Birleşik Krallık · Soybağının kurulması

İdari bir masada kişisel bilgi içermeyen boş kâğıtlar ve nötr dosyalar

Birleşik Krallık’ta taşıyıcı annelik: hukuki ebeveynlik, mahkeme ve doğum öncesi belgeler

Doğum öncesinde hukuki cevap

Birleşik Krallık’ta amaçlanan ebeveynlerin adlarının yazdığı taşıyıcı annelik anlaşması, bu kişileri genellikle doğumla birlikte hukuki ebeveyn yapmaz. Başlangıçta ebeveynlik, doğumu yapan kadına ve koşullara göre onun eşi, medeni birliktelik ortağı veya kanunen tanınan diğer ikinci ebeveyne ilişkin kurallara bağlıdır. Sonrasında mahkeme, şartları sağlayan amaçlanan ebeveynler lehine parental order vererek statüyü aktarabilir. Böyle bir karar normalde doğumdan önce alınamaz. Burada doğumdaki hukuki statü, önceden hazırlanacak deliller ve doğum sonrası yargılama ele alınır. Temel kanun Birleşik Krallık genelinde geçerlidir; mahkeme ve nüfus kayıt usulleri bölgelere göre farklıdır.

Doğumda yasal ebeveyn kimdir?

Human Fertilisation and Embryology Act 2008’in 33. maddesine göre çocuğu taşıyan kadın hukuki annedir; embriyo yurt dışında transfer edilmiş veya yumurta amaçlanan anneden alınmış olsa da durum böyledir. Taşıyıcı anne evli ya da civil partnership içindeyse eşi veya partneri, 35 ve 42. maddelerdeki rıza vermeme istisnaları saklı kalmak üzere ikinci hukuki ebeveyn olabilir. Sözleşme, ödeme, DNA testi veya kliniğin gayriresmî tanımı tek başına bu sonucu değiştirmez. Doğum belgesinde yazılması istenen isimlere değil kadının medeni durumuna ve tedavi koşullarına bakılmalıdır.

Taşıyıcı annenin hukuken tanınan bir eşi veya medeni birliktelik ortağı yoksa ikinci ebeveynin kimliği, döllenme yöntemine ve kanuni rıza kurallarına bağlıdır. Sperm veren amaçlanan baba belirli koşullarda doğumdan itibaren baba sayılabilir; ruhsatlı klinik kayıtları ve rıza formları belirleyici olabilir. Her sperm bağışçısı otomatik baba değildir; genetik bağlantısı olan her amaçlanan ebeveyn de hukuken tanınmış değildir. İlk doğum kaydı mevcut hukuki durumu göstermelidir. Kimlerin hangi tarihte ve hangi işlem için onay verdiğini kontrol edin. Birleşik Krallık’ta ruhsatlı klinikte, evli veya medeni birliktelik içinde olmayan taşıyıcı anne, yasal koşullar sağlanırsa tedaviden önce verilen onaylarla (örneğin SWP ve SPP formları) amaçlanan ikinci hukuki ebeveyni belirleyebilir. İmzalı formların kopyalarını isteyin; tedaviden sonra düzenlenen belge eksik ön onayı geriye dönük tamamlamaz.

Hamilelikte hazırlanacak belgeler

Hamilelik sırasında tarafların kimliklerini, evlilik veya medeni birliktelik belgelerini, taşıyıcı annenin medeni durumunu, klinik tedavi ve rıza kayıtlarını, yumurta ve spermin kaynağını ve öngörülen doğum yerini toplayın. Bebek bakım planını, hastane ve kayıt birimi iletişimlerini ve makbuzlu tarihli gider çizelgesini hazırlayın. Taşıyıcı anneyle diğer hukuki ebeveynlerin mahkeme evrakını nasıl alacağını ve sonradan bilinçli rıza göstereceğini görüşün. Anlaşma niyetleri belgeleyebilir ancak ebeveynliği devreden icra edilebilir bir sözleşme değildir. Doğum öncesi imza, sonradan gereken mahkeme kararının ve geçerli rızanın yerini almaz. Hastane bakım planında, karar verilene kadar yenidoğan için yasal olarak kimin karar verebileceği ve gizli bilgileri kimin alabileceği belirlenmelidir. Plan tek başına ebeveyn sorumluluğu (parental responsibility) vermez ve taşıyıcı annenin kendi sağlık hizmetleri hakkındaki kararlarını geçersiz kılamaz.

Olaylara uygun yasal yol

Beş durumda farklı inceleme gerekir: (1) evli veya civil partnership içindeki taşıyıcı anne: eşin statüsü ve rızası; (2) evli olmayan taşıyıcı anne ile sperm sağlayan amaçlanan baba: tedavi koşulları; (3) en az biri genetik bağlantılı iki başvuran: madde 54; (4) genetik bağlantılı tek başvuran: madde 54A; (5) hiçbir başvuranın genetik bağı yok: parental order normalde mümkün değildir, evlat edinme incelenebilir. Bunlar ön değerlendirme adımlarıdır, belirli çocuğa ilişkin karar değildir. Doğum kaydı, yanlış hukuki ebeveynlik değerlendirmesini kendiliğinden düzeltmez.

Parental order koşulları

Madde 54, evli, medeni birliktelik içinde veya kalıcı aile ilişkisi sürdüren, yasak akrabalık derecesinde bulunmayan iki kişi için düzenlenmiştir. Madde 54A tek başvurana ayrı yol tanır. Her iki yolda kanuni döllenme koşulları gerçekleşmeli ve çiftte en az bir başvuran, tek kişilik başvuruda ise başvuran, embriyonun oluşmasına gamet katkısı sağlamış olmalıdır. Çocuğu taşıyan kadın başvuranlardan biri olamaz. Madde 54A, tek başvuranın bekâr olmasını şart koşmaz. Ancak tek kişi lehine verilen karar yalnızca o kişinin ebeveynliğini kurar. İki amaçlanan ebeveyn de tanınmak istiyorsa Madde 54 kapsamındaki ortak başvuru şartları değerlendirilmelidir. Genetik bağ zorunludur, ancak tek başına ebeveynlik kazandırmaz.

Çocuğun başvuru yapıldığında ve karar verildiğinde başvuranlarla aynı evde yaşıyor olması gerekir. Çiftte en az bir kişinin, tek başvuruda başvuranın, bu iki aşamada Birleşik Krallık, Man Adası veya Kanal Adaları’nda hukuki anlamda domicile sahibi olması gerekir. Domicile vatandaşlık, adres veya kısa süreli kalıştan otomatik çıkarılamayan özel bir kavramdır. Karar aşamasına ilişkin 18 yaş şartı da sağlanmalıdır. Mahkeme çocuğun hayat boyu refahını değerlendirir. İkamet bağı, ev düzeni veya bakım belirsizse kişiye özgü hukuki görüş alınmalıdır.

Rıza, süreler ve ödemeler

Taşıyıcı anne ve başvuran olmayan diğer hukuki ebeveynler normalde özgür iradeyle, koşulsuz ve sonuçlarını anlayarak rıza göstermelidir. Taşıyıcı annenin doğumdan sonraki altı hafta dolmadan verdiği rıza geçersizdir; gebelik sırasında imza veya hastane taburcu belgesi yeterli değildir. Kanun, rızası gereken kişinin bulunamaması ya da rıza verme yeteneğinden yoksun olması hâlinde istisna tanır; sırf reddetmesi otomatik istisna oluşturmaz. Bakım veya rıza konusunda uyuşmazlık varsa baskı uygulamayın, sözleşmenin zorla uygulanacağını varsaymayın. Uzman aile hukuku desteğini gecikmeden alın.

54 ve 54A maddeleri başvurunun doğumdan itibaren altı ay içinde yapılmasını öngörür. Rızayı altı haftadan sonra alıp başvuruyu geciktirmeyin. İngiltere ve Galler’de Re X (A Child) (Surrogacy: Time Limit) [2014] EWHC 3135 (Fam) kararı, geç başvurunun yalnız süre sebebiyle her durumda engellenmediğini ortaya koyar; olayın koşulları ve çocuğun refahı önemlidir. Bu bir yargı yorumu olup herkese tanınmış genel süre uzatımı değildir. Altı ay dolmuşsa otomatik imkânsızlık sonucuna varmak yerine derhâl somut dosya incelemesi isteyin.

Mahkeme anlaşma, çocuğun teslimi, rıza ve karar ile bağlantılı para ve menfaatleri araştırır. 54(8). madde ve tek başvuruya ilişkin eşdeğer hüküm, makul giderlerle mahkeme onayı gerektiren diğer ödemeleri ayırır. Para ödemek ebeveynlik statüsünü devretmez. Tarihli çizelge, faturalar, banka belgeleri ve her tutarın açıklamasını saklayın. Bir klinik veya kuruluşun gider karşılığı demesi hukuki onay anlamına gelmez. Uluslararası veya olağandışı ödemeler açıklanmalı ve tek tek değerlendirilmelidir; gizlemek davaya zarar verebilir.

Mahkeme başvurusu ve kayıt

İngiltere ve Galler’de parental order için C51 formu ile Family Court’a veya uygun durumlarda High Court’a başvurulur. GOV.UK çocuğun tam doğum belgesini ister ve £270 mahkeme harcı bildirir; dosyalamadan önce tutarı ve C51’in güncel sürümünü doğrulayın. Süreç açıldıktan sonra taşıyıcı anne ile ilgili diğer hukuki ebeveynlere mahkeme belgeleri ve C52 formu bildirilir; rıza genellikle A101A ile belgelenir. Mahkeme duruşmaları belirler ve çocuğun çıkarlarını korumak için parental order reporter görevlendirir. Özel yazılı izin, usulüne uygun tebligatın yerini tutmaz. C51 formu 1 Haziran 2026’da gizli bilgiler formuna yönlendirme içerecek şekilde güncellenmiştir. Korunması gereken adresi dosyaya yazmadan önce bu usulü kontrol edin.

Mahkeme dosyası beyanlardan çok kanıtlara dayanmalıdır: tam doğum belgesi; başvuranların kimlik, yaş, ilişki ve domicile belgeleri; klinik kayıtları ve genetik bağ; çocuğun evi ve bakımı; ödeme kayıtları; geçerli tarihte usulünce verilen imzalı rızalar. Doğru adresler ve güvenli tebligat planı sunun. Mahkeme ile reporter ek bilgi isteyebilir ve yaşam boyu refahı araştırabilir. Formlar, gizli kişisel bilgiler, tercüme veya yabancı belgelerin tasdikiyle ilgili gerekler değişebilir. Asılları onaylı kopyalardan ayrı tutun. Listedeki her belge her davada mutlaka zorunlu değildir.

Doğum, gerçekleştiği yerin hukukuna ve o andaki yasal ebeveynliğe göre kaydedilir. Resmî açıklamalarda İngiltere, Galler ve Kuzey İrlanda için 42 gün; İskoçya için 21 gün belirtilir. İlk belge ile parental order sonrası belge ayrı hukuki aşamaları gösterir. Karar yeni kayıt ve belge düzenlenmesine imkân verebilir; ilk kayıttaki basit yazım düzeltmesi ebeveynlik değişikliğinin yerini tutmaz. Mahkeme için tam ilk doğum belgesini alın ve karar sonrasını yetkili kayıt kurumuna sorun. Vatandaşlık, pasaport ve sınır geçişi bu yazının konusu değildir.

Döllenme ve embriyoloji kanunu Birleşik Krallık genelinde geçerli olsa da mahkeme usulleri aynı değildir. İskoçya’da Court of Session veya yetkili sheriff court, Kuzey İrlanda’da yerel usule göre High Court veya county courts görevli olabilir. İngiltere-Galler C51 düzeni ve harcı bu bölgelere aynen taşınamaz. Önce çocuğun nerede olduğunu, yetkili mahkemeyi ve doğum kaydını tutacak kurumu belirleyin. Yurt dışında doğumda yabancı doğum belgesi veya soybağı kararı otomatik olarak Birleşik Krallık parental order’ının yerini almaz.

Önemli şart sağlanmıyorsa

Gerekli genetik bağ yoksa açıkça uygunsuz bir parental order başvurusu yapmak yerine evlat edinme veya başka yasal yolu değerlendirin. Rıza ihtilafı, belirsiz domicile, çocuğun başka evde yaşaması, çelişkili belgeler veya sürenin geçmesi durumunda kusuru aile hukuku uzmanıyla belirleyin. Doğumdan önce taşıyıcı annenin medeni durumunu, rıza geçmişini, genetik kayıtları ve domicile’ı doğrulayın; baskısız bakım ve iletişim planı yapıp yetkili mahkemeyi saptayın. Doğumdan sonra zamanında kayıt yaptırın, geçerli rıza süresini bekleyin ve gecikmeden başvurun. Yeni ebeveynlik statüsünü özel niyet değil mahkeme kararı doğurur.

Kaynaklar ve birincil belgeler

  1. [S01] UK Government: surrogacy legal parenthood and unenforceable arrangements
  2. [S02] Human Fertilisation and Embryology Act 2008, section 54
  3. [S03] UK Government: become the child’s legal parent
  4. [S04] Department of Health and Social Care: surrogacy pathway
  5. [S05] HM Courts and Tribunals Service: parental order form C51
  6. [S06] Family Procedure Rules 2010, Part 13 (as at June 2026)
  7. [S07] HM Passport Office: birth registration (updated 16 September 2026)
  8. [S08] Re X (A Child) (Surrogacy: Time Limit) [2014] EWHC 3135 (Fam)
  9. [S09] Scottish Government: have a child through a surrogate
  10. [S10] Human Fertilisation and Embryology Act 2008 (Remedial) Order 2018, article 2
  11. [S11] Family Procedure Rules, parental order reporter
  12. [S12] Department of Health and Social Care: care in surrogacy
  13. [S13] Human Fertilisation and Embryology Authority: surrogacy and pre-treatment parenthood consent
  14. [S14] UK Government: surrogacy law for foreign agencies, including late parental-order applications

Hukukçularımızın uygulamasından

Hastanede imzalanan rıza erkendi

İngiltere'deki hastanede doğumdan bir gün sonra müstakbel ebeveynler, çocuğu taşıyan kadından parental order için rıza imzalamasını istedi. Daha sonra bu kâğıdı başvuruya hazır dayanak olarak hukukçumuza getirdiler.

Hukukçumuz rızanın en erken doğumdan altı hafta sonra geçerli olacağını açıkladı. Herkes hâlâ aynı fikirde olsa bile hastanedeki imza bunu karşılamaz. Kadınla ve çiftle usulü sakin biçimde, baskı yapmadan görüştü ve geçerli rızanın alınabileceği tarihi belirledi. Bu arada altı aylık başvuru süresini kaçırmamak için ilk doğum belgesi ve diğer belgeler toplandı. Bu aşamanın sonunda parental order henüz yoktu: hata düzeltilmiş, başvuru hazırlanmıştı; karar mahkemeye aitti.

Müvekkilin gizliliğini korumak için bazı ayrıntılar değiştirilmiştir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar