Danimarka: taşıyıcı annelik sonrasında ebeveynliğin belirlenmesi
Taşıyıcı annelik yoluyla bir çocuk doğduğunda, Danimarka hukukuna göre kimin yasal ebeveyn olduğu öncelikle anlaşmanın nerede yapıldığına ve ilgili usulün kanuni şartlarının karşılanıp karşılanmadığına bağlıdır. 1 Ocak 2025’ten beri Danimarka’da yerel karşılıksız anlaşmalar ile yabancı anlaşmalar için ayrı prosedürler vardır. Zamanlama önemlidir: Danimarka’daki anlaşma gebelikten önce onaylanmalıdır; yabancı anlaşmaya dayalı Danimarka kararı ise ancak doğumdan sonra mevcut olabilecek belgelere dayanır.
Hukuki başlangıç noktası
Temel çerçeve, 1 Ocak 2025’te yürürlüğe giren 30 Aralık 2024 tarihli 1687 sayılı Kanun ile getirilmiştir. Bu yazı Danimarka’nın ana ülkesini kapsar; kanun kendi başına Faroe Adaları veya Grönland’da uygulanmaz. Kanun, Danimarka’daki karşılıksız anlaşma ile yabancı anlaşmayı birbirinden ayırır. Şartlar birbirinin yerine kullanılamaz: Danimarka anlaşmasına ilişkin ön onay kuralları yabancı anlaşmaya otomatik olarak uygulanmamalı ve yabancı doğum belgesinin tek başına Danimarka’da ebeveynlik kurduğu varsayılmamalıdır.
İlk idari başvuru mercii genellikle Danimarka Aile Hukuku Ajansı Familieretshuset’tir. Bu kurum, şartları karşılayan Danimarka’daki karşılıksız anlaşmayı gebelikten önce onaylar ve ilgili usule göre ebeveynliğin kaydı veya belirlenmesi işlemlerini yürütür. Her dosyada ilk adımın mahkeme olması gerekmez. Özel kanuni usule göre bir uyuşmazlık mahkemeye taşındığında aile mahkemesi devreye girebilir. Yetki, başvuru hakkı ve süreler kararın ve olayların özelliklerine bağlıdır; Danimarka hukuk danışmanlığı almadan genel bir itiraz süresine güvenmeyin.
Doğru hukuki yolu seçin
| Usul | Zamanlama ve kanıtlar |
|---|---|
| Danimarka’daki karşılıksız anlaşma | Gebelikten önce Familieretshuset onayı; taşıyıcı, taraflar arasındaki ilişki ve genetik bağla ilgili özel şartlar; doğumdan sonra kayıt ve teyitler. |
| Yabancı anlaşma | Gebelikten önce yapılmış anlaşma; taşıyıcının imza tarihinde ve önceki altı ay boyunca yurt dışında ikamet etmesi; doğumdan sonra genetik bağ kanıtı, anlaşmanın tamamı, doğum belgesi ve doğum sonrası beyan veya eşdeğer belge sunulur. |
Danimarka’da karşılıksız anlaşma: gebelikten önce yapılması gerekenler
Danimarka usulünde taşıyıcı, anlaşma yapıldığında en az 25 yaşında ve Danimarka’da ikamet ediyor olmalı, ayrıca daha önce en az bir çocuk doğurmuş olmalıdır. Onayı engelleyen bir vesayet veya koruma tedbiri altında olmamalı ve anlaşma onaylanırken zaten hamile olmamalıdır. Amaçlanan ebeveyn veya ebeveynlerin her biri anlaşma tarihinde en az 18 yaşında olmalıdır. Çocuk ile amaçlanan ebeveynlerden en az biri arasında genetik bağ bulunmalıdır; kullanılan yumurta veya sperm amaçlanan ebeveynlerden birinden gelmelidir. Taşıyıcı ile amaçlanan ebeveynler arasındaki yakın ilişki, anlaşmanın karşılıksız niteliği bakımından önemlidir ve anlaşmada açıklanmalıdır. Amaçlanan ebeveynler ayrıca taşıyıcının olası zor durumundan yararlanmadıklarını ve yararlanmayacaklarını beyan etmelidir. Yakın bir ilişki yoksa kanun, ücret ödenmiş veya ödenecek olduğunu varsayar; bu varsayım onayın verilmesini engelleyebilir.
Danimarka anlaşması için başvurunun hazırlanması
Gebelikten önce Familieretshuset’in güncel formunu kullanın ve anlaşmayı onay için sunun. Resmî açıklamalar; taşıyıcı annelik anlaşmasının, başvuru formunun, taşıyıcı ile amaçlanan ebeveynler arasındaki ilişkinin açıklamasının ve karşılanacak gebelik giderlerinin açıklamasının yüklenmesini ister. Sorular tekrar etse bile formdaki tüm soruları yanıtlayın. Somut dosyada istenebilecek ek kanıtlar için güncel form talimatlarını kontrol edin. Özel olarak hazırlanmış bir sözleşmenin resmî formun yerini otomatik olarak aldığı varsayılmamalıdır.
Danimarka anlaşması onaylı form üzerinde düzenlenmeli; taşıyıcı, amaçlanan ebeveyn veya ebeveynler ve kuralların katılımını gerektirdiği durumlarda taşıyıcının eşi, kayıtlı partneri ya da birlikte yaşadığı partneri tarafından imzalanıp tarihlenmelidir. Kâğıt başvuruda resmî usul düzenlemesi, imza ve tarihlerin doğruluğunun avukat veya iki tanık tarafından onaylanmasını ister; dijital başvuru için açık bir istisna vardır. Ekler de imzalanıp tarihlenmelidir. Başvuru ve ekleri Familieretshuset’in güncel dijital sistemiyle veya talimatlarında izin verilen başka bir yolla gönderin.
Danimarka yolu, gelir kaybı tazminatı dâhil taşıyıcıya ücret ödenmesine izin vermez. Resmî açıklamalar, ek vitaminler veya hamile kıyafetleri gibi gebelikle bağlantılı fiilî giderlerin karşılanmasına izin verir; bu, genel bir ücret veya garantili ödeme hakkı vermez. Makbuzları ve şeffaf gider dökümünü saklayın; şüpheli kalemleri karşılamadan önce Familieretshuset’ten yazılı teyit alın. Danimarka hukuku, taşıyıcı ile amaçlanan ebeveynleri bir araya getirmeye yönelik yardımı ve bu amaçla reklam yapılmasını da yasaklar; yasak yalnızca ücretli ajanslarla sınırlı değildir. Danimarka hukuk danışmanlığı almadan bir ajansın, profesyonel danışmanın veya akrabanın bu teması kurmasını istemeyin. Aracılık veya reklam yasağının ihlali para cezası veya dört aya kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
Doğumdan sonra kayıt ve ortaya çıkabilecek sorunlar
Doğumdan sonra Danimarka yolu hâlâ kayıt başvurusu ve yeniden teyitler gerektirir; önceden alınan onay ebeveynlik sürecini tek başına tamamlamaz. Amaçlanan ebeveyn veya ebeveynler, onaylı anlaşmaya göre kayıt talep etmeli ve taşıyıcıya yasaklanmış bir ücretin ödenmediğini ve ödenmeyeceğini beyan etmelidir. Taşıyıcı anlaşmayı yeniden teyit etmeli ve gelir kaybı tazminatı dâhil herhangi bir ücret almadığını ve almayacağını beyan etmelidir. Eşi veya kayıtlı partneri de bu beyana katılmalıdır. Gerektiğinde eşi, kayıtlı partneri veya birlikte yaşadığı partneri de anlaşmayla bağlantılı bir ücret almadığını ve almayacağını belirten bir beyan imzalamalıdır. Özel bir mektup yerine güncel resmî formları kullanın.
Taşıyıcı, ebeveynlik kaydedilmeden, tanınmadan veya belirlenmeden önce Danimarka’daki karşılıksız anlaşmadan dönebilir; sözleşme bu yasal hakkı ortadan kaldıramaz. Amaçlanan ebeveyn de tek taraflı olarak anlaşmadan dönebilir; ancak bunu yalnızca taşıyıcı hamile kalmadan önce, taşıyıcıya, varsa diğer amaçlanan ebeveyne ve Familieretshuset’e bildirim yaparak gerçekleştirebilir. Taşıyıcı hamile kaldığında bu dönme hakkı sona erer. Taşıyıcı doğumdan sonra altı ay içinde anlaşmayı yeniden teyit etmezse anlaşma sona erebilir; taşıyıcı bu süre dolmadan ölürse bu sona erme nedeni uygulanmaz. Anlaşma ayrıca onaydan sonraki iki yıl içinde ebeveynliğin kaydı, tanınması veya belirlenmesi için başvuru yapılmazsa, onay koşulları karşılanmamışsa, babalık veya ikinci annelik olağan kurallara göre zaten kaydedilmişse ya da amaçlanan ebeveynlerden biri hamilelikten önce anlaşmadan dönerse sona erer. Taşıyıcı hamile kalmış ve ilk sürenin bitiminden önce uzatma talep etmişse Familieretshuset iki yıllık süreyi bir yıl uzatmalıdır. Anlaşma sona ererse, yumurta veya spermi amaçlanan ebeveyn sağlamış olsa bile Danimarka hukukuna göre taşıyıcı anne sayılır. Babalık veya ikinci annelik olağan kurallara göre yine belirlenebilir, ancak bu ayrı bir süreçtir; eşin ya da partnerin üvey çocuğu evlat edinmesi de kendi şartlarına tabi bir seçenek olabilir. Ebeveynlik belirlendikten sonra da Familieretshuset, onay şartları karşılanmamışsa, anlaşma sona ermişse veya ebeveynliğin belirlenmesinde hata yapılmışsa, ebeveynlik kararını ileriye etkili olarak kaldırabilir. Bu kaldırma otomatik değildir: bir taraf itiraz ediyor ve ilgili koşulları bilmiyorsa karar kaldırılamaz; çocuğun üstün yararı da dikkate alınmalıdır. Böyle bir risk ortaya çıkarsa gecikmeden Danimarka aile hukuku konusunda hukuki danışmanlık alın.
Yabancı taşıyıcı annelik anlaşması: Danimarka için belgeler
Yabancı anlaşma yolunda zamanlama ve ikamet bakımından iki temel şart vardır: anlaşma taşıyıcı hamile kalmadan önce yapılmalı; taşıyıcı anlaşma tarihinde yurt dışında ikamet etmeli ve önceki altı ay boyunca da yurt dışında ikamet etmiş olmalıdır. Familieretshuset yalnızca tarafların sözleşmesi veya yabancı doğum belgesi bulunduğu için ebeveynliği belirlemez. Kurum, kanunda öngörülen belgelere dayanarak karar verir, çocuğun üstün yararını değerlendirir ve anlaşmaya uygun ebeveynlik kurulmasının çocuğun üstün yararına olduğu yönündeki kanuni varsayımdan hareket etmelidir. Danimarka yolundaki yaş, ikamet, önceki doğum ve ücret almama şartlarını yabancı anlaşmaya otomatik olarak uygulamayın; yabancı anlaşma yolunun özel şartlarını ve doğum ülkesinin hukukundan doğan meseleleri ayrıca kontrol edin. Danimarka yolundan farklı olarak önceden Danimarka onayı alınmaz: doğum belgesi ve taşıyıcının doğum sonrası beyanı gerektiğinden başvuru doğumdan sonra yapılır.
Yabancı usulde gerekli belgeler
- 1. Çocuğun amaçlanan ebeveynlerden en az biriyle genetik bağı olduğunu gösteren kanıt. Yardımcı üreme tedavisini yapan doktor veya kliniğin yazısı, DNA testi ya da genetik ebeveyni açıkça belirten yabancı mahkeme veya makam kararı olabilir.
2. Doğum ülkesinde düzenlenmiş noter beyanı veya eşdeğer belge; taşıyıcı doğumdan sonra ebeveynliği ve çocuğu amaçlanan ebeveynlere devretmek istediğini teyit etmelidir. Bir mahkeme kararı eşdeğer belge olabilir.
3. Tüm sayfaları içeren eksiksiz taşıyıcı annelik anlaşması; tarafların adları, adresleri ve doğum tarihleri anlaşmada yer almalıdır. Ekleri ve imza sayfalarını saklayın.
4. Çocuğun doğum belgesi veya eşdeğer kayıt. Familieretshuset asılları veya onaylı suretleri isteyebilir; bu nedenle bunları saklayın ve yalnızca resmî olmayan taramalara güvenmeyin.
Doğumdan sonra düzenlenen beyan, hukuki ebeveynliğin ve çocuğun devrini açıkça konu almalıdır. Yalnızca velayet, vesayet, ebeveyn sorumluluğu veya günlük bakım devrini ifade eden bir metin Danimarka şartını karşılamayabilir. Doğumdan önce, doğum ülkesindeki hukukçudan doğum sonrası beyanın veya mahkeme kararının nasıl alınacağını, kimin imzalaması gerektiğini ve doğum belgesini hangi makamın düzenlediğini öğrenin. Yabancı belgelerin kuralları değişir: bazıları için tasdik, bazıları için apostil gerekir; çoğu durumda tercüme de istenir. Her belge ve ülke için tasdik ve tercüme şartlarını ayrı ayrı teyit edin.
Kim ebeveyn olarak kaydedilebilir?
Danimarka hukukuna göre kimin ebeveyn olarak kaydedilebileceği aile yapısına ve bazı durumlarda yumurta veya spermi kimin sağladığına bağlıdır. Aşağıdaki tablo, yasal şartları karşılayan bir anlaşma için resmî açıklamalarda belirtilen kategorileri özetler. Bu, yabancı doğum belgesinde adı geçen herkesin Danimarka’da otomatik olarak yasal ebeveyn olduğu anlamına gelmez; önce yetkili makam ilgili Danimarka usulünü uygulamalı ve şartlarını kontrol etmelidir.
| Aile yapısı | Danimarka’nın resmî açıklamalarındaki kural |
|---|---|
| Bir kadın ve bir erkek | Amaçlanan kadın çocuğun annesi, amaçlanan erkek ise babası sayılır. |
| İki erkek | Çocukla genetik bağı olan erkek baba sayılır; diğer amaçlanan erkek eş-baba olarak kaydedilebilir. |
| İki kadın | Yumurtayı sağlayan amaçlanan kadın anne sayılır; diğer amaçlanan kadın ikinci anne olarak kaydedilebilir. |
| Tek başına ebeveyn olmayı amaçlayan erkek | Tek başına ebeveyn olmayı amaçlayan erkek, yalnızca çocukla genetik bağı varsa baba sayılır. Şartları karşılayan bir anlaşma kapsamında kanuni usul babalığı tesis edebilir; anlaşma geçersiz kalır veya sona ererse taşıyıcı anne sayılabilir ve babalık genel kurallara göre belirlenmelidir. |
| Tek başına ebeveyn olmayı amaçlayan kadın | Tek başına ebeveyn olmayı amaçlayan kadın, çocukla genetik bağı varsa anne sayılır. |
Mahkeme hangi durumlarda devreye girebilir?
Özel ebeveynlik hükümleri, taşıyıcı, çocuk, çocuğun babası veya amaçlanan ebeveynlerden biri Danimarka’da ikamet ediyorsa davanın Danimarka aile mahkemesine götürülmesine izin verir. Uluslararası bir anlaşma bu yetki bağlantısını değiştirebilir. Usul düzenlemesi, başvurunun kurum tarafından işlenmesini ve sonucun kaydedilmesini de düzenler. İdari karara itiraz edildiğinde veya yargısal belirleme gerektiğinde mahkeme önem kazanabilir; ancak her durumda ilk adım değildir. Başvuru yapmadan önce somut kararı, tarafların ikametini, başvuru hakkını, usulü ve uygulanabilecek süreleri Danimarka aile hukuku avukatına inceletin.
Gebelik veya doğum öncesi pratik kontrol listesi
- Gebelik veya doğumdan önce şu adımları izleyin:
1. Anlaşmanın nerede yapıldığını ve taşıyıcının nerede ikamet ettiğini belirleyin. Bu olgular Danimarka veya yabancı usulün uygulanabilir olup olmadığını belirlemeye yardımcı olur.
2. Danimarka anlaşması için Familieretshuset’ten güncel onaylı formu ve yazılı belge listesini alın; onaydan önce gebeliği başlatmayın.
3. Genetik bağ kanıtını ve aile yapısını planlayın. Hangi kanıtın gerektiğini ve kimin düzenlemesi gerektiğini sorun.
4. Yabancı anlaşmada doğum belgesini ve yalnızca velayeti değil ebeveynliği açıkça devreden doğum sonrası beyanı veya mahkeme kararını önceden planlayın.
5. Her yabancı belge için apostil, tasdik ve tercüme şartlarını kontrol edin. İmzalı anlaşmanın tamamını, ekleri, tarihleri, gider makbuzlarını, yazışmaları ve resmî kararları saklayın. Belge biçimiyle ilgili belirsizlikleri yetkili makamdan yazılı olarak teyit edin.
Bu usul hangi konuları karara bağlamaz
Ebeveynlik, çocuğun hukuki durumunun yalnızca bir parçasıdır. Danimarka’daki ebeveynlik kararı veya nüfus kaydı tek başına vatandaşlık, pasaport hakkı, doğum ülkesinden çıkış izni, göçmenlik statüsü veya başka bir ülkede ebeveyn-çocuk ilişkisinin tanınmasını belirlemez. Bu konular ilgili ülkelerin vatandaşlık, pasaport, seyahat ve milletlerarası özel hukuk kurallarına tabidir. Yabancı doğum belgesi, yabancı mahkeme kararı ve Danimarka ebeveynlik kararı farklı hukuki sonuçları olan ayrı belgelerdir. Danimarka’daki ebeveynlik dosyasını çocuğun vatandaşlık ve seyahat dosyasıyla paralel, ancak ayrı hazırlayın. Ayrıca Danimarka hukuku, bir kadının başka bir kişi için çocuk doğurmasını öngören anlaşma bulunduğunda Danimarka’da yardımcı üreme tedavisini yasaklar. Ebeveynlik prosedürü Danimarka’da tedavi yapılmasına tek başına izin vermez; tıbbi tedavi kuralları ayrıca kontrol edilmelidir. Resmî yasama belgeleri, taşıyıcı ve amaçlanan ebeveynler Danimarka’da yaşıyor diye bu hükmün yurt dışındaki tedaviyi tek başına engellemediğini belirtir; tedavinin yapıldığı ülkenin hukuku ayrıca kontrol edilmelidir.
Kaynaklar ve hukuki dayanak
- [S1] Lov nr. 1687 af 30. december 2024 — Familiedannelse ved surrogataftaler — Temel kanun. Taşıyıcı annelikte ebeveynlik çerçevesini getirmiştir; 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiştir.
- [S2] Familieretshuset: Danske surrogataftaler — Danimarka’daki karşılıksız anlaşmalar, onay şartları, kayıt ve sonuçlara ilişkin resmî idari açıklamalar.
- [S3] Familieretshuset: Udenlandske surrogataftaler — Yabancı anlaşmalar, gerekli belgeler ve ebeveyn kategorilerine ilişkin resmî idari açıklamalar.
- [S4] Retsplejeloven, LBK nr. 1298 af 7. november 2025 — Danimarka Yargılama Kanunu’nun resmî metni; § 456a, taşıyıcı gebelikten doğan ebeveynlik davaları için özel yetki kuralını belirler. Resmî sayfada sonraki değişiklikler listelenmiştir; başvuru yapmadan önce uygulanacak metni doğrulayın.
- [S5] Bekendtgørelse nr. 1103 af 16. september 2025 om sager om forældreskab ved surrogataftaler — 20 Eylül 2025’ten beri yürürlükte olan bağlayıcı usul düzenlemesi: yerel ve yabancı anlaşmalar için formlar, imzalar ve belgeler.
- [S6] Bekendtgørelse af lov om assisteret reproduktion i forbindelse med behandling, diagnostik og forskning m.v. (LBK nr. 902 af 23. august 2019) — Resmî Yardımcı Üreme Yasası, LBK No. 902, 23 Ağustos 2019; resmî sicilde yürürlükte olarak gösterilmektedir. § 13, belirtilen taşıyıcı gebelik anlaşmasının bulunduğu durumlarda Danimarka’da yardımcı üremeyi yasaklar. Yasama materyalleri yurt dışındaki tedavinin durumunu açıklar; planlanan tedaviye uygulanışı ayrıca doğrulanmalıdır.
- [S7] Forslag til lov om ændring af børneloven m.v. (L 65, 2024–25), bemærkninger om surrogataftaler — 1687 sayılı Kanuna ilişkin resmî yasama belgeleri, taşıyıcı annelik anlaşması bulunduğunda Danimarka’da yardımcı üreme yasağının yürürlükte kaldığını doğrular; kural, taşıyıcı ve amaçlanan ebeveynler Danimarka’da yaşıyor diye yurt dışındaki tedaviyi tek başına engellemez.
Somut bir dosyada ebeveynliği karara bağlamaz.
