Birleşik Krallık · Hukuki durum ve modeller

Sessiz bir araştırma salonunda masa üzerindeki açık hukuk kitabı ve notlar

Birleşik Krallık'ta taşıyıcı annelik: izin verilenler, yasaklar ve ticari olmayan model

Kısa yanıt ve ülkesel kapsam

Birleşik Krallık'ta taşıyıcı annelik mümkündür; ancak ücret alan bir aracının çocuğun hukuken zorla teslim edileceğini vaat ettiği bir piyasa modeli bulunmaz. Hukuk, taşıyıcı kadının bizzat katılımını, profesyonel aracılığı, reklamları, ödemeleri, yardımcı üreme tedavisini ve doğum sonrasında yasal ebeveynlerin belirlenmesini birbirinden ayırır. Zorla icra edilemeyen bir anlaşma planlamaya yarayabilir fakat ebeveynlik statüsü kurmaz. Coğrafi anlamda Büyük Britanya İngiltere, Galler ve İskoçya'dır; Birleşik Krallık ayrıca Kuzey İrlanda'yı içerir. 1985 tarihli kanunun temel hükümleri Birleşik Krallık çapında geçerlidir, ancak aile hukuku ve mahkeme usulleri farklılık gösterir. İngiliz mahkeme formlarının İskoçya veya Kuzey İrlanda'da kendiliğinden geçerli olduğu varsayılmamalıdır.

Bağlayıcı kurallar ve sınırları

Başlıca yasalar, değişiklikleriyle birlikte Surrogacy Arrangements Act 1985 ve Human Fertilisation and Embryology Act 2008'dir. İlk yasa taşıyıcı annelik anlaşmalarını, ticari faaliyetleri ve reklamı düzenler; ikincisi ebeveynlik, parental order adı verilen mahkeme kararları ve 1985 yasasına yapılan değişikliklerle ilgilidir. Sağlık Bakanlığı ve HFEA kılavuzları uygulamayı açıklar, yürürlükteki kanunun yerini almaz. Bir internet sitesinin “özgeci” veya “ticari” etiketi değil, kanun metni ve işlemin nerede yapıldığı belirleyicidir. 1985 tarihli metin sonradan değiştirildiğinden ilk kabul edilen sürüm tek başına güncel hukuki değerlendirmeye temel olamaz.

1985 Kanunu'nun 1A maddesine göre taşıyıcı annelik anlaşması taraflardan hiçbirinin talebiyle zorla uygulanamaz. İmza, noter işlemi, masraf karşılanması ya da ayrıntılı hükümler; hamile kalma, gebeliği sürdürme, çocuğu teslim etme veya ebeveynliği devretme taahhüdünü icra edilebilir hale getirmez. Taşıyıcı kadın da sadece bu anlaşmada vaat edilen tutarı her durumda mahkemede isteyemez. Buna karşılık bağımsız yükümlülükler ortadan kalkmaz: tıbbi onam, çocuğun korunması, mesleki hizmetlere ilişkin ayrı sözleşmeler ve mahkeme kararları kendi kurallarına tabidir. Yazılı plan beklentileri kaydedebilir; ebeveynlik ve anlaşmazlıklara hukuk ile mahkeme karar verir.

Ticari aracılar, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve reklam

1985 Kanunu'nun 2. maddesi, başkaları adına Birleşik Krallık içinde ticari temelde taşıyıcı annelik görüşmeleri yürütülmesini veya düzenleme yapılmasını genel olarak suç sayar; buna belirli müzakereler ve bu amaçla bilgi toplanması dahildir. Aracılık karşılığında alınan veya beklenen ücret ticari niteliği belirleyebilir; “idari masraf” adı verilen kazanç amaçlı eşleştirme komisyonu böylece meşrulaşmaz. Madde 2(2), kendisi taşıyıcı olmak amacıyla hareket eden kadın ile çocuğu kendisi için taşıtmak isteyen kişi bakımından istisnalar içerir. Bunlar doğrudan katılımcı istisnalarıdır; kazanç amaçlı ajansa genel yetki vermez. Her işlemde aktör, konum, faaliyet ve ödeme alıcısı incelenmelidir. Madde 2(3), taşıyıcı kadına veya onun yararına yapılan ödemeleri aracılık faaliyetini ticari kılan ödeme tanımından açıkça çıkarır. Bu istisna, ayrıca ücret alan bir aracıyı korumaz.

Kâr amacı gütmeyen bir kuruluş, yalnızca daha ucuz bir ticari ajans değildir. 2008 değişiklikleriyle gelen 2(2A)–2(2C) hükümleri, görüşme başlatma veya bilgi derleme için belirli makul ödemelere izin verir; tutar, söz konusu işleme makul biçimde yüklenebilen masraflarla sınırlıdır. Her müzakere ve her komisyon bu istisnaya girmez; diğer sınırlamalar sürer. Hayır kurumu unvanı, kayıt veya paranın “bağış” olarak adlandırılması yeterli kanıt değildir. Ödeme öncesinde işlerin ve maliyetlerin yazılı dökümü, parayı alan tüzel kişi ve kuruluşun başkaları adına esaslı şartları müzakere edip etmediği sorulmalıdır. Özellikle makul maliyetlerin karşılanmasına ilişkin istisna, madde 2(1)(a) ve (c) kapsamındaki işlemleri kapsar; (aa) uyarınca ücretli müzakere katılımını veya (b) uyarınca müzakere teklifini kapsamaz.

1985 Kanunu'nun 3. maddesi, Birleşik Krallık'ta taşıyıcı arayan, taşıyıcı olmayı teklif eden veya anlaşma müzakeresi ya da aracılığı öneren ilanların yayımlanmasını ve dağıtılmasını sınırlar. Belirli basılı ve elektronik iletişim türleri kapsamdadır; sorumluluk kişinin rolüne ve kanuni unsurlara göre değerlendirilir. Kâr amacı gütmeyen kuruluşların bazı reklamları için, yalnızca 3(1A) maddesinde tanımlanan faaliyetlerle ilgili olmak şartıyla dar bir istisna bulunur. Özel anlaşmaya taraf olunabilmesi internette sınırsız ilan verilebileceği anlamına gelmez. Birleşik Krallık kullanıcılarına yönelen ücretli ilan veya kampanya başlamadan yerel hukuki inceleme yaptırılmalıdır.

Ödemeler: gider karşılaması sabit hizmet bedeli değildir

“Özgeci taşıyıcı annelik” ifadesi tek başına ödeme rejimini açıklamaz. Resmî rehberliğe göre taşıyıcı kadının gebelikle bağlantılı makul giderleri karşılanabilir, fakat doğum karşılığında serbestçe kararlaştırılan ticari bir ücret ödenemez. Ulaşım, hamilelik kıyafetleri, belgeli gelir kaybı, çocuk bakımı ve gerçekten ilgili diğer giderler örnektir. Lisanslı kliniğin ayrı tıbbi tedavi ücreti alması otomatik olarak taşıyıcı kadına hukuka aykırı ödeme değildir. Her ödemeyi güvenli kılan tek bir yasal üst sınır bulunmaz. Makullük olgulara, belgelere ve parental order sürecinde gerektiğinde aile mahkemesinin değerlendirmesine bağlıdır. Ceza hukuku bakımından önemli ayrım şudur: 1985 Kanunu, taşıyıcı kadının veya amaçlanan ebeveynlerin makul giderleri aşan ödeme üzerinde anlaşmasını tek başına suç saymaz. Ticari aracılara ilişkin suçlar ayrı bir konudur. Ancak bu ödemelerin açıklanması gerekir ve parental order için mahkeme onayı istenebilir; ödemeler kendiliğinden hukuka uygun hâle gelmez.

Parental order hükümleri ayrı bir meseleyi ele alır: anlaşma, rıza, çocuğun teslimi veya kararın alınması karşılığında makul giderlerin üstünde para ya da yarar sağlanmış mıdır? Madde 54(8) ve tek başvuran için karşılık gelen hüküm uyarınca mahkeme karar verirken bu ödemeleri onaylayabilir. Bu, bir ajansın 1985 Kanunu uyarınca yasak aracılık yapmasına önceden verilmiş izin değildir; mahkeme onayı da otomatik değildir. Ödemeleri, alıcıları, faturaları, gerekçeleri ve yurt dışı transferlerini kalem kalem kaydedin. Gizleme, yargısal incelemeyi güçleştirir. Beklenmedik fazla ödeme ebeveynliğin her zaman imkânsız olduğu anlamına da gelmez; uzman değerlendirmesi gerekir.

Doğumdaki yasal ebeveynlik ve mahkeme kararı

2008 Kanunu'nun 33. maddesi uyarınca doğumda yasal anne, yumurta kendisine ait olmasa da çocuğu taşıyıp doğuran kadındır. Kadın evli veya civil partnership ilişkisi içindeyse eşi ya da partneri, yasal rıza kurallarına göre ikinci ebeveyn olabilir; rızanın olmaması sonucu değiştirir. Böyle bir yasal partner yoksa diğer olası ebeveyn, döllenme, tedavi ve ilgili onam olgularına göre belirlenir. Genetik bağ bütün ebeveynlik kurallarının yerine geçmez. Niyet edilen ebeveynlerin adının yazılı olduğu yabancı doğum belgesi de Birleşik Krallık hukukunda tek başına kesin değildir. Bebeğe fiilen bakmakla hukuken ebeveyn olmak ayrı konulardır.

Doğum sonrası uygun niyet edilen ebeveyn veya çift, çocuğun hukuken kendilerinin sayılması için normalde parental order başvurusunda bulunur. 2008 Kanunu'nun 54 ve 54A maddeleri iki başvuran ve tek başvuruyu ayırır. Şartlar arasında çocukla başvuranlardan en az birinin, tek başvuruda ise o kişinin genetik bağı, ortak başvuruda uygun birliktelik, çocuğun başvuranlarla yaşaması ve en az bir uygun başvuranın Birleşik Krallık, Kanal Adaları veya Man Adası'nda hukuki domicile'ı bulunması yer alır. Karar tarihinde en az 18 yaşında olmak dahil yaş koşulları geçerlidir. Gerekli genetik bağ yoksa parental order genellikle mümkün değildir; evlat edinme gibi başka yollar ayrıca değerlendirilir. Parental order için ayrıca kanunda belirtilen döllenme yöntemi gerekir: embriyonun veya yumurta ve spermin taşıyıcı kadına yerleştirilmesi ya da suni döllenme. Yalnızca cinsel ilişki sonucu oluşan gebelik bu kanuni koşulu karşılamaz.

Taşıyıcı kadın ve başvuru yapmayan diğer mevcut yasal ebeveynler normal olarak özgür iradeleriyle, şartsız ve sonuçları anlayarak rıza vermelidir. Taşıyıcı kadının doğumdan sonraki ilk altı hafta içinde verdiği onam geçersizdir. Kanun, kişinin bulunamaması veya rıza ehliyetinin olmaması halinde sınırlı istisnalar içerir; bunlar olağan dolanma yolları değildir. Başvuru kural olarak doğumdan sonraki altı ay içinde yapılır; ancak içtihat ve resmî açıklamalar gecikmenin her zaman mutlak engel sayılmaması gerektiğini belirtir: mahkeme somut olayı inceler. Hukuki ebeveynliği anlaşma değil mahkeme kararı değiştirir. Form, tebligat ve deliller Birleşik Krallık'ın hukuk bölgelerine göre farklılaşır.

Tıbbi tedavi ve yurt dışı düzenlemeler

Lisanslı doğurganlık kliniği kullanıldığında ayrıca tıbbi hukuk uygulanır. Human Fertilisation and Embryology Authority (HFEA), lisanslı tedaviyi, hasta bilgilendirmesini, danışmanlık olanaklarını ve geçerli onamı denetler. Özel taşıyıcı annelik müzakerelerinin tamamını denetlemez ve aile mahkemesi yerine ebeveynlik kararı vermez. Tedavi öncesinde yumurta ve spermin kaynağını, gerekli onamları, ilgili tıbbi işlem öncesi rızadan dönme koşullarını ve kayıtların nasıl saklanacağını doğrulayın. HFEA'nın tüp bebek hizmetini gözetmesi ajansın reklam veya ücretini onayladığı anlamına gelmez. Taşıyıcı kadının refahı, taramalar ve belgeli tedavi süreci ayrıca değerlendirilmelidir.

Yurt dışında orada izin verilen ticari hizmetler içeren bir program, yalnızca ticari olduğu için Birleşik Krallık hukukuna göre kendiliğinden suç olmaz. Ancak ajansın başka ülkede yasal çalışması, Birleşik Krallık içinde yasak faaliyetleri yapabileceği anlamına gelmez. Hükümet rehberi ülke dışındaki ajans faaliyetleriyle ülke içindeki ticari aracılığı açıkça ayırır. Niyet edilen ebeveynler ayrıca yabancı hukuku, çocuğun vatandaşlığını, seyahat belgelerini ve Birleşik Krallık'ta ebeveynlik tanınmasını incelemelidir. Yabancı mahkeme kararı ya da doğum belgesi tek başına Britanya'da yasal ebeveynliği devretmez. Aracı işlemlerinin yerini ebeveynlerin uyruk veya ikametinden ayrı değerlendirin ve imza ile ödemeden önce iki ülkede de danışın.

Hukuki sonuçlar tablosu

Aşağıdaki karşılaştırma karar vermeye yardımcı olur, belli bir kişinin cezai sorumluluğunu belirlemez. “İzin verilen” ifadesi yalnızca açıklanan işlemi kapsar; tıbbi rıza, çocuk koruma, ödeme denetimi veya sonradan ebeveynlik işlemlerini ortadan kaldırmaz. Kimin ne yaptığı, ödemenin aracılıkla ilişkisi, işlemin yeri ve sonraki aşamaya karar verecek makam belirleyicidir.

DurumHukuki sonuç ve kontrol
Tanıdık taşıyıcı ile niyet edilen ebeveynler özel plan yazarPlan yapılabilir; anlaşma zorla icra edilemez ve yasal ebeveynliği devretmez.
Kâr amaçlı aracı Birleşik Krallık'ta müzakere yaparBazı ticari aracılık faaliyetleri genel olarak suçtur; katılımcı istisnası ajansa ruhsat vermez.
Kâr amacı gütmeyen kuruluş izinli faaliyet için ücret alırBelirli makul giderlerin sınırlı karşılanması mümkün; kuruluşun adı değil faaliyet ve maliyet incelenir.
Birleşik Krallık'ta taşıyıcı arayan kamu ilanıMadde 3 yayımı veya aktarımı yasaklayabilir; kâr amacı gütmeyen kuruluş istisnası dar ve koşulludur.
Taşıyıcı kadın makul gider üstünde ödeme alırParental order için açıklama ve olası mahkeme onayı önemlidir; yasak aracılığı meşrulaştırmaz.
Birleşik Krallık sakinleri yabancı ajans kullanırYabancı hukuk, ülke içindeki işlemler, göç ve sonraki parental order ayrı değerlendirilmelidir.

Farklı durumlara örnekler

Örnek 1: İngiltere'de iki niyet edilen ebeveyn, tanıdıkları taşıyıcı kadınla ulaşım, hamilelik giysileri ve gelir kaybının karşılanmasında anlaşır. Yazılı plan bütçeyi kolaylaştırır, fakat kadını bebeği teslim etmeye zorlamaz ve ebeveynleri doğumda yasal anne-baba yapmaz. Fişleri saklayın; kadının medeni durumunu, genetik bağı, klinik kayıtlarını ve gelecekteki parental order rızasını denetleyin. Kâr amaçlı aracı ayrıca “başarılı eşleştirme bedeli” isterse, taşıyıcı yalnızca gider alsa bile bu faaliyet 2. madde bakımından ayrıca incelenmelidir. Bir unsurun yasal olması bütün hizmetleri yasal kılmaz.

Örnek 2: Birleşik Krallık'ta yaşayan niyet edilen ebeveynler yabancı ajansın sabit ücretli paketini değerlendirir. Toplam fiyat tek başına hukuki durumu göstermez. Reklam, tanıştırma ve müzakerelerin nerede yapıldığını belirleyin; klinik tedaviyi, ajans aracılığını ve taşıyıcıya ödemeleri ayırın; ayrıntılı faturalar alın. Yabancı sözleşmenin orada sonuçları olabilir ama taşıyıcı annelik anlaşması olarak Birleşik Krallık'ta icra edilemez. Tedaviden önce çocuğun seyahat belgeleri ve sonraki parental order koşulları, özellikle genetik bağ, domicile, doğum sonrası rıza ve tüm ödemelerin açıklanması incelenmelidir. Yabancı ebeveynlik kararı Britanya incelemesinin yerine geçmez.

Başlamadan önce yapılacak kontroller

Eşleştirme veya embriyo transferinden önce niyet edilen ebeveynleri, taşıyıcı kadını, eşini veya civil partner'ını, donörleri, kliniği ve tüm aracıları listeleyin. Kadın ve ebeveynler için bağımsız hukuki danışmanlık sağlayın; kimlik, medeni durum ve genetik materyal belgelerini toplayın. Klinik lisansını, tedavi planını ve onam kayıtlarını isteyin. Aracılara Birleşik Krallık'taki faaliyetlerini, müzakere yapıp yapmadıklarını, kimin kime ödeme yaptığını ve ücretin hukuki dayanağını sorun. Tıbbi faturalar, gerçek gider iadeleri ve organizasyon bedelleri için ayrı kayıt tutun. Anlaşmayı teslim veya mahkeme onayı garantisi değil, plan olarak görün.

Doğum ve sonrasına ilişkin anlaşma, klinik onayı ve rızalar, ödeme kayıtları, gebe kalma ve genetik bağ belgeleri, taşıyıcı kadının medeni durum kayıtları ve tam doğum belgesini saklayın. Yurt dışı doğumda ayrıca gereken çeviri ve tasdikleri, yabancı belgeleri ve kararları, seyahat izinlerini, vatandaşlık veya göçmenlik incelemesini ve taşıyıcı ile diğer yasal ebeveynlere mahkeme belgelerinin tebliğini önceden planlayın. Parental order, yetkili Birleşik Krallık mahkemesinin usulüne, doğum sonrası geçerli rızaya ve tebligata uygun yapılmalıdır. Belge ve süreler ülke bölümüne ve olgulara göre değişir; liste tüketici değildir.

Reform durumu ve sonuç

Hukuk Komisyonları 2023'te reform önerdi; öneriler ve kanun taslağı yürürlükteki kanun değildir. 29 Haziran 2026 tarihli parlamento yanıtında hükümet o sırada yeni bir Surrogacy Bill sunma planı bulunmadığını bildirdi. Bu yalnızca o tarihteki tutumu gösterir, gelecekteki değişiklikleri dışlamaz. Güncel kararda yürürlükteki metni ve sonradan yürürlüğe giren hükümleri inceleyin. Sonuç “taşıyıcı annelik yasal” veya “ticari olan her şey yasak” demekten daha ayrıntılıdır: ticari olmayan anlaşmalar mümkündür, bazı ticari aracılık ve reklam faaliyetleri sınırlıdır, anlaşmalar zorla icra edilemez ve ebeveynliğe geçiş için ayrı hukuki yol gerekir.

Resmî hukuki kaynaklar

  1. Surrogacy Arrangements Act 1985 (revised)
  2. FCDO: Surrogacy overseas
  3. UK Parliament written answer, 29 June 2026
  4. Human Fertilisation and Embryology Act 2008 s.54
  5. FCDO guidance to foreign agencies
  6. Human Fertilisation and Embryology Act 2008 s.59
  7. Surrogacy Arrangements Act 1985 s.3
  8. Department of Health surrogacy pathway
  9. GOV.UK: Become the child’s legal parent
  10. HFEA surrogacy factsheet
  11. HFEA: Consent to treatment and storage
  12. UK Parliament POSTnote 761: Surrogacy in the UK (25 February 2026)

Rehberler: Birleşik Krallık

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar