İsveç · Vatandaşlık, pasaport ve yurtdışına çıkış

Pencere yanında koyu evrak dosyası, boş belgeler ve seyahat güzergâhı bulunan planlama masası.
Editoryal görsel; gerçek bir makam veya kişisel belge gösterilmemektedir.

İsveç: Taşıyıcı annelik sonrası vatandaşlık, pasaport ve çıkış

Kısa cevap: birbirinden ayrı üç hukuki kontrol

Bir çocuk taşıyıcı annelik düzenlemesi sonucunda yurt dışında doğmuşsa ve aile İsveç’e seyahat etmeyi planlıyorsa vatandaşlık, pasaport ve doğum ülkesinden çıkış izni ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Farklı kurallar uygulanır ve farklı makamlar yetkili olabilir. İsveç ile bağlantı, İsveç vatandaşlığına giden bir yol sağlayabilir; ancak belirleyici olan, çocuk ile İsveç vatandaşı arasındaki hukuken önemli ilişkinin İsveç hukuku bakımından kanıtlanmasıdır.

Güvenli sıra şöyledir: çocuğun hukuki soybağını ve kimliğini belirleyin; vatandaşlığın değerlendirilmesi ve seyahat belgesi düzenlenmesi için gereken kanıtları İsveç temsilciliğine sorun; ayrıca doğum ülkesinin çıkış kurallarını ve tüm transit ülkelerin giriş şartlarını doğrulayın. Bu metin yalnızca İsveç tarafını açıklar. Doğum ülkesi belirtilmediği için orada hangi çıkış izni, pasaport veya muvafakatin gerektiği söylenemez.

Üç kararı birbirinden ayırın

Her makam yalnızca kendi yetki alanındaki soruya cevap vermelidir. Doğum belgesi, yabancı mahkeme kararı, İsveç pasaportu, vize ve yerel çıkış izni farklı işlevlere sahiptir. Bir belge birden fazla başvuruda kullanılabilir, ancak tüm meseleleri çözdüğü varsayılmamalıdır.

Soru Neyi belirler? Tek başına neyi belirlemez?
İsveç vatandaşlığı Çocuğun İsveç hukukuna göre İsveç vatandaşlığını kazanıp kazanmadığını. Kimliği, makamlar nezdindeki soybağını veya başka bir ülkeden çıkış iznini otomatik olarak kanıtlamaz.
Seyahat belgesi Planlanan yolculuk için pasaport veya kabul edilen başka bir belgenin düzenlenip düzenlenmediğini. Pasaport bütün soybağı veya velayet sorunlarını çözmez; giriş ya da transit geçişi garanti etmez.
Çıkış, giriş ve transit Çocuğun doğum ülkesinden yasal olarak çıkıp İsveç’e girebilmesini ve transit ülkelerden geçebilmesini. Bir makamın kararı, diğer ülkelerin veya taşıyıcının kontrollerinin yerini tutmaz.

Çocuk ne zaman İsveç vatandaşlığını kazanır?

İsveç Vatandaşlık Kanunu’nun (2001:82) 2. maddesine göre, 1 Nisan 2015 tarihinde veya sonrasında doğan çocuk, doğum anında ebeveynlerinden biri İsveç vatandaşıysa ya da vefat etmiş ebeveyni öldüğü sırada İsveç vatandaşıysa doğumla İsveç vatandaşlığını kazanır. Genel kural, doğum ülkesinden ve ebeveynlerin evli olup olmamasından bağımsızdır.

Vatandaşlık, takdire bağlı bir vatandaşlığa kabul başvurusuyla değil, kanun gereği otomatik kazanılır. Bununla birlikte İsveç makamlarının pasaport düzenleyebilmesi veya vatandaşlığı kayda geçirebilmesi için çocuğun kimliği ve İsveç vatandaşıyla hukuken ilgili bağlantısı kanıtlanmalıdır. 1 Nisan 2015’ten önce doğan çocuklar bakımından önceki kurallar uygulanabilir; bu nedenle doğum tarihi kontrol edilmelidir.

Taşıyıcı annelik dosyasında “ebeveyn” kavramı belirleyicidir: vatandaşlık kuralı, İsveç hukukunun kimi ebeveyn olarak tanıdığını kendiliğinden belirlemez. Bu konu önce çözülmeli veya yeterli belgelerle desteklenmelidir.

Taşıyıcı annelik soybağı değerlendirmesini neden değiştirir?

İsveç’in idari rehberliğine göre, başlangıç noktası olarak çocuğu doğuran kişi İsveç hukukunda çocuğun hukuki annesi kabul edilir; bağışlanmış üreme hücreleri veya taşıyıcı annelik kullanılmış olması bunu tek başına değiştirmez. Taşıyıcı annelik sözleşmesi, İsveç hukuku bakımından hukuki ebeveynliği veya velayeti tek başına amaçlanan ebeveynlere devretmez.

Amaçlanan ebeveyni gösteren yabancı doğum belgesi önemli bir delildir; ancak tek başına İsveç makamlarını bu kişiyi hukuken ebeveyn saymaya mecbur bırakmaz. Tanıma kuralları, çözümlenecek hukuki meseleye göre değişir. Yabancı babalık kararları ile babalık tanımaları farklı kanuni ölçütlere tabidir. Yabancı bir babalık kararının kural olarak kesinleşmiş olması ve davanın yabancı devletle yeterli bağlantısının bulunması gerekir; ağır usul eksiklikleri veya çakışan/devam eden yargılamalar ya da kararlar nedeniyle tanıma reddedilebilir. Yabancı babalık tanıması ayrı değerlendirilir: çocuğun veya tanımayı yapan kişinin ikamet ettiği ya da bunlardan birinin vatandaşı olduğu devlet hukukuna göre geçerliyse tanınabilir. Tanımanın yapıldığı devletin şekil şartlarına uyması da şeklen geçerli sayılmasını sağlayabilir; ancak çakışan yargılamalar veya açıkça gerçeğe aykırı bir tanıma gibi kanuni ret sebepleri yine uygulanır. İsveç’in 1985:367 sayılı Kanunu’nun 7–9. maddeleri, doğum yapan kadınla evli olan veya birlikte yaşayan ya da geçmişte bu ilişkilerden birini yaşamış bir kadının ebeveynliğine ilişkin bazı yabancı karar ve tanımaları da düzenler. Bu hükümler her amaçlanan anne için genel bir kanuni tanıma yolu oluşturmaz. MFoF, bu kanuni kategorilerin dışında kalan amaçlanan annenin anneliğini belirleyen yabancı kararların tanınması için genel bir kanuni çerçeve bulunmadığını, ancak İsveç mahkemelerinin somut olaylara özgü dar istisnalar kabul ettiğini belirtir. Yabancı velayet kararlarının ayrıca tanınma dayanağı bulunmalıdır. İsveçli amaçlanan ebeveyn doğum yapan kişi değilse, vatandaşlık veya pasaport başvurusunda bu ilişkiye dayanmadan önce yetkili makama ve İsveç aile hukuku uzmanına ilişkinin hangi yolla kurulabileceğini veya tanınabileceğini sorun.

İsveçli amaçlanan ebeveyn genetik babaysa

Sık görülen bir durumda amaçlanan baba İsveç vatandaşı ve çocukla genetik olarak bağlantılıdır; doğum yapan kadın ise İsveç vatandaşı değildir. DNA testi, klinik kayıtları veya taşıyıcı annelik sözleşmesinin tek başına İsveç pasaportu için yeterli olduğu varsayılmamalıdır. İsveç rehberliği, çocuğun babasının vatandaşlığından yararlanabilmesi için babalığın hukuken belirlenmesi gerektiğini belirtir.

Olayın koşullarına göre babalık İsveç'teki bir usulle veya İsveç'te hukuken geçerli olan yabancı bir tanıma ya da mahkeme kararıyla kurulabilir. Uluslararası durumlarda ebeveynlik hakkındaki İsveç Kanunu (1985:367) uyarınca, yabancı babalık kararının kural olarak kesinleşmiş olması ve davanın yabancı devletle yeterli bağlantısının bulunması gerekir. Ağır usul eksiklikleri veya çelişen ya da devam eden yargılamalar/kararlar gibi kanuni nedenlerle tanıma reddedilebilir. Belge gerçekten babalığı tespit etmelidir; doğum belgesi veya başka bir mesele hakkındaki karar yeterli olmayabilir. Kayıt veya pasaport işlemlerini yürüten İsveç makamına hangi belgeyi ve usulü kabul ettiğini sorun.

Doğum yapan kadın çocuk doğduğunda evliyse uygulanacak hukuk, eşini hukuki baba sayan bir karine öngörebilir. Böyle bir karine varsa amaçlanan babanın hukuki baba olarak tanınmasından önce bunun kaldırılması gerekebilir. DNA biyolojik bağı gösterebilir, ancak her zaman gerekli resmî hukuki işlemin yerini tutmaz. Yetkili makamdan uygulanacak usulü ve kanıtları öğrenin.

Başvurmadan önce kanıt dosyasını hazırlayın

Her ülke ve taşıyıcı annelik dosyası için geçerli tek bir belge listesi yoktur. Çocuğun tam doğum belgesi veya eşdeğer nüfus kaydı, varsa hastane doğum kaydı ve yetişkinlerin kimlik belgeleriyle başlayın. Taşıyıcı annelik sözleşmesini arka plan belgesi olarak ekleyin; İsveç hukukunda soybağı veya velayetin devredildiğinin kanıtı olarak görmeyin.

Soybağı mahkeme kararıyla belirlenmiş veya tanınmışsa kararın tam metnini ya da resmî tanımayı ve gerekiyorsa kesinleşme kanıtını alın. Doğum yapan kadın evliyse medeni durum belgelerini ve babalık karinesini çözen kararları toplayın. Çocuğu kimin temsil edebileceğini veya pasaport başvurusu yapabileceğini etkileyen velayet kararlarını ve muvafakatleri de ekleyin.

İsveç temsilciliğine ve doğum ülkesindeki makamlara hangi asılların, onaylı kopyaların, tercümelerin, apostillerin veya tasdiklerin gerektiğini sorun. Şekil şartları belgeye ve kullanım amacına bağlıdır; her belgenin her durumda apostil gerektirdiğini varsaymayın. Sunulan belgelerin kopyalarını ve yazılı talimatları saklayın.

İsveç pasaportu ve koordinasyon numarası başvurusu

Pasaport işlemlerini yürüten en yakın İsveç büyükelçiliği veya başkonsolosluğuyla iletişime geçin, taşıyıcı annelik durumunu açıklayın ve seyahat rezervasyonu yapmadan önce güncel belge listesini isteyin. Temsilcilik çocuğun kimliğini ve İsveç vatandaşlığını değerlendirebilmelidir; soybağı karmaşıksa ek kanıt isteyebilir.

Yurt dışında doğan çocuk genellikle doğumda İsveç nüfus kayıtlarına alınmaz ve bu nedenle otomatik olarak İsveç kişisel kimlik numarası edinmez. Pasaport başvurusu kapsamında temsilcilik çocuk için koordinasyon numarası talep edebilir. Özel kişiler bu numarayı genellikle pasaport sürecinden ayrı olarak çocuk adına isteyemez.

Kimlik, çocuğun adı, doğum tarihi ve yeri ile vatandaşlık gibi bilgileri kapsar. MFoF, İsveç vatandaşıyla ilişkinin İsveç’te tanınabilecek bir mahkeme kararı veya kararla hukuken belirlenmesi gerektiğini belirtir. Randevuya çocuğun gelip gelmeyeceğini, kimin eşlik edeceğini ve hangi velayet sahibinin imzalaması gerektiğini sorun.

Çocuğun pasaportuna kim muvafakat etmelidir?

İsveç Pasaport Kanunu'nun 7. maddesine göre, 18 yaşından küçük bir çocuk için pasaport başvurusu, istisnai nedenler yine de pasaport verilmesini haklı kılmıyorsa, yasal vasinin rızası bulunmadığında kural olarak reddedilir. İsveç Polisi, İsveç'te yapılan başvurularda tüm yasal vasilerin yazılı rızasının gerektiğini belirtir. Yurt dışından yapılacak başvurunun usulünü İsveç temsilciliğinden doğrulayın.

Taşıyıcı annelik dosyasında, doğum yapan kadın geçerli bir karar veya sonraki işlem bu durumu değiştirmedikçe hukuki ebeveyn ve velayet sahibi olarak kalabilir. Bu nedenle yabancı doğum belgesinde amaçlanan ebeveynler yazsa bile onun imzası veya muvafakati gerekebilir. Yabancı velayet kararının İsveç’te hukuken geçerli olup olmadığını kontrol edin.

11. madde, doğrudan İsveç'e seyahat için pasaport verilmesine ilişkin ayrı bir yol öngörür. 18 yaşından küçük çocuklarda rıza genel kuraldır; ancak çocuğun sağlığına veya gelişimine zarar gelme riski varsa ya da başka özel nedenler bulunuyorsa pasaport rıza olmadan da verilebilir. Pasaport makamı kanuni koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini somut olay üzerinden değerlendirmelidir; bu, otomatik seyahat izni değildir. Aciliyeti açıklayın, destekleyici belgeleri sunun ve 11. maddenin olaya uygulanıp uygulanamayacağını temsilcilikten yazılı olarak sorun.

Rıza alınamıyorsa ve 11. maddenin uygulanıp uygulanmayacağı açık değilse, pasaport makamından izlenecek usulü ve gerekli delilleri yazılı olarak sorun. Başvuruda hiçbir yasal vasiyi gizlemeyin veya dışarıda bırakmayın. Pasaport verilmesi ve velayet uyuşmazlığı ayrı süreçler gerektirebilir.

Geçici İsveç pasaportu tüm seyahat sorunlarını çözmez

MFoF'ye göre İsveç'in yurt dışı temsilcilikleri, belirli koşullarda yurt dışında taşıyıcı annelik yoluyla doğan çocuklara pasaport verebilir; genellikle yalnızca İsveç'e seyahat için geçici pasaport düzenlenir. Pasaport Kanunu'nun 11. maddesi, belirli koşullarda İsveç'e doğrudan seyahat için pasaportu düzenler. Rezervasyon yapmadan önce temsilciliğe hangi belge türünün verilebileceğini sorun ve izin verilen güzergâhı ve geçerliliği doğrulayın.

Geçici pasaport, düzenleyen makamın belirttiği amaç ve güzergâhla sınırlıdır. Diğer pasaportların, vizelerin veya çıkış izinlerinin yerine otomatik olarak geçmez. İade edilemeyen bilet almadan önce doğum ülkesinin, her transit ülkenin ve taşıyıcının bu belgeyi kabul ettiğini doğrulayın.

Doğum ülkesinden çıkış izni ayrı bir hukuki meseledir

İsveç vatandaşlık ve pasaport hukuku başka bir ülkenin çıkış kurallarını belirlemez. Doğum ülkesi yerel doğum kaydı, yerel pasaport veya seyahat belgesi, göçmenlik işlemleri, mahkeme kararı, doğum yapan kadının veya velayet sahibinin muvafakati ya da çocuğun amaçlanan ebeveynlerle seyahatine özel izin isteyebilir. Kesin gereklilikler o ülkenin hukukuna ve çocuğun oradaki statüsüne bağlıdır.

Yerel aile hukuku avukatından veya nüfus, göç ve sınır makamlarından kimin ebeveyn ve velayet sahibi sayıldığını, hangi belgenin çıkışa izin verdiğini, mahkeme kararı ya da muvafakat gerekip gerekmediğini ve yerel vatandaşlık veya ikamet kaydının tamamlanıp tamamlanmayacağını yazılı olarak doğrulamasını isteyin. Her transit ülkeyi ayrıca kontrol edin.

Havayolunun belge kontrolü operasyoneldir; yasal çıkış veya giriş izninin yerini tutmaz. Taşıyıcı ek soybağı veya muvafakat kanıtı isteyebilir ve güzergâh değişikliği başka ülke kurallarını devreye sokabilir. Yazılı yanıtları saklayın ve rota, belge veya hukuk değişirse yeniden doğrulayın.

Seyahat için İsveç vatandaşlığı henüz belirlenmemişse

Vatandaşlık konusunda belirsizlik varsa önce İsveç temsilciliğine veya Göç İdaresine vatandaşlığın otomatik kazanılıp kazanılmadığının nasıl belirleneceğini sorun; amaçlanan ebeveynin pasaportuna veya sözleşmeye güvenmeyin. Çocuk İsveç vatandaşı değilse kendi geçerli seyahat belgesine ve vatandaşlığı ile koşullarına bağlı olarak oturma iznine veya başka bir giriş iznine ihtiyaç duyabilir. Oturma izni süreci, İsveç vatandaşlığının kanıtlanmasının yerine geçmez. MFoF’ye göre İsveç oturma izni isteyen çocuğun genellikle pasaportu olmalı ve yasal istisnalar saklı kalmak üzere başvuru normalde ülkeye girişten önce onaylanmalıdır.

Başvuruyu kimin yapabileceği veya onaylayabileceği de soybağı ve velayete bağlıdır. Doğum yapan kadın tek velayet sahibiyse başvuruyu onun sunması veya muvafakat etmesi gerekebilir. Babalığın ne İsveç’te ne de yurt dışında belirlenebildiği ve çocuğun menşe ülkesinde hukuken tanınan bir ebeveyn bulunmadığı sınırlı bir göç hukuku durumunda, Göç İdaresi genetik bağı olası gösteren yazılı kanıtları değerlendirebilir ve DNA analizi önerebilir. Oturma izni amacıyla yapılan bu değerlendirme, vatandaşlık veya başka amaçlar bakımından tek başına hukuki babalık kurmaz. İdare hukuki dayanağı değerlendirir; İsveçli amaçlanan ebeveynin statüsü tek başına izin garantisi değildir. Seyahatten önce temsilciliğe başvurulacak yolu sorun.

Seyahati rezerve etmeden önce izlenecek sıra

  1. Doğum ülkesini, çocuğun mevcut yerini, varış ülkesini ve tüm transit ülkeleri belirleyin. Yerel çıkış ve varış ülkesinin giriş kurallarını alın.
  2. Tam doğum belgesini ve soybağı, babalık, medeni durum ve velayete ilişkin tüm kararları toplayın. Yabancı kararların kesinleştiğini ve İsveç’te tanınabilir olduğunu kontrol edin.
  3. İsveç bağlantısı amaçlanan babaya dayanıyorsa babalığı hukuken gerekli usulle belirleyin; yalnızca genetiğe veya sözleşmeye güvenmeyin.
  4. Seyahat taahhüdüne girmeden İsveç büyükelçiliği veya konsolosluğuyla görüşün. Taşıyıcı anneliği açıklayın ve pasaport, kimlik, vatandaşlık ve velayet muvafakati şartlarını yazılı olarak isteyin.
  5. Asılları, onaylı kopyaları ve gerekli tercüme veya tasdikleri hazırlayın. Randevuya kimin katılacağını ve çocuk adına kimin imzalayacağını sorun.
  6. Çocuğun seyahat belgesini ve gerekiyorsa koordinasyon numarası, vize veya oturma iznini alın. Doğum ülkesinin, transit ülkelerin ve taşıyıcının belgeyi kabul ettiğini doğrulayın.
  7. Yetkili makamlar çocuğun yasal çıkışını ve girişini doğruladıktan sonra güzergâhı kesinleştirin. Asılları ve eksiksiz kopya setini yanınızda bulundurun.

Vatandaşlık veya pasaport gecikirse ya da reddedilirse

Yazılı karar veya eksik belgelerin açık bir listesini isteyin. Sorunun vatandaşlık, kimlik, soybağının tanınması, velayet veya muvafakat, pasaportun kendisi ya da doğum ülkesinden çıkış izniyle ilgili olup olmadığını belirleyin. Bunlar farklı meselelerdir; birinin düzeltilmesi diğerlerini çözmeyebilir.

Otomatik kazanılmış veya kaybedilmiş vatandaşlık konusunda belirsizlik varsa velayet sahibi, Vatandaşlık Kanunu’nun 21. maddesi uyarınca İsveç Göç İdaresinden vatandaşlık tespiti isteyebilir. MFoF ayrıca İsveç Vergi Dairesinin çocuğu İsveç vatandaşı olarak kaydetmeme kararına itiraz edilebileceğini belirtir. Somut karardaki süre ve talimatlara uyun; diğer ret kararlarının başvuru yolları farklı olabilir.

Pasaport reddedilirse hukuki gerekçeleri ve itiraz talimatlarını isteyin. Yabancı soybağı kararı tanınmıyorsa hangi tanıma koşulunun eksik olduğunu ve ek kanıt veya İsveç’te bir işlem gerekip gerekmediğini sorun. Seyahat aciliyeti belge düzenleneceği garantisini vermez.

Sonuç ve bu rehberin sınırları

Somut güzergâh için çocuğun yasal ebeveyn ve vasi statüsü, İsveç vatandaşlığı veya alternatif giriş dayanağı, kabul edilen seyahat belgesi, doğum ülkesinden çıkış kuralları ile transit ve varış ülkelerinin şartları doğrulanmadan seyahati rezerve etmeyin. Amaçlanan ebeveynin İsveç vatandaşlığı tek başına pasaport verilmesini garanti etmez; çözülmemiş soybağı veya velayet meseleleri ayrı bir işlem gerektirebilir.

Belirtilmeyen doğum ülkesinin hukukunu belirlemez, belirli bir yabancı kararın geçerliliğini doğrulamaz ve pasaport verilmesini garanti etmez. Somut olaya ilişkin talimatları İsveç temsilciliğinden ve doğum, transit ve varış ülkelerinin yetkili makamlarından alın.

Resmî kaynaklar ve rehberler

Hukukçularımızın uygulamasından

İsveçli babaya babalık tanıması yetti

İsveçli babanın elinde çocuğun doğum ülkesinden resmî babalık tanıması vardı, mahkeme kararı yoktu. Aile hâkimsiz pasaport alamayacağını düşünüp orada dava açmaya hazırlanıyordu. Hukukçumuz belgeyi inceledi: bu babalık tanımasıydı ve İsveç yasası onun için ayrı şartlar koyar. Tanıma, çocuk veya babanın yaşadığı ya da vatandaşı olduğu ülkenin hukukunda geçerliyse ve ret nedeni yoksa kabul edilebilir.

Şartlar belgelerle doğrulandı, babalık kabul edildi. Sonra çocuğun vatandaşlığı incelenip pasaporta başvuruldu. Pasaport verildi; yurt dışında ek dava gerekmedi. Hukukçumuz doğum ülkesinden çıkış koşullarını verilen belgeye göre ayrıca kontrol etti.

Müvekkilin gizliliğini korumak için bazı ayrıntılar değiştirilmiştir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar