Kazakistan’da taşıyıcı annelik: sözleşmeler, ajanslar ve ödemeler
Güncel hukuk ve somut işlem koşulları doğrulanmalıdır.
Önce uygunluğu ve zorunlu iki sözleşmeyi kontrol edin
24 Ekim 2026 itibarıyla temel mesele yalnızca bir kliniğin taşıyıcı annelik programı tanıtması değildir. Kazakistan’ın güncellenmiş Evlilik ve Aile Kanunu, taşıyıcı annelik sözleşmesinde müşteri olabilecek kişileri birbiriyle evli Kazakistan vatandaşlarıyla sınırlar. Sözleşme yazılı olmalı ve noter tarafından onaylanmalıdır; çift ayrıca yardımcı üreme teknolojilerini (ART) uygulayacak sağlık kuruluşuyla ayrı bir sözleşmeyi aynı zamanda yapmalıdır. Bunlar ajansın isteğe bağlı evrakları değil, kanuni gerekliliklerdir. Noter onayı her hükmü kendiliğinden geçerli kılmaz ve vaat edilen tüm hizmetlerin, ödemelerin veya sınır ötesi sonuçların uygulanacağını garanti etmez.
Mevcut kurala göre kimler başvuru sahibi olabilir?
14 Temmuz 2026 tarihli 350-VIII sayılı Kanun, Kanun’daki tanımı ve 54. maddeyi değiştirmiştir. Kanun 15 Temmuz 2026’da resmen yayımlanmış, ilgili değişiklikler yasal on günlük sürenin ardından, en geç 26 Temmuz 2026’da yürürlüğe girmiştir. Yabancı bir çift, vatandaşlık koşulunu karşılamayan farklı vatandaşlıklara sahip bir çift, evli olmayan çift veya bekâr kişi, önceki programın hâlâ geçerli olduğunu varsayarak aracıya ödeme yapmamalıdır. Değişiklikten önce imzalanmış bir sözleşme varsa, geçiş hükümlerini ve somut olaya etkisini Kazakistan hukukçusuna inceletin.
Noter onaylı taşıyıcı annelik sözleşmesinde neler bulunmalı?
54. madde, Kazakistan medeni hukukuna uygun yazılı sözleşme ve zorunlu noter onayı gerektirir. 55. maddeye göre sözleşme, müşteri eşleri ve taşıyıcı annenin kimlik bilgilerini; taşıyıcı annenin bakım giderlerinin ödeme usulünü ve koşullarını; ihlal hâlinde tarafların hak, yükümlülük ve sorumluluklarını; 57(1). maddede anılan tazminatların tutar ve ödeme usulünü; mücbir sebep dâhil diğer şartları içermelidir. Kanuni taşıyıcı annelik tanımı ücret ödenmesini de belirtir. Ücreti, geri ödenebilir giderleri, tıbbi masrafları ve ajans hizmet bedelini açıklanmayan tek bir toplamda birleştirmeyin. Her tutar için alıcı, amaç, vade, kanıtlayıcı belge ve öngörülen olay gerçekleşmezse uygulanacak sonuç açıkça yazılmalıdır.
Yerel hukuk açısından ayrıca doğrulanması gereken bir nokta vardır: 55. madde, 57. maddenin 1. fıkrasındaki tazminatlara atıf yapar; ancak 57(1). maddenin yayımlanmış güncel metni esas olarak muayene ve ART giderlerini, tıbbi belge sunma yükümlülüklerini ve doğum sonrası sağlık hizmeti masraflarını sayar, sabit bir ücret tarifesi belirlemez. Bu atıftan kanuni bir tarife sonucu çıkarmayın. Metni Kazakistan hukukçusuna teyit ettirin ve kararlaştırılan ücreti her gider kaleminden ayrı olarak sözleşmede belirtin.
57. maddenin 2–6. fıkraları taşıyıcı anneye ayrıca şu yükümlülükleri getirir: fiziksel, ruhsal ve üreme sağlığına ilişkin tıbbi rapor sunmak, düzenli doktor kontrolüne gitmek ve tavsiyelere uymak, sözleşmede kararlaştırılan aralıklarla gebeliğin seyri hakkında başvuru sahiplerini bilgilendirmek ve çocuğu başka kişilere değil başvuru sahiplerine teslim etmek. ART sonrasında doğal gebelik ihtimalini önlemelidir; çoğul gebelik konusunda taraflar karşılıklı anlaşmalıdır. Bu yükümlülükleri klinik protokolüyle uyumlu hâle getirin; cezai şartları veya otomatik sonuçları Kazakistan hukukçusuna inceletin.
Klinik sözleşmesi ayrı ve zorunludur
54(3). madde, ART uygulayan ve hizmet sunacak sağlık kuruluşuyla aynı zamanda ayrı sözleşme yapılmasını zorunlu kılar. Klinik sözleşmesi gerçek hizmet sağlayıcıyı, tedavi aşamalarını, fiyata dâhil hizmetleri, ek masrafların onayını, tıbbi kayıtları ve rızaları, iptal koşullarını ve komplikasyonların yönetimini belirtmelidir. Ajans broşürü veya faturası bu sözleşmenin yerine geçmez. Sağlık Bakanlığının ART kuralları ayrı bir düzenleme katmanıdır. Sağlık Bakan Vekilinin 30 Eylül 2026 tarihli 126 sayılı emri ART kurallarını değiştirmiştir. Düzenleme ayrıca ART kurallarındaki taşıyıcı annelik sözleşmesi tanımını vatandaşlık ve evlilik koşullarıyla uyumlu hâle getirir ve evli olmayan kişilerin ART yoluyla taşıyıcı anneliğe başvurmasını açıkça hariç tutar. Adilet bilgi sayfasında Elektronik Referans Kontrol Bankasındaki resmî yayın tarihi 6 Ekim 2026 olarak gösterilmektedir; bu kayda göre on takvim günlük süre, yürürlük tarihi olarak 17 Ekim 2026’yı işaret eder. İşlemsel ayrıntılara güvenmeden önce ART kurallarının güncel birleştirilmiş metnini kontrol edin ve daha erken bir resmî yayının yürürlük tarihini belirlemediğini doğrulayın.
Bir ajansın ne yapabileceği ve neyin varsayılmaması gerektiği
Aile Kanunu hükümleri, ajansı kanuni taşıyıcı annelik sözleşmesinin zorunlu tarafı yapmaz; standart ajans ücreti veya özel bir aracılık sözleşmesi formu da belirlemez. Bu, başka sektörel şartların bulunmadığı anlamına gelmez; bunları Kazakistanlı bir avukatla kontrol edin. Aracı, koordinasyon, çeviri veya idari destek hizmetlerini ayrı bir medeni sözleşmeyle sunabilir; hukuki nitelendirme gerçek taahhütlere bağlıdır. Medeni Kanun’un 683. maddesi ücretli hizmet sözleşmesini genel olarak, sağlayıcının kararlaştırılan işleri yapması ve müşterinin ödeme yapması şeklinde tanımlar. Ajans kendisini klinik gibi tanıtmamalı, geçerli yetkisi olmadan taraf adına imza atmamalı, hukuki ebeveynlik sonucunu garanti etmemeli veya yazılı dayanak ve şeffaf hesap vermeden para almamalıdır.
Ödeme kategorileri: hangi tutar hangi sözleşmede yer almalı?
Aile Kanunu belirli gider ve ödeme yükümlülüklerini sayar, ancak incelenen hükümler evrensel bir program fiyatı belirlemez. Ayrıntısız bir “her şey dâhil” toplamı kabul etmek yerine tutarları yazılı olarak ayırın.
| Ödeme kategorisi | Sözleşmede düzenlenmesi |
|---|---|
| Taşıyıcı annenin bakım giderleri | Tutarı veya hesaplama yöntemini, ödeme zamanını, kapsanan giderleri ve gerekli belgeleri taşıyıcı annelik sözleşmesinde belirtin (55. madde). |
| Tıbbi muayene ve ART | Müşteriler taşıyıcı annenin muayene ve ART giderlerini karşılar. Ayrıca gebelik ve doğum sırasındaki tıbbi bakımı ve doğumdan sonraki 56 günü; gebelik veya doğumla bağlantılı komplikasyonlarda doğumdan sonraki 70 günü öderler (57(1). madde). |
| Ücret ve tazminat | Kanuni tanım ücret ödenmesini içerir ve sözleşmede belirtilen tazminatların tutarı ile ödeme usulü yazılmalıdır. İncelenen hükümler evrensel bir program fiyatı belirlemez. |
| Ajans hizmetleri | Ajansın gerçek hizmetlerini ve ücretini ayrı bir yazılı hizmet sözleşmesinde açıklayın. Standart bir kanuni ajans ücreti bilinmemektedir. |
Kontrol edilebilir bir ödeme takvimi oluşturun
Yalnızca toplam tutar yerine aşamalı bir ödeme takvimi kullanın. Her taksit için tutarı ve para birimini, ödeyeni, alıcıyı, vade tarihini veya nesnel tetikleyiciyi, faturayı ya da destekleyici belgeyi ve ödeme hesabını kaydedin. Kliniğe doğrudan ödenen tutarları taşıyıcı anneye ödenenlerden ve ajans ücretinden ayırın. Her tutarın avans mı, gider iadesi mi, kazanılmış hizmet bedeli mi yoksa iade edilebilir depozito mu olduğunu belirleyin; ek masrafları kimin onaylayacağını ve makbuzların ne zaman verileceğini yazın. İzlenebilir banka transferleri ve imzalı makbuzlar tercih edilmelidir. Bunlar kanıt açısından ihtiyatlı önlemlerdir; Kanun’un tek bir ödeme yöntemi zorunlu kıldığı iddiası değildir. Boş takvimlerden, keyfî “idari ücretlerden”, ilgisiz kişisel hesaplara ödemelerden ve toplam bütçeye ilişkin sözlü vaatlerden kaçının.
Para göndermeden önce belgeler ve durum tespiti
İmzalamadan önce her tarafın kimliğini ve hukuki statüsünü kontrol edin; sözleşmedeki, faturalardaki ve banka bilgilerindeki isimler aynı olmalıdır. Taşıyıcı anne evliyse, eşinin sözleşmenin yapılmasına ve programa katılımına ilişkin yazılı rızası noter onaylı olmalıdır. Başvuru sahibi eşler evlilik belgesini sunar ve noter evlilik durumlarını kontrol eder. ART uygulanmasına ilişkin, kullanılan biyolojik materyal hakkında eksiksiz bilgi içeren sağlık kuruluşu görüşü noter onaylı sözleşmeye eklenir. 56. madde, taşıyıcı annenin 20–35 yaşında olmasını, sağlık kuruluşunca doğrulanmış yeterli fiziksel, ruhsal ve üreme sağlığına ve kendi sağlıklı çocuğuna sahip olmasını gerektirir. Randevudan önce güncel belge listesini noterden teyit edin. Noterlik kuralları özellikle tıbbi görüşün aslını, taşıyıcı annenin çocuğunun/çocuklarının sağlık durumuna ilişkin belgenin aslını ve doğum belgelerinin asıllarını sayar; doğum belgelerinin kopyaları noter dosyasında kalır. 57(1). madde ayrıca müşterilerin kliniğe fiziksel ve ruhsal sağlıklarına ilişkin tıbbi görüşü ve tıbbi-genetik inceleme sonuçlarını sunmasını gerektirir.
Evli değilse noter bu durumu belirten bir beyan alır ve imzanın gerçekliğini tasdik eder.
Başarısız tedavi, ART uygulanmaması ve doğal gebelik
59. madde, genel bir geri ödeme hükmüyle ortadan kaldırılamayacak özel mali sonuçlar düzenler. ART sözleşmede kararlaştırılan süre içinde uygulanmazsa Kanun sözleşmenin geçersiz olduğunu belirtir. Sözleşmeden sonra taşıyıcı annenin doğal yolla hamile kalması hâlinde sözleşme sona erer ve anne, sözleşme kapsamında yapılan tüm masrafları müşterilere ödemek zorundadır. Bu önemli bir kanuni sonuçtur; reklam vaadinin, sigorta etiketinin veya gayriresmî ek yazının bunu değiştirdiğini varsaymayın. Başarısız döngüler, ertelenen işlemler, tıbbi kontrendikasyonlar, kliniğin iptali ve önceden oluşmuş masraflar sözleşmede ve klinik sözleşmesinde ayrı ayrı düzenlenmelidir. Bir hukukçu, her başarısız tedaviyi aynı hukuki olay saymadan bu hükümleri geri ödeme ve fesih maddeleriyle uyumlu hâle getirmelidir.
Çocuğu reddetme, boşanma ve ölüm: mali sonuçlar
59. madde doğumdan sonra çocuğun reddedilmesini de düzenler. Müşteriler yalnızca çocuğu reddettikleri için taşıyıcı anneden maddi giderleri geri ödemesini isteyemez. Müşteriler çocuğu reddeder ve taşıyıcı anne anneliği üstlenmek isterse, sözleşmede belirtilen tutar ve usulde tazminat ödenmelidir; o da reddederse çocuk Kanun uyarınca devlet bakımına alınır. Doğumdan sonraki boşanma eşlerden hiçbirinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; eşlerden biri ölürse sorumluluk hayatta kalan eşe geçer. Bu kurallar beklenmedik durumları önceden planlamayı gerektirir; ancak sözleşme zorunlu çocuk koruma hükümlerini bertaraf edemez. Ceza veya geri ödeme hükmü, çocuğun statüsü ve bakımı için kanuni prosedürün yerine geçmez.
Her iki başvuru sahibi de ölür ve yakın akrabaları çocuğu evlat edinmeyi reddederse, taşıyıcı anne isterse çocuk kendisine verilebilir; o da reddederse çocuk devlet korumasına alınır. Bu seçeneklerin hiçbiri çocuğun başvuru sahiplerine karşı miras haklarını ortadan kaldırmaz (59(6). madde).
Uyuşmazlıklar, geri ödeme ve pratik hukuki yollar
Ajansla uyuşmazlıkta imzalanmış hizmet kapsamından, ödeme koşullarından, yapılan işin kanıtlarından ve iptal/şikâyet prosedüründen başlayın. Ücretli hizmetlere ilişkin genel kurallarda ödeme sözleşmeye ve kararlaştırılan hizmetlere bağlıdır; sonuç sözleşme metnine ve olgulara göre değişir. Geri ödeme talebinde ilgili maddeyi, tutarı, tarihi, ihlali ve kanıtları belirtin. Klinik uyuşmazlığında tedavi sözleşmesini, aydınlatılmış onamları, ayrıntılı faturaları, tıbbi kayıtları ve yazışmaları saklayın; tıbbi gizlilik devam eder. Somut bir yazılı ihtar gönderin ve müzakere, arabuluculuk veya dava hakkında Kazakistan hukukçusundan görüş alın. Noter onayı, her tartışmalı alacağın otomatik tahsilini sağlamaz ve her ajans ücretini önceden karara bağlamaz.
Sözleşme hukuken ücretli hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilirse, Medeni Kanun’un 686. maddesi genel olarak müşterinin sağlayıcının fiilen yaptığı giderleri ödemek şartıyla sözleşmeden dönmesine izin verir; sağlayıcı ise, ifanın imkânsızlığı müşterinin kusurundan kaynaklanmadıkça, fesih nedeniyle doğan zararları tamamen karşılamadan sözleşmeden dönemez. 686. maddenin belirli bir ajans sözleşmesine uygulanması, sözleşmenin hukuki niteliğine, metnine ve olaylara bağlıdır. Ödeme yapmadan önce avans, iade edilmeyen ücret ve iptal hükümlerini bir Kazakistan hukukçusuna inceletin.
İmzalamadan önce güvenli işlem sırası
En güvenli sıra şöyledir: (1) müşterilerin güncel vatandaşlık ve evlilik koşullarını karşıladığını doğrulayın; (2) depozito ödemeden önce bağımsız hukuki görüş alın; (3) taşıyıcı anneyi, 56. madde koşullarını ve gerekli rızayı doğrulayın; (4) gerçek sağlık kuruluşunu seçip kontrol edin; (5) noter onaylı taşıyıcı annelik sözleşmesi ile ayrı klinik sözleşmesini birlikte müzakere edin; (6) ajans hizmetleri için ayrı yazılı sözleşme yapıp rolünü kesin biçimde tanımlayın; (7) tüm tutarları, aşamaları, iptal koşullarını ve kanuni sonuçları karşılaştırın; (8) imzalı nüshaları, makbuzları, faturaları ve tıbbi/hukuki belgeleri güvenli biçimde saklayın. Belirli bir klinik veya ajansın lisansını, somut bir sözleşmenin geçerliliğini ya da yabancı ebeveynlik, vatandaşlık ve çocuğun ülkeden çıkışı kurallarını doğrulamaz. İmza veya para transferinden önce bireysel hukuki inceleme gerekir.
Kontrol edilen birincil kaynaklar
Bağlantı verilen hukuk metinleri resmî veya kamu kurumlarınca barındırılan kaynaklardır; çoğu Rusça yayımlanmıştır. Adilet bilgi sayfasında Elektronik Referans Kontrol Bankasındaki resmî yayın tarihi 6 Ekim 2026 olarak gösterilmektedir; on takvim günlük süre uygulandığında, daha erken bir resmî yayın belirleyici değilse yürürlük tarihi 17 Ekim 2026 olur.
- S1 — Кодекс Республики Казахстан «О браке (супружестве) и семье» (обновлённый текст; статьи 1, 54–59)
- S2 — Закон Республики Казахстан от 14 июля 2026 года № 350-VIII (изменения и сведения об официальном опубликовании)
- S3 — Правила совершения нотариальных действий, глава 24, пункты 214–216
- S4 — Приказ Министра здравоохранения РК от 15 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-272/2020 (правила ВРТ)
- S5 — Приказ и.о. Министра здравоохранения РК от 30 сентября 2026 года № 126 (изменения правил ВРТ; сведения об официальном опубликовании см. в S7)
- S6 — Гражданский кодекс Республики Казахстан (Особенная часть), статьи 683 и 686
- S7 — 126 sayılı emrin resmî yayım bilgileri (Adilet)
