Malezya · Klinikler, ajanslar, sözleşmeler ve ödemeler

Sözleşme ve ödeme risklerini incelemek için masa üzerinde belgeler, hesap makinesi ve dizüstü bilgisayar.
Sözleşme ve ödemelerin incelendiği bir çalışma masasının editoryal görseli; gerçek bir klinik veya dava değildir.

Malezya’da taşıyıcı annelik: sözleşmeler, ajanslar ve ödemeler

Kısa cevap

Malezya’da imzalanmış bir taşıyıcı annelik anlaşması; gebeliği düzenlemek, çocuğu teslim almak, amaçlanan ebeveynlerin ebeveynlik statüsünü garanti etmek veya parayı geri almak için hukuken güvenli bir yol olarak görülmemelidir. Sağlık Bakanlığının National Assisted Reproductive Technology Policy (National ART Policy) belgesi taşıyıcı anneliği açıkça yasaklar ve amaçlanan ebeveynler ile taşıyıcı anne sözleşme imzalamış olsa bile bu anlaşmaların hukuk yoluyla icra edilemeyeceğini belirtir. Malaysian Medical Council (MMC) tarafından yayımlanan 2025 tarihli kılavuz da uygulamanın ulusal ART politikası kapsamında yasak olduğunu tekrarlar. Bu nedenle ilk adım sözleşmeyi iyileştirmek değil; imza, ödeme veya klinik/aracı talimatı öncesinde süreci durdurup bağımsız Malezya hukuku danışmanlığı almaktır.

Bu kuralların hukuki niteliği nedir?

Mevzuat ile mesleki veya idari politikaları ayırmak önemlidir. National ART Policy, Sağlık Bakanlığının politika belgesidir; Parlamento tarafından kabul edilmiş ayrı bir taşıyıcı annelik kanunu değildir. Tıbbi destekli üremeye ilişkin MMC Kılavuzu V2/2025, 19 Ağustos 2025’te kabul edilmiştir ve kayıtlı hekimlere yöneliktir; mesleki davranış kuralları ve diğer ilgili kılavuzları tamamlar. Bununla birlikte iki kaynak da uygulamadaki tutumu açıkça ortaya koyar: Malezya’nın ART çerçevesinde taşıyıcı annelik yasaktır ve ulusal politika bu anlaşmaların icrasını açıkça reddeder. Bu, yalnızca düzenleme eksikliğinden daha güçlüdür; ancak özel bir taşıyıcı annelik kanununun oluşturduğu bağımsız bir suç gibi yanlış tanımlanmamalıdır.

Malezya sözleşme hukukunun etkisi

Contracts Act 1950 genel sözleşme çerçevesini belirler. 10. maddeye göre bir anlaşmanın sözleşme sayılması için tarafların ehil olması ve özgür iradeyle rıza göstermesi, edim ve amacın hukuka uygun olması ve anlaşmanın başka bir hükümle geçersiz kılınmamış olması gerekir. 24. madde; edim veya amacı kanunla yasaklanan, kanunu etkisiz kılacak, hileli olan, kişiye veya mala zarar veren ya da mahkemece ahlaka aykırı veya kamu düzenine karşı görülen anlaşmaları hukuka aykırı sayar. Hukuka aykırı amaç veya edim içeren anlaşma geçersizdir. National ART Policy’nin açık icra edilememe hükmüyle birlikte bu kurallar, taşıyıcı annelik düzenleme vaatlerinin icrasına ciddi engel oluşturur. İmza, noter onayı, ayrıntılı ödeme takvimi, cezai şart veya uygulanacak hukuk hükmü bu sorunu tek başına gidermez.

İçtihat ne gösteriyor, neyi çözmüyor?

Yogananthy A/S Thambaiya v Harta Pusaka Idris Osman davasında Federal Mahkeme, ticari bir uyuşmazlıkta 24(e) maddesini uygulamıştır. Menfaat çatışması dâhil somut olay koşulları nedeniyle anlaşma muvazaalı ve kamu düzenine aykırı kabul edilmiştir. Mahkeme, işlemi açıkça yasaklayan ayrı bir kanun hükmü bulunmasa da kamu düzeni nedeniyle bir anlaşmanın geçersiz sayılabileceğini açıklamıştır. Bu dava taşıyıcı annelikle ilgili değildir ve taşıyıcı annelik sözleşmelerine dair bütün soruları çözmez. Yalnızca kamu düzeni söz konusu olduğunda mahkemenin neden icra talebini reddedebileceğine ilişkin genel bir örnektir. Taşıyıcı anneliğe doğrudan ilişkin ifade bu kararda değil, National ART Policy’dedir.

Klinikler ve sağlık profesyonelleri

MMC kılavuzu, tıbbi destekli üremenin yalnızca hukuken evli çiftlere sunulması gerektiğini belirtir. Ayrıca döllenme amacıyla gamet ve embriyo bağışının National ART Policy uyarınca izin verilmediğini ve gametlerle embriyoların ticari alım satımını yasaklar. 9. bölüm taşıyıcı anneliğin bu politika kapsamında yasak olduğunu söyler. Kılavuz kayıtlı hekimlere uygulanır ve mesleki davranış kuralları ile diğer ilgili belgelerle birlikte okunmalıdır. Bir kliniğin hizmeti görüşmeye veya reklamını yapmaya hazır olması, hizmetin izinli olduğunu, kliniğin bunu hukuken sunabileceğini ya da sözleşmenin icra edilebileceğini kanıtlamaz. Hekimin mesleki yükümlülükleri ihlal etmesi hâlinde mesleki sonuçlar doğabilir; ancak süreç ve yaptırım somut olay ve yürürlükteki kurallara göre incelenmelidir. Her katılımcının otomatik olarak suç işlediği varsayılmamalıdır.

Ajans ve aracı sözleşmeleri

Ajans sözleşmesi, aracının gerçekte hangi hizmeti taahhüt ettiğine göre değerlendirilmelidir. Aracı taşıyıcı anne bulmayı, yasaklanan gebeliği düzenlemeyi, icra edilemeyen bir anlaşma sağlamayı veya çocuğun teslimini garanti etmeyi üstleniyorsa icra edilebilirlik riski yüksektir. Ödemeye “koordinasyon ücreti”, “danışmanlık paketi”, “program yönetimi” veya “başarı komisyonu” denmesi hizmetin özünü değiştirmez. Kaynaklar, yalnızca taşıyıcı annelik aracılığı yapmayı bağımsız bir suç olarak düzenlememektedir; bu, her aracılık faaliyetinin hukuka uygun olduğu anlamına gelmez. Yanıltıcı beyanlar, zorlama, sömürü, yetkisiz sağlık hizmeti veya çocuk yerleştirmeyle ilgili eylemler ayrı hukuki sorunlar doğurabilir ve ayrıca incelenmelidir. Çeviri veya hukuki danışmanlık gibi gerçekten bağımsız ve hukuka uygun olağan hizmet sözleşmeleri ayrı değerlendirilmelidir.

Ödemeler, avanslar ve masraflar

Taşıyıcı anneye vaat edilen ücretin, ajans komisyonunun, “başarı” ödemesinin, iptal bedelinin veya geri ödemenin yalnızca sözleşmede yazdığı için tahsil edilebileceğini varsaymayın. National ART Policy, taşıyıcı annelik anlaşmasının icra edilemeyeceğini belirtir. 7.1.1 bölümü, ticari taşıyıcı annelik ile karşılıksız (altruistik) taşıyıcı annelik arasında ayrım yapmaz ve masraf karşılaması için açık bir istisna öngörmez. Bu nedenle, düzenleme özünde taşıyıcı annelik ise, ücretsiz bir düzenlemenin veya masraf karşılaması olarak adlandırılan ödemenin politika kapsamı dışında kaldığını varsaymayın. Bunun tersi de geçerlidir: ayrı ve hukuka uygun bir hizmet için kliniğe veya uzmana yapılan her ödeme otomatik olarak geçersiz değildir. Gerçek alıcıyı, satın alınan hizmeti, faturadaki açıklamayı, ödeme koşulunu ve hizmetin taşıyıcı annelik düzenlemesinden ayrılıp ayrılamayacağını belirleyin. Nakit ve şeffaf olmayan transferlerden kaçının; hukuki temel ve geri ödeme olasılığı açıklığa kavuşana kadar yeni ödeme yapmayın.

Pratik risk tablosu

Aşağıdaki tablo ilk risk taraması içindir. Listelenen her işlemin suç veya otomatik olarak geçersiz olduğu anlamına gelmez. Sonuç; gerçek hizmete, sözleşmenin metnine ve yapısına, tarafların davranışlarına ve diğer uygulanabilir kurallara bağlıdır.

Sözleşme veya ödeme türü Temel risk Pratik işlem
Taşıyıcı anneyle taşıyıcı annelik sözleşmesiNational ART Policy imzalanmış olsa bile sözleşmenin icra edilemeyeceğini belirtir.Gebelik, teslim, soybağı veya ödeme için buna güvenmeyin.
Klinikle tedavi sözleşmesiGerçekten ayrı bir tedavi sözleşmesi taşıyıcı annelik anlaşmasıyla aynı değildir; taşıyıcı annelik hizmeti politikada yasaktır.Ödeme öncesi işlem, sağlayıcı ve MMC/Sağlık Bakanlığı gerekliliklerini doğrulayın.
Ajans veya program paketiYönetim veya koordinasyon ücreti adı verilen tutar, gerçekte taşıyıcı anneliği düzenlemenin karşılığı olabilir.Hizmetin ve sözleşmenin tamamını inceleyin; adlandırma tek başına hukuka uygunluk veya icra edilebilirlik sağlamaz.
Ücret, komisyon veya kaporaÖdeme vaadini icra etmek zor olabilir; iade otomatik değildir.Alıcıyı ve ödeme koşulunu belirleyin, delilleri saklayın ve yeni transferden önce danışın.
Ayrı ve hukuka uygun mesleki hizmetGerçekten bağımsız hizmet ayrı değerlendirilebilir; karma sözleşme 25. maddeden etkilenebilir.Bağımsız hukuki incelemeden sonra kapsamı, fiyatı ve faturayı ayırın.

Güvenilmemesi gereken sözleşme hükümleri

Özel bir sözleşmenin kadını gebeliği sürdürmeye, belirli bir tıbbi işlemi yaptırmaya, tıbbi rızadan vazgeçmeye, çocuğu teslim etmeye, önceden belirlenmiş ebeveynlik statüsünü kabul etmeye veya kararını değiştirdiği için ceza ödemeye zorlayacağına güvenmeyin. National ART Policy anlaşmanın icra edilemeyeceğini belirtir; bu nedenle sözleşme rıza, soybağı, doğum kaydı, velayet veya çocuğun esenliğiyle ilgili hukuk kurallarının yerine güvenle geçemez. Amaçlanan ebeveynlerin otomatik olarak hukuki ebeveyn olacağını söyleyen hüküm tek başına soybağını kurmaz. Sözleşme doğum belgesi, vatandaşlık, pasaport, ülkeden çıkış izni veya başka bir ülkede tanınma garantisi de vermez. Bunlar ilgili hukuk düzenlerinde ayrıca incelenmesi gereken konulardır.

Sözleşmenin veya ödemenin bir kısmı ayrılabilir mi?

Bazen aracı, paketin bir kısmını hukuka uygun hizmet, diğer kısmını taşıyıcı annelik ücreti olarak tanımlar. Contracts Act’in 25. maddesi önemlidir: hukuka aykırı bir bölüm tek bir edimin veya amacın parçasıysa hüküm anlaşmanın geçersiz olacağını öngörür. Yükümlülüklerin gerçekten bağımsız olup olmadığı ve hukuka uygun bir bölümün ayakta kalıp kalamayacağı sözleşmenin yorumuna ve uygulanacak hukuka bağlıdır; faturada farklı başlıklar kullanılmasıyla çözülemez. Bağımsız bir Malezya avukatından sözleşmenin tamamını, eklerini, reklamları, yan yazışmaları ve ödeme talimatlarını birlikte incelemesini isteyin. Bölünebilirlik hükmünün paketin kalanını mutlaka koruyacağını varsaymayın.

İmzalamadan veya ödeme yapmadan önce

Henüz sözleşme imzalanmadıysa ve para gönderilmediyse, her iki adımdan önce durun. Klinik, ajans veya komisyon alan kişilerden bağımsız bir Malezya avukatına danışın. Yalnızca broşür veya özet değil, sözleşme taslağının tamamını ve ilgili bütün belgeleri verin. Şu sorulara yazılı cevap isteyin: Gerçekte hangi hizmet satın alınıyor; taşıyıcı annelik düzenleniyor mu; hangi yükümlülükler icra edilemeyebilir; her ödemeyi kim tutuyor; program durursa ne olacak; ve gerçekten ayrı olan hukuka uygun hizmetler ayrı fiyat ve sözleşmelerle düzenlenmiş mi? Kliniğin yasal unvanını, ilgili tesis bilgilerini, kalem kalem fiyat teklifini ve açık bir faturayı talep edin. Ticari vaatler hukuki görüş değildir.

Sözleşme imzalandıysa veya ödeme yapıldıysa

Düzenlemenin gerçek niteliğini gizlemek için yeni bir sözleşme, geriye tarih atılmış belge, sahte fatura veya yan anlaşma imzalamayın. Mevcut belgeleri saklayın; fesih bildirimi göndermeden, önerilen iadeyi kabul etmeden veya yeni ödeme yapmadan önce bağımsız danışmanlık alın. Avukattan taşıyıcı anneye, ajansa, kliniğe ve diğer sağlayıcılara hangi tutarların gittiğini; hangi hizmetlerin gerçekten sunulduğunu; ve ayrı hukuka uygun hizmet veya iade talebi bulunup bulunmadığını belirlemesini isteyin. Contracts Act’in 66. maddesi, anlaşmanın geçersiz olduğunun anlaşılması veya sözleşmenin geçersiz hâle gelmesi durumunda alınan menfaatin iadesini öngörür. Ancak her durumda para iadesi garantisi vermez. Özellikle kamu düzeni meseleleri içeren taşıyıcı annelik ödemelerine uygulanması somut olay incelemesi gerektirir.

Saklanması gereken belgeler ve deliller

Eksiksiz ve değiştirilmemiş bir delil dosyası tutun: sözleşmenin tüm sürümleri ve ekleri; ajansın şartları ve reklamları; e-postalar, mesajlar ve görüşme notları; faturalar, makbuzlar, banka transferi onayları ve alıcı bilgileri; klinik adı ve hizmet açıklaması; rıza formları; iade, iptal veya sona erdirme yazışmaları. Mümkünse orijinal elektronik dosyaları ve üst verileri saklayın; konuşmaları bağlamı silmeden dışa aktarın. Nelerin vaat edildiğini, kimin söylediğini, hangi tutarın kime ödendiğini ve hangi hizmetin verildiğini tarih sırasıyla yazın. Taşıyıcı annenin kimliğini veya tıbbi bilgilerini yayımlamayın. Hassas belgeleri yalnızca ihtiyaç duyan danışmanlarla güvenli kanaldan paylaşın.

Uyuşmazlıklar, şikâyetler ve olası başvuru yolları

Atılacak sonraki adım uyuşmazlığın türüne bağlıdır. Taşıyıcı annelik anlaşmasının ifasını istemek, politikanın açıkça belirttiği icra edilememe engeliyle karşılaşır. Ayrı bir hukuka uygun hizmet, yanıltıcı beyan, yanlışlıkla veya zorlama altında yapılan ödeme ya da mesleki davranış hakkındaki uyuşmazlık farklı değerlendirilebilir. 66. madde iade bakımından önemli olabilir ancak garantili geri ödeme mekanizması değildir. Avukat; sözleşme davasını olası iade, yanıltıcı beyan, tüketici, düzenleyici veya mesleki şikâyetlerden ayırmalı ve doğru davalıyı, başvuru yerini, süreyi ve delilleri belirlemelidir. Bir hekimin davranışı söz konusuysa ilgili meslek veya sağlık makamına şikâyet gerekip gerekmediğini sorun. Delilleri ve hukuki yolu değerlendirmeden tehditte bulunmayın veya kamuya açık suçlamalar yapmayın.

Yabancı taraflar ve sınır ötesi programlar

Amaçlanan ebeveynin veya ajansın yabancı olması, sözleşmenin yurt dışında imzalanması ya da paranın yabancı hesaba gönderilmesi Malezya’daki riskleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kliniğin yeri, taşıyıcı annenin yaşadığı ve doğum yaptığı yer, tarafların ikametgâhı ve vatandaşlığı, uygulanacak hukuk hükmü ve çocuğun gideceği ülke önem taşıyabilir. Yabancı bir mahkeme kararının veya yabancı hukuka tabi sözleşmenin Malezya makamlarını otomatik olarak bağladığı ya da soybağı, kayıt, vatandaşlık ve seyahat meselelerini kesin biçimde çözdüğü varsayılmamalıdır. Sınır ötesi bir programa başlamadan veya devam etmeden önce, soybağı, göç veya tanınmayı belirleyecek her ülkede ve Malezya’da eşgüdümlü hukuki danışmanlık alın. Bu makale bu ayrı soruları çözmez.

Güvenli karar kuralı ve mevcut bilgilerin sınırları

Güvenli kural basittir: Malezya’da taşıyıcı annelik sözleşmesinin icra edileceği vaadine güvenerek imza atmayın, ödeme yapmayın veya programa devam etmeyin. En doğrudan kaynak Sağlık Bakanlığının National ART Policy belgesidir; MMC’nin 2025 kılavuzu klinik ve mesleki tutumu doğrular, Contracts Act ise hukuka uygun amaç, kamu düzeni ve geçersiz anlaşmalara ilişkin genel kuralları belirler.

Temel ve destekleyici kaynaklar

Politikanın resmî PDF’si Sağlık Bakanlığının yayın sayfasından bağlantılıdır. Contracts Act’in resmî yeniden basımı 1 Ocak 2006’ya kadar olan değişiklikleri içerir; işlem öncesi sonraki ilgili değişiklikler kontrol edilmelidir.

  1. Malezya Sağlık Bakanlığı, National Assisted Reproductive Technology Policy (2021) (MOH_ART_2021)
  2. Malaysian Medical Council, Guideline on Medically Assisted Reproduction, V2/2025 (19 Ağustos 2025’te kabul edildi) (MMC_MAR_2025)
  3. Laws of Malaysia, Contracts Act 1950 (Act 136), resmî yeniden basım (CONTRACTS_ACT_136)
  4. Yogananthy A/S Thambaiya v Harta Pusaka Idris Osman, Federal Mahkeme, karar özeti (FC_YOGANANTHY)

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar