Kazakistan · Hukuki durum ve modeller

Açık hukuk kitabı, belgeler ve gün ışığı bulunan sakin hukuk çalışma alanı

Kazakistan’da taşıyıcı annelik: hukuki çerçeve ve kısıtlamalar

Kısa cevap: düzenlenmiş ancak sınırlı bir yol

23 Ekim 2026 itibarıyla taşıyıcı annelik, kliniğe ödeme yapabilen herkes için açık bir hizmet değildir. Kazakistan Aile ve Evlilik Kanunu’nun özellikle 54–59. maddelerinin yer aldığı 9. bölümü, Sağlık Kanunu ve yardımcı üreme teknolojilerine (YÜT) ilişkin bakanlık kuralları uygulanır. Eski çevrimiçi yazıların aksine, hizmeti yalnızca evli Kazakistan vatandaşları sipariş edebilir. Yazılı ve noter onaylı taşıyıcı annelik sözleşmesi ile sağlık kuruluşuyla ayrı bir sözleşme gerekir. Bu formaliteler tıbbi incelemeyi, sözleşme risklerini, doğum kaydını veya diğer ülkelerle ilgili sorunları ortadan kaldırmaz.

Sonuç somut olgulara bağlıdır. Her iki eşin de Kazakistan vatandaşı olduğu evli çift, ancak uygunluklarını, taşıyıcı annenin durumunu, kliniğin güncel protokolünü ve sözleşmeyi kontrol ettikten sonra programa bakmalıdır. Yabancı çiftler, evli olmayan kişiler ve ücretsiz düzenlemeler Temmuz 2026 öncesi yazılara veya klinik reklamına yasallık kanıtı olarak güvenmemelidir. Farklı vatandaşlıklara sahip eşler ödeme yapmadan veya tedaviye başlamadan önce yazılı hukuki görüş almalıdır: kanun, Kazakistan vatandaşı olan eşlerden söz eder ve yalnızca bir eşin vatandaşlığının yeterli olduğu varsayılamaz.

2026 değişikliği ve belirleyici tarih

14 Temmuz 2026 tarihli 350-VIII sayılı Kazakistan Kanunu, taşıyıcı annelik sözleşmesinin tanımını ve Aile Kanunu’nun 54. ve 57. maddelerini değiştirmiş, hizmeti kimlerin sipariş edebileceğini açıkça sınırlandırmıştır. Sağlık Kanunu’nun 146. maddesi de değiştirilmiş; evli olmayan kişilerin YÜT kullanmasına ilişkin genel izin, taşıyıcı anneliği açıkça kapsam dışında bırakmıştır. Resmî Adilet sistemindeki birleştirilmiş Aile Kanunu metni bu değişiklikleri içerir ve Ağustos 2026’da yeniden güncellenmiştir. Bu yazı eski rehberlerdeki kuralları değil, 23 Ekim 2026 itibarıyla geçerli çerçeveyi ele alır.

Taşıyıcı anneliğe ilişkin değişiklikler, 350-VIII sayılı Kanun’un ilk resmî yayımlanmasından on takvim günü sonra, 26 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi. Sözleşme, klinik düzenlemesi, rıza, ödeme veya YÜT döngüsü 26 Temmuz 2026’dan önce başladıysa, somut olayın koşullarına göre uygulanacak hukuku ve varsa geçiş hükümlerini bir Kazakistan hukukçusuna inceletin. İlk görüşmenin, depozitonun, imzalanmamış taslağın veya tıbbi muayenenin önceki uygunluğu otomatik olarak koruduğunu varsaymayın. Tarihli sözleşmeleri, makbuzları, rızaları, yazışmaları ve tıbbi kayıtları saklayın.

Kimler taşıyıcı annelik hizmeti alabilir?

54. maddenin 1 ve 1-1. fıkraları, sözleşmenin evli Kazakistan vatandaşları tarafından yapılacağını ve hizmeti yalnızca bu kişilerin sipariş edebileceğini belirtir. Bu, kliniğin tercihi değil kanuni bir eşiktir. Bir kliniğin yabancı bir dosyayı görüşmeye hazır olması istisna yaratmaz. Metin çoğul olarak Kazakistan vatandaşı eşlere atıfta bulunur; eşlerden yalnızca biri vatandaşsa uygunluk varsayılmadan önce yazılı görüş alınmalıdır.

Sağlık Kanunu’ndaki genel YÜT kuralı, taşıyıcı annelik istisnasıyla birlikte okunmalıdır. 146. madde, bilgilendirilmiş rıza ile evli olmayan yetişkinlerin belirli YÜT hizmetlerinden yararlanmasına genel olarak izin verir; ancak 2026 değişikliği taşıyıcı anneliği açıkça hariç tutar. Kişinin kendi tedavisi için tüp bebek yaptırabilmesi, başka bir kadının gebeliğini sipariş edebileceği anlamına gelmez. Soybağı, doğum kaydı, vatandaşlık ve doğum sonrası seyahat ayrı konulardır.

56. madde taşıyıcı anne için yaş, sağlık ve kendi çocuğunun bulunması şartlarını sayar; ancak tek başına vatandaşlık şartı koymaz. Bu sessizlik, yabancı veya yerleşik olmayan her kadının uygun olduğu anlamına gelmez: tıbbi kurallar, ikamet, klinik şartları ve yürürlükteki uygulama düzenlemeleri de kontrol edilmelidir. Müşterilere ilişkin vatandaşlık kısıtlaması otomatik olarak taşıyıcı anneye uygulanmamalı, fakat bir maddedeki sessizlik de kesin izin sayılmamalıdır.

Ücretli ve ücretsiz modeller: yürürlükteki metinler ne diyor?

Yürürlükteki Aile Kanunu’nun 1(34). maddesi taşıyıcı anneliği, taşıyıcı anne ile eşler arasındaki anlaşma kapsamında ücret karşılığı gebelik ve doğum olarak tanımlar. YÜT kuralları da benzer biçimde ücretli bir tanım kullanır. 55. madde ayrıca taşıyıcı annenin bakım giderlerinin ödeme şartlarının ve 57. maddede belirtilen tazminatın tutar ve yönteminin sözleşmede yer almasını ister. Bu hükümler belgelenmiş bir mali düzenleme öngörür; ödemelerin niteliği, tutarı, zamanı ve amacı gayriresmî mesajlara bırakılmamalıdır.

Eski internet sayfaları bazen 2004 tarihli Üreme Hakları Kanunu’nun 17. maddesine dayanır; bu madde ücretli veya ücretsiz anlaşmalardan söz ediyordu. Adilet kaydı, bu kanunun 2009 Sağlık Kanunu ile yürürlükten kaldırıldığını belirtir. Dolayısıyla ücretsiz bir model için güncel hukuka güvenli dayanak değildir. Yalnızca masrafların karşılandığı ve ücret ödenmeyen bağımsız bir altruistik modeli açıkça öngören bir kural bilinmemektedir. Bu, çözülmemiş bir hukuki sorudur; ayrı bir ceza yasağının kanıtı değildir. Güncel Kazakistan hukuku görüşü olmadan yalnızca masraf ödemeli bir anlaşmayı kesinlikle hukuka uygun veya aykırı diye nitelendirmeyin.

Ücret ile belgeli masraf iadesi ayrılmalıdır. 57. madde, tıbbi muayene, YÜT ve gebelikle ilgili tıbbi giderleri sipariş veren eşlere yükler; 55. madde ödeme ve tazminat şartlarının sözleşmede yazılmasını ister. Bu kalemleri sözleşmede ve muhasebede ayrı gösterin. İncelenen hükümler evrensel bir ücret üst sınırı, standart piyasa fiyatı veya belirli vergi muamelesi belirlememektedir. Yapıyı kararlaştırmadan önce güncel medeni hukuk, vergi ve tıp kuralları ile noter uygulamasını kontrol edin.

Taşıyıcı anne için şartlar ve güvenceler

56. maddeye göre taşıyıcı anne 20–35 yaşında olmalı, sağlık kuruluşunca doğrulanan yeterli fiziksel, ruhsal ve üreme sağlığına sahip olmalı ve kendi sağlıklı çocuğu bulunmalıdır. Bunlar kliniğin isteğe bağlı tercihleri değil kanuni şartlardır. Evliyse sözleşme yapılırken eşinin yazılı ve noter onaylı rızasını sunmalıdır. İmzadan önce kimlik, yaş, medeni hâl, tıbbi raporlar ve rıza belgesini doğrulayın.

YÜT uygulayan sağlık kuruluşu, kullanılan yöntemlere ilişkin ve başvuran ebeveynlerin ya da donör bankasının biyolojik materyalini tam olarak açıklayan bir görüş hazırlamalıdır. Bir nüsha noter onaylı sözleşmeye eklenir ve işlemin yapıldığı yerde saklanır. Bu nedenle sözleşme tıbbi tedaviye ve daha sonraki soybağı kaydına bağlıdır. Görüşü hangi kliniğin düzenleyeceğini, hangi materyalin belirtileceğini, kopyaları kimin alacağını ve düzeltmelerin nasıl kaydedileceğini önceden belirleyin.

57. madde taşıyıcı annenin sağlık raporu sunmasını, doktor takibine gitmesini, önerilere uymasını ve gebeliğin seyrini sözleşmede belirtilen aralıklarla bildirmesini gerektirir. Çocuğu sözleşmedeki müşterilere teslim etmeli ve başka kişilere devredemez. Kanun, YÜT sonrasında doğal gebelik olasılığının dışlanmasını da ister; sözleşme bu yükümlülüğü tıbbi rızayı veya diğer zorunlu hakları geçersiz kılmadan açıklamalıdır. Çoğul gebelik tarafların karşılıklı anlaşmasıyla ele alınır.

Zorunlu belgeler ve sözleşmenin içeriği

54. madde Kazakistan medeni hukukuna uygun, yazılı ve zorunlu olarak noter onaylı taşıyıcı annelik sözleşmesi ister. Eşler ayrıca YÜT hizmeti sunacak sağlık kuruluşuyla ayrı sözleşme yapmalıdır. Ajans veya klinik hizmet sözleşmesi noter onaylı taşıyıcı annelik sözleşmesinin yerini tutmaz. İmzadan önce tarafların kimliklerini, sağlık kuruluşunun yetkisini ve ad, pasaport, medeni hâl ve biyolojik materyal bilgilerinin tutarlılığını kontrol edin.

55. madde eşlerin ve taşıyıcı annenin bilgilerini; bakım giderlerinin ödeme şartlarını; ihlal durumunda hak, yükümlülük ve sorumlulukları; 57. madde kapsamındaki tazminatın tutar ve yöntemini; mücbir sebep dâhil diğer şartları sözleşmede arar. Bunlar asgari şartlardır, eksiksiz risk listesi değildir. Başarısız veya iptal edilen döngüler, zamanlama, tıbbi giderler, iletişim, gizlilik, kayıtlar, varsa sigorta, uyuşmazlıklar, ölüm veya boşanma ve ciddi sağlık sorunu olan bir çocuğun doğumu da düzenlenmelidir. Bunlar sözleşme hazırlama önerileridir; 55. maddenin her birini açıkça zorunlu kıldığı iddiası değildir.

30 Eylül 2026 tarihli ve 126 sayılı karar, Kazakistan’ın elektronik mevzuat referans bankasında 6 Ekim 2026’da resmî olarak yayımlandı. Yürürlük hükmü uyarınca, yayımdan sonra on takvim günü geçince, 17 Ekim 2026’da yürürlüğe girdi. Bu nedenle YÜT kurallarında yaptığı değişiklikler, burada 23 Ekim 2026 itibarıyla açıklanan çerçevenin parçasıdır. Klinik, önerilen tedaviye hangi birleştirilmiş kural ve protokol sürümünü uyguladığını yazılı olarak bildirmelidir; kararın yürürlüğe girmiş olması tek başına kliniğin yetkili olduğunu veya somut vakanın koşulları karşıladığını kanıtlamaz.

Giderler, tıbbi kanıtlar ve devam eden yükümlülükler

57. madde, sipariş veren eşlerin taşıyıcı annenin tıbbi muayene ve YÜT giderlerini karşılamasını zorunlu kılar. Sağlık kuruluşuna fiziksel ve ruhsal sağlık raporlarını ve tıbbi-genetik inceleme sonuçlarını sunmalıdırlar. Gebelik ve doğum sırasında ve doğumdan sonraki 56 gün boyunca taşıyıcı annenin tıbbi bakımını da öderler; gebelik veya doğumla bağlantılı komplikasyonlarda belirtilen süre 70 gündür. Acil bakım, faturalar ve ihtilaflı giderler için süreç de dâhil olmak üzere bu yükümlülükleri bütçeye ve sözleşmeye yansıtın.

İncelenen hükümler program için evrensel bir fiyat belirlemez. Klinik ücretlerini, ajans bedellerini, taşıyıcı anne ücretini, tıbbi giderleri, seyahati, çevirileri, noter işlemlerini ve doğum sonrası hizmetleri ayrı kalemler hâlinde gösterin. Sabit ve değişken giderleri, iade için gereken belgeleri, doğrudan kimin ödeme yapacağını ve beklenmedik hastane yatışının nasıl karşılanacağını belirleyin. Aracının paket fiyatı yasal tarife değildir ve tüm hukuki ve tıbbi hizmetlerin dâhil olduğunu kanıtlamaz.

Taşıyıcı annenin tıbbi takip ve bilgilendirme yükümlülükleri ile müşterilerin belirli giderleri karşılama yükümlülükleri imzadan sonra da sürer. Acil iletişim kanalını, güncelleme sıklığını, kayıtlara hukuka uygun erişimi ve zamana duyarlı karar yöntemini kararlaştırın. Kanun, taşıyıcı annenin sürekli işine devam edip etmeyeceğinin karşılıklı anlaşmayla belirlenmesini öngörür. Sözleşme tıbbi sonuç garantisi vermemeli veya taraflardan birinin her tıbbi kararı yönetebileceğini varsaymamalıdır.

Ebeveynlik ile doğum kaydı aynı şey değildir

54(2). madde sözleşmeyi sipariş veren eşlerin ebeveynlik hak ve yükümlülüklerine bağlar. 59(1). maddeye göre programı sipariş eden eşler çocuğun ebeveyni olarak tanınır; 59(2). madde doğumdan sonra sözleşmeyi yapan eşin tıbbi doğum belgesinde anne olarak yazılmasını öngörür. Birden fazla çocuk doğarsa eşler her çocuk için eşit sorumluluk taşır. Bu iç hukuk sonuçları, tıbbi ve nüfus kayıtlarının tamamlanması gereğini ortadan kaldırmaz.

Tedaviden önce klinikten ve nüfus kayıt makamından doğum sonrası sıra ve belgeleri yazılı olarak teyit etmelerini isteyin: tıbbi doğum belgesi, doğum kayıt başvurusu, kimlik ve evlilik belgeleri, noter sözleşmesi ve klinik görüşü. Her belgeyi kimin sunacağını, çeviri veya tasdik gerekip gerekmediğini ve yazım farklılıklarının nasıl düzeltileceğini belirleyin. Bu rehber her makamın uygulamasını doğrulamaz; sözleşme doğum kaydının yerine geçmez.

Soybağı, vatandaşlık, pasaport düzenlenmesi, Kazakistan’dan çıkış izni ve yabancı ülkede tanınma ayrı sorulardır. Kazakistan hukukunda ebeveynliğin tanınması, başka bir ülkenin aynı soybağını tanıyacağını veya pasaport vereceğini kanıtlamaz; doğum yeri tek başına vatandaşlık garantisi değildir. Yabancı unsur varsa embriyo transferinden önce ve doğum ile seyahat öncesinde her ilgili ülke hukuku için danışmanlık alın.

Çocuğun reddi, boşanma, ölüm ve sözleşmenin başarısızlığı

59. madde, sipariş veren ebeveynlerin çocuğu reddetmesi hâlini düzenler. Ret, doğumun nüfus makamında kaydedilmesinden sonra resmileştirilir. Eşler taşıyıcı anneden yaptıkları maddi giderlerin iadesini isteyemez. Taşıyıcı anne isterse annelik onda kalabilir; o da reddederse çocuk devlet bakımına verilir. Müşterilerin reddinden sonra taşıyıcı anne çocuğu kabul ederse eşler sözleşmede belirlenen tazminatı ödemelidir. Taraflar bu kanuni süreci özel anlaşmayla atlayamaz.

Eşler boşanırsa sözleşme kapsamında doğan çocuktan ikisi de sorumlu olmaya devam eder. Eşlerden biri ölürse sorumluluk hayatta kalan eştedir. İkisi de ölür ve yakınları evlat edinmeyi reddederse çocuk, isterse taşıyıcı anneye verilebilir; o da reddederse devlet bakımına alınır. Çocuğun taşıyıcı anneye veya devlet bakımına verilmesi, sipariş veren eşlere karşı miras haklarını sona erdirmez. Ölüm, ehliyetsizlik ve boşanma tedaviden önce düşünülmelidir.

59. madde ayrıca sözleşmede belirtilen süre içinde YÜT uygulanmazsa sözleşmenin geçersiz olacağını belirtir. Taşıyıcı anne sözleşmeden sonra doğal yolla hamile kalırsa sözleşme sona erer ve müşterilerin giderlerini sözleşmeye göre ödemesi gerekir. Uygulama olgulara, sözleşme metnine ve emredici hukuka bağlı olabilir. İade hükmüne veya sabit süreye güvenmeden önce hukuki görüş alın.

Yasaklar ve ayrıca incelenmesi gereken konular

En açık güncel sınırlama müşterilere ilişkindir: 54. madde uyarınca yalnızca evli Kazakistan vatandaşları taşıyıcı annelik hizmeti sipariş edebilir. 2026’da değiştirilen Sağlık Kanunu’nun 146. maddesi, evli olmayan kişiler için genel YÜT izninden taşıyıcı anneliği hariç tutar. Taşıyıcı anne çocuğu başka bir kişiye veremez ve tıbbi takip, bilgilendirme ve teslim yükümlülüklerine uymalıdır. Genel YÜT kuralları, cinsiyete bağlı hastalık kalıtımı olasılığı dışında doğmamış çocuğun cinsiyetinin seçilmesini yasaklar. Bu kurallar metnin ötesine genişletilmemelidir.

Kanuni tanım taşıyıcı anneliği ücretli olarak tarif eder; ancak mevcut düzenleme ücret ödenmeyen sözleşme, masraf iadesinin kapsamı, evrensel azami ücret veya vergi muamelesine ilişkin her soruyu çözmez. Bu tanım, belirli bir kliniğin lisanslı olduğu veya bir ajansın belirli faaliyetinin hukuka uygun olduğu sonucunu da doğurmaz. Kliniğin güncel yetkisini, yürürlükteki tıbbi protokolü, noter şartlarını ve medeni/vergi kurallarını kontrol edin. Aracı bir istisnanın rutin olarak kabul edildiğini söylüyorsa yazılı hukuki dayanak isteyin.

Yurt dışında taşıyıcı annelik, yabancı doğum belgesinin veya soybağı kararının tanınması, vatandaşlık, konsolosluk belgeleri ve çıkış izni ayrı analiz gerektirir. Taşıyıcı anneliğin Kazakistan’da düzenlenmiş olması bu soruları çözmez; bunlar bu yazının iç hukuk değerlendirmesinin dışındadır.

Olgulara göre karar tablosu

Tabloyu somut olaya ilişkin hukuki görüş yerine ilk tarama aracı olarak kullanın. Müşteriler vatandaşlık ve evlilik şartını karşılasalar bile taşıyıcı annenin kriterleri, tıbbi belgeler, sözleşme şekli, klinik kuralları veya ödeme şartları nedeniyle program ilerlemeyebilir.

Durum Yürürlükteki çerçevenin pratik anlamı Güvenli sonraki adım
Her iki müşteri de Kazakistan vatandaşı ve evli Müşteri statüsü şartını karşılayabilirler; diğer tüm hukuki ve tıbbi koşullar da geçerlidir. Her iki vatandaşlığı, kayıtlı evliliği, taşıyıcı anne kriterlerini, klinik protokolünü ve noter belgelerini doğrulayın.
Her iki müşteri de yabancı Yalnızca evli Kazakistan vatandaşlarına izin veren mevcut metne uymaz. Eski kuralların geçerli olduğunu varsayarak ödeme yapmayın veya tedaviye başlamayın.
Yalnızca bir eş Kazakistan vatandaşı Metin Kazakistan vatandaşı eşlere atıfta bulunur; tek eşin vatandaşlığı uygunluğu kesinleştirmez. Sözleşme veya embriyo transferinden önce yazılı Kazakistan hukuku görüşü alın.
Evli olmayan kişi taşıyıcı annelik sipariş etmek istiyor Evli olmayan kişilere yönelik genel YÜT izni taşıyıcı anneliği açıkça hariç tutar. Ayrı hukuk ve tıp danışmanlığından sonra yasal alternatifleri değerlendirin; taşıyıcı anneliği sıradan YÜT olarak yeniden adlandırmayın.
Taraflar ücretsiz veya yalnızca gider iadesine dayalı model öneriyor Mevcut tanım ücret ödemesinden söz eder; açıkça uygun bir altruistik model bilinmemektedir. Ücret ve masraf iadesi konusunda yazılı görüş olmadan yalnızca masraf sözleşmesini imzalamayın.
Program başka bir ülkeyi kapsıyor Kazakistan iç hukuku yabancı soybağı, vatandaşlık veya çıkış konularının tamamını belirlemez. Tedaviden önce ilgili her ülke hukukundan danışmanlık alın.

Taahhütten önce pratik kontrol listesi

  1. Belirleyici tarihleri saptayın. Tarafların kliniğe ne zaman başvurduğunu, belge imzaladığını, ödeme yaptığını, YÜT için rıza verdiğini ve tedaviye başladığını kaydedin. Bir olay 2026 değişikliğinden önceyse, önceki bir adımın uygunluğu koruduğunu varsaymak yerine geçiş kuralını avukata sorun.
  2. Tarafları doğrulayın. Her iki müşterinin vatandaşlık ve kayıtlı evlilik belgelerini; taşıyıcı annenin yaşını, kendi sağlıklı çocuğu olduğuna dair kanıtı, tıbbi raporlarını ve evliyse eşinin noter onaylı rızasını kontrol edin. Yazılı görüş olmadan yabancı veya karma vatandaşlıklı bir dosyanın uygun olduğunu varsaymayın.
  3. Klinik ve delil zincirini kontrol edin. Kuruluşun YÜT uygulama yetkisini doğrulayın; yürürlükteki kuralları ve protokolü yazılı isteyin; biyolojik materyali açıklayan görüşü kontrol edin ve noter sözleşmesine eklenip saklanacağını teyit edin.
  4. Sözleşmeleri ve bütçeyi uyumlu hâle getirin. Noter sözleşmesi ile tıbbi hizmet sözleşmesi çelişmemelidir. Bakım giderlerini, ücreti ve tazminatı ayırın; ödeme tetikleyicilerini, gider belgelerini, doğumdan sonraki 56/70 günlük yükümlülükleri ve beklenmedik bakım süreçlerini belirleyin. Medeni ve vergi sonuçlarını yerel hukukçuya inceletin.
  5. Soybağını ve zor durumları planlayın. Klinik ve nüfus makamından yazılı belge listesi alın. Çoğul gebelik, başarısız tedavi, doğal gebelik, çocuğun reddi, boşanma, ölüm ve sözleşme sürelerini düzenleyin. Sınır ötesi programlarda tanıma, vatandaşlık, seyahat ve konsolosluk şartlarını ayrıca kontrol edin.
  6. Delilleri saklayın. Tarihli kanun ve klinik protokollerini, rızaları, tıbbi görüşleri, genetik sonuçları, noter belgelerini, makbuzları, ödeme kayıtlarını ve yazışmaları saklayın. Tartışmalı hükümleri embriyo transferi veya doğumdan önce inceletin; sonradan hata düzeltmek daha zor olabilir.

Kontrol edilen birincil hukuk kaynakları

Rehberler: Kazakistan

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar