural içerir: Bu yaştaki bir kişinin sömürü amacıyla işe alınması, taşınması, barındırılması, devredilmesi veya kabul edilmesi, temel suç tipi için sayılan araçlar kullanılmamış olsa bile sorumluluk doğurabilir. Bu nedenle, 18 yaşından küçük bir kişi söz konusu olduğunda zorlama veya aldatmanın bulunmaması tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz; uygulanacak hüküm ve somut olayın koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Hukuki ebeveynlik mülkiyet, satış veya ticari hizmetle karıştırılmamalıdır. Kararlaştırılmış hizmetler için ödeme ya da belgelenmiş gebelik giderlerinin karşılanması, taşıyıcı annenin bedensel özerkliği, çocuğun üstün yararı ve cezai sömürü ayrı konulardır. Olaylar ve uygulanacak hukuk incelenmeden, bir ödemenin veya doğum sonrası teslimin itiraza kapalı olduğu garanti edilmemelidir.
12. Karar tablosu: hangi sonuçlar güvenle söylenebilir?
Bu tablo, belirlenmiş kurallara dayanan sonuçları bireysel doğrulama gerektiren konulardan ayırır. Bir planlama aracıdır; yürürlükteki resmî metnin veya somut olaya ilişkin hukuki danışmanlığın yerine geçmez.
| Soru | Desteklenen görüş | Koşul veya sınır | Pratik adım |
|---|---|---|---|
| Gestasyonel taşıyıcı gebelik tamamen yasak mı? | İncelenen kurallarda genel yasak yoktur; 787 sayılı Düzen bunu düzenler. | Yalnızca kurallara uygun YÜT yolu ve uygun katılımcılar kapsanır. | Güncel Düzeni ve tıbbi endikasyonu kontrol edin. |
| Her başvuran katılabilir mi? | Hayır. Genel YÜT erişimi tüm taşıyıcılık koşullarını çözmez. | Evlilik, genetik bağ, tıbbi endikasyon ve belgeler önemlidir. | Ödeme öncesi yazılı görüş alın. |
| Taşıyıcı anne genetik bağa sahip olmalı mı? | Hayır; Düzen doğrudan genetik bağ bulunmamasını ister. | Reşitlik, ehliyet, kendi çocuğu, rıza ve tıbbi uygunluk gerekir. | Klinik dosyasını ve embriyonun kaynağını doğrulayın. |
| Ticari ödeme kanunen garanti mi? | Hayır. Genel sözleşme özgürlüğü her hükmü garanti etmez. | Kapsamlı bir ödeme kodu veya evrensel uygulanabilirlik kuralı belirlenmemiştir. | Her ödemeyi, koşulu, vergi konusunu ve başvuru yolunu inceleyin. |
| Ebeveynler otomatik olarak yabancı seyahat belgeleri alır mı? | Hayır. Ukrayna’daki ebeveynlik ile yabancı vatandaşlık ve seyahat kuralları ayrıdır. | Hedef ülke hukuku ve somut olgular belirleyicidir. | Programdan önce Ukrayna’da ve hedef ülkede danışmanlık alın. |
| Ücretli her düzenleme insan ticareti midir? | Hayır; 149. madde belirli yasal unsurlar gerektirir. | Zorlama, aldatma, sömürü ve diğer olgular değerlendirmeyi değiştirebilir. | Zorlamayı dışlayın ve bağımsız hukuki yardım alın. |
13. Yabancı amaçlanan ebeveynler ve sınır ötesi sınırlamalar
Yabancı vatandaşlık tek başına uygunluk sorusunu çözmez. Ukrayna düzenlemeleri her yabancı çiftin veya her aile yapısının kabul edileceğini garanti etmez; programın özel YÜT ve ebeveynlik koşullarına uyması gerekir. Kliniğin müşteriyi kabul etmesi, kliniğin kendi tutumudur; nüfus memurunun, mahkemenin, konsolosluğun veya ebeveynlerin vatandaşı olduğu devletin bağlayıcı kararı değildir.
Başlamadan önce üç ayrı alan kontrol edilmelidir: Ukrayna’daki klinik süreç ve ebeveynlik; doğum kaydı için yerel kanıt ve belgeler; ilgili her yabancı devletin ebeveynliğin tanınması, vatandaşlık, pasaport, ülkeye giriş ve çıkış kuralları. Bu makale belirli bir yabancı devletin hukukunu belirlemez. Çocuğun Ukrayna’da doğması veya Ukrayna doğum kaydında amaçlanan ebeveynlerin yazılması tek başına vatandaşlık ya da seyahat hakkı sağlamaz.
14. Sözleşme veya tedavi öncesinde güvenli adımlar
İmzalamadan veya ödeme yapmadan önce şunları alın ve saklayın: (1) 787 sayılı Düzen’in yürürlükteki birleştirilmiş metni ve dayanak gösterilen kesin hükümler; (2) tıbbi endikasyon ve kontrendikasyon değerlendirmesine ilişkin yazılı uzman teyidi; (3) kliniğin tıbbi faaliyet lisansı ve gerekli YÜT hizmetini hukuka uygun sunabildiğinin teyidi; (4) amaçlanan ebeveynlerin statüsünün ve genetik bağın özel kuralları karşıladığını gösteren kanıtlar; (5) taşıyıcı annenin uygunluk belgeleri, tıbbi değerlendirmesi, gönüllü yazılı başvurusu ve gerekiyorsa eş rızası; ve (6) uygulanabilirlik, ödemeler, beklenmedik durumlar ve hukuki başvuru yolları bakımından bağımsız incelenmiş sözleşme taslağı.
Klinik ve avukattan tüm belgelerin yazılı listesini, her belgeyi kimin imzalayacağını, noter onayı veya tercüme gerekip gerekmediğini, genetik bağ belgesini kimin alacağını ve doğum tescil dosyasının nasıl hazırlanacağını isteyin. Hedef ülkede bir avukattan ebeveynliğin tanınması, vatandaşlık ve seyahat belgeleri konusunda ayrıca yazılı görüş alın. Yalnızca reklam broşürüne, sözlü güvenceye veya başka bir ailenin deneyimine dayanmayın.
Sonuç olarak Ukrayna’da gestasyonel taşıyıcı gebelik için düzenlenmiş bir yol vardır, ancak kurallar parçalıdır. Tıbbi ve kişisel koşullar zorunludur; ebeveynlerin statüsü ve genetik bağ merkezi önemdedir; ticari ödemeler, sözleşmesel başvuru yolları ve yabancı ülkede tanınma varsayılmamalı, incelenmelidir. Bu metin, yürürlükteki mevzuata dayalı genel hukuki bilgi sunar; somut dosyaya ilişkin hukuki görüş değildir. Program başlamadan önce Ukraynalı bir avukat yürürlükteki mevzuatı ve belgeleri doğrulamalıdır.
Kaynaklar ve ek okumalar
Parlamento notu ve akademik makale açıklayıcı yorumdur, bağlayıcı hukuk değildir.
- S1. Order of the Ministry of Health of Ukraine No. 787: Procedure for use of assisted reproductive technologies in Ukraine
- S2. Family Code of Ukraine, Article 123
- S3. Fundamentals of Ukrainian Legislation on Health Care, Article 48
- S4. Civil Code of Ukraine
- S5. Criminal Code of Ukraine, Article 149
- S6. Rules for State Registration of Civil Status Acts in Ukraine, paragraph 11
- S7. Research Service of the Verkhovna Rada of Ukraine: Analytical note on regulation of surrogate motherhood in Ukraine and foreign countries
- S8. Surrogacy in Ukraine: Legal Nature, Boundaries of Lawful Practice, and Challenges under Martial Law








