Almanya · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Hukuk kütüphanesinde sınır ötesi ebeveynlik belgelerinin incelenmesi

Yurt dışındaki taşıyıcı annelik sonrası ebeveynliğin Almanya’da tanınması

Almanya neleri tanıyabilir?

Almanya, yurt dışında taşıyıcı annelik sonrasında hukuken kurulmuş ebeveynliği tanıyabilir; ancak yabancı doğum belgesinde amaçlanan ebeveynlerin adlarının yazması tek başına yeterli değildir. Önce yabancı mahkemenin çocuğun hukuki ebeveynlerini gerçekten belirleyip belirlemediği ya da idarenin yalnızca isimleri kaydedip kaydetmediği anlaşılmalıdır. Ardından Almanya'nın tanıma ve kanunlar ihtilafı kuralları uygulanır. Kararın etkisi, taşıyıcı annenin katılımı, genetik bağlar, çocuğun mutat meskeni ve ebeveynlerin statüsü önemlidir. Otomatik bir güvence yoktur.

Almanya'da taşıyıcı annelikle bağlantılı bazı tıbbi işlemlere ve aracılığa getirilen yasaklar ile yurt dışında doğmuş bir çocuğun ebeveynliğinin sonradan tanınması ayrı konulardır. İlki, ikincisini kendiliğinden çözmez. Alman kanunlar ihtilafı ve tanıma hükümleri, çocuğun hakları ve yabancı usulün gerçek niteliği incelenir. Alman Dışişleri Bakanlığı da taşıyıcı annelik sözleşmesinin tek başına hukuki ebeveynlik kurmadığını belirtir. Ödeme veya embriyo transferinden önce doğum ülkesinin hukuku ve Almanya'daki olası yöntem uzmanlarla değerlendirilmelidir.

Alman maddi hukukunda Medeni Kanun'un (BGB) 1591. maddesine göre anne, çocuğu doğuran kadındır. 1592. madde ise ilgili koşullarla annenin eşi olan erkek, geçerli babalık tanıması veya mahkeme kararı yoluyla babalığı belirler. Genetik katkı bu hükümleri kendiliğinden değiştirmez ve sözleşme amaçlanan anneyi Alman hukukuna göre hukuki anne yapmaz. Alman maddi hukuku doğrudan uygulandığında bu başlangıç kuralları önemlidir; tanınabilir yabancı mahkeme kararı ise ayrı tanıma hükümleri çerçevesinde ele alınabilir.

Yabancı mahkeme kararları: koşullar ve sınırlar

FamFG'nin 108 ve 109. maddeleri evlilik dışındaki birçok yabancı mahkeme kararının tanınmasını düzenler. 108(1) uyarınca kapsamdaki yabancı karar genel olarak ayrıca işlem yapılmaksızın tanınır. Hukuki menfaati bulunan kişi, 108(2) uyarınca malvarlığına ilişkin olmayan bir kararın tanınması veya tanınmaması hakkında tespit isteyebilir. Fakat 109. maddede engeller vardır: yabancı mahkemenin yetkisinin Alman hukukunca kabul edilmemesi, usulüne uygun ileri sürülen tebligat eksikliği, çelişen kararlar ve özellikle temel haklarla bağdaşmayan, Alman hukukunun temel ilkelerine açık aykırılık.

109(1)(4) kapsamındaki kamu düzeni incelemesi yalnızca bu taşıyıcı annelik işleminin Almanya'da yapılmasının mümkün olup olmadığını sormaz. Tanımanın doğurduğu sonuçlar, çocuğun hakları ve taşıyıcı annenin konumu değerlendirilir. 109(5), yabancı kararın esastan hukuka uygunluğunun yeniden incelenmesini engeller. Özgür ve bilgilendirilmiş katılıma ve çocuğun istikrarlı hukuki kimliğine ilişkin deliller önem taşıyabilir. Ancak gerçek güvenceler mahkeme dosyasından doğrulanmalı; ajans sözü veya gerçeğe aykırı rıza belgesi yeterli görülmemelidir.

Federal Adalet Mahkemesi (BGH), 10 Aralık 2014 tarihli XII ZB 463/13 sayılı kararında, genetik bağı bulunan amaçlanan baba ve kayıtlı partnerinin ebeveynliğini belirleyen Kaliforniya mahkeme kararının tanınmasını kabul etti. Gebeliği taşıyan kadın çocukla genetik bağ taşımıyordu ve ebeveynlik talebinde bulunmuyordu. Mahkeme, gerçek bir yargısal ebeveynlik tespiti ile sıradan sicil kaydını ayırdı ve çocuğun hukuki güvenliğine önem verdi. Bu karar benzer vakalarda güçlü dayanak olmakla birlikte bütün yabancı belgeler için genel kabul garantisi değildir.

2014 kararı, hiçbir amaçlanan ebeveynin genetik bağının bulunmadığı veya taşıyıcı annenin aynı zamanda genetik anne olduğu durumları açıkça karara bağlamadı. BGH'nin 5 Eylül 2018 tarihli XII ZB 224/17 kararı da başka bir ABD vakasında yargısal ebeveynlik tahsisini ele aldı; olayın özgül koşulları önemini korur. Genetik bağın her zaman zorunlu olduğu da yokluğunda tanımanın hiçbir zaman mümkün olmadığı da söylenemez. Rıza, tebligat veya yabancı mahkemenin yetkisi tartışmalıysa bireysel hukuki inceleme gerekir.

2018 Colorado dosyasında ise BGH somut olarak tanıma kararı verdi: Genetik baba olan niyet edilen eşin de bulunduğu evli Alman çiftin ikizler üzerindeki ebeveynliğini belirleyen yabancı mahkeme kararını tanıdı. Taşıyıcı kadına ödeme yapılması ve mahkemede şahsen dinlenmemesi, bu dosyada tek başına gönüllülüğü veya temel usul güvencelerini ortadan kaldırmadı; kadın yargılamadan haberdardı. Bu, rıza ve bildirim koşullarından genel muafiyet değildir. Yalnızca doğum belgesi değil, yabancı karar ve dava dosyası incelenmelidir.

Tanınabilir yabancı karar yoksa

İdari kayıttan sonra düzenlenen yabancı doğum belgesi, FamFG 108 anlamında mutlaka bir yabancı 'karar' değildir. Yargıcın bir usul sonunda hukuki ebeveynliği belirleyip belirlemediği, yoksa memurun başvurudaki isimleri veya hukuki karineyi sicile geçirmekle mi yetindiği araştırılmalıdır. Onaylı belge doğumu ve kayıtlı bilgileri gösterir; tanınabilir bir yargı kararı yoksa Almanya ebeveynliği uygulanacak maddi hukuka göre ayrıca belirlemek zorunda kalabilir. Apostil ve tercüme belgenin kullanılabilirliğini destekler, fakat içindeki ebeveynliğin otomatik tanınmasını sağlamaz.

Tanınabilir bir yabancı mahkeme kararı yoksa BGB'ye Giriş Kanunu'nun (EGBGB) 19(1). maddesi özellikle önemlidir. Eşit dereceli alternatif bağlantılar öngörür: çocuğun mutat meskeni devleti hukuku veya her ebeveynle ilişkide ilgili ebeveynin vatandaşlık hukuku. Annenin evli olması halinde başka bir bağlantı kuralı vardır. Doğum ülkesinin hukuku her zaman uygulanmaz; sırf doğum yeri mutat mesken oluşturmaz. Gerçek yaşam bağları ve kanundaki seçenekler delillerle belirlenmelidir.

BGH'nin 20 Mart 2019 tarihli XII ZB 530/17 kararı, Ukrayna'da taşıyıcı anneden doğup tarafların ortak planı doğrultusunda kısa sürede hukuka uygun olarak Almanya'ya götürülen çocukla ilgiliydi. Mahkeme o koşullarda mutat meskeni Ukrayna'da önceden oluşmuş saymayarak Almanya'da gördü; bu, ebeveynliğe uygulanacak hukuku etkiledi. Karar, yurt dışında doğan her bebeğin doğumdan itibaren Almanya'da mutat meskeni olduğunu söylemez. Taşınma zamanı, hukuka uygunluk, aile yaşamı ve diğer bağlantılar tek tek incelenmelidir.

2019 tarihli Ukrayna davasının belirleyici başka bir sonucu vardır: Niyet edilen anne çocuğun genetik annesiydi; buna rağmen BGH, Alman doğum kaydının düzeltilerek Ukrayna'da doğumu yapan kadının hukuki anne olarak yazılmasını onadı. Ukrayna nüfus kaydı, FamFG § 108 kapsamında tanınabilecek bir mahkeme kararı değildi; uygulanabilir Alman hukukunda annelik BGB § 1591'e tabiydi. Mahkeme, niyet edilen annenin aradığı hukuki statü için evlat edinmeyi işaret etti. Bu sonuç yalnızca idari kayıt bulunan dosyaya ilişkindir; uygun bir yabancı mahkeme kararının ayrı tanınma olanağını ortadan kaldırmaz.

Aşağıdaki karar tablosu kesin sonuç değil ilk kontrol aracıdır. Belgenin adından değil hüküm fıkrası, hukuki etkisi ve düzenleyen kurumun yetkisinden başlayın. Yabancı işlem ebeveynliği gerçekten belirliyor mu? İlgili kişi usule katılabildi mi? Almanya'nın bir kararı tanıması mı yoksa ebeveynliği doğrudan belirlemesi mi gerekiyor? Mahkeme kararı, nüfus kaydı ve özel sözleşmenin karıştırılması, yurt dışında eksiksiz görünen dosyanın Alman nüfus makamı veya konsolosluk önünde yetersiz kalmasına sıkça yol açar.

BelgeNe gösterir?Almanya’daki inceleme
Yabancı ebeveynlik mahkeme kararıOlası yargısal ebeveynlik tespitiKesinlik, yetki, katılım ve FamFG §§ 108–109 kontrolü
Yalnız yabancı doğum belgesiDoğum ve kayıtlı isimlerMahkeme kararı var mı; yoksa EGBGB madde 19
Özel sözleşme veya ajans yazısıDüzenlemelerin delili; tek başına ebeveynlik değilAlman hukukunda otomatik ebeveyn saymayın
Amaçlanan ebeveynlerin hiçbiri genetik olarak bağlı değil veya taşıyıcı annenin rızası tartışmalı2014 kararının doğrudan çözmediği olgularBireysel kamu düzeni ve usul incelemesi
Alman ebeveyn, dış ülkede doğumVatandaşlık ve kayıt sorularıPStG § 36, StAG § 4 ve seyahati ayrı değerlendirin

Belgeler, makamlar ve statü riskleri

Hukuken mümkünse doğumdan önce delil dosyası hazırlayın: kesinleşmiş yabancı mahkeme kararı, kesinlik ve yetki belgeleri, başvuru ve tebligat kayıtları, rıza belgeleri, doğum belgesi. Taşıyıcı annenin kimliği ve medeni hali, amaçlanan ebeveynlerin evlilik veya partnerlik, vatandaşlık ve ikamet belgeleri ile gerektiğinde güvenilir genetik delilleri koruyun. Kabul eden makamın istediği onaylı örnekleri, apostil veya tasdikleri ve uygun çevirileri sağlayın. Apostil resmi belgenin kaynağını doğrular; açıklanan ebeveynlik statüsünün maddi geçerliliğini doğrulamaz.

Almanya'da, yabancı doğumun sonradan kaydı için yetkili Standesamt'ı ve tanıma uyuşmazlığı için yetkili aile mahkemesini belirleyin. Nüfus Hâli Kanunu (PStG) 36. madde, Alman vatandaşının yurt dışındaki doğumunun başvuruyla kaydedilmesini öngörür ve başvurabilecek kişilerle yerel yetkiyi düzenler. Bu yol tüm yabancı çocuklar için genel bir kayıt usulü değildir; ebeveynliğin hukuki dayanağı yine incelenir. Konsolosluk vatandaşlık veya seyahat evrakı isteyebilir, ancak tüm statü sorunlarını kesin biçimde çözmeyebilir.

PStG § 36 yalnızca Alman vatandaşlarını kapsamaz: Yasal koşullarla Almanya'da mutat meskeni bulunan vatansızlar, belirli yurtsuz yabancılar ve Sözleşme mültecileri de kapsamdadır. Ancak yurt dışında doğan her çocuk için genel kayıt yolu değildir. Yetkili nüfus dairesi önce çocuğun Almanya'daki ikamet bağlantısına, ardından başvuranın bağlantısına, bunlar yoksa Berlin'deki Standesamt I'e göre belirlenir. Başvurmadan önce başvuru hakkını, yetkiyi ve ebeveynlik kanıtlarını doğrulayın.

Nüfus makamı yabancı karardan kuşku duyarsa yazılı ve belirli gerekçeler isteyin: yargısal nitelik eksikliği, tebligat veya rıza sorunu, çelişen karar, kamu düzeni, çeviri yahut uygulanacak hukuk. 108(2) koşullarında hukuki menfaati olan kişi tanıma veya tanımama tespiti talep edebilir; kanuna göre verilen tespit mahkemeler ve idare için bağlayıcı olabilir. Kayıt düzeltme veya ebeveynliğin doğrudan belirlenmesi başka işlemler gerektirebilir. Yetki, başvuru, süre ve itiraz yolu somut işleme göre değişir; ret derhal incelenmelidir.

Ebeveynlik, Alman vatandaşlığı, pasaport ve seyahat hakkı ayrı konulardır. Vatandaşlık Kanunu (StAG) 4(1), doğumla vatandaşlığı hukuken kurulmuş Alman ebeveyne ve ek koşullara bağlar. 4(4), yurt dışında doğmuş bazı Alman ebeveynlerin yine yurt dışında doğan çocukları için bir yıllık tescil başvurusuyla korunabilen önemli bir istisna ve diğer istisnalar içerir. Yabancı belgede Alman amaçlanan ebeveynin yazması Alman pasaportunu kendiliğinden garanti etmez. Vatandaşlık, göç ve seyahat belgeleri yolculuktan önce yetkili makamlarla doğrulanmalıdır.

Vatandaşlık için bir yıllık koruma hükmü dikkatle değerlendirilmelidir. StAG § 4(4) uyarınca çocuk yurt dışında doğmuşsa ve Alman ebeveyn de 31 Aralık 1999'dan sonra yurt dışında doğup orada mutat meskene sahipse Alman vatandaşlığı kazanılmayabilir. PStG § 36 kapsamındaki doğum kaydı başvurusunun bir yıl içinde, yetkili dış temsilciliğe ulaşması da dahil, yapılması bu sonucu önleyebilir. Vatansızlık, iki Alman ebeveyn ve § 4(5)'teki belirli kişiler için ek istisnalar bulunur. Bu, her çocuk için genel pasaport başvurusu süresi değildir.

Örnekler ve güvenli sonraki adımlar

İki örnek farkı gösterir. Yabancı mahkeme genetik bağı olan amaçlanan baba ve partnerinin ebeveynliğini gerçekten belirlemiş, taşıyıcı anne katılmış ve ebeveynlik iddiasında bulunmamış, çelişen karar da yoksa 2014 BGH yaklaşımı tanımayı destekleyebilir; karar ve güvenceler yine incelenir. Buna karşılık iki amaçlanan ebeveynin adını taşıyan yalnızca yabancı doğum belgesi varsa EGBGB 19 ve ek deliller değerlendirilebilir. Hiçbir örnek farklı vatandaşlıkları, olguları, yargı yetkilerini veya taşıyıcı annenin haklarını kapsayan kesin sonuç vermez.

Yurt dışı programdan önce Alman ve doğum ülkesindeki hukukçulara aynı dosyayı inceleterek yazılı yanıt alın: Her aşamada hukuki ebeveyn kim? Yabancı işlem mahkeme kararı mı sicil kaydı mı? Genetik bağlar, rızalar ve tebligatlar kanıtlanıyor mu? Tanıma gerçekleşmezse hangi maddi hukuk uygulanır? Alman nüfus, pasaport ve göç makamları aynı belgelere nasıl yaklaşır? Yol belirsizse babalığın belirlenmesi veya koşulları varsa evlat edinme gibi hukuka uygun seçenekleri, bunların hızlı veya mutlaka mümkün olduğunu varsaymadan değerlendirin.

Sonuç koşulludur: usulüne uygun bir yabancı yargısal ebeveynlik kararı, bazı taşıyıcı annelik vakaları dahil Almanya'da tanınabilir; özel sözleşme veya doğum belgesi bu hukuki değerlendirmeyi karşılamaz. Çocuğun doğum ülkesi statüsü ile Alman kayıt, vatandaşlık ve yolculuk gereklilikleri arasında önlenebilir bir boşluk bırakılmamalıdır. Tam dosyayı koruyun ve yabancı statüye güvenmeden önce Alman hukuk yolunu netleştirin.

Hukuki kaynaklar

  1. German Federal Foreign Office: surrogacy and parentage
  2. BGB § 1591: maternity
  3. BGB § 1592: paternity
  4. FamFG § 108: foreign decisions
  5. FamFG § 109: impediments
  6. EGBGB Article 19: parentage conflict rules[official text not fully accessible in this guide]
  7. PStG § 36: foreign births
  8. StAG § 4: citizenship at birth and foreign-birth exception
  9. BGH decision 10 December 2014, XII ZB 463/13[official text not fully accessible in this guide]
  10. BGH decision 5 September 2018, XII ZB 224/17[official text not fully accessible in this guide]
  11. BGH decision 20 March 2019, XII ZB 530/17, transcribed by IPRspr
  12. BGH 2014 full text, reproduced by legal database
  13. AdVermiG §§ 13a–13d: surrogate mediation restrictions
  14. BGH 5 September 2018, XII ZB 224/17 (full reproduced decision)

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar