Kazakistan’da taşıyıcı annelik: tıbbi ve donör gereklilikleri
Önce uygunluğu, ardından tıbbi süreci kontrol edin
Kazakistan’daki taşıyıcı annelik programında yalnızca kliniğin istediği testleri bilmek yeterli değildir. Bağlayıcı yasal koşullar, Sağlık Bakanlığının usul kuralları ve kliniğin ek protokolleri birbirinden ayrılmalıdır. itibarıyla temel kaynaklar yürürlükteki Aile ve Sağlık Kanunları, ҚР ДСМ-272/2020 ve ҚР ДСМ-236/2020 sayılı emirler ve Ekim 2026’da yürürlüğe giren değişikliklerdir.
Testler için ödeme yapmadan önce amaçlanan ebeveynlerin uygunluğunu kontrol edin. 14 Temmuz 2026 tarihli 350-VIII sayılı Kanun ile getirilen değişiklik yürürlüğe girdikten sonra, taşıyıcı annelik sözleşmesi yalnızca her iki amaçlanan ebeveynin de Kazakistan vatandaşı olduğu evli bir çift tarafından yapılabilir. Taşıyıcı annenin tıbbi uygunluğu veya kliniğin testlere başlaması, ebeveynlerin uygunluk sorununu gidermez. Sözleşme değişiklikten önce imzalanmışsa, tedavi döngüsü başlamışsa veya sınır ötesi unsur varsa geçiş meselesinin kendiliğinden çözüldüğünü varsaymayın; somut olay incelemesi gerekir.
Sonra taşıyıcı annenin yasal koşullarını, testlerin geçerliliğini, yardımcı üreme tekniklerine ilişkin kontrendikasyonları ve gamet/embriyo kaynağını kontrol edin.
Yasal zorunluluk ile klinik politikası nasıl ayrılır?
Aile Kanunu taşıyıcı annelik sözleşmesini ve taşıyıcı annenin yasal ölçütlerini düzenler. Sağlık Kanunu gamet bağışının yasal temelini belirler. Sağlık Bakanlığı emirleri tıbbi işlemleri, testleri, geçerlilik sürelerini, endikasyonları ve kontrendikasyonları ayrıntılandırır.
Klinik ek testler isteyebilir veya daha ihtiyatlı bir protokol uygulayabilir; ancak her ek koşul otomatik olarak yasal şart olmaz. Hukuki engel olarak sunulan her durum için kesin maddeyi isteyin; ek koşulların klinik politikası mı yoksa kişiye özgü tıbbi karar mı olduğunu yazılı olarak ayırt ettirin. İnternet sitesi, acente listesi veya sözlü güvence yürürlükteki düzenlemenin yerini tutmaz.
Aşağıdaki kaynaklar resmî Kazakistan hukuk bilgi sisteminden veya resmî devlet yayınından kontrol edilmiştir. Eylül 2026 değişiklikleri ekimde yürürlüğe girdiği için eski kontrol listelerinde güncelliğini yitirmiş test adları veya geçerlilik süreleri bulunabilir.
Taşıyıcı anne için yasal şartlar
Aile Kanunu’nun 56. maddesi üç temel ölçüt belirler: kadın 20–35 yaşındaolmalı, kendi sağlıklı çocuğu bulunmalı ve sağlık kuruluşunun raporuyla doğrulanan yeterli fiziksel, ruhsal ve üreme sağlığına sahip olmalıdır. Bunlar yalnızca klinik tercihi değil, yasal şartlardır. Şartların karşılanması kabulü garanti etmez; yardımcı üreme tekniklerine ilişkin ayrı tarama ve kontrendikasyon kuralları da uygulanır.
Taşıyıcı anne kayıtlı evlilik içindeyse sözleşme kurulurken eşinin yazılı ve noter onaylı rızasını sunmalıdır. Noter kuralları ayrıca tıbbi raporun aslını, çocuğun/çocukların sağlık belgesinin aslını ve doğum belgesi/belgelerini gerektirir. Evli değilse noter bu duruma ilişkin beyan alır ve imzanın gerçekliğini tasdik eder.
Klinik, kullanılan biyolojik materyali tam olarak belirten yardımcı üreme teknikleri raporu düzenlemelidir: amaçlanan ebeveynlerin materyali veya donör bankası materyali. Raporun bir aslı noter tasdikli sözleşmeye eklenir ve işlemin yapıldığı yerde saklanır.
Tıbbi tarama ve sonuçların geçerlilik süreleri
ҚР ДСМ-272/2020 sayılı emrin 2. eki taşıyıcı anne için gerekli incelemeleri belirler. Bu, hastalar veya döngüler arasında kontrolsüz biçimde kopyalanabilecek genel bir liste değil, mevzuattaki takvimdir. Her sonucun geçerliliğini işlem tarihine göre kontrol edin; ilk başvuruda geçerli test transfer tarihinde süresi dolmuş olabilir.
- Her işlemden önce: transvajinal jinekolojik ultrason, ESR içeren tam kan sayımı ve idrar tahlili. Vajinal sürüntü temizliği değerlendirmesinin geçerlilik süresi 10 gündür.
- Enfeksiyon taraması: Hepatit B ve C testleri genellikle 3 ay; HIV ve p24 antijeni testleri 10 gün; 17 Ekim 2026’da yürürlüğe giren değişiklik uyarınca mikroçöktürme reaksiyonuyla sifiliz serolojisi 30 gün; Chlamydia trachomatis IgM testi ve belirtilen PCR paneli 3 ay geçerlidir.
- Muayene ve sitoloji: sağlık ve IVF/gebelik uygunluğu hakkında terapist raporu 6 ay; psikiyatri ve narkoloji raporları 12 ay; servikal sitoloji 12 ay.
- Diğer laboratuvar testleri: TSH, prolaktin ve testosteron 6 ay; aşı veya geçirilmiş hastalık kanıtı yoksa kızamıkçık IgG/IgM bir kez (kurala göre geçerlilik 3 ay); biyokimya ve koagülasyon testleri 10 gün.
- Görüntüleme ve kalp: meme, karın ve böbrek ultrasonu ile florografi 12 ay; EKG 3 ay; 40 yaş üstü hastalarda mamografi 2 yılda bir.
- Endikasyon varsa: histerosalpingografi, laparoskopi veya endometrium histolojisiyle histeroskopi ve belirli ek hormon testleri. Gerekli incelemeleri tedavi uzmanı belirler.
Bu özet, mevzuattaki kategorileri gösterir. Klinik, değiştirilmiş sifiliz testi dâhil tam ve güncel Ek 2 ile gerçek hasta dosyasını karşılaştırmalıdır; bu özet mevzuat ekinin yerini tutmaz.
Kontrendikasyonlar ve önemli bir metin uyuşmazlığı
Yardımcı üreme kuralları, taşıyıcı annelik işleminde embriyo transferinin kontrendike olduğu durumları sayar: gebeliği kontrendike kılan bedensel veya ruhsal hastalıklar; doğuştan ya da sonradan oluşmuş rahim boşluğu şekil bozuklukları; ameliyat gerektiren rahim tümörleri; her yerde akut inflamatuvar hastalıklar; her yerde malign neoplazmalar; dört veya daha fazla doğum öyküsü; sezaryen veya konservatif miyomektomi sonrası rahim izi ya da rahim perforasyonu dâhil olumsuz obstetrik öykü.
Kaynağın dil sürümleri arasında bu noktada da bir farklılık vardır: Rusça metin ve İngilizce aktarım ameliyat gerektiren iyi huylu rahim tümörlerinden söz ederken, Kazakça metin kötü huylu tümörlere işaret ediyor görünmektedir. Bu rehber hangi ifadenin esas alınacağını belirlemez; bu maddeyi uygulamadan önce Kazakistan hukukçusundan yazılı yorum alın.
Olası mevzuat uyuşmazlığını sessizce çözülmüş saymayın.17 Ekim 2026’dan itibaren geçerli 126 sayılı Emir, genel IVF kontrendikasyonunu en az iki rahim izi ile görüntüleme yoluyla doğrulanmış anatomik/fonksiyonel yetersizlik ve yüksek risk şartlarına bağlayacak şekilde değiştirmiştir. Buna rağmen taşıyıcı anneliğe özgü 47. paragraftaki liste daha geniş olumsuz obstetrik öykü ifadesini korur. Değişiklik iki hükmün ilişkisini açıkça açıklamaz. Bu rehber, bir hükmün diğerini otomatik olarak geçersiz kıldığını ileri sürmez.
Rahim izi veya önceki obstetrik komplikasyon varsa yazılı, olaya özgü tıbbi değerlendirme ve kliniğin dayandığı kesin hükmü isteyin. Transferin hukuken ve tıbben mümkün olduğu sonucuna varmadan önce yürürlükteki metinler hukukçu tarafından karşılaştırılmalıdır. “Doktor onayladı” şeklindeki genel ifade metin sorununu çözmez.
Donör uygunluğu, rıza ve hukuki statü
Sağlık Kanunu’nun 148. maddesine göre gamet veya üreme organı dokusu donörü, Kazakistan vatandaşı, 18–35 yaşında, fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı ve tıbbi-genetik incelemeden geçmiş olmalıdır. Donör yaş aralığı, taşıyıcı anne için geçerli 20–35 yaş aralığından farklıdır.
Bağış gönüllüdür ve yazılı bilgilendirilmiş rıza gerektirir. Oosit donörüne planlanan müdahalenin sağlık riskleri yazılı olarak anlatılmalıdır. Donör tıbbi-genetik incelemeden geçmeli ve üreme uzmanı veya ürolog-andrologdan bağışın mümkün olduğuna ilişkin rapor almalıdır. Donör evliyse her iki eşin yazılı rızası gerekir; evli alıcının gamet kullanımı için de her iki eşin yazılı rızası gerekir.
Kurallar ücretli/ücretsiz ve anonim/anonim olmayan bağışa izin verir. Donör gelecekteki çocuk bakımından ebeveynlik yükümlülüğü üstlenmez ve bağışladığı gametlerin sonraki akıbetini öğrenme hakkına sahip değildir. Tek donörden 10 çocuğun doğması, bu donörün yeni alıcılar için kullanımını durdurma nedenidir.
Eski seçim koşullarını güncel danışmanlığa doğrulamadan taşımayın. İncelenen güncel Sağlık Kanunu ve ҚР ДСМ-236/2020 sayılı emir, oosit donörünün önceden kendi sağlıklı çocuğunun olmasını genel bir yasal şart olarak belirtmez. Klinik iç politika uygulayabilir, ancak bunu bağlayıcı yasadan ayrı göstermelidir.
Donör incelemeleri ve sperm şartları
Güncel donör kuralları tıbbi-genetik inceleme gerektirir. Oosit donörleri için kan grubu ve Rh faktörü; her alımdan önce sağlık durumu ve işleme kontrendikasyon bulunmadığına ilişkin terapist değerlendirmesi; yılda bir psikiyatri ve narkoloji görüşmesi; bir kez genetik danışmanlık ve karyotip; ayrıca endikasyon varsa PAH ilişkili fenilketonüri ve kistik fibroz gibi yaygın kalıtsal hastalık varyantlarına yönelik moleküler testler öngörülür. Aynı ekte her işlem öncesinde idrar tahlili, EKG, tam kan sayımı ve vajinal sürüntü değerlendirmesi; hepatit B/C ve HIV/p24 testleri (genellikle 3 ay geçerli); biyokimya ve pıhtılaşma testleri (1 ay); florografi ve servikal sitoloji (12 ay); klamidya, gonore, herpes ve CMV için PCR testleri (3 ay) de yer alır. 126 sayılı Emir, sifiliz testini her işlem öncesinde yapılacak şekilde değiştirmiştir. Tam liste ve kesin geçerlilik süreleri için Ek 1’i kontrol edin.
Sperm donörleri için numune eşikleri: ejakülat hacmi 1,5 ml’den fazla; konsantrasyon en az 15 milyon/ml ve toplam sayı en az 22,5 milyon; progresif hareketlilik en az %32; normal morfolojili formlar en az %4 (katı Kruger ölçütlerinde en az %14); ve kriyotolerans. MAR testi gerektiğinde yapılır. Bu mevzuat eşikleri döllenme veya gebelik garantisi değildir.
Eylül 2026 değişikliği, donör sperminin dondurulmadan önce ve dondurma sonrası 3. ve 6. aylarda hepatit B, hepatit C, HIV ve HIV p24 antijeni açısından test edilmesini gerektirir. Ayrıca hem oosit donörü hem de sperm donörü eklerinde her işlem öncesi sifiliz serolojisi istenir. Donör spermiyle inseminasyonda yalnızca dondurulmuş ve karantinada tutulmuş sperm, 6. ayda yapılması gereken tekrarlı enfeksiyon testleri negatif çıktıktan sonra kullanılabilir. Sözlü güvence yerine sonuçları, tekrar test tarihlerini ve donör kodunu gösteren tarihli kayıt isteyin.
Donör yumurtası, spermi veya embriyosu kullanılabilir mi?
Aile Kanunu, kliniğin yardımcı üreme raporunda amaçlanan ebeveynlerin veya donör bankasının biyolojik materyalinin açıkça belirtilmesini öngörür. Dolayısıyla donör materyali yasal çerçevenin parçasıdır; ancak her kombinasyonun her taşıyıcı annelik programında izinli olduğu sonucu çıkmaz.
ҚР ДСМ-272/2020 sayılı emrin 49. paragrafı, genetik ebeveynlerin dondurulmuş embriyolarının transferini düzenler. Taşıyıcı annenin aynı zamanda yumurta donörü olmadığını ve programda donör yumurtası, donör spermi ve donör embriyosunun eşzamanlı kullanılmadığını belirtir. İfade belirli bir işleme ilişkindir ve bir veya iki donör kaynağı içeren her olası kombinasyonu açıkça çözmez.
Bu cümleyi tüm donör materyali için genel yasak veya her kombinasyon için genel izin olarak yorumlamayın. Sözleşmeden veya embriyo oluşturmadan önce yumurta ve spermin kimden alınacağını, embriyonun mevcut olup olmadığını, kombinasyonun hangi hükme dayandığını ve planın 49. paragrafla ilişkisini yazılı sorun. Yanıt yorum gerektiriyorsa güncel resmî metni Kazakistanlı bir hukukçuya inceletin.
Belgeler ve pratik karar tablosu
Noter sözleşmesinden ve ilk tıbbi işlemden önce tarihli tek bir dosya oluşturun. Genellikle şunlar gerekir:
- taşıyıcı annenin fiziksel, ruhsal ve üreme sağlığına ilişkin tıbbi raporun aslı;
- çocuğunun/çocuklarının sağlık belgesinin aslı ve doğum belgesi/belgeleri;
- evliyse eşin noter onaylı yazılı rızası; evli değilse medeni durum beyanı;
- amaçlanan ebeveynlerin evlilik belgesi;
- kullanılan biyolojik materyali belirten kliniğin yardımcı üreme raporu; aslı noter sözleşmesine eklenir;
- 57. madde uyarınca amaçlanan ebeveynlerin fiziksel ve ruhsal sağlığına ilişkin rapor ile tıbbi-genetik sonuçlar;
- tarihli test sonuçları, uzman raporları, donör kodu ve işleme ilişkin donör/embriyo kayıtları.
Aşağıdaki tablo ilk değerlendirme içindir; tüm olguların incelenmesinin yerini tutmaz.
| Durum | Anlamı | Güvenli sonraki adım |
|---|---|---|
| Amaçlanan ebeveynler, her iki eşin de Kazakistan vatandaşı olduğu evli bir çift değildir. | Mevcut sözleşme kuralının metnini karşılamazlar. | Program harcamalarını durdurun ve değişiklik öncesi sözleşme dâhil bireysel danışmanlık alın. |
| Gestant 20–35 yaş aralığı dışında, sağlıklı kendi çocuğu yok veya gerekli sağlık raporu eksik | Yasal şart karşılanmamıştır. | Sözlü güvenceye dayanmayın; yazılı uygunluk değerlendirmesi isteyin. |
| Gestant evli fakat noter onaylı eş rızası yok | Zorunlu belge seti eksiktir. | Sözleşmeden önce noter onaylı rıza alın. |
| Donör 18–35 yaş dışında veya gerekli sağlık/genetik incelemesi yok | Yasal donör uygunluğu gösterilmemiştir. | Uygunluğu ve kodlanmış inceleme kayıtlarını yazılı doğrulatın. |
| Dört veya daha fazla doğum, rahim izi ya da olumsuz obstetrik öykü | Taşıyıcı anneliğe özgü kurallar kontrendikasyon gösterir; izler değiştirilmiş genel IVF kuralıyla karşılaştırılmalıdır. | Yazılı tıbbi değerlendirme ve hükümler arasında hukuki uyum incelemesi isteyin. |
| Klinik ek test veya donör kriteri istiyor | Açık yasal şart değil, klinik protokolü olabilir. | Hukuki dayanak, tıbbi gerekçe, geçerlilik ve maliyeti yazılı sorun. |
| Program donör yumurtası, spermi veya embriyosunu birleştiriyor | 49. paragraf somut işleme uygulanmalıdır; her kombinasyon açık değildir. | Embriyo oluşturmadan/transfer etmeden önce kaynak planını ve yazılı tıbbi-hukuki açıklamayı alın. |
Taahhütte bulunmadan önce yapılacaklar
- Önce katılımcıları doğrulayın.Her iki amaçlanan ebeveynin de Kazakistan vatandaşı olduğunu ve yürürlükteki hukuka göre resmi evlilik içinde bulunduğunu doğrulayın; taşıyıcı annenin yaşını, kendi sağlıklı çocuğunun bulunmasını ve tıbbi raporunu da kontrol edin.
- Klinikten tıbbi-hukuki kontrol listesi isteyin. Her test için yürürlükteki emir ve ek, sonuç tarihi, geçerlilik süresi ve ek klinik şartları gösterilmelidir.
- Kontrendikasyonları yazılı çözün. Özellikle rahim izi veya obstetrik geçmişin uygun olduğunu, 47. paragraf ile değiştirilmiş genel IVF kuralı karşılaştırılmadan varsaymayın.
- Donör materyalinin kaynağını belgeleyin.Donörün yaşını, vatandaşlığını, sağlığını, rızasını, testlerini, tekrar testlerini ve numune kalitesini kontrol edin. Klinik yumurta, sperm ve embriyo kaynaklarını resmî raporda göstermelidir.
- Tıbbi tedaviden önce noter dosyasını tamamlayın. Tıbbi rapor, çocuğun sağlık ve doğum belgeleri, eş rızası veya evli olmadığına dair beyan, ebeveynlerin evlilik belgesi ve yardımcı üreme raporu gereken biçimde bulunmalıdır.
- Açıklamaların kanıtını saklayın. Tarihli klinik yanıtlarını, testleri, donör kodlarını, sözleşmeyi ve geçerli düzenleme sürümlerini saklayın. Klinik bir yasağın hukuki temelini göstermiyorsa ödeme veya embriyo transferinden önce bağımsız Kazakistan hukuku incelemesi alın.
Sonuç: Yasal şartlar somuttur; ancak katılımcı uygunluğu, tıbbi güvenlik ve donör kaynaklarının uyumu ayrı sorulardır. Tam test dosyası, ebeveynlerin uygun olduğunu veya belirli bir donör kombinasyonuna izin verildiğini kanıtlamaz. Rahim izlerine ilişkin olası uyuşmazlık ve 49. paragrafın kapsamı hukukçu ve hekim tarafından incelenmelidir.
Kontrol edilen birincil kaynaklar (resmî mevzuat)
- [S1] Code of the Republic of Kazakhstan On Marriage (Matrimony) and Family, Articles 54–57 (current consolidated text)
- [S2] Code of the Republic of Kazakhstan On Public Health and Healthcare System, Articles 146–148
- [S3] Ministry of Health Order No. ҚР ДСМ-272/2020, Rules and Conditions for Assisted Reproductive Methods and Technologies
- [S4] Ministry of Health Order No. ҚР ДСМ-236/2020, Rules and Conditions for Gamete and Reproductive-Organ-Tissue Donation
- [S5] Acting Minister of Health Order No. 126 of 30 September 2026, amendments to healthcare orders (effective from 17 October 2026)
- [S6] Rules for Notarial Acts, paragraphs 214–216 (official government publication)
- [S7] Law of the Republic of Kazakhstan of 14 July 2026 No. 350-VIII ZRK, amending certain legislative acts on public administration and local self-government (surrogacy eligibility restriction)
- [S8] Kazakh-language text of Order No. ҚР ДСМ-272/2020, paragraph 47 (Adilet comparison view)
