Ontario taşıyıcı annelik hukuku: ebeveynlik, onay ve federal yasaklar
Uygulanan hukuk
Ontario, ticari taşıyıcı annelik için ayrı bir pazar oluşturmaz. İki hukuk düzeyi birlikte uygulanır: Kanada’nın federal Assisted Human Reproduction Act kanunu ücretleri ve masraf iadelerini sınırlar; Ontario Children’s Law Reform Act ise taşıyıcı annenin hukuki ebeveyn sıfatının ne zaman sona erdiğini ve amaçlanan ebeveynlerin bu sıfatı ne zaman kazandığını belirler. Sözleşme, doğum belgesi ve hukuki ebeveynlik aynı değildir. Sözleşmenin tarihi, bağımsız danışmanlık, gebeliğin oluşma yöntemi, ebeveyn sayısı ve doğumdan sonraki onay belirleyicidir.
Federal düzenleme Kanada genelinde ödeme, aracılık ve gider karşılamasını yönetir ancak Ontario’da doğan çocuğun ebeveynini tek başına belirlemez. Bunu eyalet hukuku belirler; doğumun kaydı ayrı bir idari işlemdir. Tıbbi onam ve klinik uygulamaları hukuki ebeveynliğin kanıtı değildir. Doğum, ikamet veya amaçlanan ebeveynlerin ülkesi başka bir hukuk sistemiyle bağlantılıysa Ontario dışındaki tanınma tedavi başlamadan önce ayrı incelenmelidir.
2016 tarihli All Families Are Equal Act, Ontario’da soybağı kurallarını değiştirdi; resmî değişiklik geçmişine göre ilgili taşıyıcı annelik hükümleri 1 Ocak 2017’de yürürlüğe girdi. Yeni işlemlerde eski sözleşme şablonları veya klinik özetleri değil yürürlükteki metin esas alınır. Önceki yıllara ait sözleşme ve doğumlar geçiş hükümleri ve zaman bakımından uygulanabilirlik açısından ayrıca incelenir. Buradaki açıklama güncel planlara yöneliktir; geçmiş uyuşmazlıkları kesin çözüme kavuşturmaz.
Gebelikten önce gereken şartlar
Madde 10 uyarınca taşıyıcı anne ile en az bir amaçlanan ebeveyn, gebe kalınmadan önce yazılı taşıyıcı annelik sözleşmesi yapmalıdır. Taşıyıcı anne çocuğun ebeveyni olmayacağını, diğer her taraf ise ebeveyni olmayı kabul eder. Belgenin başlığının böyle olması, imza ve tarih şartları karşılanmadığında yeterli değildir. Tarafları, imza tarihlerini belirleyin ve nihai imzalı nüshayı saklayın. Gebelik oluştuktan sonra yapılan sözleşme, önceden sözleşme yapma şartını geriye dönük karşılamaz. Yardımcı üreme bakımından 1(3). madde, üreme materyali veya embriyonun doğumu yapacak kişiye yerleştirildiği günü hukuken gebe kalma tarihi sayar; bu tarih tüp bebek embriyosunun oluşturulduğu tarihten farklı olabilir. Klinik implantasyon kaydını sözleşme ve bağımsız hukuki danışmanlık tarihleriyle karşılaştırın.
Sözleşmeye girmeden önce taşıyıcı anne ve her amaçlanan ebeveyn bağımsız hukuki danışmanlık almış olmalıdır. Herkes adına metin hazırlayan tek avukat ya da klinik broşürü bu şartı karşılamaz. Ayrı ve yetkin danışmanlık sağlayın, menfaat çatışmalarını değerlendirin ve danışmanlığın tarihlerine ilişkin kanıt saklayın. Bu eksiklik mahkeme kararı olmadan olağan ebeveynlik yolunu tehlikeye sokar; kayıt dairesinin eksikliği görmezden geleceği varsayılamaz, olası yargı yolları değerlendirilmelidir.
Madde 10, üremeye yardımcı yöntemlerle gebe kalmayı ve sözleşmede en fazla dört amaçlanan ebeveyni şart koşar. Kanunda yardımcı üreme, cinsel ilişki dışında bir yolla gerçekleşen gebe kalma olarak tanımlanır. Cinsel ilişkiyle gebelik bu kolaylaştırılmış kapsama otomatik girmez. Dörtten fazla ebeveyn, diğer şartlar gerçekleşmişse madde 11’deki ayrı yargı yolunu kullanabilir. Beşinci ebeveyn için kendiliğinden muafiyet yoktur; aile düzeni tedaviden önce gözden geçirilmelidir.
Madde 10’un kendisi her amaçlanan ebeveynin çocukla genetik bağı, aralarında evlilik veya Kanada vatandaşlığı için genel şart öngörmez. Bu, klinik kabulü, sigorta, kamu sağlık kapsamı, göç statüsü ya da yabancı ülkede tanınmayı garanti etmez. Donör anlaşması veya aynı evde yaşama, gebelik öncesi sözleşmenin, bağımsız danışmanlığın, yardımcı üremenin ve doğum sonrası onayın yerine geçmez. Taşıyıcı anneliğe özgü kuralları evlat edinme veya farklı ebeveynlik anlaşmalarıyla karıştırmayın.
Onay ve geçici ebeveynlik
Madde 10(2) şartları ve en fazla dört ebeveyn sınırı sağlanırsa, taşıyıcı anne ebeveynlik hakkından vazgeçen yazılı onayını amaçlanan ebeveynlere verdiğinde hukuki statü değişir. Bu onay çocuk yedi günlük olmadan verilemez. Gebelik öncesi vaat, doğumda imzalanan form veya hastane taburcu belgesi sonradan alınması gereken onayın yerine geçmez. Mahkeme kararı olmadan ebeveynlik ancak tüm yasal şartlar ve geçerli onay bir aradaysa kabul edilebilir.
Sözleşme aksini öngörmedikçe madde 10(5) uyarınca doğumdan çocuğun yedi günlük olmasına kadar taşıyıcı anne ve amaçlanan ebeveynler ebeveynlik hak ve sorumluluklarını paylaşır. Bu dönemden sonraki hakları düzenleyen sözleşme hükümleri etkisizdir. Hastaneyle iletişimi, yetkili kararları ve bilgi erişimini önceden planlayın; sözleşmenin doğum anında kadının ebeveyn sıfatını kaldırdığını söylemeyin. Sağlık onamı hukuku ve hastane uygulamaları ayrı değerlendirilir. Açıkça düzenlenen yedi günlük ortak sorumluluk süresinin bitmesi, hukuki ebeveynliği kendiliğinden devretmez. Onay gecikirse aradaki bakım ve karar yetkileri için somut hukuki görüş alın; sözleşmenin bu boşluğu çözdüğünü varsaymayın.
Madde 10(9), taşıyıcı annelik anlaşmasının hukuken zorla icra edilemeyeceğini, ancak amaçlanan ebeveynlerin çocuk için ebeveyn olma ve taşıyıcı annenin olmama niyetine kanıt teşkil edebileceğini açıkça belirtir. Böyle bir sözleşmeyle ebeveynlikten vazgeçme veya tıbbi karar zorlama mümkün değildir. Titiz bir metin tarafların iradelerini ve planlarını kaydederek uyuşmazlıkta delil değeri taşır. Doğum sonrası onayı ve mahkemenin yetkisini ortadan kaldırmaz.
Mahkemeye ne zaman gidilir
Taşıyıcı anne onayı reddederse, ölürse, veremeyecek durumdaysa veya makul aramalara rağmen bulunamazsa sözleşmenin herhangi bir tarafı madde 10(6)–(8) kapsamında Family Court ya da Superior Court of Justice’den ebeveynlik kararı isteyebilir. Mahkeme istenen veya başka bir ebeveynlik tespiti yapabilir; çocuğun üstün yararı başlıca ölçüttür. Ulaşma girişimlerini, ilgili sağlık ve onam kayıtlarını, sözleşmeyi koruyun. Başvuru, tebligat ve acil geçici önlemler avukatla incelenmelidir.
Amaçlanan ebeveynler dörtten fazlaysa ve madde 10(2)’nin diğer şartları tamam ise madde 11 doğumdan sonra mahkemeye başvurma olanağı verir. Mahkeme aksini emretmedikçe başvuru çocuğun ilk doğum gününden sonra yapılamaz. Karara kadar sözleşme aksini belirtmiyorsa hak ve sorumluluklar ortaktır. Taşıyıcı annenin ebeveynliğini sona erdiren karar için genel olarak doğum sonrasındaki yazılı onayı gerekir; madde 10(6) durumlarında mahkeme bu şartı kaldırabilir. Diğer koşullar yine geçerlidir. 10(4). maddeden farklı olarak 11(5). madde, doğumdan sonra yazılı onay arar fakat açıkça yedi günlük bekleme süresi koymaz. Mahkeme yolundaki kuralı mahkeme dışı kuralla karıştırmayın.
Madde 13’teki genel ebeveynlik tespit yetkisi sıra dışı olaylarda yararlı olabilir, ancak madde 10’daki eksik bir şartı kendiliğinden gidermez. Karar çocuğun ikiden fazla ebeveyni olmasına yol açacaksa veya doğuran ebeveyne ek olarak madde 7–9 uyarınca zaten ebeveyn olmayan bir kişiyi ebeveyn yapacaksa, madde 13(4)–(5) ek koşullar getirir: mahkeme aksini kararlaştırmadıkça başvuru çocuğun ilk doğum gününden önce yapılmalıdır; ebeveyn olan diğer herkes davaya taraf olmalıdır; ilgili kişilerin gebe kalmadan önce birlikte ebeveyn olmayı amaçladıkları kanıtlanmalıdır; karar çocuğun üstün yararına olmalıdır. Avukat tarafları, tebligatı, delilleri, önceki kararları ve geçici tedbir ihtiyacını incelemelidir. Karardan sonra Registrar General’e nasıl sunulacağını ve doğum kaydının nasıl tamamlanıp düzeltileceğini doğrulayın. 17.6.1. madde, Ontario Court of Justice mahkemesinin görev alanındaki bir davada tali olarak yaptığı ebeveynlik tespitinin I. Kısım uyarınca bir beyan olmadığını belirtir. Bunun uygulanacak kayıt yolunun gerektirdiği beyan veya kararın yerini tuttuğunu varsaymayın; Registrar General ile doğrulayın.
Federal yasaklar ve gider belgeleri
Federal madde 6, taşıyıcı annelik karşılığında para vermeyi, teklif etmeyi veya reklamını yapmayı; taşıyıcı anne hizmetlerini düzenlemek için ücret almayı ya da ödemeyi yasaklar. Ontario’nun ebeveynlik sistemi bu federal yasaklara istisna getirmez. Sabit taşıyıcı anne ücreti, doğum primi veya aracılık komisyonu masraf iadesi gibi gösterilemez. Gerçek bağımsız hukuk danışmanlığı ve tıbbi hizmet giderleri ayrı hukuki incelemeye tabidir; bunlar taşıyıcı anne bulma bedeliyle karıştırılmamalıdır.
Federal madde 6(4), kişinin 21 yaşından küçük olduğu biliniyorsa veya buna inanmak için neden varsa onu taşıyıcı anneliğe yönlendirmeyi ya da buna yardımcı tıbbi işlem yapmayı yasaklar. Bu tam yasal kapsamdır; kliniklerin tüm yaş şartlarını açıklayan kapsamlı liste değildir. Tedaviden önce yaş belgelerini ve kliniğin seçim koşullarını doğrulayın. Ontario ebeveynlik kuralları federal yasağı etkisiz kılamaz.
Federal madde 12 ve 2019 yönetmeliği yalnızca gerçekten oluşan, mevzuatta sayılan taşıyıcı annelik giderlerinin iadesine izin verir. Madde 4 yolculuk, bakmakla yükümlü olunan kişilerin veya hayvanların bakımı, danışmanlık, hukuki hizmet, ilaç, bir eyaletin hukukuna göre gebelik, doğum veya doğum sonrası dönemde kadının sağlık durumunu değerlendirmeye, izlemeye ve sağlık hizmeti sunmaya yetkili kişi tarafından yazılı olarak sağlanan veya önerilen ürün ya da hizmetler ile bu ürün veya hizmetlere ilişkin yazılı öneriyi edinme gideri, ebe veya doula, gıda dışı kalemler hariç market ürünleri, hamile giysileri, iletişim, doğum öncesi dersler, doğum, sigorta ve belge giderlerini sayar. Bir kategorinin listede bulunması belgesiz aylık sabit ödemeyi meşrulaştırmaz.
Federal madde 12(2), yönetmelikteki otomobil yolculuğu istisnası dışında, genellikle geri ödemeden önce makbuz ister. Yönetmelik; giderin türünü, tutarını, tarihini ve öngörülen diğer ayrıntıları içeren tarihli ve imzalı beyanı zorunlu kılar. Her geri ödemede ödeyen kişi, beyanda ödenen tutarı ve ödeme tarihini belirtip imzalamalıdır. Her ödemenin kayıtları, ödeme tarihinden itibaren altı yıl saklanmalıdır. Özel otomobil yolculuklarında makbuz istisnası yalnızca yönetmelik koşulları sağlanırsa geçerlidir; beyanda kalkış ve varış adresleri ile gidilen kilometre belirtilmelidir. Taşıyıcı anneden gereksiz sağlık bilgisi istemeden güvenli gider kaydı tutun.
Hamilelikte çalışma gelirinin kaybını ödeme ek koşullara tabidir. Federal madde 12(3), çalışmaya devam etmenin kadının, embriyonun veya fetüsün sağlığına risk doğurabileceğine ilişkin yetkili hekimden yazılı belge ve yönetmeliğin belgelerini şart koşar. Yönetmelik; taşıyıcı annenin adı ve adresi, hekim tarafından belgelenen nedenle çalışmadığı dönemin başlangıç ve bitiş tarihleri, talep edilen tutar, kaybın başka bir kaynakça karşılanmadığı ve bilgilerin doğru ve eksiksiz olduğu beyanlarını içeren tarihli ve imzalı bir bildirim ister. Ayrıca çalışsaydı kazanacağı geliri gösteren kanıt ve tıbbi belgenin bir kopyası gerekir. Ödemeyi yapan kişi, bildirime ödenen tutarı ve tarihi yazıp imzalamalıdır. Önceden vaat edilen maaş, sabit harçlık ya da kayıtsız nakit bunların yerine geçmez. Aktarım öncesi gerçek kaybı, hukuken iade edilebilir kaybı ve yasak taşıyıcı annelik ücretini ayırın.
Doğum kaydı ve izlenecek adımlar
Ontario, taşıyıcı annelikle doğan çocuğun çevrimiçi doğum kaydına izin verir; ancak başlamadan önce Statutory Declaration by Surrogate ve Statutory Declaration by Intended Parents formları usulüne uygun doldurulmalı, imzalanmalı ve yeminli olarak onaylanmalıdır. Belgeler Thunder Bay’deki Office of the Registrar General’e postalanır. Yönetmelik bunları madde 10 uyarınca mahkemesiz ebeveynlik yoluna bağlar. Kayıt onam ihtilafını çözmez ve yurt dışı tanınmayı garanti etmez. Ontario’da doğumun genel olarak 30 gün içinde kaydedilmesi gerekir; gecikmiş kayıt için ayrı usuller bulunur. Doğum sonrası onayın beklenmesinin süreyi kaldırdığını varsaymadan doğru başvuru yolunu zamanında doğrulayın.
Gebe kalınmadan önce imzalanmış sözleşmeyi, bağımsız hukuki danışmanlık kayıtlarını, gebe kalma yöntemine ilişkin kanıtları ve doğum bilgilerini hazırlayın. Madde 10’daki mahkeme dışı yol için taşıyıcı annenin yazılı vazgeçme beyanı çocuk yedi günlük olmadan verilemez; madde 11 uyarınca onay doğumdan sonra verilmelidir, ancak kanun açıkça aynı yedi günlük bekleme süresi koymaz. Madde 10 kapsamında kayıt için usulüne uygun imzalanıp yetkili görevli tarafından tasdik edilmiş yasal beyanları hazırlayın. Dörtten fazla amaçlanan ebeveyn varsa, mahkeme yolu izleniyorsa veya kayıt olağan dışıysa başvurmadan önce gerekli belge paketini Registrar General ile doğrulayın. Ebeveynlik kararlarının güvenli bir kopyasını saklayın ve eski çevrimiçi örnekler yerine güncel ServiceOntario talimatlarını izleyin. Yayımlanan posta adresi: Office of the Registrar General, 189 Red River Road, PO Box 4600, Thunder Bay, ON P7B 6L8.
Önce taşıyıcı annelik ve ödeme planını federal madde 6 ve 12 bakımından inceleyin. Gebe kalmadan önce amaçlanan tüm ebeveynleri belirleyin, her tarafa bağımsız hukuki danışmanlık sağlayın ve Ontario hukukuna uygun yazılı sözleşmeyi imzalayın. Yardımcı üreme yöntemini doğrulayın ve klinik ile hukuk danışmanlarının gerekli kayıtlarını saklayın. Doğum, sağlık hizmetlerine ilişkin onay, geçici sorumluluklar ve belgelerin güvenli saklanmasını planlayın. Madde 10’daki mahkeme dışı yol kullanılıyorsa taşıyıcı annenin yazılı vazgeçme beyanı çocuk yedi günlük olmadan alınamaz; madde 11 uyarınca onay doğumdan sonra verilmelidir, ancak kanun açıkça aynı yedi günlük bekleme süresi koymaz. Ardından madde 10’un uygulanıp uygulanmadığını veya madde 10(6) ya da 11 uyarınca mahkeme başvurusu gerekip gerekmediğini belirleyin ve uygun eyalet kayıt belgelerini doğrulayıp tamamlayın.
Örnek: iki amaçlanan ebeveyn ve taşıyıcı anne gebelik öncesi imzaladı, herkes bağımsız danışmanlık aldı, yardımcı üreme kullanıldı ve federal ödeme yasakları ihlal edilmedi. Doğumdan sonraki ikinci günde sözleşme madde 10 kapsamında ebeveynliği henüz devretmez; yedi gün şartı dolmamıştır. Çocuk en az yedi günlükken geçerli yazılı vazgeçme alınırsa diğer tüm şartlarla mahkemesiz ebeveynlik oluşabilir. Doğum kaydı yine ayrı belgeler ister; örnek sınır ötesi olay içermez.
Örnekler, uluslararası meseleler ve sonuç
Diğer örnek: ön şartlar tam fakat taşıyıcı anne doğumdan sonra yazılı onayı reddediyor. Sözleşmeyi hüküm gibi kullanmayın, imzaya zorlamayın veya onay verilmiş gibi yanlış beyan sunmayın. Madde 10(6) mahkemeye başvuru olanağı sağlar; çocuğun üstün yararı belirleyicidir ve sonuç eski beklentilerden farklı olabilir. Deliller, tebligat, geçici bakım ve acil koruma avukat desteği ister. Başarı güvencesi yoktur.
Ontario’da geçerli ebeveynlik ve Ontario doğum belgesi otomatik olarak Kanada vatandaşlığı, pasaport, ülkeye giriş ya da diğer devletlerde tanınma sağlamaz. Yabancı ebeveynler genetik/donör kanıtlarını, vatandaşlığın intikalini, yabancı doğum kaydını, apostil veya tasdiki, seyahat belgelerini ve varış ülkesinin kurallarını araştırmalıdır. Bu sonuçlar başka federal, yabancı ve bazen uluslararası kurallara bağlıdır; bu eyalet yazısının kapsamı dışındadır. Yolculukları yalnızca Ontario belgesiyle planlamayın.
Anlaşma ve ebeveynlik planı, tıbbi işlemlerde aydınlatılmış onamın yerini tutmaz; gebelik, doğum veya gebeliğin sonlandırılması konusunda zorlama hakkı vermez. Sözleşmenin icra edilememesi, zorunlu tıbbi işlem vaatlerini özellikle yanıltıcı kılar. Klinik ve hastaneler burada incelenmeyen ek tarama, onay veya etik değerlendirme isteyebilir. Sağlık bilgilerini kimlerin alabileceğini, hangi yetkilerin geçerli olduğunu ve hangi kararların sağlık hukuku uyarınca hastaya ait olduğunu belirleyin.
Sözleşme gebelikten sonra imzalandıysa, bağımsız danışmanlık yoksa, gebe kalma cinsel ilişkiyle olduysa, kadın 21 yaş altında olabilir, aracı komisyon isterse, giderler belgesiz ya da ücret niteliğindeyse, doğum sonrası onay alınmadıysa, dörtten fazla ebeveyn varsa veya yabancı tanınma gerekiyorsa standart süreci durdurun. Her durum farklı kurala ve çözüme tabidir. Yanlış yeminli beyanda bulunmayın veya kayıt değişikliğiyle sorunu örtmeyin. Ontario avukatına, gerektiğinde federal veya uluslararası uzmana başvurun.
Ontario’nun özgün yönü, usulüne uygun gebelik öncesi yazılı anlaşma, her taraf için bağımsız hukuki danışmanlık, yardımcı üreme ve doğumdan en erken yedi gün sonra taşıyıcı annenin ayrı yazılı vazgeçmesi sayesinde en fazla dört amaçlanan ebeveyn için mahkemesiz ebeveynlik yoludur. Ret veya onay verememe ve dörtten fazla ebeveyn için ayrı mahkeme yolları bulunur. Bunlar federal ticari ücret yasaklarıyla birlikte uygulanır. Geri dönülmez adımlardan önce güncel mevzuatı, belgeleri ve kayıt yolunu doğrulayın.
Resmî hukuk ve idari kaynaklar
- Ontario Children's Law Reform Act, Part I, ss. 6, 10–11, 13, 15–16
- All Families Are Equal Act, 2016 (Ontario), s. 1
- Ontario Regulation 1094 (Vital Statistics Act), registration of surrogacy births
- Ontario government, Register a birth (new baby)
- Federal Assisted Human Reproduction Act, s. 6
- Federal Assisted Human Reproduction Act, s. 12
- Federal Reimbursement Related to Assisted Human Reproduction Regulations, s. 4
- Federal Reimbursement Related to Assisted Human Reproduction Regulations, ss. 6–11
