Danimarka · Hukuki durum ve modeller

Sessiz bir araştırma odasında koyu renkli masa üzerindeki açık başvuru kitabı; editoryal görsel, resmî Danimarka belgesi değildir.
Yalnızca editoryal görseldir; gerçek bir makamı, kliniği, hukuki onayı veya resmî belgeyi göstermez.

Danimarka’da taşıyıcı annelik: hukuki çerçeve, ödemeler ve yasaklar

Bireysel dosya için hukuki görüş değildir.

Kısaca: Danimarka’da koşullu bir hukuki çerçeve vardır

Danimarka hukuku taşıyıcı anneliğin bütünüyle “yasal” ya da “yasadışı” olduğunu söyleyen tek bir kuraldan ibaret değildir. 1 Ocak 2025’ten beri Çocuk Kanunu, koşulları karşılayan Danimarka’daki karşılıksız taşıyıcı annelik anlaşmaları için bir ebeveynlik tespiti yolu ve bazı yabancı anlaşmalar için ayrı bir yol öngörür. Bu yollar; anlaşma varken yardımcı üreme, aracılık ve reklam ile gebelik başladıktan sonra çocuğun ücret karşılığında devri konularındaki kısıtlamaları ortadan kaldırmaz.

Sonuç; taşıyıcı annenin ikamet ettiği yere, anlaşmanın tarihine, ücret ödenip ödenmediğine, en az bir amaçlanan ebeveynle çocuk arasındaki genetik bağa ve ön onay ile doğum sonrası belgelerin şartlara uygunluğuna bağlıdır. Özel anlaşma, tıbbi işlem ve hukuki ebeveynlik ayrı konulardır.

Kuralları ayrı ayrı değerlendirin

30 Aralık 2024 tarihli 1687 sayılı Kanun, Çocuk Kanunu’nu ve bağlantılı mevzuatı değiştirdi. Aile Hukuku Kurumu, yeni ebeveynlik kayıt yollarının 1 Ocak 2025’ten itibaren geçerli olduğunu belirtir. Değişiklik yasal prosedürler oluşturur; her taşıyıcı annelik sözleşmesini uygulanabilir hâle getirmez ve diğer kanunlardaki kısıtlamaları kaldırmaz.

Şu soruları ayrı ayrı inceleyin:

  • Ebeveynlik: olay Danimarka’daki karşılıksız anlaşma yoluna mı, yoksa yabancı anlaşma yoluna mı uygundur?
  • Ödeme: yerel yolun ücret almama koşulu karşılanıyor mu ve önerilen ödeme ücret sayılabilir mi?
  • Gebelik: taşıyıcı annelik anlaşması varken yardımcı üreme öneriliyor mu?
  • Aracılık: bir ajans, aracı veya ilan taşıyıcı anne ile amaçlanan ebeveynleri bir araya getirmeye yardımcı olacak mı?
  • Sınır ötesi sonuçlar: doğum ülkesinin hukuku ile vatandaşlık, pasaport, göç ve tanıma kuralları ne gerektiriyor?

Danimarka’daki ebeveynlik kararı tek başına tedavinin veya aracılığın hukuka uygun olduğunu, her sözleşme hükmünün uygulanabileceğini ya da başka bir devletin ebeveynliği tanımak zorunda olduğunu göstermez.

Yurt içi karşılıksız anlaşma: şartlar ve ön onay

Yurt içi prosedür özellikle Danimarka’da yapılan karşılıksız anlaşmalar içindir. Anlaşma yapılırken taşıyıcı anne en az 25 yaşında olmalı, Danimarka’da ikamet etmeli ve daha önce doğum yapmış olmalıdır. Onay incelenirken ilgili vesayet biçimi altında olmamalıdır. Amaçlanan ebeveynlerin her biri en az 18 yaşında olmalı; en az birinin çocukla genetik bağı bulunacağını ve taşıyıcı annenin olası zor durumunun kullanılmadığını ve kullanılmayacağını beyan etmelidir.

Anlaşma, Aile Hukuku Kurumunun onayladığı formda yapılmalı, taraflar arasındaki ilişkiyi açıklamalı ve taşıyıcı anne ile amaçlanan ebeveynlerce imzalanmalıdır. Taşıyıcı anne evliyse, kayıtlı birlikteliği veya birlikte yaşadığı bir partneri varsa, ilgili kurallara göre eşi, kayıtlı partneri veya birlikte yaşadığı kişi de imzalamalıdır. Kurum anlaşmayı gebelik başlamadan önce onaylamalıdır; gebelik başladıktan sonraki onay bu yurt içi yol üzerinden ebeveynlik kurulmasına temel olamaz.

Taraflar arasındaki yakın ilişki önemlidir: yakın ilişki yoksa kanun ücret ödenmiş veya ödenecek olduğu varsayımını getirir. Ancak yakın ilişki diğer koşulların yerine geçmez. Kurum onayı, gerekli beyanlar ve imzalar yine zorunludur. Genetik bağ ve diğer koşullar karşılanıyorsa tek bir amaçlanan ebeveyn de anlaşma yapabilir.

Ödeme ve ticari model

Yurt içi anlaşma ancak karşılıksız olması hâlinde yasal ebeveynlik yolundan yararlanabilir. Taşıyıcı anne anlaşmayla bağlantılı ücret almamış olmalı ve alacak durumda olmamalıdır; kanun özellikle gelir kaybı karşılığını da kapsar. Kayıt sırasında taşıyıcı anne ve amaçlanan ebeveynler yasaklı ücretin ödenmediğini ve ödenmeyeceğini beyan etmelidir. Duruma göre eş, kayıtlı partner veya birlikte yaşanan partnerden de beyan istenebilir.

Bir ödemenin “hediye”, “ücret”, “ödenek” veya “masraf” olarak adlandırılması hukuki niteliğini belirlemez. Aile Hukuku Ajansı, ek vitaminler veya hamile kıyafetleri gibi hamilelikle bağlantılı fiilî giderlerin karşılanabileceğini belirtir. Bu, taşıyıcı anneye veya eşine, kayıtlı partnerine ya da birlikte yaşadığı partnerine, gelir kaybı karşılığı da dâhil olmak üzere ücret ödenmesine izin vermez. Başvuruda karşılanacak giderleri belirtin ve ayrıntılı belgeleri saklayın. Hamilelikle bağlantılı gerçek bir gider olduğu açık olmayan bir ödeme sözü vermeden önce Danimarkalı bir hukukçudan yazılı görüş alın veya Ajans’tan teyit isteyin.

Ücret içeren bir yurt içi anlaşma, ödeme karşılıksızlık koşulunu ihlal ediyorsa yurt içi altruistik prosedürü kullanamaz. Yabancı anlaşma kriterleri bu yerel koşulu açıkça tekrarlamaz. Bu fark tüm ticari programlara izin verildiği veya Danimarka’da ebeveynlik kararı verileceği anlamına gelmez. Her ödemeyi, alıcıyı, amacı ve tarihi işlemden önce Danimarkalı bir avukat incelemelidir.

Üç ayrı yasak önemini korur

Birincisi, Yardımcı Üreme Kanunu’nun 13. maddesi, gebeliğin oluşturulacağı kadın ile başka bir kişi arasında kadının o kişi için çocuk doğuracağına ilişkin anlaşma varsa yardımcı üremeyi yasaklar. Kanun metni, karşılıksız anlaşmalar ile ticari anlaşmalar arasında ayrım yapmaz. Daha sonra ebeveynlik kaydı ihtimali yasaklı tedaviyi hukuka uygun hâle getirmez.

Resmî yasama gerekçesi, 13. maddenin, taşıyıcı annelik kapsamında yurt dışında gerçekleştirilen yardımcı üremeyi tek başına engellemediğini; taşıyıcı anne ile amaçlanan ebeveynler Danimarka’da ikamet etse bile bunun geçerli olduğunu açıklar. Bu sınırlı açıklama, işlemin yapıldığı ülke hukukuna göre hukuka uygun olduğunu göstermez ve ebeveynliğin Danimarka’da tanınacağını garanti etmez.

Bu kural yardımcı üremeyle ilgilidir. Klinik dışında kullanılan her yöntemin hukuka uygun olduğunu veya ebeveynlik, rıza, donör, sağlık ya da ceza hukuku sorunlarından arınmış olduğunu göstermez. Gebelikten önce belirli yöntem Danimarkalı bir avukat ve yetkili sağlık makamınca değerlendirilmelidir.

İkincisi, Çocuk Kanunu’nun 30 j maddesi, bir kadını doğuracağı çocuğun ebeveyni olacak kişilerle buluşturmayı amaçlayan yardımın verilmesini veya alınmasını yasaklar. Bu amaçlı reklam da yasaktır; metin yasağı yalnızca ücretli aracılıkla sınırlamaz. İhlal para cezası veya dört aya kadar hapisle cezalandırılabilir; şirketler de sorumlu tutulabilir. Anlaşmanın ücretsiz olması bir ajansın veya eşleştirme sitesinin hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.

Üçüncüsü, gebelik başladıktan sonra 30 k maddesi, çocuğun ebeveynleri dışındaki kişilerin onu yetiştirmesi amacıyla ödeme, başka bir karşılık veya ödeme vaadi karşılığında devrini yasaklar. Kasıtlı ihlal para cezası veya bir yıla kadar hapisle cezalandırılabilir. Bu ayrı bir çocuk devri yasağıdır; devirle bağlantılı her ödeme acilen hukuken incelenmelidir.

Çocuğun hukuki ebeveyni kim olabilir?

Yasal prosedürlerde ebeveynlik, tarafların sözleşmede seçtiği ifadelerle değil Çocuk Kanunu’yla belirlenir. Koşulları karşılayan yurt içi ve yabancı anlaşmalarda genel dağılım şöyledir:

  • Kadın-erkek çiftte amaçlanan kadın ve erkek sırasıyla anne ve baba sayılır.
  • İki erkekten oluşan çiftte çocukla genetik bağı olan erkek baba, diğeri eş-babadır.
  • İki kadından oluşan çiftte yumurtayı sağlayan kadın anne, diğeri eş-annnedir.
  • Tek başına amaçlanan erkek, çocukla genetik bağı varsa baba sayılır.
  • Tek başına amaçlanan kadın, çocukla genetik bağı varsa anne sayılır.

Amaçlanan ebeveynlerden en az biri çocukla genetik bağa sahip olmalıdır; bu bağın kanıtlanması diğer şartların yerine geçmez. Gerekli bağ yoksa anlaşmanın ebeveynlik kuracağını varsaymayın. Mümkünse evlat edinme dâhil alternatif yolları sorun.

Ebeveynlik, velayet veya ebeveyn sorumluluğundan farklıdır. Yabancı dosyada doğum sonrası noter beyanı veya eşdeğer belge, taşıyıcı annenin yalnızca velayeti değil ebeveynliği ve çocuğu devretmek istediğini doğrulamalıdır. Sadece velayeti düzenleyen belge, Danimarka makamının karar vermesi gereken hususu kanıtlamayabilir.

Sözleşme yasal güvenceleri ortadan kaldırmaz

Taşıyıcı annelik anlaşması, çocuğu teslim etmeye ilişkin sıradan ve doğrudan uygulanabilir bir sözleşme gibi görülmemelidir. Çocuk Kanunu’nun 31. maddesi, ilgili yasal hükümler uyarınca ebeveynlik kurulmadıkça taşıyıcı annelik kapsamında çocuğun teslimine ilişkin anlaşmayı geçersiz sayar. İmzalar veya teslim hükmü, kanuni karar ya da kayıt yerine geçmez.

Yurt içi karşılıksız anlaşmada taşıyıcı anne fikrini değiştirebilir ve Kuruma bildirebilir. Ebeveynlik yasal prosedür kapsamında kaydedildiğinde, tanındığında veya belirlendiğinde geri çekilme hakkı sona erer. Amaçlanan ebeveynler ise kanuna tabi olarak yalnızca taşıyıcı anne hamile kalmadan önce çekilebilir. Bu nedenle onay, gebelik ve doğum sonrası teyit tarihleri hukuken önemlidir.

Taşıyıcı anne doğumdan sonraki altı ay içinde ebeveynlik sürecinde anlaşmayı yeniden teyit etmezse, onaydan sonraki iki yıl içinde başvuru yapılmazsa (kanunda belirtilen gebelik hâlinde bir yıllık uzatma mümkün olabilir) veya başka bir yasal sona erme sebebi gerçekleşirse anlaşma sona erebilir. Anlaşma sona erdiğinde amaçlanan ebeveynler ebeveynliğin yine de kurulacağını varsayamaz; taşıyıcı anne hukuki anne olarak kalabilir, babalık veya ikinci annelik ise diğer kurallara göre belirlenebilir.

Yurt içi yoluyla daha önce kurulmuş ebeveynlik, onay koşullarının karşılanmaması, anlaşmanın hükümsüz kalması veya hata yapılması gibi kanunda öngörülen durumlarda sonradan düzeltilebilir ya da kaldırılabilir. Kanun, kaldırılmaya itiraz eden ve buna gerekçe olabilecek koşulları bilmeyen tarafı da korur. Bunlar somut olayın koşullarına bağlı işlemlerdir; şartlara en baştan uyulmasının yerini tutmaz.

Yabancı anlaşmalar için ayrı bir ebeveynlik yolu vardır

1 Ocak 2025’ten itibaren Aile Hukuku Kurumu, Çocuk Kanunu’nun ayrı hükümleri uyarınca yabancı bir taşıyıcı annelik anlaşmasına dayanarak ebeveynliği belirleyebilir. Anlaşma yapılırken taşıyıcı anne yurt dışında ikamet etmeli ve önceki altı ay boyunca da orada ikamet etmiş olmalıdır. Anlaşma gebelik başlamadan önce yapılmalıdır. İkamet ve zaman koşulları zorunludur.

Resmî kontrol listesi şunları ister: (1) çocukla en az bir amaçlanan ebeveyn arasında genetik bağ kanıtı; (2) doğum ülkesinde düzenlenmiş, taşıyıcı annenin doğumdan sonra ebeveynliği ve çocuğu devretmek istediğini doğruladığı noter beyanı veya benzer belge; (3) anlaşmanın tam metni; (4) doğum belgesi veya eşdeğeri. Anlaşmada tarafların adları, adresleri ve doğum tarihleri bulunmalıdır. Beyan yalnızca velayetle değil ebeveynlikle ilgili olmalıdır.

Kurum, yasal çerçeve kapsamında çocuğun üstün yararını değerlendirir; anlaşmaya uygun ebeveynlik kurulmasının çocuğun yararına olduğu varsayımıyla hareket edilir. Ebeveyn kategorileri daha sonra Danimarka hukukuna göre belirlenir. Yabancı doğum kaydı veya mahkeme kararı Danimarka’daki tüm meseleleri otomatik olarak çözmez.

Yabancı yolun kriterleri, yurt içi yolun karşılıksızlık tanımını ve ücret yasağını açıkça tekrarlamaz. Bu metinsel fark önemlidir; ancak ücretli programlara, Danimarka’da aracılığa veya çocuğun ücret karşılığı devrine genel izin vermez. Doğum ülkesinin hukuku, Danimarka yasakları, belgeler ve somut olay ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Uygulama listesi: gebelikten önce ve doğumdan sonra

Yurt içi anlaşmada özel sözleşme veya klinik randevusuyla başlamayın. Önce şartları kontrol edin ve Aile Hukuku Kurumundan güncel onaylı formu ve süreci isteyin. Taşıyıcı annenin yaşı, Danimarka ikameti, önceki doğumu ve vesayet durumu; amaçlanan ebeveynlerin yaşı ve genetik bağı; gerekli beyanlar ve imzalar; ücret alınmaması koşulu doğrulanmalıdır. Ajansın güncel açıklamalarına göre belgeler aynı gün taraflar ve bir avukat ya da iki tanık tarafından imzalanmalıdır; başvuru öncesinde yürürlükteki şekil şartlarını doğrulayın. Gebelikten önce onay alın ve form ile yazışmaları saklayın.

Doğumdan sonra taşıyıcı anne anlaşmayı ve ücret alınmadığını yeniden doğrulamalı; amaçlanan ebeveynler kayıt başvurusu yapıp yasaklı ücretin ödenmediğini ve ödenmeyeceğini beyan etmeli; gerekiyorsa eş/partner beyanları sunulmalıdır. Altı aylık teyit ve iki yıllık başvuru sürelerine uyun. Somut aile durumu için hangi belgelerin gerektiğini Kuruma sorun.

Yabancı anlaşmada tam imzalı sözleşmeyi ve gerekli yurt dışı ikamet kanıtlarını saklayın. Doğum ülkesindeki doğum sonrası beyanı, genetik bağ kanıtını ve doğum belgesini önceden planlayın. Çeviri, apostil veya tasdik şartlarını Danimarka makamı ve belgeyi düzenleyen kurumla doğrulayın; yabancı belgelerin tasdik ve çeviri gerektirmesi mümkündür.

Onaylı kopyaları, asılları, çevirileri, başvuru kanıtlarını ve yazılı kararları saklayın. Herhangi bir ödeme, ilan, tarafları tanıştırma veya tedaviden önce bağımsız Danimarka hukuku danışmanlığı alın. Bu liste doğru yolu belirlemeye yardımcı olur, ancak onayı garanti etmez.

Bir koşul eksikse ne olur?

Yasaklı ücret içeren, gerekli genetik bağı olmayan, gebelik başladıktan sonra onaylanan veya başka bir koşulu karşılamayan yurt içi anlaşma, yurt içi prosedürle ebeveynlik kurulmasını sağlamayabilir. Anlaşma sona ermişse veya doğum sonrası beyanlar eksikse kayıt reddedilebilir ya da sonradan itiraz konusu olabilir. Özel sözleşme hükmü yasal eksikliği gidermez.

Yabancı anlaşmada genetik bağ veya ikamet kanıtının, doğum öncesi anlaşmanın, doğum sonrası beyanın veya doğum belgesinin eksikliği ebeveynlik kararını engelleyebilir. Belge ebeveynlik devri yerine yalnızca velayeti kanıtlıyorsa başvurmadan önce doğum ülkesinin yetkili makamından doğru belgeyi alın.

Tarihleri değiştirmeyin, anlaşmayı geriye dönük düzenlemeyin, ödemeleri gizlemeyin ve yabancı kararın eksikliği düzelttiğini varsaymayın. Kurumdan ret gerekçesini ve inceleme ya da itiraz yollarını yazılı isteyin; ardından varsa ebeveynlik süreci veya evlat edinme konusunda danışın. Çözüm, ret nedenine, çocuğun durumuna ve tarafların hukuki statüsüne bağlıdır.

Kararlar için güvenli sıra

Taahhütte bulunmadan önce şunları yazılı kaydedin: anlaşma tarihinde taşıyıcı annenin ikameti; yabancı yol düşünülüyorsa gerekli yurt dışı ikamet süresi; gebeliğin başlayıp başlamadığı; anlaşmanın yurt içi mi yabancı mı olduğu; genetik bağ; önerilen her ödeme veya masraf iadesi; tarafları kimin tanıştıracağı veya ilan vereceği; ebeveynliği hangi makamın onaylayacağı ya da belirleyeceği.

Ardından Aile Hukuku Kurumundan güncel yazılı bilgi ve bağımsız Danimarka hukuk danışmanlığı alın. Yalnızca kliniğe, ajansa, çevrim içi foruma, sözleşme şablonuna veya doğum ülkesinin hukukuna güvenmeyin. Hukuk danışmanına zaman çizelgesini, taslak anlaşmayı, ödeme planını, ikamet kanıtlarını, gebelik planını, genetik bağ kanıtını ve doğum ülkesinden beklenen belgeleri iletin. Geri dönülmez adımlardan önce yazılı hukuki sorun listesi isteyin.

Bu Danimarka çerçevesinin dışındaki konular

Danimarka’daki ebeveynlik kararı çocuğun vatandaşlığını, pasaport hakkını, bir ülkeden çıkış veya ülkeye giriş iznini, göç statüsünü ya da başka bir ülkede ebeveynliğin tanınmasını tek başına belirlemez. Bunlar ayrı vatandaşlık, göç, seyahat belgesi ve milletlerarası özel hukuk kurallarına bağlıdır ve ilgili her ülkede kontrol edilmelidir.

Bu makale belirli bir yabancı programın, ödemenin, ajansın, gebelik yönteminin veya yabancı mahkeme kararının hukuka uygunluğuna karar vermez. Bağlantılı kaynaklar Danimarka çerçevesini ve Kurumun yayımlanmış şartlarını açıklar; her yabancı ülkenin hukukunu kapsamaz. İşlemden önce resmî kaynakları yeniden kontrol edin ve hukuk uzmanı incelemesi alın.

Kaynaklar

Rehberler: Danimarka

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar