Birleşik Krallık’ta taşıyıcı annelik: yabancı ve evli olmayan müstakbel ebeveynlerin uygunluğu
Kısa hukuki yanıt
Birleşik Krallık hukukunda tüm müstakbel ebeveynler için Britanya vatandaşlığı veya evlilik şartı yoktur. Ancak taşıyıcı annelik düzenlemesi yapabilmek, parental order adı verilen mahkeme kararı için kanuni şartları karşılamakla aynı şey değildir. Başvuran sayısı, aralarındaki ilişkinin niteliği, iki ayrı tarihte domicile, genetik bağlantı ve doğum sonrası çocuğun durumu önemlidir. Yurt dışında yerleşik yabancı bir çift, kliniğin kabulünü mahkeme bakımından uygunluk güvencesi saymamalıdır.
Hukuki ebeveynliğin önemi
Britanya hukukunda çocuğu doğuran kişi, genetik bağı bulunmasa da ilk aşamada hukuki annedir. Eşi veya medeni partneri, yasal rıza kurallarına göre ikinci hukuki ebeveyn olabilir. Taşıyıcı annelik sözleşmesi çocuğun teslimini veya ebeveynliğin devrini zorla sağlayamaz. Doğumdan sonra verilen parental order hukuki ebeveynliği değiştirir. Genetik bağ, yabancı doğum belgesinde ismin bulunması veya tedavi ücretinin ödenmesi bu kararı tek başına ikame etmez; sınır ötesi ailelerde ayrım özellikle önemlidir.
Çiftler ve tek başvuru sahipleri
2008 tarihli Human Fertilisation and Embryology Act section 54 uyarınca iki kişi, evli, medeni partner veya sürekli bir aile ilişkisi içinde beraber yaşayan partnerlerse ve yasak derecede akraba değillerse ortak başvurabilir. Dolayısıyla evlilik tek seçenek değildir. Farklı cinsiyetten ve aynı cinsiyetten çiftler kapsama girebilir. Resmi birliği bulunmayanlar ilişkinin gerçek ve kalıcı olduğunu kanıtlamalıdır; sadece kendilerini çift olarak tanımlamaları yeterli kabul edilmemelidir.
Bir kişi 2019’dan beri section 54A kapsamında tek başına parental order başvurusunda bulunabilir. Genetik bağ bizzat başvuranda bulunmalı; domicile ve çocuğun fiilen onunla aynı evde yaşaması koşulları da karşılanmalıdır. Kişi bekâr, evli veya ilişkisi olan biri olsa da tek başına başvurabilir; ilişki durumu tek başına section 54A kapsamında engel değildir. Ancak tek kişi için verilen karar sadece bu kişinin hukuki ebeveynliğini kurar; eşi veya partneri kendiliğinden ebeveyn olmaz. İki kişi birlikte her ikisinin de hukuki ebeveyn olmasını istiyorsa, ilişkilerine ilişkin koşullar dâhil section 54 gereklerini karşılamalıdır.
Domicile kavramının kapsamı
İki başvurandan en az biri, hem başvuru tarihinde hem karar tarihinde Birleşik Krallık, Man Adası veya Kanal Adaları’nda hukuki domicile sahibi olmalıdır. Tek başvuran bunu kendisi sağlamalıdır. Domicile, kalıcı yurt ve niyetle ilgili özel bir hukukî bağdır; vatandaşlık, adres, kısa süreli ikamet veya vizeyle aynı değildir. Yabancı vatandaşın Britanya domicile’ı olabilir; yurt dışına kalıcı yerleşmiş bir Britanya vatandaşı ise bu koşulu sağlayamayabilir.
İspat için doğum ve ikamet geçmişi, Britanya’daki evin devamlılığı, gelecek niyetleri, göçmenlik durumu, konut, aile, iş, vergi kayıtları ve başka ülkelerdeki bağlar sıralanmalıdır. Tek belge domicile’ı kesin olarak kanıtlamaz. Başvuru ve karar tarihlerine ilişkin kayıtlar korunmalı; taşınmalar ve çelişkiler açıklanmalıdır. Oturma izni otomatik domicile yaratmaz; ileride taşınma planı da bugünkü hukukî bağı ispatlamaz.
Sections 54 ve 54A yabancı vatandaşları kategorik olarak dışlamaz. Ancak yurt dışında domicile sahibi kişilere otomatik parental order, kliniğe kabul, vize ya da çocukla sınır geçişi hakkı tanımaz. Çiftin her iki üyesi de gerekli bölge dışında domiciled ise, çocuğun Britanya’da doğması genellikle bu eksikliği gidermez. Klinik kabul kriterleri, göçmenlik izni ve hukuki ebeveynlik farklı incelemelerdir; tedavi veya sözleşme öncesi her biri değerlendirilmelidir.
Diğer zorunlu koşullar
Çocuk kanunun kapsadığı yardımcı üreme yöntemiyle meydana gelmelidir. Ortak başvuruda en az bir kişi embriyo için kullanılan yumurta veya spermi sağlamış olmalıdır; tek başvuruda kendi üreme hücreleri kullanılmalıdır. Her iki gametin de bağışçılardan geldiği ve müstakbel ebeveynlerle genetik bağ bulunmadığı düzenleme bu yola uygun değildir. Karar tarihinde iki başvuranın her biri veya tek başvuran 18 yaşını doldurmuş olmalıdır. Bunlar klinik tercihi değil kanuni koşullardır.
Aynı çocuk için daha önce verilmiş bir parental order bulunması ek bir kanuni engeldir. Sections 54(8A) ve 54A(8) uyarınca bu hükümlerden birine göre daha önce karar verilmişse, önceki karar iptal edilmedikçe veya karara karşı temyiz kabul edilmedikçe yeni bir parental order verilemez. Başvuranların veya aralarındaki ilişkinin değişmesi tek başına bu engeli kaldırmaz. Yeniden başvurmadan önce önceki Birleşik Krallık kararları ve temyiz sonuçları incelenmelidir.
Çocuğun evi hem başvuru hem de karar tarihinde başvuran veya başvuranlarla birlikte olmalıdır. Bu, yetişkinin domicile bağından ayrıdır. Yabancı ülkede doğumda, İngiltere veya Galler’deki karar öncesinde yolculuk belgeleri ve yasal Britanya girişi gerekebilir. Mahkeme çocuğun yaşam boyu refahını da dikkate alır. DNA testi veya gelecekte kullanılacağı söylenen adres çocuğun gerçek evini tek başına kanıtlamaz.
Doğuran kişi ile başvuran olmayan diğer hukuki ebeveynler özgürce, koşulsuz ve sonucu anlayarak rıza göstermelidir. Taşıyıcı annenin doğumdan sonraki ilk altı hafta içinde verdiği rıza bu amaçla etkisizdir. Kanun, rıza vermesi gereken kişiye ulaşılamaması veya ehliyetsizlik halinde istisnalar tanır; bulunabilen ve ehil kişinin reddini genel olarak yok sayma yetkisi tanımaz. Ebeveynlik rızası seyahat izninden ayrıdır ve güncel mahkeme formlarına uygun alınmalıdır.
Kanuni başlangıç kuralı doğumdan itibaren altı ay içinde başvurmaktır; takvim buna göre kurulmalıdır. Re X (A Child) [2014] EWHC 3135 (Fam) kararında gecikmenin mahkeme yetkisini otomatik kaldırmadığı kabul edilmiştir. Bu, koşulsuz süre uzatımı veya bekleme gerekçesi değildir. Süre kaçırılmışsa derhal uzman görüşü alınıp belgeli olay çizelgesi hazırlanmalıdır. Diğer uygunluk şartları ve çocuğun yararı incelenmeye devam eder.
Sections 54 ve 54A, düzenlemenin kurulması, rıza veya çocuğun teslimiyle ilişkili ödemeleri ve menfaatleri incelemeye tabi tutar. Makul şekilde yapılmış giderler ayrı değerlendirilir; diğer ödemeler mahkeme izni gerektirebilir. Aracının ticari paket sunması onu kendiliğinden hukuka uygun yapmaz, fakat her ödeme de mutlaka parental order engeli değildir. Tutar, alıcı, neden, fatura ve uluslararası transferlerin ayrıntılı kayıtları tutulmalıdır.
Dört örnek durum
Dört örnek: Gerçekten Britanya domicile’ı bulunan ve en az biri genetik bağlı yabancı evli çift başlangıç testlerini karşılayabilir, diğer şartlar yine gereklidir. Sürekli yurt dışı domicile’ı olan Britanya vatandaşları domicile koşulunu karşılamayabilir. Evli olmayan kalıcı bir çift, bir kişide domicile ve bir kişide genetik bağ varsa ortak başvurabilir. Britanya domicile’ına sahip fakat kendi genetik bağı olmayan tek başvuran section 54A’ya uygun değildir. Örnekler mahkeme kararını önceden belirlemez.
Belgeler ve başvuru
Tedavi öncesinde kimlik ve vatandaşlık, evlilik veya medeni birlik ya da kalıcı ilişki kanıtları, domicile zaman çizelgesi, genetik bağı gösteren tıbbi kayıtlar, taşıyıcı annenin kimliği ve medeni hali, doğum sonrası bakım planı toplanmalıdır. Doğumdan sonra tam doğum belgesi, çocuğun evi, ödeme çizelgesi ve altı haftadan sonra verilmiş geçerli rızalar gerekir. Yurt dışı doğumda yabancı kararlar, onaylı çeviriler, gerekirse apostil ve ayrı seyahat izinleri saklanmalıdır.
İngiltere ve Galler’de güncel C51 parental order formu ve tam doğum belgesi aile mahkemesine verilir; eski ücretler yerine güncel harç doğrulanmalıdır. Süreç genellikle C52 bildirimi, A101A gibi resmi rıza ve mahkemenin atadığı uzman raporunu içerir. Uluslararası veya çekişmeli davalar High Court önüne gelebilir. İskoçya ve Kuzey İrlanda’da yetkili mahkemeler ve usuller farklıdır; İngiliz formları sorgusuz uygulanmamalıdır.
Karar alınamıyorsa
Genetik bağ, domicile, uygun başvuran kategorisi veya geçerli rıza yoksa klinik yazısı ya da yabancı doğum belgesi eksikliği gidermez. Evlat edinme alternatif olabilir; ancak uygunluk, göçmenlik, çocuk yararı ve uluslararası evlat edinme sınırlamaları ayrıca incelenmelidir. Rıza reddi yalnızca sözleşmeye dayanılarak aşılamaz. Seyahat veya tescilden önce hukuka uygun yollar ve çocuğun mevcut bakımının korunması için uzman tavsiyesi alınmalıdır.
Uluslararası aileler için Britanya parental order’ı tek konu değildir. Tedavi veya doğum ülkesinin hukuku, çocuğun vatandaşlığı, çıkış ve giriş belgeleri ile uzun süreli yaşanacak ülkede tanınma farklı sonuçlar verebilir. Britanya ebeveynliği kendiliğinden yabancı vatandaşlık veya tanınma sağlamaz. Aynı şekilde müstakbel ebeveynleri gösteren yabancı karar veya doğum belgesi Britanya hukukundaki incelemeyi ikame etmez. Her ülke için ayrı yol haritası oluşturulmalıdır.
Kapsam ve güncel hukuk
Bu açıklama parental order için başvuru uygunluğunu kapsar; bütün tıbbi, aracılık veya ticari sözleşme kurallarını değil. Hukuk komisyonları 2023’te reform önerdi; Haziran 2026 tarihli hükümet yanıtında o tarihte yeni Surrogacy Bill planı olmadığı belirtildi. Bu tarihe bağlı açıklama hukukun değişmeyeceği güvencesi değildir. İşlemden önce yürürlükteki konsolide kanun, mahkeme formları ve yeni değişiklikler denetlenmeli; tıbbi ve sözleşmesel konular ayrıca incelenmelidir.
Güvenli sıra: başvurunun ortak mı bireysel mi olacağını belirlemek, iki kritik tarihte domicile için gerekçeli hukuki görüş almak ve genetik delili doğrulamak. Ardından yetişkinler arasındaki ilişki, çocuğun gerçek evi ve geçerli rıza yolu incelenmelidir. Klinik kabulü, ödemeler ve uluslararası yolculuk bundan sonra planlanmalıdır. Tedavi veya geri alınamayacak ödeme öncesinde belgeler ilgili ülkelerde uzmanlara gösterilmelidir. Şartların kağıt üzerinde sağlanması nihai mahkeme kararının yerine geçmez.
Hukuki kaynaklar
- Human Fertilisation and Embryology Act 2008, s 54 (two applicants)
- Human Fertilisation and Embryology Act 2008 (Remedial) Order 2018, insertion of s 54A
- GOV.UK: Become the child’s legal parent
- FCDO: Information for foreign agencies, UK law on surrogacy
- Re X (A Child) (Surrogacy: Time Limit) [2014] EWHC 3135 (Fam)
- DHSC: The surrogacy pathway (England and Wales)
- FCDO: Surrogacy overseas
- House of Commons written answer, 29 June 2026, Surrogacy Bill
- HM Courts & Tribunals Service: Form C51, Application for a Parental Order
