Draagmoederschap in Zwitserland: verbod, sancties en commerciële of altruïstische modellen
Kort antwoord
Op 22 oktober 2026 verbiedt het Zwitserse recht draagmoederschap in al zijn vormen. De belangrijkste bepalingen zijn artikel 119 lid 2 onder d van de federale Grondwet en artikel 4 van de federale Wet op de Medisch Ondersteunde Voortplanting (RMA). Het verbod geldt niet alleen voor betaalde trajecten: het Zwitserse recht kent geen uitzondering voor altruïstisch draagmoederschap waarbij de draagmoeder geen honorarium ontvangt. Artikel 31 RMA voorziet afzonderlijk in strafsancties voor wie een voortplantingstechniek toepast bij een draagmoeder en voor wie als bemiddelaar optreedt. Bij een geboorte in het buitenland ontstaan andere vragen: het traject kan daar toegestaan zijn, maar erkenning van ouderschap in Zwitserland, burgerlijke registratie, nationaliteit en reisdocumenten moeten apart worden beoordeeld. Een buitenlandse geboorteakte beslist niet automatisch alle vragen naar Zwitsers recht.
Wat is draagmoederschap en waarom is het model van belang?
In dit artikel betekent draagmoederschap een regeling waarbij een vrouw een zwangerschap draagt met het plan dat het kind na de geboorte door één of meer wensouders wordt opgevoed. Bij gestationeel draagmoederschap wordt een embryo teruggeplaatst dat is gemaakt met gameten van de wensouders of donoren; bij traditioneel draagmoederschap levert de draagmoeder ook de eicel. Een commercieel model houdt doorgaans een vergoeding boven de kosten in; bij een altruïstisch model worden geen honoraria betaald en alleen kosten vergoed. Deze termen beschrijven de regeling, maar scheppen geen afzonderlijke Zwitserse rechtscategorieën die één vorm rechtmatig maken. De Grondwet verbiedt «alle vormen» van draagmoederschap. Het uitgangspunt hangt dus niet af van genetische verwantschap, burgerlijke staat, betaling of het etiket dat partijen kiezen.
Voor de strafbepaling hanteert de RMA echter een specifieke wettelijke definitie: artikel 2, onder k, omschrijft een draagmoeder als een vrouw die bereid is via een medisch geassisteerde voortplantingstechniek zwanger te worden, de zwangerschap uit te dragen en het kind na de bevalling blijvend aan derden af te staan. Deze definitie is van belang bij de beoordeling van de bestanddelen van het strafbare feit in artikel 31. Een ruimere alledaagse omschrijving van draagmoederschap toont op zichzelf niet aan dat aan alle bestanddelen van dat strafbare feit is voldaan; dit onderscheid vormt geen uitzondering op het afzonderlijke grondwettelijke verbod op alle vormen van draagmoederschap en maakt een onbetaalde regeling niet rechtmatig.
Het grondwettelijke verbod: artikel 119
Artikel 119 van de federale Grondwet draagt de Confederatie op de voortplantingsgeneeskunde te regelen met bescherming van menselijke waardigheid, privacy en gezin. Lid 2 onder d verklaart embryodonatie en alle vormen van draagmoederschap onrechtmatig. Dit is een grondwettelijke regel, geen louter kliniekbeleid of beroepsadvies. De woorden «alle vormen» zijn doorslaggevend bij de vergelijking tussen commerciële en altruïstische modellen: de tekst maakt geen onderscheid tussen een betaalde en een vrijwillige regeling. Er is evenmin een individuele uitzondering wegens onvruchtbaarheid, de gezinssituatie van wensouders of familiebanden met de draagmoeder. Een regeling wordt in Zwitserland niet rechtmatig alleen omdat zij uit medeleven, privé, kosteloos of om begrijpelijke medische redenen wordt georganiseerd. Het verbod moet samen met de uitvoerende RMA en de strafbepalingen worden gelezen.
Wet op de Medisch Ondersteunde Voortplanting: artikel 4
De federale wet van 18 december 1998 inzake medisch ondersteunde voortplanting is sinds 1 januari 2001 van kracht en voert het grondwettelijke kader uit. Artikel 4 verbiedt de donatie van eicellen en embryo’s en draagmoederschap. Het Federale Bureau voor Volksgezondheid licht toe dat de RMA de voorwaarden voor het gebruik van voortplantingstechnieken vastlegt en dat artikel 119 van de Grondwet de basis vormt. Voor draagmoederschap betekent dit dat een Zwitserse instelling voor voortplantingsgeneeskunde de procedure niet rechtmatig mag uitvoeren. Er bestaat geen vergunningstraject waarmee een kliniek een anders verboden regeling kan goedkeuren. Andere voortplantingstechnieken vallen onder afzonderlijke voorwaarden; hun toelaatbaarheid schept geen stilzwijgende uitzondering voor draagmoederschap. Reclame van een kliniek, een bureaucontract of een privé-medisch advies kan de Grondwet of de wet niet opzijzetten.
Vergelijking van commerciële en altruïstische modellen
De onderstaande vergelijking verduidelijkt een juridisch punt dat vaak over het hoofd wordt gezien. Zij bepaalt niet hoe een ander land een specifieke betaling kwalificeert of of een buitenlands contract volgens het recht van dat land geldig is.
| Vraag | Commercieel model | Altruïstisch model |
|---|---|---|
| Betaling | Vergoeding kan hoger zijn dan de kosten | Geen honorarium; kosten kunnen worden vergoed |
| Situatie in Zwitserland | Verboden | Verboden |
| Schept geen betaling een uitzondering? | Nee | Nee |
| Bij uitvoering in het buitenland | Buitenlands recht kan het toestaan; erkenning in Zwitserland staat daar los van | Buitenlands recht kan het toestaan; erkenning in Zwitserland staat daar los van |
Strafbepalingen: wie kan worden bestraft?
Volgens artikel 31 RMA kan degene die een voortplantingstechniek toepast bij een draagmoeder worden bestraft met een vrijheidsstraf van maximaal drie jaar of een geldstraf. Dezelfde straf geldt voor wie als bemiddelaar bij draagmoederschap optreedt. De bewoordingen zijn belangrijk: de bepaling noemt degene die de techniek toepast en de bemiddelaar; zij mag niet worden samengevat alsof iedere deelnemer automatisch dezelfde straf krijgt. Of concreet gedrag onder de wettelijke delictsomschrijving valt, hangt af van de feiten en toepasselijke strafregels. De huidige tekst is gewijzigd bij wet van 12 december 2014 en geldt sinds 1 september 2017. Verzin geen vast maximumbedrag voor een boete: artikel 31 voorziet in een geldstraf waarvan de berekening afhangt van de toepasselijke sanctieregels.
Wensouders en handelingen met een buitenlandse band
Artikel 31 zegt niet uitdrukkelijk dat iedere wensouder automatisch strafrechtelijk aansprakelijk is enkel omdat een kind door draagmoederschap in het buitenland wordt geboren. Deze beperkte constatering is geen algemene immuniteitsgarantie. De beoordeling kan anders zijn als iemand ook als bemiddelaar optreedt, vanuit Zwitserland een verboden procedure organiseert of faciliteert, of deelneemt aan handelingen met voldoende territoriale band met Zwitserland. De wettekst, het feitelijke gedrag, de plaats van elke handeling en de bevoegdheidsregels zijn relevant. Het is dus onjuist te stellen dat wensouders altijd worden vervolgd omdat zij naar het buitenland reizen; even riskant is de garantie dat alle voorbereidende of bemiddelingsactiviteiten vanuit Zwitserland rechtmatig zijn. Vraag individueel Zwitsers strafrechtelijk advies voordat u een grensoverschrijdende regeling organiseert of faciliteert.
Verwar draagmoederschap niet met alle vruchtbaarheidsbehandelingen
Zwitserland verbiedt niet elke vorm van medisch ondersteunde voortplanting. De RMA regelt toegestane technieken en de voorwaarden voor toepassing. Het Federale Bureau voor Volksgezondheid legt uit dat de wet en de verordening dit terrein regelen en dat de kantons belangrijke uitvoeringstaken hebben, waaronder vergunningen, inspecties en toezicht. Dat systeem maakt draagmoederschap niet rechtmatig. Een behandeling kan in Zwitserland beschikbaar zijn terwijl een andere procedure uitdrukkelijk verboden blijft. Dit is van belang als een kliniek IVF, diensten met donoren, behoud van vruchtbaarheid of andere behandelingen aanbiedt: de rechtmatigheid van één dienst of een vergunning bewijst niet dat dezelfde kliniek een draagmoederzwangerschap mag organiseren. Vraag naar de precieze procedure en de rechtsgrond, in plaats van te vertrouwen op het algemene etiket «geassisteerde voortplanting» of de commerciële omschrijving van de aanbieder.
Wat verandert er als de regeling in het buitenland plaatsvindt?
Een ander land kan commercieel draagmoederschap, altruïstisch draagmoederschap of slechts een beperkt model toestaan. Dat hangt af van het lokale recht, dat voorwaarden kan stellen aan verblijf, nationaliteit, burgerlijke staat, medische indicaties, genetische verwantschap, rechterlijke toestemming en geschiktheid van de draagmoeder. Buitenlandse toestemming heft het Zwitserse grondwettelijke verbod niet op en garandeert niet dat Zwitserse autoriteiten de wensouders erkennen. Omgekeerd mag het Zwitserse verbod niet onnauwkeurig worden voorgesteld als een automatische oplossing voor elke strafrechtelijke vraag over handelingen die volledig in het buitenland zijn verricht. Beoordeel afzonderlijk de rechtmatigheid op de plaats van uitvoering, mogelijke toepassing van Zwitsers strafrecht, erkenning van een buitenlandse beslissing of akte, en de status, nationaliteit en reisdocumenten van het kind. Een gunstig antwoord op één vraag lost de andere niet op.
Erkenning van ouderschap is een afzonderlijke juridische beslissing
Zwitserse autoriteiten nemen niet elke buitenlandse ouderschapsregeling automatisch over in het Zwitserse register van de burgerlijke stand. De uitkomst kan afhangen van de vraag of er een buitenlandse rechterlijke uitspraak of alleen een geboorteakte is, wat het document precies vaststelt, of de uitgevende autoriteit bevoegd was, waar het kind zijn gewone verblijfplaats had en welke Zwitserse regels van internationaal privaatrecht gelden. Ook de openbare orde (ordre public) kan een rol spelen. Een buitenlandse akte kan correct weergeven wat in het buitenlandse register staat zonder definitief te bewijzen dat Zwitserland alle daarin genoemde ouders moet erkennen. Genetische verwantschap van een wensouder kan relevant zijn, maar garandeert op zichzelf geen erkenning. Het belang en de rechten van het kind blijven belangrijk, maar betekenen niet dat elke buitenlandse uitspraak over draagmoederschap automatisch wordt erkend. De rechtspraak laat zien dat documenttype en geboorteomstandigheden de uitkomst kunnen veranderen.
De uitspraak van het Federale Hooggerechtshof uit 2015
In BGE 141 III 312, zaak 5A_748/2014 van 21 mei 2015, onderzocht het Zwitserse Federale Hooggerechtshof een Californische uitspraak over ouderschap van een kind dat via draagmoederschap voor twee geregistreerde mannelijke partners was geboren. Het stond erkenning toe voor de genetische vader, maar weigerde erkenning van de ouderschapsrelatie van de niet-genetische wensvader, omdat dat deel van de uitspraak onder de omstandigheden strijdig was met de Zwitserse openbare orde. De uitspraak illustreert het verschil tussen genetische verwantschap en wensouderschap dat via een buitenlandse draagmoederschapsregeling wordt vastgesteld. Zij mag niet worden veralgemeniseerd alsof elk geval overal dezelfde uitkomst heeft: land van herkomst, type uitspraak, gezinsfeiten en latere rechtspraak zijn relevant. De praktische les is beperkt maar belangrijk: ga er niet van uit dat een buitenlandse uitspraak waarin beide wensouders staan volledig wordt erkend.
Later arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Later oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in D.B. and Others v. Switzerland (verzoeken nrs. 58817/15 en 58252/15, arrest van 22 november 2022) dat het recht van het kind op eerbiediging van het privéleven was geschonden: in die zaak bestond bijna zeven jaar en acht maanden geen mogelijkheid om de juridische ouder-kindrelatie met de niet-genetische wensvader definitief te laten erkennen. Het Hof stelde geen schending vast van het recht van de twee vaders op eerbiediging van hun gezinsleven. Het arrest betrof het langdurige ontbreken van een effectieve erkenningsroute onder de toenmalige omstandigheden; het legaliseerde draagmoederschap niet en creëerde geen automatische erkenning van elke buitenlandse geboorteakte. Stiefouderadoptie voor geregistreerde partners werd in 2018 wettelijk mogelijk en werd in deze zaak in december 2018 toegewezen.
De uitspraken uit 2022 en buitenlandse geboorteakten
BGE 148 III 245 van 7 februari 2022 betrof kinderen die in Georgië via draagmoederschap waren geboren voor wensouders met woonplaats in Zwitserland. Het Federale Hooggerechtshof oordeelde dat de Georgische geboorteakten in die zaak op zichzelf geen buitenlandse beslissingen waren die ouderschap vaststelden voor erkenning op grond van artikel 70 van de Zwitserse wet op het internationaal privaatrecht. Het paste artikel 68 lid 1 toe en beschouwde, gelet op de omstandigheden, Zwitserland als de gewone verblijfplaats van de kinderen, omdat de wensouders daar woonden en alleen naar Georgië waren gereisd om de kinderen op te halen. De Zwitserse registratie nam de Georgische akten dus niet eenvoudig over. De uitkomst hangt af van de feiten, maar toont dat geboorteplaats en een buitenlandse akte niet noodzakelijk het toepasselijke Zwitserse afstammingsrecht bepalen.
In BGE 148 III 384 (5A_32/2021, uitspraak van 1 juli 2022) paste het Hof dit onderscheid tussen een document en een beslissing toe in een andere zaak: een kind was in Georgië geboren voor een echtpaar dat in Zwitserland woonde; de wensvader was de genetische vader, terwijl de wensmoeder geen genetische band met het kind had. Omdat de gewone verblijfplaats van het kind bij de geboorte als Zwitserland werd aangemerkt, gold Zwitsers afstammingsrecht op grond van artikel 68 lid 1 IPRG. Volgens artikel 252 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek was de vrouw die het kind baarde — de draagmoeder — vanaf de geboorte de juridische moeder. In die zaak zetten de Georgische geboorteakte en de draagmoederschapsovereenkomst die regel niet opzij en vormden zij op zichzelf geen geldige erkenning van het vaderschap. De wensvader kon de afstammingsrelatie tot stand brengen door een geldige erkenning bij de Zwitserse autoriteit; de wensmoeder kon, onder de toepasselijke voorwaarden, stiefouderadoptie aanvragen. Dit waren routes die bij die zaak hoorden, geen automatische erkenning van beide wensouders en geen garantie voor een andere zaak.
Contracten, bureaukosten en vergoeding van uitgaven
Ga er niet van uit dat een draagmoederschapsovereenkomst in Zwitserland afdwingbaar is enkel omdat zij is ondertekend, notarieel bekrachtigd, vertaald of geldig is volgens buitenlands recht. Een contract dat gedrag vereist dat door Zwitsers recht is verboden, roept ernstige vragen over afdwingbaarheid en openbare orde op; de gevolgen van afzonderlijke clausules moeten worden onderzocht. Het etiket van een betaling heft het verbod niet op. Woorden als «kosten», «compensatie», «ondersteuning» of «vergoeding» creëren geen uitzondering onder Zwitsers recht. Dat een bureau in het buitenland is opgericht, bewijst evenmin dat zijn diensten rechtmatig zijn voor iedere persoon of activiteit met een Zwitserse band. Controleer vóór betaling terugbetalingsvoorwaarden, een derdenrekening, toepasselijk recht, geschillenforum, beweerde vergunningen en de gevolgen als erkenning van ouderschap wordt geweigerd. Vertrouw niet alleen op de verzekering van een bureau dat «alles legaal is».
Nationaliteit, toegang en reisdocumenten
Ouderschap, nationaliteit, registratie van de burgerlijke stand en grensoverschrijding hangen samen, maar zijn verschillende kwesties. Een buitenlandse geboorteakte waarop de wensouders staan, garandeert op zichzelf geen erkenning van die ouders in Zwitserland, geen Zwitsers paspoort en geen toestemming om een grens over te steken. Nationaliteit hangt af van toepasselijke nationaliteitsregels en juridisch vastgestelde afstamming; reisdocumenten hangen af van de bevoegde autoriteiten en de stukken die zij aanvaarden. Bepaal vóór de start van het traject welk land het eerste paspoort of reisdocument van het kind zal afgeven, wie daar als juridische ouder geldt en welke stappen nodig zijn om Zwitserland binnen te komen of ernaar terug te keren. Vraag advies voor het concrete dossier bij de Zwitserse vertegenwoordiging en de bevoegde burgerlijke-standautoriteit. Een door kliniek of bureau genoemde verwerkingstermijn is geen juridische garantie; een buitenlandse geboorteakte volstaat niet automatisch om te reizen.
Praktische checklist vóór u zich verbindt
Neem vóór ondertekening of betaling de volgende stappen. Ten eerste: vraag schriftelijk advies aan een Zwitserse advocaat met ervaring in voortplantingsgeneeskunde, strafrecht en internationaal privaatrecht, afgestemd op het beoogde land en de woonplaats en nationaliteit van de wensouders. Ten tweede: laat een onafhankelijke advocaat in het geboorteland de lokale regels, de gerechtelijke of registratieve procedure, voorwaarden voor de draagmoeder, toestemmingen, betalingen en rechtsmiddelen uitleggen. Ten derde: laat de concrete activiteiten van een Zwitserse kliniek, adviseur of bemiddelaar toetsen aan artikel 31 RMA. Ten vierde: eis een schriftelijk plan voor ouderschap en nationaliteit dat geboorteakte, rechterlijke uitspraak, burgerlijke registratie, adoptie of erkenning van vaderschap en reisdocumenten onderscheidt. Ten vijfde: maak een lijst van mogelijk vereiste stukken: originelen, gewaarmerkte kopieën, apostille of legalisatie, vertalingen, medische gegevens, zo nodig genetisch bewijs, toestemmingen en documenten over de burgerlijke staat. Dit is een planningslijst, geen universele officiële documentenlijst.
Na de geboorte: bewaar bewijs en vraag om een formele beslissing
Als een kind al via draagmoederschap in het buitenland is geboren, improviseer dan niet met de registratie. Bewaar de originele geboorteakte, rechterlijke uitspraken, overeenkomst, medische en embryotransfergegevens, bewijs van genetische verwantschap indien relevant, toestemmingen, identiteitsbewijzen, huwelijks- of burgerlijke-standdocumenten en alle correspondentie met het bureau en buitenlandse autoriteiten. Bewaar originelen en verkrijg gewaarmerkte kopieën; wijzig, verberg of «corrigeer» geen documenten om een gewenste uitkomst te bereiken. Vraag de bevoegde Zwitserse burgerlijke-standautoriteit of vertegenwoordiging welke procedure geldt en welke legalisatie en vertaling nodig zijn. Vraag bij weigering van erkenning of registratie om een gemotiveerde schriftelijke beslissing en win snel advies in over termijnen en mogelijkheden voor herziening of beroep. De procedure hangt af van land, documenttype, gezinsfeiten en autoriteit; dit artikel bepaalt niet de status van een specifiek kind.
Wetsherziening: voorstellen zijn geen geldende toestemming
De pagina van het Federale Bureau voor Volksgezondheid over wetgevingsprojecten, op 22 oktober 2026, vermeldt dat consultatie over herzieningen van de wetgeving inzake voortplantingsgeneeskunde en afstammingsrecht is gepland voor het tweede kwartaal van 2027. Dit is een lopend wetgevingsproces: een geplande consultatie is geen in werking getreden wijziging en verandert het huidige recht niet vanzelf. Het huidige grondwettelijke verbod blijft het uitgangspunt. Wie rond een toekomstige hervorming wil handelen, moet de daadwerkelijk aangenomen grondwets- en wettekst, inwerkingtredingsregels en overgangsbepalingen opnieuw controleren en niet vertrouwen op nieuws, een ontwerp of een voorspelling van een bureau. Dit artikel beweert niet dat een toekomstige hervorming draagmoederschap zal legaliseren. De veilige benadering is het huidige verbod als geldend te behandelen totdat een toepasselijke wijziging werkelijk in werking is getreden.
Beslismatrix en conclusie
Gebruik de matrix hieronder als eerste filter, niet als vervanging van advies voor het concrete geval. Als de regeling in Zwitserland zal worden uitgevoerd, stop dan vóór u zich verbindt: Grondwet en wet verbieden draagmoederschap, met of zonder betaling. Als het traject in het buitenland plaatsvindt, controleer dan het lokale recht en vraag afzonderlijk Zwitsers advies over bemiddelingsactiviteiten met een Zwitserse band, erkenning van ouderschap, burgerlijke registratie, nationaliteit en reizen. Is het kind al geboren, verzamel dan alle stukken en neem contact op met de bevoegde Zwitserse autoriteit in plaats van aan te nemen dat de buitenlandse geboorteakte het ouderschap automatisch vaststelt. Onderscheid in elk scenario de uitdrukkelijke wettekst van een voorspelling over handhaving of de uitkomst van een individuele erkenningsaanvraag. Het kernverbod is duidelijk; de gevolgen van een concreet grensoverschrijdend geval zijn niet automatisch en vereisen een actuele, op de feiten toegespitste beoordeling.
| Situatie | Juridisch uitgangspunt | Veiligste volgende stap |
|---|---|---|
| Gepland in Zwitserland | Draagmoederschap is verboden, betaald of onbetaald | Ga geen verplichtingen aan; vraag Zwitsers juridisch advies |
| In het buitenland | Lokaal recht en gevolgen in Zwitserland zijn aparte vragen | Controleer bemiddeling, ouderschap, nationaliteit en reizen |
| Kind al geboren | Een buitenlandse geboorteakte bepaalt ouderschap in Zwitserland niet automatisch | Bewaar documenten en vraag een formele beslissing van de bevoegde Zwitserse autoriteit |
Bronnen en verificatienotities
Bron- en beoordelingsnotitie: de Engelse RMA-vertaling op Fedlex vermeldt uitdrukkelijk dat Engels geen officiële taal van Zwitserland is en dat de vertaling geen rechtskracht heeft; de officiële wetteksten in het Duits, Frans en Italiaans zijn leidend. De officiële tekst van BGE 148 III 384 (5A_32/2021, 1 juli 2022) is op 22 oktober 2026 geraadpleegd.
- Federal Constitution of the Swiss Confederation, Article 119 (Fedlex)
- Federal Act on Medically Assisted Reproduction (RMA), Arts. 2(k), 4 and 31 — Fedlex English translation (informational only)
- Federal Office of Public Health: Reproductive medicine legislation
- Swiss Federal Supreme Court, BGE 148 III 245 (2022)
- Swiss Federal Supreme Court, BGE 148 III 384 / 5A_32/2021 (1 July 2022)
- Swiss Federal Supreme Court, BGE 141 III 312 / 5A_748/2014 (2015)
- Federal Office of Public Health: Legislative projects regarding reproductive medicine
- Swiss Federal Office of Justice: Reproductive medicine
- European Court of Human Rights, D.B. and Others v. Switzerland (applications nos. 58817/15 and 58252/15), judgment of 22 November 2022








