Danimarka · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Sınır ötesi ebeveynlik belgeleri ve dünya haritasını gösteren editoryal görsel

Danimarka: yurt dışındaki taşıyıcı annelikten sonra ebeveynliğin belirlenmesi

1 Ocak 2025’ten beri Danimarka hukuku, yurt dışında yapılan taşıyıcı annelik anlaşmasından sonra ebeveynliğin belirlenmesi için özel bir yol öngörmektedir. Yabancı doğum belgesinde veya mahkeme kararında amaçlanan ebeveynlerin yazılı olması, ebeveynliğin kendiliğinden tanınması anlamına gelmez. Danimarka Aile Hukuku Ajansı (Familieretshuset), Çocuk Kanunu’nun 5c. bölümü uyarınca karar vermeli ve kanuni koşullar ile belgeler sunulmalıdır.

Özellikle taşıyıcı annenin gerekli süre boyunca yurt dışında ikamet edip etmediği, çocuğun amaçlanan ebeveynlerden en az biriyle genetik bağının bulunup bulunmadığı ve taşıyıcı annenin doğumdan sonra çocuğu ve hukuki ebeveynliği devretmek istediğini doğrulayıp doğrulamadığı önemlidir. Bu metin Danimarka’daki ebeveynlik statüsünü açıklar; anlaşmanın, ödemelerin veya her yabancı belgenin ilgili tüm ülkelerde hukuka uygun olduğunu onaylamaz.

Otomatik yabancı tanıma değil, Danimarka kararı

2024 değişikliği, yabancı taşıyıcı annelik anlaşmasına dayalı ebeveynlik için ayrı bir usul oluşturdu; bu usul 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girdi. Çocuk Kanunu’nun 30 i maddesi uyarınca Familieretshuset, anlaşma ve gerekli delillere dayanarak annelik, babalık, ikinci annelik veya ikinci babalığı belirler. Bu nedenle yalnızca başka bir ülkede kimin ebeveyn olarak kaydedildiğine bakmak yeterli değildir; statünün Danimarka hukukuna göre belirlenebilmesi gerekir.

Yabancı doğum belgesi, mahkeme kararı veya beyan önemli delildir; ancak tek başına Danimarka makamlarının adı geçen herkesi hukuki ebeveyn sayacağını garanti etmez. Belgenin tanınması, ebeveynlik, ebeveyn sorumluluğu, vatandaşlık ve seyahat hakkı ayrı meselelerdir ve ayrı işlemler gerektirebilir.

Hangi yabancı anlaşmalar kapsama girer?

30 h maddesi yabancı anlaşmayı taşıyıcı annenin ikametine ve anlaşmanın tarihine göre tanımlar. Anlaşma yapıldığında taşıyıcı anne yurt dışında ikamet etmeli ve önceki altı ay boyunca da orada ikamet etmiş olmalıdır. Anlaşma ayrıca gebelik başlamadan önce yapılmış olmalıdır.

Belirleyici olan, yalnızca doğumun veya kliniğin bulunduğu ülke değil, sözleşme tarihinde ve önceki altı ay boyunca taşıyıcı annenin ikametidir. Daha sonra Danimarka’ya taşınması bu geçmişe dönük ikamet koşulunu değiştirmez; ancak mevcut ikamet, Adli Usul Kanunu’nun 456a(3). maddesi uyarınca Danimarka’nın yargı yetkisi bakımından ayrıca önem taşıyabilir. Taşıyıcı annenin ikameti ve sözleşme tarihiyle ilgili güvenilir kanıtları saklayın. Bu olgulardan biri tartışmalıysa prosedüre güvenmeden önce Danimarka aile hukuku uzmanına danışın.

Amaçlanan ebeveynlerden en az biriyle genetik bağ gerekir

Başvuru, çocuğun amaçlanan ebeveynlerden en az biriyle genetik bağı olduğunu gösteren kanıt içermelidir. Resmî açıklama; yardımcı üreme tedavisini yapan doktor veya klinikten alınan yazıyı, DNA testi sonucunu ya da genetik ebeveyni açıkça belirten yabancı mahkeme veya makam kararını örnek olarak verir.

Sözleşmede bir kişinin amaçlanan ebeveyn olarak yazılması, genetik bağ kanıtının yerine geçmez. Başvurmadan önce çocuk ve ebeveynin açıkça tanımlandığını, isim ve tarihlerin belgelerde tutarlı olduğunu kontrol edin. Hiçbir amaçlanan ebeveyn gerekli genetik bağa sahip değilse bu usulün kanuni koşulu karşılanmaz; yabancı kararın yeterli olduğunu varsaymak yerine Danimarkalı bir uzmana başka hukuki yol olup olmadığını sorun.

Taşıyıcı annenin rızası doğumdan sonra doğrulanmalıdır

Çocuğun doğduğu ülkede düzenlenmiş noter beyanı veya eşdeğer bir belge, taşıyıcı annenin doğumdan sonra çocuğu ve hukuki ebeveynliği amaçlanan ebeveyne ya da ebeveynlere devretmek istediğini doğruladığını göstermelidir. Doğum ülkesinin mahkeme kararı veya başka resmî işlemi, gerekli doğrulamayı içeriyorsa eşdeğer sayılabilir.

Belgenin ifadesi önemlidir. Familieretshuset, ebeveynliğin devri ile yalnızca velayet, vesayet veya ebeveyn sorumluluğunun devrini açıkça ayırır. Sadece günlük bakım, seyahat izni veya velayet veren belge, hukuki ebeveynliğin devrini kanıtlamayabilir. Belgeyi imzalamadan ve sunmadan önce inceletin; çocuk, taşıyıcı anne ve amaçlanan ebeveynler açıkça belirtilmelidir.

Hazırlanacak belgeler

Familieretshuset’e başvuruda aşağıdaki dört kategorideki belgelerin kopyaları sunulmalıdır:

  • Genetik bağ: klinik veya doktor yazısı, DNA kanıtı ya da genetik ebeveyni açıkça belirleyen yabancı karar.
  • Doğum sonrası beyan: doğum ülkesinden, çocuğun ve ebeveynliğin devrini doğrulayan noter beyanı veya eşdeğer belge.
  • Eksiksiz taşıyıcı annelik anlaşması: tarafların isimleri, adresleri ve doğum tarihleri bulunan tüm sayfalar.
  • Çocuğun doğum belgesi: veya eşdeğer resmî doğum kaydı.

Gerekirse makam asılları veya onaylı kopyaları isteyebilir. Tek tek sayfalar yerine eksiksiz dosya sunun; ekler, imzalar, değişiklikler ve kimlik bilgileri önemli olabilir. Başvurunun tamamının bir kopyasını ve gönderim kanıtını saklayın.

Yabancı belgelerin tasdiki ve tercümesi

Ülkeye ve belgeye göre apostil veya konsolosluk tasdiki gerekebilir. Tercüme de istenebilir. Her yabancı belgeye mutlaka apostil gerektiği veya noter kopyasının her durumda yeterli olduğu yönünde genel bir kural yoktur.

Tercüme veya tasdik sipariş etmeden önce her belge için hangi biçimin istendiğini ve tercümenin onaylı olması gerekip gerekmediğini Familieretshuset’e sorun. Anlaşma, doğum belgesi, genetik kanıt ve beyandaki isimleri, yazım aktarımını, tarihleri, imzaları ve mühürleri karşılaştırın. Farklılık mutlaka ret anlamına gelmez, ancak gecikmeye veya ek kanıt talebine neden olabilir.

Yetkili makam ve Danimarka’nın yargı yetkisi

Başvuru, yabancı taşıyıcı annelik anlaşmaları usulü kapsamında Familieretshuset’e yapılır. Yürürlükteki düzenleme, başvurunun ve eklerinin Familieretshuset’in dijital öz hizmet sistemi üzerinden sunulmasına izin verir; başvurmadan önce güncel formu ve talimatları kontrol edin. Yönetmelik, ajansın başvuruyu ancak Adli Usul Kanunu’nun 456 a(3) maddesindeki yargı yetkisi koşulları karşılandığında işleyebileceğini belirtir. Bu hüküm, başka bir devletle yapılmış uluslararası anlaşmalar saklı kalmak üzere, taşıyıcı annenin, çocuğun, çocuğun babasının veya amaçlanan ebeveynlerden birinin Danimarka’da ikamet etmesini esas alır.

Danimarka vatandaşlığının, pasaport başvurusunun veya yabancı doğum belgesinin tek başına yargı yetkisi sağladığını varsaymayın. Hangi kişinin ikametine dayanıldığını belirtin ve kanıt hazırlayın. Ajans asıl veya onaylı kopya isteyebilir. Karar yürürlüğe girdiğinde, çocuk Danimarka kişisel numarasına sahipse, ebeveynlik kararının Merkezi Kişi Siciline bildirilmesi gerekir.

Çocuğun üstün yararı ve ek inceleme ihtimali

Çocuk Kanunu’nun 30 i(2) maddesi uyarınca Familieretshuset çocuğun üstün yararını değerlendirmelidir. Kanun, anlaşmaya uygun ebeveynlik belirlemesinin çocuğun yararına olduğu yönünde bir karine öngörür. Bu önemli bir karinedir, ancak her başvurunun onaylanacağını garanti etmez.

Yasama gerekçeleri, istisnai durumlarda amaçlanan ebeveynin uygunluğuna ilişkin şüphelerin ek inceleme gerektirebileceğini açıklar. Eksik veya çelişkili deliller, taşıyıcı annenin yurt dışındaki ikametine ilişkin belirsizlik ya da ebeveynliği değil yalnızca velayeti devreden beyan da şartların karşılandığının kabul edilmesini engelleyebilir. Bilgi taleplerine zamanında cevap verin, çocuğun esenliğini gözetin ve kararı etkileyebilecek olguları gizlemeyin.

Kim hukuki ebeveyn olarak belirlenebilir?

Kanun, ebeveynliği aile yapısına göre belirler:

  • Kadın ve erkek: amaçlanan kadın anne, erkek baba sayılır.
  • İki erkek: genetik bağı olan erkek baba, diğeri ikinci baba sayılır.
  • İki kadın: yumurtayı sağlayan kadın anne, diğeri ikinci anne sayılır.
  • Bekâr erkek: çocukla genetik bağı varsa baba sayılır.
  • Bekâr kadın: çocukla genetik bağı varsa anne sayılır.

Bu kategoriler, amaçlanan ebeveynlerden en az biriyle genetik bağ kanıtı sunma şartını ortadan kaldırmaz. Bekâr erkek başvurusunda babalığın ajans kararıyla belirlenmesi özellikle önemlidir: resmî açıklamaya göre taşıyıcı anne, ancak Familieretshuset bu usulle babalığı belirlerse Danimarka hukukunda yasal anne olmaktan çıkar.

Danimarka’daki soybağı kararı neyi çözer, neyi çözmez?

Danimarka’daki soybağı kararı, Danimarka hukukuna göre kimin yasal ebeveyn olduğunu belirler. Ebeveyn Sorumluluğu Kanunu’nun 7 b maddesi uyarınca, bu usulle ebeveynliği belirlenen kişiler ebeveyn sorumluluğunu birlikte kullanır; çocuğun yalnızca bir yasal ebeveyni varsa bu sorumluluğu tek başına o ebeveyn kullanır. Bu Danimarka kuralı başka bir ülkedeki ebeveyn sorumluluğunu, çocuğun vatandaşlığını, pasaportunu, göçmenlik statüsünü, başka bir ülkeye giriş veya çıkışını ya da üçüncü bir ülkede tanınmayı otomatik olarak belirlemez.

Seyahatten önce pasaport ve sınır koşullarını ve başvuruyu kimin yapabileceğini veya kimin rıza vermesi gerektiğini ayrıca kontrol edin. Aile Danimarka dışında yaşayacaksa varış ülkesi kendi milletlerarası özel hukuk kurallarını uygulayabilir ve Danimarka kararını otomatik kabul etmeyebilir. Bilet almadan önce konsolosluktan veya yetkili makamdan yazılı teyit alın.

Yabancı anlaşmanın karşılıksız olması şart mı?

Danimarka’da yapılan taşıyıcı annelik anlaşmaları, onaylanmış karşılıksız anlaşmalar için ayrı bir usule ve özel koşullara tabidir. Buna karşılık 30 h maddesi, yabancı anlaşmalar için ücret alınmamasını açık bir şart olarak saymaz; yasama gerekçeleri yabancı anlaşmaların karşılıksız veya ticari olabileceğini belirtir. Bu ayrım, Danimarka’daki ebeveynlik prosedürüne erişimle ilgilidir; programın yapıldığı ülkedeki tüm ödemeleri, sözleşme hükümlerini, ajansları veya işlemleri genel olarak hukuka uygun kılmaz.

Ayrıca Danimarka Çocuk Kanunu’nun 30 j maddesi, bir kadını doğuracağı çocuğun ebeveyni olmak isteyen bir veya daha fazla kişiyle buluşturmak amacıyla yardım sağlamayı veya almayı yasaklar; bu amaçla reklam yapılması da yasaktır. 35. madde ihlal için para cezası veya dört aya kadar hapis öngörür. Yasama gerekçeleri, aracılık ve reklam yasağının yabancı taşıyıcı annelik anlaşmalarının kurulmasıyla bağlantılı faaliyetler için de geçerli olduğunu açıklar; ancak amaçlanan ebeveynlerden birinin yasağı ihlal etmesi tek başına Familieretshuset’in 30 i maddesi uyarınca ebeveynliği belirlemesine engel değildir. Aracılık başka bir ülkeyle bağlantılıysa cezai sorumluluk Danimarka’nın ceza yargı yetkisinin bulunmasına bağlıdır. Ebeveynliğin belirlenmesi, tüm ödemelerin, sözleşme hükümlerinin veya aracıların hukuka uygun olduğunu göstermez; bu konular ayrıca incelenmelidir.

Başvurudan önce ve ret hâlinde atılacak adımlar

Başvurudan önce tarihli bir kontrol listesi hazırlayın: (1) anlaşmanın gebelikten önce imzalandığını doğrulayın; (2) taşıyıcı annenin imzadan önceki altı ay ve imza tarihinde yurt dışında ikamet ettiğini kanıtlayın; (3) genetik bağ için açık delil alın; (4) doğum sonrası beyanın yalnızca velayeti değil çocuğu ve ebeveynliği açıkça devrettiğinden emin olun; (5) anlaşmanın tamamını ve doğum belgesini toplayın; (6) tasdik, tercüme, kopya ve yargı yetkisi şartlarını Familieretshuset ile doğrulayın.

Asılları güvenli yerde saklayın, kopyaları talimatlara göre sunun ve gönderim kanıtını ve yazışmaları koruyun. Ek bilgi taleplerini tek tek yanıtlayın; isim veya tarih farklılıklarını belgelerle açıklayın. Ebeveynlik reddedilir veya uyuşmazlık çıkarsa gerekçeli yazılı kararı isteyin ve Familieretshuset Kanunu’nun 42. maddesi uyarınca aile mahkemesine başvuru usulü ile süresini derhal doğrulayın. Yabancı karar veya başka ülkedeki başvuru, Danimarka prosedürünün yerini otomatik olarak almaz.

Doğum, anlaşma veya yabancı karar 1 Ocak 2025’ten önceyse, yürürlük hükümlerinin dosyaya nasıl uygulandığını özellikle sorun. Rehber, 20 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki hukuku yansıtır; her dosyada gerçek belgeler ve güncel usul koşulları incelenmelidir.

Resmî kaynaklar ve hukuki materyaller

Bir belgenin hukuki etkisi ve yabancı hukukun uygulanması her somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

  1. 30 Aralık 2024 tarihli 1687 sayılı Kanun (Çocuk Kanunu değişikliği)
  2. 16 Eylül 2025 tarihli 1103 sayılı Yönetmelik (yürürlükteki usul ve belgeler; 20 Eylül 2025’te yürürlüğe girmiştir; 1757 sayılı düzenlemenin yerini almıştır)
  3. Familieretshuset: yabancı taşıyıcı annelik anlaşmaları (resmî rehber)
  4. Adli Usul Kanunu, 2025 tarihli 1298 sayılı konsolide metin
  5. 2024–2025 tarihli L 65 sayılı kanun teklifi: resmî açıklayıcı materyaller
  6. Danimarka Dışişleri Bakanlığı: yabancı taşıyıcı annelerden doğan çocuklar için pasaportlar

Belirli bir olaya ilişkin hukuki görüş değildir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar