Uruguay: Yurt Dışındaki Taşıyıcı Annelik Sonrası Soybağının Tanınması
Çocuk yurt dışında bir taşıyıcı annelik programından sonra doğduysa ve amaçlanan ebeveynler bu ebeveynliği Uruguay’da ileri sürmek istiyorsa, tek bir belgeye dayanan güvenli bir yanıt yoktur. İzlenecek yol, yurt dışında düzenlenen belgeye bağlıdır: kesinleşmiş mahkeme kararı, çekişmesiz yargı kararı, nüfus/doğum kaydı ya da yalnızca taşıyıcı annelik sözleşmesi ve klinik belgeleri. Uruguay hukuku bazı yabancı hukuki ilişkilerin ve kararların tanınmasına imkân verir, ancak şartlar farklıdır. Doğum belgesi, pasaport, genetik bağ veya sözleşme tek başına tüm Uruguay makamlarının amaçlanan ebeveynleri her amaç bakımından yasal ebeveyn olarak kabul edeceğini garanti etmez.
Uruguay hukukunda tanıma çerçevesi
Uruguay’ın 19.920 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk Genel Kanunu’nun 9. maddesi, yabancı devlet hukukuna göre geçerli biçimde kurulmuş bir hukuki ilişkinin, kurulduğu sırada o devletle anlamlı bir bağlantısı bulunması ve Uruguay’ın milletlerarası kamu düzenine aykırı olmaması şartıyla Uruguay’da tanınması gerektiğini düzenler. Bu, maddi bir tanıma kuralıdır; her belgenin incelemesiz kabul edileceğine dair güvence değildir. Hangi hukuki ilişkinin kurulduğu, hangi hukukun uygulandığı, yabancı devletle gerçek bağlantı ve Uruguay’da talep edilen hukuki etki kanıtlanmalıdır. Ayrıca 5. madde, yabancı hukuk hükümleri Uruguay’ın milletlerarası kamu düzeninin temel ilkelerine ağır, somut ve açık biçimde aykırıysa gerekçeli kararla uygulanmamalarına izin verir.
19.920 sayılı Kanun’un 28. maddesi soybağına uygulanacak hukuku belirleyen kanunlar ihtilafı kuralını düzenler. Öncelikle çocuğun doğum anındaki eşlerin ortak aile yerleşim yerinin (domicilio conyugal) bulunduğu devletin hukukuna gönderme yapar; böyle bir aile yerleşim yeri yoksa o tarihte annenin yerleşim yeri hukuku uygulanır. Bu kurallara halel gelmeksizin soybağı, bazı alternatif bağlantı noktalarına göre de belirlenebilir: küçük kişinin mutad meskeninin bulunduğu devletin hukuku, ergin kişinin yerleşim yeri hukuku veya davalının yerleşim yeri hukuku (davalı ölmüşse son yerleşim yeri). Hangi bağlantı noktasının geçerli olduğu talebe ve olayın özelliklerine bağlıdır. Bu kural soybağına uygulanacak hukuku belirler; mevcut bir yabancı mahkeme kararının usulen tanınmasının yerine geçmez.
| Belge | Uruguay’daki temel mesele |
|---|---|
| Yabancı hukuki ilişki | Yabancı hukuki ilişki: Yurt dışında geçerli biçimde kurulmuş soybağının Uruguay’da ileri sürülüp sürülemeyeceği değerlendirilirken 9. madde başlangıç noktasıdır. Yabancı devletle anlamlı bağlantı ve milletlerarası kamu düzenine uygunluk gösterilmeli; yabancı hukuk ve soybağını kuran işlem de kanıtlanmalıdır. |
| Yabancı mahkeme kararı | Yabancı mahkeme kararı: Genel Usul Kanunu’nun 538–540. maddeleri kararın etkileri ile icrasını ayırır. 539. madde; belgenin gerçekliği, tasdik, gerekiyorsa tercüme, milletlerarası yetki, usulüne uygun tebligat, savunma hakkı, kesinleşme ve milletlerarası kamu düzenine uygunluk gibi şartları sayar. 540. madde, kararın emredici veya ispatlayıcı etkilerinin ileri sürülmesini düzenler; mahkûmiyet kararının icrası farklı bir usule tabidir. |
| Yabancı doğum kaydı | Yabancı doğum veya nüfus kaydı: Belge, yurt dışında yapılan kaydın önemli kanıtıdır; ancak mahkeme kararıyla aynı nitelikte değildir. Belgenin Uruguay’da tescil edilip edilemeyeceği, aktarılıp aktarılamayacağı veya belirli bir amaçla soybağını kanıtlamak için kullanılıp kullanılamayacağı, ilgili kayıt ve milletlerarası özel hukuk kurallarına göre yetkili makamdan doğrulanmalıdır. |
| Sözleşme veya klinik dosyası | Taşıyıcı annelik sözleşmesi ve klinik dosyası rızayı, tıbbi süreci, katılımcıları ve yabancı prosedürü gösterebilir. Ancak bunlar kesin bir soybağı kararının yerine otomatik olarak geçmez ve yabancı mahkeme kararının tanınması için gereken şekil şartlarını tek başına karşılamaz. Belgeleri yasal soybağının tek kanıtı olarak değil, destekleyici delil olarak saklayın. |
Uruguay’ın taşıyıcı annelik kuralları ve kamu düzeni
Uruguay’ın taşıyıcı annelik kuralları dar kapsamlıdır. 19.167 sayılı Kanun’un 25–27. maddeleri uyarınca, gamet veya embriyo sağlayan kişi ya da çiftin başka bir kadının çocuğu taşımasını ve çocuğu kendilerine veya üçüncü kişiye teslim etmesini kararlaştırdığı sözleşmeler, ücretli veya ücretsiz olsun, mutlak hükümsüzdür. İstisna, genetik veya sonradan edinilmiş bir hastalık nedeniyle gebeliği sürdüremeyen kadının, ikinci derece kan hısmı ya da gerektiğinde partnerinin aynı derecedeki kan hısmıyla gebelik konusunda anlaşmasıdır. Embriyo, çiftin en az bir gametinden veya yalnız kadının kendi yumurtasından oluşmalıdır. Tedavi ekibi bu durumu teşhis etmeli ve değerlendirilmesi için Yardımcı İnsan Üremesi Onur Komisyonuna bildirmelidir. Anlaşma karşılıksız, tüm taraflarca imzalanmış ve 84/015 sayılı Kararname’nin 28. maddesi uyarınca yazılı olmalıdır. 19.167 sayılı Kanun’un 27. maddesi, bu istisnada soybağını taşıyıcı annelik düzenlemesini talep edip kabul eden kişilere bağlar. 28. madde ise anne yönünden soybağını ayrıca düzenleyerek biyolojik annenin veya somut duruma göre taşıyıcı annenin doğumuna/sezaryenine bağlar; Kararname’nin 29–30. maddeleri iki kuralı tekrarlar. Hükümler birlikte yorumlanmalıdır: yalnızca 27. madde anne yönünden soybağını kesin olarak çözmez. İç hukuk kuralları kamu düzeni incelemesinde önemlidir, ancak yabancı soybağının tanınmasını tek başına belirlemez.
Kamu düzeni meselesi, sonucu baştan belirlediği varsayılmadan somut olarak değerlendirilmelidir. Uruguay’ın taşıyıcı anneliğe ilişkin katı iç hukuk sınırları, yabancı düzenleme Uruguay hukukuna göre geçersiz olacaksa önem taşıyabilir. Bununla birlikte 19.920 sayılı Kanun’un 5 ve 9. maddeleri ile usul kanununun 539. maddesi, taşıyıcı annelik sonrası her yabancı soybağı kararının otomatik olarak reddedileceğini söylemez. İnceleme; yabancı işlemin kendisini, soybağının nasıl kurulduğunu, kaynak devletle bağlantıyı, gebeliği taşıyan kadının ve amaçlanan ebeveynlerin rolünü ve rızasını, ödeme veya baskı bulunup bulunmadığını, çocuğun hak ve menfaatlerinin dikkate alınıp alınmadığını ve Uruguay’da talep edilen kesin hukuki etkiyi belirlemelidir. Yetkili makam kamu düzeni istisnasını somut olaya ve belgeye uygulamalıdır; “taşıyıcı annelik sınırlıdır” demek bu incelemenin yerini tutmaz. Uruguay, 1979 Sözleşmesi’ne ilişkin beyanında milletlerarası kamu düzenini her devletin iç kamu düzeninden ayrıca ele almış ve istisnanın istisnai ve gerekçeli biçimde uygulanması gerektiğini belirtmiştir.
Yabancı belge mahkeme kararıysa
Yabancı belge bir mahkeme kararıysa önce uygulanabilir bir uluslararası sözleşme olup olmadığını belirleyin. Uruguay, 1979 tarihli Yabancı Mahkeme Kararları ve Hakem Kararlarının Ülke Dışında Etkisi Hakkında Amerikalararası Sözleşme’ye taraftır. 1. madde, medeni, ticari veya iş uyuşmazlıklarına ilişkin yargılamalarda verilen kararları kapsar; diğer kategoriler devletlerin beyanlarına bağlıdır ve çekinceler kapsamı daraltabilir. Sözleşme ancak kaynak devlet de bağlıysa, karar sözleşmenin kapsamına giriyorsa ve beyan veya çekinceler olayı dışlamıyorsa uygulanabilir. Uygulanabilir sözleşme yoksa başlangıç noktası Genel Usul Kanunu’nun iç hukuk kurallarıdır. Her ülke ve her karar türü için aynı yolun geçerli olduğu varsayılmamalıdır. Uruguay ayrıca 17.533 sayılı Kanun’la 1984 tarihli Yabancı Mahkeme Kararlarının Ülke Dışında Etkisi İçin Uluslararası Alanda Yetki Hakkında Amerikalararası Sözleşme’yi onaylamıştır; ancak 6. madde, gerçek kişilerin medeni hâlini ve ehliyetini açıkça kapsam dışında bırakır. Bu nedenle soybağı kararında milletlerarası yetki kuralını bu sözleşmenin sağladığı varsayılmamalıdır.
Genel Usul Kanunu’nun 539. maddesine göre yabancı mahkeme kararı için olağan belge dosyası şunları içerir: gerçekliği onaylanmış karar örneği; kabul edilen bir iletim yolu muafiyet sağlamıyorsa Uruguay’da gereken tasdik; gerekiyorsa tercüme; yabancı mahkemenin milletlerarası yetkisini gösteren belgeler; taraflara usulüne uygun tebligat yapıldığını ve savunma imkânı tanındığını gösteren kanıtlar; ve kararın kaynak devlette kesinleştiğine dair belge. Karar ayrıca Uruguay’ın milletlerarası kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır. 540. madde, yalnızca emredici veya ispatlayıcı etkiler ileri sürülüyorsa kararın ve gerekli belgelerin ilgili mahkemeye sunulmasını ve şartların Savcılık dinlenerek incelenmesini öngörür. 542. madde, uygun olduğu ölçüde 539. maddedeki şartları yabancı çekişmesiz yargı işlemlerine de uygular. Ayrı bir resmî yargılama gerekip gerekmediği, talep edilen etkiye ve belge türüne bağlıdır.
Elinizde karar değil doğum belgesi varsa
Doğum belgesi mahkeme kararından ayrı değerlendirilmelidir. Yabancı nüfus idaresinin doğumu kaydettiğini ve belirli kişileri ebeveyn olarak gösterdiğini kanıtlayabilir; ancak resmî kayıt, bu kaydın Uruguay’daki tüm hukuki etkilerini otomatik olarak çözmez. 19.920 sayılı Kanun’un 43. maddesine göre kayıt ve ilan her devletin hukukuna tabidir. Başvurmadan önce Uruguay nüfus idaresine veya avukata talebin kayıt/transkripsiyon, yurt dışında oluşan statünün tanınması, yabancı mahkeme kararına dayanma ya da soybağının yeniden yargısal belirlenmesi olup olmadığını sorun. Özellikle kayıt taşıyıcı annelikten kaynaklanıyorsa veya başka bir kayıtla çelişiyorsa ek belgeler istenebilir. Apostil veya tasdik, belgeyi uygulanabilir kurallara göre doğrular; yasal soybağına kendiliğinden karar vermez.
Sonucu değiştirebilecek olgular
Sonuç, ilk belge paketinde çoğu zaman bulunmayan şu olgulara göre değişebilir: (1) soybağının kesin mahkeme kararı, çekişmesiz yargı işlemi, nüfus kaydı veya özel sözleşmeyle kurulması; (2) yabancı makamın milletlerarası yetkisi ve kararın kesinliği; (3) çocuğun mutad meskeni ile doğum sırasında ebeveynlerin veya annenin yerleşim yeri; (4) yabancı devletin olayla gerçek bağlantısı; (5) taşıyıcı annenin rızası ve hukuki statüsü, kullanılan gametler, ödeme veya baskı; (6) çelişen başka bir kayıt veya karar; ve (7) Uruguay’daki somut amaç, örneğin nüfus kaydı, dava, miras veya başka bir statü meselesi. Bu olgular varsayılmamalı, belgelenmelidir.
Hazırlanacak belgeler
Makamla görüşmeden önce hem yabancı hukuki sonucu hem de bu sonuca götüren süreci açıklayan bir dosya hazırlayın. Duruma göre şunlar gerekebilir: kararın veya hükmün tam onaylı örneği ve kesinlik belgesi; yabancı doğum belgesi ve sonraki değişiklikler; gerekiyorsa apostil veya başka tasdik; başvuruyu alan makamın kabul ettiği İspanyolca tercüme; yabancı yargılamada tebligat ve katılım kanıtları; soybağının nasıl kurulduğunu açıklayan yabancı hukuk veya resmî materyal; taşıyıcı annelik anlaşması ve bilgilendirilmiş rızalar; yalnızca gerekli ve hukuken erişilebilir ölçüde ilgili tıbbi kayıtlar; tarafların yerleşim/ikamet yerini ve çocuğun mutad meskenini gösteren belgeler; ve çelişen kayıt ya da kararlar. Gereksiz hassas tıbbi veya donör bilgisi sunmayın. Hangi asıl belgelerin, onaylı kopyaların ve tercümelerin gerektiğini ve mahremiyet için karartmaya izin verilip verilmediğini önceden sorun.
Pratik işlem sırası
Pratik sıra: (1) Uruguay’da istenen sonucu ve yetkili makamı belirleyin; (2) yabancı belgeyi sınıflandırıp sözleşme uygulanabilirliğini kontrol edin; (3) tam doğrulanmış dosyayı, gerekiyorsa kesinlik ve usul kanıtlarını alın; (4) olguları 9. maddeye ve soybağı yeniden belirlenecekse 19.920 sayılı Kanun’un 28. maddesine uygulayın; (5) milletlerarası yetki ve kamu düzeni dâhil Genel Usul Kanunu’nun 538–542. maddelerini inceleyin; (6) gerekli İspanyolca tercümeyi yaptırıp kabul edilen tasdik yöntemini doğrulayın; (7) talep edilen hukuki etkiyi, dayanak hükmü, kaynak devletle bağlantıyı ve her şartın kanıtını açıklayan odaklı bir başvuru sunun. Başvuru ve mahkeme/nüfus idaresi cevaplarının kopyalarını saklayın. Bu bir hazırlık listesidir; belirli bir usulün kabul edileceğini garanti etmez.
Tanıma sorgulanır veya reddedilirse
Makam tanımayı sorgular veya reddederse eksik belgeyi, hukuki şartı ya da kamu düzeni itirazını açıkça belirten yazılı karar isteyin. Başvuru makbuzunu, tam dosyayı, yazışmaları, süreleri ve tebligat kanıtlarını saklayın. Yanıt; giderilebilir şekil eksikliğine, milletlerarası yetki veya kesinlik tartışmasına, delil eksikliğine, çelişen nüfus kayıtlarına ya da esaslı kamu düzeni itirazına bağlıdır. Tercüme veya tasdik eksikliğini gidermek, yabancı soybağının hukuki etkisini dava yoluyla tartışmaktan farklıdır. Yetkili merci ve mevcut inceleme yolları için Uruguay’da yetkili bir avukattan gecikmeden yardım alın; karar ve uygulanacak kurallar incelenmeden idari yeniden inceleme veya belirli bir temyiz yolunun bulunduğunu varsaymayın.
Belge türü neden önemlidir
Örneğin, ilgili taraflara tebligat yapılan çekişmeli bir yargılama sonunda verilmiş ve kesinliği açıkça belgelenmiş yabancı mahkeme kararı, yalnızca özel bir taşıyıcı annelik sözleşmesine dayanılarak düzenlenmiş doğum belgesinden farklı bir tanıma sorunu doğurur. Çekişmesiz yargı işlemi de 542. madde uyarınca incelenebilir. Her durumda belgenin gerçekliği ve usule uygunluk gereklidir, ancak kamu düzeni meselesini tek başına çözmez. Tersine, anlaşmanın Uruguay’daki iç hukuk istisnasına girmemesi de bireysel inceleme olmaksızın her yabancı statü bakımından sonucu belirlemez. Makam, hukuki belgeyi ve talep edilen kesin etkiyi dikkate almalıdır.
Önerilen sonraki adım
En güvenli sonraki adım, Uruguay’da yabancı soybağına dayanmadan önce her belgenin ayrı ayrı incelenmesidir. Avukattan yazılı olarak şu soruları yanıtlamasını isteyin: yurt dışında hangi hukuki statü kuruldu; Uruguay’da hangi tanıma veya kayıt yolu uygulanır; bir sözleşme kaynak devleti ve belgeyi kapsar mı; hangi kanıtlar eksik; 19.920 sayılı Kanun’un 9 ve 28. maddeleri Genel Usul Kanunu’nun 538–542. maddeleriyle nasıl etkileşir; somut olgularda hangi kamu düzeni veya çocuk hakları meseleleri vardır? Birden fazla çocuk veya amaçlanan ebeveyn, donör, devam eden hukuki rolü olan taşıyıcı anne ya da çelişen kararlar varsa her kişi ve hukuki etki ayrı incelenmelidir. Soybağının tanınması, vatandaşlık, pasaport hakkı ve seyahat izni farklı sonuçlardır.
Mevcut bilgilerin sınırları ve gerekli inceleme
Resmî mevzuat milletlerarası özel hukukun genel kuralını, yabancı mahkeme kararlarına ilişkin usul şartlarını ve Uruguay’ın iç taşıyıcı annelik rejimini ortaya koyar. Özellikle taşıyıcı annelik programından sonra yabancı soybağının tanınmasını doğrudan ve kesin olarak çözen yayımlanmış bir Uruguay kararı bilinmemektedir; bu, böyle bir kararın hiç bulunmadığının kanıtı değildir. Bu bilgiler gerçek bir olayda kullanılmadan önce Uruguaylı bir avukat güncel mahkeme ve nüfus idaresi uygulamasını, ilgili kaynak devlet bakımından antlaşmanın durumunu ve uygulanabilirliğini ve somut belge için doğru yolu doğrulamalıdır.
Resmî kaynaklar
Antlaşmanın uygulanabilirliği somut kaynak devlet ve belge için doğrulanmalıdır.
- UY-LP-19920 — Ley N.º 19.920 — Ley General de Derecho Internacional Privado (texto oficial actualizado)
- UY-L19167 — Ley N.º 19.167 — Regulación de las técnicas de reproducción humana asistida (texto oficial actualizado)
- UY-CGP-538 — Código General del Proceso — artículo 538: efectos de sentencias extranjeras
- UY-CGP-539 — Código General del Proceso — artículo 539: requisitos de eficacia de sentencias extranjeras
- UY-CGP-540 — Código General del Proceso — artículo 540: efectos imperativos y probatorios
- UY-CGP-542 — Código General del Proceso — artículo 542: actos extranjeros de jurisdicción voluntaria
- OAS-B41-TEXT — OAS — Inter-American Convention on Extraterritorial Validity of Foreign Judgments and Arbitral Awards (full text)
- OAS-B41-URUGUAY — OAS — Official treaty status / Uruguay ratification record for Convention B-41
- UY-L17533-B50 — Ley N.º 17.533 — Convención Interamericana sobre Competencia en la Esfera Internacional para la Eficacia Extraterritorial de las Sentencias Extranjeras
- OAS-B50-TEXT — OAS — 1984 Inter-American Convention on Jurisdiction in the International Sphere for the Extraterritorial Validity of Foreign Judgments (full text)
- OAS-B50-URUGUAY — OAS — Official Uruguay treaty-status record for Convention B-50
- UY-D84-2015 — Decreto N.º 84/015 — Official updated implementing regulation of Law No. 19,167, Articles 28–30 (written agreement and filiation)
