Draagmoederschap in Zwitserland: medische en donorregels
Kort antwoord: Zwitserland staat draagmoederschap niet toe
Als u wilt weten welke medische controles, donorcriteria of kliniekvoorwaarden gelden voor een draagmoederschapsprogramma in Zwitserland, moet u eerst de juridische hoofdregel vaststellen: het Zwitserse recht staat draagmoederschap niet toe. Een medische checklist, toestemming, screening van gameten of overeenkomst kan een draagmoederschapsregeling in Zwitserland niet rechtmatig maken.
Deze gids onderscheidt dat verbod van de regels voor medisch geassisteerde voortplanting die Zwitserland wél toestaat, met name behandelingen met donorsperma. Die regels zijn relevant voor gewone vruchtbaarheidsbehandelingen, maar vormen geen uitzondering voor een zwangerschap door een draagmoeder.
Bindend verbod: federale grondwet en federale wet
Artikel 119, lid 2, onder d, van de federale grondwet bepaalt dat embryodonatie en alle vormen van draagmoederschap onrechtmatig zijn. Artikel 4 van de federale wet van 18 december 1998 inzake medisch geassisteerde voortplanting (RMA) verbiedt daarnaast eiceldonatie, embryodonatie en draagmoederschap. De RMA trad op 1 januari 2001 in werking; het Federaal Bureau voor Volksgezondheid (FOPH) noemt artikel 119 als constitutionele grondslag voor dit rechtsgebied.
Het verbod geldt niet alleen voor commerciële programma’s: de woorden «alle vormen» omvatten ook altruïstische, onbetaalde of familiale afspraken. Een medische indicatie, de genetische band van een wensouder of de geïnformeerde toestemming van de draagmoeder heft het verbod niet op. De rechtmatigheid van de procedure moet bovendien worden onderscheiden van juridisch ouderschap, erkenning van een buitenlandse beslissing, nationaliteit en reisdocumenten; die kwesties vereisen afzonderlijke beoordeling.
Strafrechtelijk risico bij gebruik van een draagmoeder of bemiddeling
Artikel 31 RMA voorziet in een gevangenisstraf van maximaal drie jaar of een geldboete voor iemand die een methode van medisch geassisteerde voortplanting toepast op een draagmoeder of als tussenpersoon bij draagmoederschap optreedt. Dit is een strafrechtelijke bepaling, niet slechts een professionele aanbeveling.
De bepaling moet nauwkeurig worden toegepast. Zij ziet uitdrukkelijk op het toepassen van een voortplantingstechniek bij een draagmoeder en op bemiddeling; daaruit volgt niet automatisch dat iedere wensouder, donor, arts of deelnemer aan een buitenlands programma dezelfde strafrechtelijke aansprakelijkheid heeft. De rol van de betrokkene, de concrete handelingen, territoriale rechtsmacht en andere toepasselijke bepalingen zijn relevant. Vraag vóór het organiseren van een behandeling, het zoeken van een draagmoeder of het overdragen van voortplantingsmateriaal in Zwitserland advies aan een Zwitserse advocaat over de concrete handelingen. Vertrouw niet op een samenvatting van een bemiddelaar of op de bewering dat medische begeleiding het programma rechtmatig maakt.
Wie toegang heeft tot toegestane geassisteerde voortplanting
De toelatingsregels van de RMA gelden voor toegestane behandelingen, niet voor de geschiktheid om draagmoeder te zijn. Artikel 3 vereist dat het welzijn van het kind gewaarborgd is en dat het paar een basis heeft voor een ouder-kindrelatie overeenkomstig de artikelen 252–263 van het Zwitserse Burgerlijk Wetboek. Gezien leeftijd en persoonlijke omstandigheden moet het paar naar verwachting in staat zijn het kind tot de meerderjarigheid te verzorgen en op te voeden.
Artikel 3 stelt geen vaste numerieke leeftijdsgrens; leeftijd wordt samen met persoonlijke omstandigheden en de mogelijkheid om zorg te bieden beoordeeld. Een kliniek mag medische of psychosociale gegevens opvragen, maar haar interne checklist mag niet worden voorgesteld als een algemene wettelijke leeftijdsgrens. Alleen gehuwde paren mogen donorsperma gebruiken. Sinds 1 juli 2022 hebben ook gehuwde vrouwenparen toegang tot spermadonatie; dit legaliseert geen eiceldonatie, embryodonatie of draagmoederschap.
Medische indicaties: onvruchtbaarheid of voorkoming van een ernstige ziekte
Artikel 5 RMA staat technieken van geassisteerde voortplanting alleen toe wanneer het doel is onvruchtbaarheid te verhelpen en andere behandelingen zijn mislukt of geen kans op succes bieden, of wanneer er geen andere manier is om het risico op overdracht van een ernstige ziekte aan het nageslacht te voorkomen. Artikel 119, lid 2, onder c, van de grondwet sluit gebruik uit om bepaalde eigenschappen bij een kind te verkrijgen of onderzoek te doen.
Dit is een wettelijke voorwaarde, geen garantie voor medische geschiktheid of succes. De arts moet de concrete medische feiten beoordelen en de beschikbare opties uitleggen. De wens om een draagmoeder te gebruiken, een voorkeur voor een bepaalde donor of een commercieel aanbod van een kliniek is op zichzelf geen wettelijke indicatie. Ook als aan artikel 5 is voldaan, blijft het afzonderlijke verbod op draagmoederschap gelden.
Schriftelijke toestemming, counseling en bedenktijd
Voordat een toegestane techniek wordt toegepast, moet het paar na voldoende informatie en counseling schriftelijk toestemming geven. Na drie mislukte behandelcycli vereist artikel 5b nieuwe toestemming en een extra bedenktijd. Toestemming is een doorlopende waarborg, geen handtekening die elke door de kliniek voorgestelde procedure toestaat.
Volgens artikel 6 moet de arts uitleg geven over oorzaken van onvruchtbaarheid; de procedure, vooruitzichten en risico’s; het risico van een meerlingzwangerschap; mogelijke lichamelijke en psychische belasting; en juridische en financiële aspecten. Counseling moet ook alternatieve manieren om een gezin te vormen behandelen. Tussen counseling en behandeling moet een passende bedenktijd liggen, doorgaans vier weken; het paar moet erop worden gewezen dat onafhankelijk advies mogelijk is. Psychologische ondersteuning moet vóór, tijdens en na de behandeling worden aangeboden.
Vergunning van de kliniek en medische normen
Artikel 8 RMA vereist een kantonnale vergunning voor artsen die technieken van geassisteerde voortplanting toepassen en voor bepaalde activiteiten rond de bewaring van voortplantingsmateriaal of de levering van donorsperma. Alleen artsen met de vereiste opleiding en ervaring kunnen een vergunning krijgen om deze technieken toe te passen. Zij moeten zorgvuldig handelen, uitgebreide counseling en ondersteuning bieden, beschikken over geschikte laboratoriumapparatuur en voortplantingsmateriaal bewaren volgens de stand van wetenschap en praktijk.
Het FOPH bevestigt dat behandelend artsen een kantonnale vergunning nodig hebben; laboratoria die genetische analyses van voortplantingscellen uitvoeren, hebben een afzonderlijke vergunning nodig op grond van de wet op genetisch onderzoek bij mensen. Controleer de vergunning bij het bevoegde kanton en vertrouw niet alleen op een website, buitenlands accreditatielogo of verwijzing door een agentschap. Een vergunning voor gewone vruchtbaarheidsbehandelingen staat geen draagmoederschap toe.
Eicel- en embryodonatie: nog niet toegestaan
Eiceldonatie en embryodonatie blijven op grond van artikel 4 RMA verboden. Een voorgesteld programma kan een eiceldonor, een embryo dat voor iemand anders is gemaakt, of donorgameten in combinatie met een draagmoeder omvatten; screening en toestemming nemen deze verboden in Zwitserland niet weg.
De status van de wetswijziging moet met de juiste datum worden weergegeven. In 2022 steunde het parlement een voorstel om eiceldonatie te legaliseren. Op 29 januari 2025 stelde de Federale Raad de hoofdlijnen van een herziening vast en stelde voor om eicel- en spermadonatie ook voor ongehuwde paren open te stellen. Het FOPH meldt dat een voorontwerp wordt voorbereid en dat de consultatie gepland staat voor het tweede kwartaal van 2027. Op 22 oktober 2026 is dit nog een wetgevingsproject, geen in werking getreden toestemming. Controleer vóór beroep op een latere wijziging de aangenomen tekst en de datum van inwerkingtreding in officiële bronnen.
Donorsperma: toegang en grenzen van de toegestane route
Donorsperma mag alleen worden gebruikt binnen toegestane geassisteerde voortplanting en uitsluitend door gehuwde paren op grond van artikel 3, lid 3, RMA. Het FOPH bevestigt dat gehuwde vrouwenparen sinds 1 juli 2022 toegang hebben. Breid de huidige regel niet uit tot ongehuwde paren alleen omdat een wetswijziging is voorgesteld.
Donorsperma mag alleen worden geleverd aan iemand die bevoegd is technieken van geassisteerde voortplanting toe te passen. Volgens artikel 18 moet de donor schriftelijk en geïnformeerd instemmen met het toegestane gebruik en schriftelijke informatie krijgen over de rechtspositie, waaronder het recht van het kind om gegevens uit het donorregister op te vragen. Anonieme spermadonatie is binnen het Zwitserse wettelijke stelsel niet toegestaan.
Artikel 22 verbiedt het gebruik van sperma van verschillende donoren in één cyclus en beperkt het gebruik van sperma van één donor tot maximaal acht kinderen. Dit zijn wettelijke grenzen voor toegestane spermadonatie, geen optionele kliniekregels en geen uitzondering op het draagmoederschapsverbod.
Als de kliniek geïmporteerd sperma gebruikt, vraag dan hoe zij eerder gebruik en de grens van acht kinderen controleert en hoe zij de vereiste donorregistratie verkrijgt. Een contract met een buitenlandse spermabank bewijst op zichzelf niet dat aan de wettelijke grens is voldaan.
Medische screening en selectie van donoren
Artikel 19 verplicht tot zorgvuldige medische selectie van donoren, vooral om gezondheidsrisico’s voor de ontvangster zo veel mogelijk uit te sluiten, maar stelt geen uitputtende testlijst of testfrequentie vast. Een in 2024 in opdracht van FOPH uitgevoerde evaluatie meldde dat donoronderzoek, vooral genetische dragerscreening op erfelijke aandoeningen, niet gedetailleerd was geregeld in wetgeving of professionele regels/richtlijnen; centra kunnen daardoor verschillende standaarden hanteren. Omdat dit een bevinding uit 2024 is, controleer latere richtlijnen. Vraag het actuele schriftelijke protocol, de testdata, de aanpak bij positieve uitslagen en het beleid voor dragerscreening op. In zijn gepubliceerde beoordeling van de evaluatie verwelkomde het FOPH verduidelijking van de reikwijdte van genetische tests op het niveau van beroepsregels en gaf het aan dat zo nodig een wettelijke verduidelijking moet worden overwogen. Dit is een beleidsrichting, geen bindend testpanel; controleer of professionele standaarden of toepasselijke regels sindsdien zijn gewijzigd.
De wet maakt onderscheid tussen medische screening en matching van een donor aan een behandeling. Op grond van artikel 22, lid 4, mogen bij de selectie van donorsperma alleen de bloedgroep van de donor en de gelijkenis van diens uiterlijk met de man met wie de afstamming wordt vastgesteld, worden meegewogen. Andere selectiecriteria zijn verboden. Dit geeft geen toestemming om te kiezen op basis van veronderstelde intelligentie, talenten, het geslacht van het kind of andere niet-medische kenmerken.
Een donor mag sperma aan slechts één centrum leveren en moet vóór de donatie uitdrukkelijk op die beperking worden gewezen. Artikel 21 verbiedt betaling voor spermadonatie als zodanig. Ga er niet van uit dat daarmee elke vraag over vergoeding van kosten is opgelost; vraag de exacte rechtsgrond voor een voorgestelde betaling op en laat deze beoordelen.
Gehuwde vrouwenparen kunnen sinds 1 juli 2022 donorsperma gebruiken, maar artikel 22 lid 4 RMA verwijst nog steeds naar gelijkenis met «de man» met wie de afstamming wordt vastgesteld. Een in 2024 in opdracht van FOPH uitgevoerde evaluatie meldde dat de hervorming «huwelijk voor iedereen» de selectiecriteria voor vrouwenparen niet uitdrukkelijk regelde. Volgens interviews achtte ten minste één kantonnale toezichthouder gelijkenis met de vrouwelijke partner toelaatbaar, maar de juridische kwestie bleef onopgelost. Vraag om het actuele schriftelijke standpunt van het toezichthoudende kanton en ga niet uit van een uniforme uitleg. In zijn gepubliceerde beoordeling stelt het FOPH uitdrukkelijk dat deze lacune in de geplande herziening van de Zwitserse Wet op de medisch begeleide voortplanting moet worden gedicht. Dat is een voorgenomen wetgevingsstap, geen reeds geldende regel; vraag tot een eventuele wijziging in werking treedt de toezichthoudende kantonale autoriteit om haar actuele schriftelijke uitleg.
Registratie, verbod op anonimiteit en informatierecht van het kind
Spermadonatie binnen het Zwitserse wettelijke stelsel is traceerbaar. De artikelen 24–26 RMA vereisen betrouwbare registratie, waaronder de identiteit van de donor, de donatiedatum, de resultaten van het medisch onderzoek en gegevens over het uiterlijk, naast relevante behandelingsgegevens. Na de geboorte stuurt de arts de voorgeschreven informatie aan de Federale Dienst voor de Burgerlijke Stand, die de gegevens 80 jaar bewaart.
Volgens artikel 27 kan een kind dat via spermadonatie is verwekt vanaf 18 jaar de persoonsgegevens en informatie over het uiterlijk van de donor opvragen. Alle donorgegevens kunnen ook eerder worden opgevraagd als het kind een gerechtvaardigd belang heeft. De autoriteit informeert de donor vóór bekendmaking indien mogelijk. Als de donor geen contact wil, wordt het kind geïnformeerd over de privacyrechten van de donor, maar het wettelijke recht op de genoemde informatie vanaf 18 jaar blijft bestaan.
Genetische tests, embryoselectie en de grens van twaalf embryo’s
Het Zwitserse recht staat genetische tests en embryoselectie voor onbeperkte persoonlijke voorkeuren niet toe. Artikel 5a RMA staat analyse van genetisch materiaal van voortplantingscellen en selectie in bepaalde omstandigheden toe, bijvoorbeeld om chromosomale eigenschappen op te sporen die de ontwikkeling van een embryo kunnen belemmeren of, wanneer geen alternatief bestaat, overdracht van een ernstige erfelijke ziekte te voorkomen. Voor embryotests ter voorkoming van zo’n ziekte moet aan aanvullende voorwaarden zijn voldaan: er mag geen andere manier zijn om implantatie van een embryo met de aanleg te voorkomen; de ziekte moet waarschijnlijk vóór de leeftijd van 50 jaar optreden; er mag geen doeltreffende of passende behandeling beschikbaar zijn; en het paar moet schriftelijk verklaren het risico niet te aanvaarden. Ook chromosomale eigenschappen die de ontwikkeling kunnen belemmeren, mogen worden opgespoord.
Dit zijn beperkte wettelijke toestemmingen, geen algemeen recht om het geslacht of gewenste eigenschappen te kiezen. Artikel 34 voorziet in strafrechtelijke sancties voor tests en selectie buiten de toegestane doeleinden. Artikel 17 beperkt het aantal embryo’s dat buiten het lichaam wordt ontwikkeld momenteel tot 12 per behandelcyclus, en alleen zoveel als nodig is voor behandeling of toegestane genetische analyse. De regering kan deze grens in een toekomstige herziening opnieuw bekijken, maar een voorstel is nog geen geldend recht.
Als een behandeling genetische analyse van voortplantingscellen of embryo’s omvat, of selectie van donorsperma om overdracht van een ernstige ziekte te voorkomen, vereist artikel 6a vóór de procedure ook niet-sturende deskundige genetische counseling. De arts moet de counseling documenteren; embryo’s voor terugplaatsing worden geselecteerd na een extra counselingsessie.
Bewaring van voortplantingsmateriaal: toestemming en termijnen
Op grond van artikel 15 RMA mogen voortplantingscellen doorgaans met schriftelijke toestemming van de persoon van wie ze afkomstig zijn maximaal vijf jaar worden bewaard; op verzoek kan de termijn met maximaal vijf jaar worden verlengd. Een langere termijn kan worden afgesproken wanneer iemand eigen cellen voor later gebruik bewaart omdat een medische behandeling of activiteit onvruchtbaarheid of schade aan genetisch materiaal kan veroorzaken. Toestemming kan op elk moment schriftelijk worden ingetrokken; de wet voorziet in vernietiging wanneer toestemming wordt ingetrokken of de toegestane termijn verstrijkt.
Volgens artikel 16 mogen bevruchte eicellen en embryo’s in vitro alleen met schriftelijke toestemming van het paar worden bewaard om een latere zwangerschap mogelijk te maken. De termijn is vijf jaar en kan op verzoek van het paar met maximaal vijf jaar worden verlengd. Beide partners kunnen schriftelijk intrekken. Deze regels staan geen bewaring of overdracht voor een verboden draagmoederschapsregeling toe. Laat de bevoegde aanbieder de bewaarpapieren, toestemming, einddatum en wettelijke grondslag bevestigen.
Praktische beslismatrix: wet, kliniekbeleid en vervolgstappen
Gebruik deze tabel wanneer een kliniek, agentschap of donorservice haar voorwaarden uitlegt. Intern beleid kan extra waarborgen toevoegen aan toegestane behandelingen, maar kan een verboden procedure niet legaliseren.
| Vraag | Wat het Zwitserse recht bepaalt | Wat nog moet worden gecontroleerd |
|---|---|---|
| Mag een draagmoeder in Zwitserland worden onderzocht en behandeld? | Draagmoederschap is verboden; artikel 31 ziet op ART bij een draagmoeder en bemiddeling. | Concrete handelingen, rollen en rechtsmacht; vraag vóór handelen Zwitsers juridisch advies. |
| Mag eicel- of embryodonatie worden gebruikt? | Beide zijn op 22 oktober 2026 verboden op grond van artikel 4 RMA. | Of een latere wijziging is aangenomen en in werking is getreden; een voorstel is geen wet. |
| Welke regels gelden voor screening van spermadonoren? | Medische selectie, schriftelijke toestemming, traceerbare registratie en wettelijke grenzen zijn verplicht; een uitputtende testlijst ontbreekt. | Controleer de uitgevoerde tests, actuele normen, vergunning, registratie en juridische grondslag van kosten. |
| Kunnen kliniekregels een uitzondering creëren? | Nee. Intern beleid kan het grondwettelijke en wettelijke verbod niet opzijzetten. | Vraag naar de exacte procedure en wetsbepaling die deze zou toestaan. |
| Hoe wordt donorsperma gekozen voor een gehuwd vrouwenpaar? | Gehuwde vrouwenparen kunnen sinds 1 juli 2022 donorsperma gebruiken, maar artikel 22 lid 4 verwijst nog naar een man; volgens de evaluatie uit 2024 bleef de juridische kwestie open. | Vraag om het actuele schriftelijke standpunt van het toezichthoudende kanton; ga niet uit van uniforme praktijk. |
Vraag vóór een toegestane vruchtbaarheidsbehandeling om: (1) het kanton en nummer van de geldige vergunning; (2) de exacte techniek en wettelijke indicatie; (3) het schriftelijke medische en donor-screeningsprotocol; (4) toestemmings- en counselingdocumenten, inclusief bedenktijd; (5) de registratie en bewaartermijn van donorgegevens; (6) de rechtsgrond en berekening van elke betaling; en (7) de regels voor bewaring en vernietiging van voortplantingsmateriaal.
Als een draagmoeder betrokken is, beschouw een medische controle, toestemming, agentschapsovereenkomst of goedkeuring van een buitenlandse kliniek niet als Zwitserse toestemming. Beoordeel bij behandeling in het buitenland afzonderlijk het recht van het behandelland en de regels over ouderschap, erkenning, nationaliteit en reisdocumenten in de relevante landen van de wensouders.
Conclusie
Voor een in Zwitserland uitgevoerd programma maken een screeningsprotocol, toestemmingsformulier, genetische band of bemiddelingscontract draagmoederschap niet rechtmatig. Toegestane vruchtbaarheidsbehandeling moet afzonderlijk worden beoordeeld: bevestig vóór aanvang de exacte toegestane procedure, de actuele kantonnale vergunning, de vereisten voor toestemming en counseling en de donorregistratie. Vraag bij behandeling in het buitenland afzonderlijk advies over het recht van het bestemmingsland en de afstammings- en reissituatie van de wensouders.
Officiële bronnen en juridische status
- Federal Constitution of the Swiss Confederation, Article 119
- Federal Act on Medically Assisted Reproduction (RMA), official English translation (status 1 September 2017)
- Federal Office of Public Health: Reproductive medicine legislation
- Federal Office of Public Health: Legislative projects regarding reproductive medicine
- Federal Office of Public Health: Sperm donor-conceived children
- Federal Office of Public Health: Actors in reproductive medicine
- Bolliger and Ganzeboom, Summative Evaluation of the Reproductive Medicine Act (FOPH-commissioned; German-language report, 1 July 2024)
- Federal Office of Public Health (FOPH), Reproductive Medicine Act: Evaluation results and next steps (official German-language report; posted online 8 May 2026, report dated December 2024)
De Engelse vertaling van Zwitserse wetgeving is uitsluitend informatief en heeft geen rechtskracht. Controleer voor juridisch werk de authentieke Duitse, Franse of Italiaanse tekst en de wijzigingen die op de relevante datum van kracht waren.
De evaluatie uit 2024 is in opdracht van FOPH uitgevoerd, maar is een extern onderzoek en geen wet of bindend administratief besluit. De bevindingen over donoronderzoek en matching beschrijven de situatie zoals die in 2024 is gerapporteerd; controleer latere juridische of professionele ontwikkelingen voordat u erop vertrouwt.
