Hırvatistan · Vatandaşlık, pasaport ve yurtdışına çıkış

Masa üzerinde seyahat belgesi planlaması: boş bir defter, harita ve kontrol listesi; editoryal görsel.
Yalnızca editoryal görseldir; resmî belge değildir.

Hırvatistan: taşıyıcı annelik sonrası çocuğun vatandaşlığı, pasaportu ve ülkeden çıkışı

Bu rehber, çocuğun taşıyıcı annelik olarak tanımlanan bir düzenleme kapsamında Hırvatistan’da doğduğunu varsayar. Doğum sonrası belgelere odaklanır ve düzenlemenin hukuka uygun olduğu sonucuna varmaz. Dört soru ayrı ayrı çözülmelidir: çocuğun hukuki ebeveyni veya vasisi kimdir; hangi devlet çocuğu vatandaşı olarak tanır; hangi makam seyahat belgesi düzenleyebilir; çocuk ve ona eşlik eden yetişkin Hırvatistan’dan hukuka uygun şekilde çıkıp her varış ve transit ülkesine girebilir mi? Doğum belgesi, genetik bağ, taşıyıcı annelik sözleşmesi veya klinik kayıtları bu dört sorunun tümünü kendiliğinden çözmez. Önce doğum kaydı güvenceye alınmalı, sonra soybağı ve çocuk adına işlem yapma yetkisi açıklığa kavuşturulmalı, vatandaşlık hakkında yazılı karar alınmalı ve ancak bundan sonra seyahat planlanmalıdır. Resmî kaynaklar 21; belirli bir ailenin olaylarına ilişkin mahkeme veya nüfus kayıt kararı incelenmedi.

1. Taşıyıcı annelik: sözleşme soybağını devretmez

Hırvatistan’ın Tıbbi Yardımlı Döllenme Kanunu’nun 31. maddesinin 1–3. fıkraları, başka biri için çocuk doğurma hizmetinin aranmasını veya sunulmasını, çocuğun başka kişilere teslim edilmesi amacıyla yardımcı üreme işlemlerinin düzenlenmesini ya da uygulanmasını yasaklar; taşıyıcı annelikle ilgili sözleşme ve diğer hukuki işlemleri ücretli veya ücretsiz olmalarına bakılmaksızın hükümsüz sayar. Bu, yalnızca klinik politikası değil, kanuni bir yasaktır. Bu nedenle özel sözleşme veya ödeme makbuzu, soybağının geçerli biçimde devredildiğini ya da amaçlanan ebeveynlerin Hırvat pasaportu alma hakkı olduğunu göstermez. Ancak yasak, çocuğun derhâl kaydı, bakımı, vatandaşlığı veya seyahatiyle ilgili bütün soruları otomatik olarak çözmez. Her konu, ilgili idari işlem için geçerli kurallara göre ayrı değerlendirilmelidir; çocuğun hukuki statüsü gecikmeden ele alınmalıdır.

2. Hukuken kim ebeveyn olarak tanınır?

2023 değişiklikleriyle birlikte Hırvat Aile Kanunu, anneliğin belirlenmesi için üç yol öngörür: kanuni karine, tanıma veya mahkeme kararı (58–59. maddeler). 58a maddesine göre anne, çocuğu doğuran kadındır. Bu nedenle taşıyıcı annelik vakasında Hırvat hukukundaki başlangıç noktası, bir sözleşmede adı geçen veya çocukla genetik bağı bulunan amaçlanan anne değil, doğumu yapan kadındır. Yabancı bir doğum kaydı veya mahkeme kararı bu sonucu kendiliğinden değiştirmez; bunların etkisi ve olası tanıma usulü Hırvat hukukuna göre incelenmelidir. Babalık ayrı bir konudur. 61. madde uyarınca çocuk, doğumu yapan kadının evliliği sürerken veya evliliğin sona ermesinden sonraki 300 gün içinde doğarsa, kadının kocası baba sayılır. 61a maddesi, belirli durumlarda kendisini baba sayan bir erkeğin, doğum kaydı yapılmadan önce ve kanunen gereken rızalarla çocuğu tanımasına izin verir. Uygulanabilir babalık karinesi yoksa babalığın tanıma veya mahkeme kararıyla belirlenmesi gerekebilir. Medeni hâl, tarihler, mevcut nüfus kayıtları ve önceki kararlar izlenecek usulü değiştirebilir. İşlem yapmadan önce Hırvat aile hukuku avukatına ve nüfus memuruna hangi usulün uygulanacağını, yabancı bir kararın tanınıp tanınamayacağını ve çocuk adına kimin hukuken işlem yapabileceğini sorun. Gerçekleri yanlış yansıtan beyanda bulunmayın.

3. Doğum kaydı: doğum yerinden başlayın

Doğum, çocuğun doğduğu yerde yetkili nüfus memuruna kaydettirilmelidir. gov.hr’nin resmî açıklamasına göre çocuk sağlık kuruluşunda doğarsa kuruluş nüfus memuruna bildirim yapar. Sağlık kuruluşu dışında doğumda belirli kişiler bildirimde bulunabilir; doğuma ilişkin tıbbi kayıtlar veya annelik kanıtı gerekir. Rehber, kuruluşun veya doğumdan haberdar olan kişinin doğumu 15 gün içinde kaydettirmesi gerektiğini ve ebeveynlerin çocuğa ad vermek için 30 günü olduğunu belirtir. Bunlar olağan kayıt talimatlarıdır; taşıyıcı annelikteki soybağı uyuşmazlığını çözmez. Nüfus memuruyla erken iletişim kurun, olayları doğru açıklayın ve olağan işlem tamamlanamıyorsa gereken kanıtları ve izlenecek yolu yazılı olarak isteyin. Hastane çıkış belgesini ve tüm doğum kayıtlarını saklayın. Planlanan uçuş tarihine kadar beklemeyin.

4. Soybağı yoluyla vatandaşlık

Vatandaşlık ayrı bir hukuki konudur. 2019’da değiştirilen Hırvat Vatandaşlık Kanunu’nun 4. maddesine göre çocuk, doğum sırasında her iki ebeveyni de Hırvat vatandaşıysa veya ebeveynlerinden biri Hırvat vatandaşı olup çocuk Hırvatistan’da doğmuşsa soybağı yoluyla Hırvat vatandaşlığı kazanır. Kanunda evlat edinmeye ilişkin ayrı bir yol da bulunabilir. Taşıyıcı annelik durumunda önce hukuken ebeveyn olarak kimin tanındığı belirlenmelidir; tek başına genetik bağ her vatandaşlık sorusunu çözmez. Doğum yeri, doğum belgesi, OIB numarası, hastane çıkış belgesi veya doğum kütüğüne kayıt üzerinden Hırvat vatandaşlığı varsaymayın. Doğum kaydı ve vatandaşlık kaydı farklı hukuki konulardır; vatandaşlık kaydı için yasal dayanak gerekir.

5. Hırvatistan’da doğmak tek başına vatandaşlık verir mi?

Vatandaşlık Kanunu’nun yayımlanmış metninin 7. maddesi daha dar bir koruma öngörür: Hırvatistan’da doğan veya bulunan çocuk, her iki ebeveyni de bilinmiyorsa, vatandaşlıkları bilinmiyorsa ya da vatansızlarsa Hırvat vatandaşlığını kazanır. Metin ayrıca çocuk 14 yaşına gelmeden her iki ebeveynin yabancı vatandaş olduğunun belirlenmesi hâlinde bu statünün sona erebileceğini belirtir. Bu, Hırvatistan’da doğan her çocuğa vatandaşlık veren genel bir kural değildir. Ebeveynler biliniyor ve yabancıysa doğum yeri tek başına yeterli değildir. Yayımlanmış 9. madde metni, Hırvatistan’da doğmuş ve ülkede en az beş yıl usulüne uygun kayıtlı ikamet etmiş bir kişi için daha sonra vatandaşlığa kabul edilmesine yönelik ayrı bir olası yol öngörür. Bu, doğumla vatandaşlık kazanılması veya yeni doğan için hemen pasaport alınması anlamına gelmez; güncel birleştirilmiş metin ve hükmün bu durumdaki bir çocuğa uygulanması avukat tarafından doğrulanmalıdır. Yetkili makamdan uygulanacak hukuki dayanağı yazılı olarak teyit etmesini isteyin. Somut başvuru öncesinde avukat, değişiklikleri de içeren güncel birleştirilmiş metni kontrol etmelidir.

6. Hazırlanacak belgeler

Nüfus memuruna ve vatandaşlık makamına yazılı olarak, soybağını hangi belgenin kanıtladığını, hangi vatandaşlık dayanağının incelendiğini ve çocuk adına kimin başvuru yapabileceğini sorun. Olaya göre doğum bildirimi ve hastane çıkış belgelerini, doğum kaydı örneğini, ilgili yetişkinlerin kimlik ve vatandaşlık belgelerini, evlilik kayıtlarını, tanıma veya mahkeme kararını, tıbbi ya da yardımcı üreme kayıtlarını, yabancı doğum kayıtları veya kararları, ikamet kanıtını ve istenirse onaylı çeviri veya tasdikleri hazırlayın. DNA kanıtını yalnızca avukat veya yetkili makam bunun ilgili ve usulen uygun olduğunu doğrularsa alın veya sunun. Her belge her olayda gerekli değildir. Önce kesin listeyi alın, kopyaları ve makbuzları saklayın; yabancı bir soybağı kararının Hırvatistan’da otomatik olarak tanındığını varsaymayın.

7. Hırvat pasaportu veya başka bir devletin seyahat belgesi

Hırvatistan, Hırvat pasaportlarını vatandaşlarına verir; pasaport vatandaşlık yaratmaz ve belirsiz soybağını düzeltmez. İçişleri Bakanlığı, çocuk pasaportu başvurusunun ebeveyn, vasi veya mahkemece ebeveyn sorumluluğu verilmiş kişi gibi yasal temsilci tarafından yapılacağını belirtir. 12 yaş ve üzerindeki çocuk imza ve parmak izi için hazır bulunmalıdır; 12 yaşından küçük çocuğun başvuru sırasında bulunması gerekmez. Güncel belge listesini MUP’tan doğrulayın. Çocuk Hırvat vatandaşı değilse, sahip olabileceği vatandaşlığın devletinin konsolosluğuna başvurun; o devletin pasaport veya acil seyahat belgesi düzenleyip düzenleyemeyeceğini ve soybağı, vatandaşlık ve velayet kanıtlarını sorun. O devletin hukukundaki koşullar karşılanmadan belge düzenleneceği varsayılmamalıdır.

8. Hırvatistan’dan çıkış: izin ve varış ülkesine giriş

Geçerli seyahat belgesi gereklidir ancak tek başına yeterli olmayabilir. Eşlik eden yetişkinin çocukla seyahat etmeye hukuken yetkili olması ve varış ülkesinin çocuğu kabul etmesi gerekir. Hırvat MUP, çocukların pasaportla veya yalnızca varış ülkesi kimliği kabul ediyorsa kimlik kartıyla sınırı geçebileceğini belirtir; sınır polisi yalnız veya tek bir yetişkinle seyahat eden küçüklere özel dikkat gösterir. AB’de ebeveyn izni için tek bir kural yoktur: çıkış, varış ve transit ülkeleri ile havayollarının şartları farklı olabilir. Seyahatten önce her makam ve havayoluyla vize, transit belgeleri, soybağı veya vesayet kanıtı, gerekiyorsa diğer hukuki ebeveynin izni, mahkeme kararları ve çeviri/tasdik gerekliliklerini kontrol edin. Noter onaylı iznin her zaman gerekli veya hiçbir zaman gerekli olduğunu söylemeyin; yanıt güzergâha ve olaya bağlıdır. Hırvat MUP ayrıca özel bir kural belirtir: Hırvat sınır kontrolü kurallarına göre, ebeveyn sorumluluğu bulunmayan bir kişiyle seyahat eden 14 yaşından küçük çocuk için onaylı ebeveyn izni artık gerekli değildir. Bu, varış veya transit ülkesinin ya da havayolunun ayrı şartlarını ortadan kaldırmaz ve taşıyıcı annelik olayında çocuğa kimin hukuken eşlik edebileceğini belirlemez.

Karar tablosu: soruları ayrı değerlendirin

KonuBaşvurulacak makamDoğrulanacak hususNeyi kanıtlamaz
Doğum kaydıDoğum yerindeki nüfus memuruGerekli belgeler ve soybağı kanıtları; olağan kayıt engellenirse izlenecek yol.Doğum kaydı vatandaşlık veya seyahat sorunlarını kendiliğinden çözmez.
Soybağı ve bakımHırvat aile hukuku avukatı; nüfus idaresi/mahkemeHukuki ebeveyn veya vasi kimdir ve çocuk adına kim işlem yapabilir.Sözleşme veya genetik bağ kaydı otomatik olarak belirlemez.
VatandaşlıkHırvat vatandaşlık makamı ve ilgili yabancı konsoloslukHukuki dayanak, kanıtlar ve statü hakkında yazılı karar.Doğum yeri veya OIB numarası tek başına Hırvat vatandaşlığını kanıtlamaz.
PasaportÇocuğun vatandaşı olduğu devletin pasaport makamıBelge hakkı, yetkili başvuran ve güncel belge listesi.Pasaport başvurusu vatandaşlık veya soybağı yaratmaz.
Çıkış ve girişHırvat sınır polisi, varış/transit makamları ve havayoluGeçerli belge, izin/velayet, vize ve güzergâh kuralları.Pasaport giriş veya çocuğa eşlik etme yetkisini garanti etmez.

Doğumdan sonra izlenecek pratik sıra

  1. Doğumdan hemen sonra doğum bildirimini ve hastane çıkış kayıtlarını saklayın. Doğum yerindeki nüfus memuruyla iletişime geçin ve taşıyıcı annelik anlaşması bulunan durumda çocuğun nasıl kaydedileceğini sorun. Yeni doğanlar için olağan elektronik işlemin soybağı uyuşmazlığını çözeceğini varsaymayın.
  2. Hırvat aile hukuku avukatına olayları ve 2023 değişiklikli Aile Kanunu’nu inceletin; doğum yapan kadın, yetişkinlerin medeni hâli ve varsa evliliklerin sona erdiği tarihler, tanımalar, genetik kanıtlar ve yabancı kararlar değerlendirilmelidir. Soybağını ve bakım/temsil yetkisini belirlemek için kanunen mevcut yolu tespit edin. Gerçeklere veya Hırvat hukukuna aykırı bir beyan imzalamayın.
  3. Nüfus idaresine ve vatandaşlık makamına ayrı ayrı başvurun. Kanıtların yazılı listesini ve gerektiğinde kayıt veya vatandaşlık başvurusunun kabulü ya da reddi için hukuki dayanağı açıklayan yazılı karar isteyin. Aynı zamanda vatandaşlığı uygulanabilecek her devletin konsolosluğuna ulaşın; Hırvat vatandaşlığının tek olası yol olduğunu varsaymayın.
  4. Vatandaşlık ve başvuranın yetkisi belirlendikten sonra ilgili devletin yetkili makamından pasaport veya başka bir seyahat belgesi isteyin. Çocuğun adı, doğum tarihi ve yeri ile soybağı bilgilerinin tüm belgelerde aynı olduğundan emin olun. Bilet almadan önce farklılıkları düzelttirin; sınır polisi veya havayolunun bunları kalkışta çözmesini beklemeyin.
  5. Bilet almadan önce çıkış, giriş ve transit kurallarını ilgili makamlar ve havayoluyla doğrulayın. Çocuğun vize veya giriş statüsünü, izin/velayet belgelerini ve çeviri, onaylı kopya veya tasdik gerekip gerekmediğini kontrol edin. İsteniyorsa asılları yanınızda taşıyın; avukat, nüfus idaresi, konsolosluk ve taşıyıcının iletişim bilgilerini hazır bulundurun.

Yetkili makam reddeder veya geciktirirse

Nüfus memuru doğum veya soybağı kaydını reddederse, vatandaşlık makamı vatandaşlığı tartışmalı görürse, pasaport verilmezse ya da çocuk hukuka uygun seyahat edemezse yazılı gerekçe isteyin ve itiraz veya yeniden inceleme süresini hemen kontrol edin. Aracı veya klinikten gelen sözlü güvencelere dayanmayın. Resmî ret kısa usul süreleri başlatabilir; bu nedenle Hırvat avukat idari veya yargısal başvuru yollarını hızla değerlendirmelidir. Hiçbir yetişkinin yasal yetkisi açık değilse veya çocuğun bakımı/güvenliği risk altındaysa Hırvatistan’daki yetkili sosyal hizmet veya çocuk koruma makamına derhâl başvurun. Belirsiz veya hatalı belgelerle çocukla sınırı geçmeyin.

Çocuk Hırvatistan dışında doğduysa

Çocuk Hırvatistan dışında doğduysa ilk belgeler; kayıt, vatandaşlık ve seyahat belgesi dâhil, doğum ülkesinin kurallarına tabidir. Ardından Hırvatistan’ın yabancı soybağını tanıyıp tanımayacağı veya Hırvat vatandaşlığını kaydedip kaydetmeyeceği ayrıca karara bağlanabilir. Bu, bu rehberin çözmediği ayrı bir sınır ötesi tanıma meselesidir. Hırvatistan’da doğan çocuk için geçerli kuralları yurt dışında doğan çocuğa uygulamayın.

Temel sonuç

Güvenli sonuç şudur: soybağı, vatandaşlık, pasaport verilmesi ve hukuka uygun çıkış dört ayrı kontroldür. Taşıyıcı annelik sözleşmesi soybağının devri olarak kabul edilemez; Hırvatistan’da doğmak da tek başına Hırvat vatandaşlığı veya pasaport garantisi vermez. Taşıyıcı annelik sonrası pasaport için genel özel bir prosedür, garantili işlem süresi veya garantili çıkış güzergâhı bilinmemektedir. Somut olay, güncel idari uygulama ve ilgili diğer vatandaşlık veya varış ülkesinin hukuku adımları değiştirebilir. Herhangi bir beyan veya seyahat rezervasyonundan önce Hırvat avukat güncel birleştirilmiş mevzuatı ve somut prosedürü doğrulamalıdır.

Resmî kaynaklar

Kaynak başlıkları resmî yayımlandıkları biçimde gösterilmiştir.

  1. Zakon o medicinski pomognutoj oplodnji (NN 86/2012), Article 31
  2. Obiteljski zakon (NN 103/2015), parentage provisions
  3. Zakon o izmjenama i dopunama Obiteljskog zakona (NN 156/2023)
  4. Zakon o hrvatskom državljanstvu (NN 53/1991), Articles 7 and 9 in the published text
  5. Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o hrvatskom državljanstvu (NN 102/2019)
  6. Zakon o izmjenama Zakona o hrvatskom državljanstvu (NN 138/2021)
  7. Registering the birth of a child — gov.hr
  8. Putovnica — Ministry of the Interior of the Republic of Croatia
  9. Prelazak djece preko granice — Ministry of the Interior of the Republic of Croatia
  10. Documents for minors travelling in the EU — Your Europe
  11. Acquiring Croatian Citizenship — gov.hr

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar