Kanada · Vatandaşlık, pasaport ve yurtdışına çıkış

Kişisel veri içermeyen boş belge kâğıdı, sade pasaport kılıfı ve seyahat planlama evraklarının bulunduğu nötr masa görüntüsü.

Kanada: Taşıyıcı Annelikle Doğan Çocuğun Vatandaşlığı, Pasaportu ve Ülkeden Çıkışı

Kısa cevap

14 Şubat 1977’den sonra Kanada’da fiilen doğan bir çocuk, Citizenship Act’in 3(1)(a) bendi uyarınca genel olarak Kanada vatandaşıdır. Dar kapsamlı yasal istisna; belirli yabancı devletlerin Kanada’daki diplomatik veya konsolosluk görevlilerini, diğer temsilci ya da çalışanlarını, bu kişilere hizmet eden çalışanları, Birleşmiş Milletlerin uzman kuruluşlarında Kanada’da görev yapan görevlileri veya çalışanları ve diplomatik ayrıcalıklara ilişkin yasal koşulu karşılayan diğer uluslararası kuruluşların Kanada’da görev yapan görevlilerini ya da çalışanlarını kapsar. İstisna yalnızca doğum anında ebeveynlerin hiçbiri Kanada vatandaşı değilse ve hiçbiri Kanada’da daimi ikamet için hukuka uygun şekilde kabul edilmemişse ve ebeveynlerden en az biri kanunda sayılan kategorilerden birine giriyorsa uygulanır. Amaçlanan ebeveynlerin yabancı olması, tek başına taşıyıcı annelik nedeniyle ayrı bir doğumla vatandaşlık istisnası yaratmaz.

Vatandaşlık, hukuki ebeveynlik, pasaport ve belirli bir yolculuğu gerçekleştirme hakkı ayrı konulardır. Vatandaşlık kanun gereği doğsa bile pasaport kendiliğinden düzenlenmez. Ailenin kabul edilen vatandaşlık kanıtını, ebeveynlik kanıtını ve başvuru yapma yetkisini gösteren belgeleri sunması gerekir. Ülkeden ayrılmadan önce varış ve transit ülkelerinin şartlarını, havayolu kurallarını ve rıza ya da mahkeme kararıyla ilgili hususları kontrol edin. Doğum belgesi, taşıyıcı annelik sözleşmesi veya vatandaşlık belgesi her durumda seyahat belgesinin yerini tutmaz.

Üç hukuki kontrolü birbirinden ayırın

Vatandaşlık: Çocuğun Kanada vatandaşı olup olmadığını federal hukuk belirler. Aşağıda açıklanan kanuni istisna saklı kalmak üzere, normalde doğum yeri temel ölçüttür.

Ebeveynlik ve doğum kaydı: Hukuki ebeveynlerin nasıl belirleneceği ve doğumun nasıl kaydedileceği ilgili eyaletin veya bölgenin hukukuna bağlıdır. Taşıyıcı annelik sözleşmesi, amaçlanan ebeveynlerin her amaç bakımından zaten hukuki ebeveyn olduğunu mutlaka kanıtlamaz.

Seyahat: Pasaport makamı başvuru belgelerini değerlendirir; havayolu ile her varış veya transit ülkesi seyahat belgeleri, vizeler ve çocukların seyahati için kendi kurallarını uygular. Kontrollerden birinin olumlu sonuçlanması diğer ikisini çözmez.

Doğumla vatandaşlık: kural ve dar istisna

Citizenship Act’in 3(1)(a) bendi, kanunun diğer hükümleri saklı kalmak üzere, 14 Şubat 1977’den sonra Kanada’da doğan kişinin vatandaş olduğunu belirtir. 3(2) maddesi, doğum anında ebeveynlerin hiçbiri Kanada vatandaşı değilse ve hiçbiri Kanada’da daimi ikamet için hukuka uygun şekilde kabul edilmemişse ve ayrıca ebeveynlerden en az biri şu kategorilerden birine giriyorsa olağan doğumla vatandaşlık kuralını devre dışı bırakır: (a) Kanada’da görev yapan yabancı bir devletin diplomatik veya konsolosluk görevlisi, başka bir temsilcisi ya da çalışanı; (b) (a) bendinde belirtilen kişiye hizmet eden bir çalışan; veya (c) Birleşmiş Milletlerin uzman kuruluşlarından birinin Kanada’daki görevlisi ya da çalışanı; ya da başka bir uluslararası kuruluşun Kanada’daki görevlisi veya çalışanı olup kendisine diplomatik ayrıcalık ve dokunulmazlıklar bir Parlamento kanunuyla veya ona dayanılarak tanınmış ve bunların (a) bendinde belirtilen kişilere tanınanlara eşdeğer olduğu Dışişleri Bakanınca onaylanmış kişi.

Amaçlanan ebeveynlerin yabancı vatandaşlığı, geçici statüsü veya daimi ikamet sahibi olmaması tek başına 3(2) maddesinin uygulanması için yeterli değildir. İstisna için iki koşulun birlikte bulunması gerekir: doğum anında ebeveynlerin hiçbiri Kanada vatandaşı olmamalı ve hiçbiri Kanada’da daimi ikamet için hukuka uygun şekilde kabul edilmiş olmamalı; ayrıca ebeveynlerden en az biri kanunda belirtilen diplomatik, konsolosluk, yabancı devlet veya kapsama giren uluslararası kuruluş kategorilerinden birine ait olmalıdır. Taşıyıcı annelik dosyasında vatandaşlık değerlendirmesi bakımından kimin hukuken ebeveyn sayılacağı ayrıca incelenmelidir; yalnızca “amaçlanan ebeveyn” tanımından veya taşıyıcı annelik sözleşmesinden sonuç çıkarmayın. İstisna uygulanabilecekse, vatandaşlığa güvenmeden önce ilgili eyalet/bölge hukukuna göre ebeveynliği inceletin ve vatandaşlık kanıtlarının nasıl değerlendirileceğini IRCC ile teyit edin. Vatandaşlık belgesi vatandaşlığı kanıtlar; pasaport değildir.

Taşıyıcı annelik neyi değiştirir: ebeveynlik ilgili hukuk düzenine bağlıdır

Vatandaşlık kuralı federal düzeydedir; ancak taşıyıcı annelikten sonra ebeveynliğin kurulmasına ilişkin süreç Kanada’nın her yerinde aynı değildir. Health Canada, taşıyıcı annelik düzenlemelerinin federal Assisted Human Reproduction Act ile ilgili eyalet ve bölge yasalarına uyması gerektiğini belirtir. Taşıyıcı annenin ve amaçlanan ebeveynlerin nerede yaşadığına bağlı olarak yabancı hukuk da etkili olabilir. Örneğin British Columbia Family Law Act’in 29. maddesinde taşıyıcı annelik için özel bir hüküm bulunurken Quebec’in Civil Code kapsamında ayrı bir sistemi vardır. Bu örnekler diğer eyaletlere otomatik olarak uygulanamaz.

Doğumla bağlantılı eyalet veya bölgeyi ve tarafların ilgili ikamet yerini belirleyin. Gebelik öncesinde hangi sözleşmenin, doğumdan sonra hangi rızanın, kayıt işleminin, beyanın veya mahkeme kararının gerektiğini ve sürelerini öğrenin. Pasaport başvurusu yapıldığında kimin hukuken ebeveyn sayıldığı ve kimin karar verme yetkisi bulunduğu belirlenmiş olmalıdır. Klinik yazısı veya imzalı sözleşme destekleyici belge olabilir; ancak uygulanacak hukukta gerekli ebeveynlik belgelerinin yerine geçtiğini varsaymayın.

Kanada vatandaşlığının kanıtlanması

Kanada’da doğan bir çocuk için IRCC’nin çocuk pasaportu kontrol listesi, doğumun gerçekleştiği eyalet veya bölge tarafından düzenlenmiş doğum belgesini ya da Kanada vatandaşlık belgesini kabul eder. Uygulamada ilk adım genellikle ilgili nüfus kayıt makamından resmî doğum belgesini almaktır. Ebeveynlerin adlarını gösteren ayrıntılı veya uzun biçimli belge, ebeveynliğin kanıtlanmasına da yardımcı olabilir; ancak bu iki işlev birbirinden ayrılmalıdır.

Hastane kaydı, taburcu belgesi, genetik test, yabancı ebeveynin pasaportu veya taşıyıcı annelik sözleşmesi, Kanada’da doğan çocuk için pasaport başvurusunda standart vatandaşlık kanıtı olarak listelenmemiştir. Normal doğum belgesi gecikmişse, alınamıyorsa veya olaya uymuyorsa, varsayımda bulunmak yerine IRCC’ye hangi alternatif kanıtları kabul ettiğini sorun. Vatandaşlık kanıtındaki isim çocuğun pasaportuna aktarılacağından başvuru öncesinde yazımı ve isim sırasını kontrol edin.

Çocuk pasaportu: eksiksiz belge dosyası hazırlayın

Başvurunun yapıldığı yere uygun güncel IRCC formunu ve talimatlarını kullanın. Dosyada genel olarak şunlar bulunur:

IRCC’nin talimatlarına göre tüm ebeveynler veya yasal vasiler başvuruya katılmalı ve formu imzalamalıdır. Bir mahkeme kararı veya anlaşma velayet ya da karar verme yetkisini düzenliyorsa başvuruyu yapan kişi, yürürlükteki hükümler uyarınca gerekli yetkiye sahip olmalıdır; karar verme sorumluluğu ortaksa ebeveynlerden herhangi biri başvurabilir. İlgili hükümleri içeren tüm güncel belgeleri ekleyin. Gerekli bir imza alınamıyorsa imzanın gereksiz olduğunu varsaymak yerine IRCC ile iletişime geçin.

  • doldurulmuş başvuru ve Kanada standartlarına uygun, çocuğun birbirinin aynı iki pasaport fotoğrafı
  • güncel IRCC ölçütlerini karşılayan bir garantör ve başvuru formu ile fotoğraflardan birinin arkasında gereken imzalar
  • çocuğun Kanada vatandaşlığını kanıtlayan kabul edilebilir belge
  • 5 Kasım 2024’ten beri her çocuk pasaportu başvurusunda zorunlu olan ebeveynlik kanıtı
  • varsa, çocuk adına düzenlenmiş geçerli bir Kanada pasaportu veya başka bir seyahat belgesi ve güncel kontrol listesinin istediği diğer belgeler
  • başvuruyu vasi yapıyorsa yasal vesayet kanıtı
  • velayet, karar verme yetkisi, kişisel ilişki, ebeveynlik zamanı, hareket özgürlüğü veya çocuğun pasaportu hakkında ilgili hükümler içeren tüm yürürlükteki mahkeme kararları ve anlaşmalar

IRCC, olağan ebeveynlik kanıtları olarak ebeveyn adlarını içeren ayrıntılı Kanada doğum belgesini, evlat edinen ebeveynlerin adlarını gösteren mahkeme kararıyla verilmiş evlat edinme emrini veya ebeveyn adlarını içeren yabancı doğum belgesini sayar. IRCC başka belgeler de isteyebilir. Ebeveynlerden birinin soyadı başvurudakinden farklıysa evlilik belgesi veya yasal isim değişikliği belgesi gibi iki soyadı ilişkilendiren bir belge sunun. Orijinal, kopya ve resmî tercüme konusunda güncel talimatlara uyun; pasaport yönergelerine göre İngilizce veya Fransızca olmayan belgelerin resmî tercümesi gerekir. Eski bir kontrol listesine güvenmeyin ve her taşıyıcı annelik dosyasının sıradan bir başvuru gibi ele alınacağını varsaymayın.

Doğum kaydı amaçlanan ebeveynlerin belgeleriyle uyuşmuyorsa

Doğum kaydını kendiniz değiştirmeyin ve yalnızca taşıyıcı annelik sözleşmesi bir kişiyi amaçlanan ebeveyn olarak tanımlıyor diye onu hukuki ebeveyn olarak göstermeyin. Kayıtta taşıyıcı anne yer alıyorsa, amaçlanan ebeveynlerden biri yazılmamışsa veya bilgiler mahkeme kararıyla çelişiyorsa, önce ilgili eyalet veya bölge hukukundaki kayıt, düzeltme ya da ebeveynliğin tanınması prosedürünü belirleyin. Uygun yol somut olaylara ve yerel hukuka bağlıdır.

Resmî belgelerin tüm zincirini saklayın: kayıtlı doğum belgesi, ebeveynlik beyanı veya mahkeme kararı, gerekiyorsa doğum sonrası rızalar ve hukuki yol evlat edinmeyse evlat edinme kararı. Ardından Pasaport Programına somut kayıt için hangi belgelerin gerektiğini sorun. IRCC’nin standart listesi, alışılmadık bir taşıyıcı annelik dosyasının tek belgeyle çözüleceğini garanti etmez. Ebeveynlik ihtilaflıysa, koşula bağlıysa veya henüz hukuken kurulmamışsa, konunun çözüldüğünü varsayan başvuru yapmadan önce ilgili hukuk düzeninde uzman hukuki görüş alın.

Kanada’dan çıkış: vatandaşlık kanıtı seyahat belgesi değildir

Kanada vatandaşlık belgesi vatandaşlığı kanıtlar; ancak pasaport veya seyahat belgesi değildir. Özellikle uçakla yapılan olağan uluslararası yolculukta çocuğun geçerli pasaportu ya da güzergâh için kabul edilen başka bir seyahat belgesi ve gerekiyorsa vize veya izin belgesi olmasını planlayın. Kanada ile ABD arasında kara veya deniz yoluyla seyahat eden 15 yaş ve altındaki çocuklar için dar bir istisna vardır: belirli doğum veya vatandaşlık belgeleri pasaport yerine kabul edilebilir. Bu istisnayı uçak yolculuklarına, başka ülkelere veya farklı kurallara tabi güzergâhlara genişletmeyin.

Kanada’dan çıkarken yolcuların belgelerini Canada Border Services Agency görevlisine, ülkeye girişteki gibi sistematik biçimde göstermesi gerekmez. Bu, ailenin gerekli belgeler olmadan uçağa binebileceği anlamına gelmez. Havayolu pasaportu ve rıza mektubunu kontrol edebilir; varış ve transit ülkelerinin makamları kendi giriş ve çıkış kurallarını uygulayabilir. Yalnızca Kanada’daki kalkış noktasını değil, güzergâhın tamamını kontrol edin.

Seyahat için rıza ve karar verme yetkisi

Global Affairs Canada, çocuk ebeveynlerinden biri veya ikisi ya da karar verme yetkisi olan başka kişiler olmadan Kanada dışına seyahat ediyorsa imzalı bir rıza mektubu taşınmasını tavsiye eder. Bu mektup Kanada hukukuna göre zorunlu değildir; ancak yabancı göç makamları, havayolu veya çocuk döndüğünde Kanada görevlileri tarafından istenebilir. İstenmesine rağmen sunulmaması sınırda gecikmeye veya girişin reddedilmesine yol açabilir. Bazı ülkeler ek formlar istediğinden veya Kanada rıza mektubunu yeterli saymadığından varış ülkesinin kurallarını da kontrol edin.

Taşıyıcı annelik dosyasında uygulanacak hukuk ve yürürlükteki mahkeme kararları uyarınca kimin ebeveynlik ya da karar verme yetkisine sahip olduğunu belirleyin. Yalnızca amaçlanan ebeveynlerin rıza vermesi gerektiğini veya taşıyıcı annenin imzasının her zaman gerekli olduğunu varsaymayın; ebeveynliğin hukuki sonucuna göre bu varsayımlardan biri yanlış olabilir. İlgili ebeveynlik ve velayet kararlarını yanınızda bulundurun ve mümkün ve güvenliyse, seyahate katılmayan ve rızası hukuken önemli olan her kişiden mektup alın. Mektup mahkeme kararını geçersiz kılamaz ve başka bir ülkeye kabulü garanti etmez.

Varış ve transit ülkeleri ayrı karar verir

Kanada vatandaşlığı, çocuğun amaçlanan ebeveynlerin ülkesinin hukukuna göre otomatik olarak o ülkenin vatandaşı olduğu anlamına gelmez; ayrıca varış ülkesinin taşıyıcı annelikten doğan ebeveynliği tanıyacağını da garanti etmez. Çocuk soybağı yoluyla başka bir vatandaşlık kazanabilir; bazı ülkeler pasaport düzenlenmeden önce bile giriş veya çıkış amacıyla çocuğu kendi vatandaşı sayabilir. Uygulanan kurallara göre ulusal pasaport, konsoloslukta doğum kaydı, vize, ebeveynlik kanıtı, mahkeme kararının tanınması veya ebeveynlik yetkisine sahip kişinin izni gerekebilir.

Seyahatten önce varış ülkesinin büyükelçiliği veya konsolosluğuyla görüşün ve her transit ülkenin resmî şartlarını kontrol edin. Kanada’da taşıyıcı annelik yoluyla doğan çocuk, kullanılacak pasaport, giriş-çıkış şartları, vatandaşlık kaydı, ebeveyn rızaları ve ebeveynliği kanıtlayan belgeler hakkında özellikle soru sorun. Kanada pasaportunun yabancı ülkede ebeveynliğin tanınması sorununu çözdüğünü veya yabancı pasaportun yerel kayıt olmadan verileceğini varsaymayın. Mümkünse şartları yazılı alın ve hareket tarihine yakın tekrar doğrulayın.

Doğumdan çıkışa kadar daha güvenli işlem sırası

  1. Doğumdan önce: ilgili eyalet veya bölgeyi belirleyin, ebeveynlik ve doğum kaydı prosedürü hakkında görüş alın, doğum sonrası gerekli işlemleri ve süreleri öğrenin ve varış ülkesinin konsolosluğuna danışın. Ebeveynlerden biri diplomatik veya ilgili uluslararası kuruluş statüsündeyse, doğumla vatandaşlığa güvenmeden önce Citizenship Act istisnasını inceleyin.
  2. Doğumdan sonra:hastane kaydını alın, doğru doğum kaydını ve gereken rıza ya da mahkeme işlemlerini tamamlayın, tüm isimleri ve tarihleri kontrol edin. Vatandaşlık ve ebeveynlik kanıtı için uygun biçimde resmî doğum belgesi talep edin.
  3. Pasaport başvurusu: güncel IRCC listesini kullanın, vatandaşlık ve ebeveynlik kanıtlarını ve karar verme yetkisine ilişkin tüm belgeleri sunun, ek belge taleplerini yanıtlayın. Olağandışı taşıyıcı annelik belgelerinin kabul edilip edilmediğini önceden Pasaport Programına sorun.
  4. Rezervasyon veya çıkıştan önce:pasaportun ya da alternatif seyahat belgesinin gerçekten düzenlendiğini doğrulayın, vize, transit ve havayolu kurallarını kontrol edin, rıza mektuplarını ve mahkeme kararlarını hazırlayın ve tüm belgelerdeki bilgileri karşılaştırın. Gerekli belgeler elinizde olmadan iadesiz rezervasyon yapmayın.

Pasaport gecikirse veya reddedilirse

Önce kesin nedeni belirleyin: vatandaşlık kanıtı, ebeveynlik, başvuru yetkisi, eksik imza, farklı isimler, tercüme, fotoğraf veya mahkeme kararı. IRCC’den ya da Pasaport Programından eksik belgeyi veya sorunu yazılı olarak açıklamasını isteyin. Aynı dosyayı hiçbir değişiklik yapmadan yeniden göndermek yerine belirtilen eksikliği giderin. Sorun taşıyıcı annelik sözleşmesinin hukuki etkisi, doğum kaydı veya ebeveynlik kararıyla ilgiliyse, ilgili eyalet ya da bölge hukukunu bilen bir avukata başvurun; pasaport makamı ihtilaflı ebeveynlik konusunda mahkemenin yerini tutmaz.

Diplomatik görevlilere ilişkin istisna uygulanabilecekse veya çocuğun vatandaşlığı gerçekten belirsizse, konu açıklığa kavuşmadan çocuğu Kanada vatandaşı olarak göstermeyin. IRCC’den somut olay bazında değerlendirme isteyin ve olası diğer vatandaşlık ile seyahat belgesi yolu için ilgili konsoloslukla iletişime geçin. Güncel prosedürlerde hızlandırılmış işlem mümkün olabilir, ancak bu, çözümlenmemiş vatandaşlık veya ebeveynlik sorununun göz ardı edileceğini garanti etmez.

Her çocuk için doğrulanması gereken olgular

Dosyayı hazır saymadan önce şunları doğrulayın: kesin doğum yeri ve tarihi; kayıt hukukunun uygulandığı eyalet veya bölge; ilgili tarihteki hukuki ebeveynler; Citizenship Act’in 3(2) maddesinin uygulanma ihtimali; doğumun kaydedilip kaydedilmediği ve amaçlanan ebeveynlerin hukuki ebeveynliğinin kurulup kurulmadığı; mevcut belgenin başvuru için vatandaşlık ve ebeveynliği kanıtlayıp kanıtlamadığı; kimin karar verme yetkisi olduğu ve imza atması gerektiği; varış ve transit ülkeleri; bu güzergâh için vatandaşlık, vize ve rıza şartları.

Bu rehber Kanada’nın vatandaşlık, pasaport ve çıkış çerçevesini ele alır. Belirli bir çocuğun hukuki ebeveynliğini, belirli bir taşıyıcı annelik sözleşmesinin hukuka uygunluğunu veya uygulanabilirliğini, ebeveynliğin yurt dışında tanınmasını ya da çocuğun kazanabileceği yabancı vatandaşlığı karara bağlamaz. Bunlar somut olaylara ve ilgili hukuk düzenlerine bağlıdır. İşlem yapmadan önce güncel formları ve güzergâha özgü şartları kontrol edin.

Resmî kaynaklar

Bu kaynaklar, rehberdeki hukuki ve usule ilişkin açıklamaları desteklemektedir. Harekete geçmeden önce ilgili eyalet veya bölgedeki güncel metni ve kuralları kontrol edin.

  1. Citizenship Act, section 3 (S01)
  2. Documents to submit when applying for a child’s passport (S02)
  3. How to apply for a child passport in Canada (S03)
  4. Valid proofs of Canadian citizenship (S04)
  5. Consent letter for children travelling outside Canada (S05)
  6. Prohibitions related to Surrogacy (S06)
  7. British Columbia Family Law Act, sections 27–29 (S07)
  8. Civil Code of Québec, provisions on parental projects involving surrogacy (S08)

Hukukçularımızın uygulamasından

Kanada pasaportu ailenin ülkesine girişi çözmedi

Çift, programın hemen ardından çocuğa Kanada pasaportu çıkardı ve dönüş tarihini bile belirledi. Yaşadıkları ülkenin konsolosluğunda, giriş için o ülkede kimlerin ebeveyn olarak tanındığının ayrıca doğrulanması gerektiği anlaşıldı. Kanada pasaportu buna cevap vermiyordu. Hukukçumuz pasaportu, eyalet kaydını ve soybağı belgelerini karşılaştırdı. Kanada vatandaşlığı zaten doğrulanmıştı; bu süreci tekrarlamak gereksizdi.

Konsolosluk için istenen ebeveynlik belgeleriyle ayrı bir dosya toplandı. İlk uçuşa kadar cevap gelmedi ve dönüş ertelendi. Hukukçumuz neyin hazır olduğunu, giriş için neyin eksik kaldığını yazılı olarak ayırdı. Çocuğun ebeveynleri üzerinden vatandaşlığı da ayrı inceleme gerektiriyordu; Kanada pasaportundan böyle bir sonuç çıkmıyordu.

Müvekkilin gizliliğini korumak için bazı ayrıntılar değiştirilmiştir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar