İsveç · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Sakin bir hukuk çalışma odasında masaya yerleştirilmiş sınır ötesi ebeveynlik belgelerini gösteren editoryal illüstrasyon.

İsveç: yurt dışındaki taşıyıcı annelikten sonra ebeveynliğin tanınması

Kısa yanıt

İsveç: yurt dışındaki taşıyıcı annelik düzenlemesinden sonra ebeveynliğin tanınması. Pratik soru, doğum ülkesinin amaçlanan ebeveyni bir belgede gösterip göstermediğinden ibaret değildir. İsveç hukukunun, belirli çocuk ve ebeveyn bakımından bu yabancı hukuki statüye hangi usulle etki tanıyacağı belirlenmelidir. Belgenin türü, kararın kesinleşip kesinleşmediği, ebeveynin çocuk ve doğumu gerçekleştiren kişiyle ilişkisi, çocuğun fiilî aile hayatı ve kanuni bir yolun ya da dar kapsamlı bir yargısal istisnanın bulunması önemlidir. Tanıma otomatik değildir.

İsveç hukukundaki başlangıç noktası

İsveç iç hukukundaki genel kurala göre çocuğu doğuran kadın hukuki anne sayılır; Ebeveynlik Kanunu’nun (Föräldrabalk) 1. bölüm 7. maddesi, yumurta başka bir kadından alınmış olsa da uygulanır. Doğumu gerçekleştiren kişinin hukuki cinsiyetinin farklı olduğu durumlar için ayrı hükümler vardır. Yüksek Mahkeme 2019'da durumu şöyle açıklamıştır: taşıyıcı annelik kendi başına açıkça yasaklanmamıştı, ancak İsveç sağlık sisteminde sunulmuyordu. Bu kurallar önemlidir, ancak uluslararası ebeveynlik uyuşmazlıklarının tümünü tek başına çözmez. Yabancı devlet kendi hukukuna göre mahkeme kararı vermiş veya amaçlanan ebeveynleri doğum belgesine kaydetmiş olabilir; İsveç her iki belgeye aynı hukuki sonucu vermek zorunda değildir. Yabancı belge delil niteliğindedir, fakat her zaman kesinleşmiş mahkeme kararıyla eşdeğer değildir. Ebeveynliğe ilişkin İsveç kararı da velayet, ebeveyn sorumluluğu, vatandaşlık, pasaport, ikamet hakkı veya sınır geçişini kendiliğinden çözmez. Usul seçilmeden önce bu konular ayrı ayrı belirlenmelidir.

Kanuni tanıma yolları

İsveç hukukunda bazı yabancı ebeveynlik kararları için kanuni kurallar vardır. Uluslararası Durumlarda Ebeveynlik Hakkında 1985:367 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre, babalığı veya çocuğun annesiyle evli olmuş ya da birlikte yaşamış bir kadının ebeveynliğini kuran veya kaldıran kesinleşmiş yabancı mahkeme kararı, yabancı yargılamanın taraflardan birinin ikametgâhı, vatandaşlığı veya başka bir bağlantısı bakımından makul bir temele dayanması hâlinde İsveç’te geçerli olabilir. Kanun; tebligat veya davaya katılma olanağındaki ciddi eksiklikler, ilgili önceki kararlarla çelişki ve bazı devam eden yargılamalar dâhil belirli durumlarda tanımayı dışlar. 8. madde, babalık veya kapsamına giren ebeveynliğin yabancı ülkede tanınmasını ayrı olarak düzenler ve kendi bağlantı ile istisna kurallarını içerir; 12. madde kamu düzeni güvencesi getirir. Bu hükümler birlikte ve ilgili ebeveyn ile belgeye göre uygulanmalıdır. Her yabancı taşıyıcı annelik kararının tanınmasını garanti etmezler. Amaçlanan anne doğumu gerçekleştirmemişse ve kanunda tanımlanan kategoriye girmiyorsa farklı bir inceleme gerekebilir. 9. madde, yalnızca 7. madde kapsamındaki bir kararın İsveç’te geçerli olup olmadığının, Hükümetin belirlediği ilk derece mahkemesinde incelenmesine yönelik bir usul öngörür; her yabancı taşıyıcı annelik kararı için genel bir başvuru yolu değildir. Danimarka, Finlandiya, İzlanda ve Norveç bakımından 7–10a maddeleri ile 12. maddenin ikinci fıkrası yerine ayrı bir İskandinav düzenlemesi uygulanır; bu dosyalar ayrıca değerlendirilmelidir. 9. madde uyarınca karar verilmesini, yabancı yargılamanın tarafı olan ve hakkı etkilenen kişi talep edebilir; konu başka bir İsveç makamı önüne gelirse o makam da mahkemeden karar isteyebilir.

Yüksek Mahkemenin istisnai kararları

Yüksek Mahkemenin iki emsal kararı, olağan kanuni tanımanın dışında istisnai durumlarda dar bir yol açmaktadır. Mahkeme, İsveç hukukunda bu tür yabancı annelik kararlarını tanımaya ilişkin genel bir kanuni dayanak bulunmasa da, yabancı ebeveynlik kararının tanınmasının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesi kapsamındaki özel hayata ve hukuki kimliğe saygı hakkını korumak ve çocuğun üstün yararını gözetmek için gerekli olabileceğini belirtmiştir. Bu, yurt dışında taşıyıcı anneliğin onaylandığı veya her yabancı kararın üstün tutulacağı anlamına gelmez. Mahkeme, çocuk ile kararda adı geçen amaçlanan ebeveyn arasında gerçek bir aile ilişkisinin oluşup oluşmadığına ve çocuğun haklarının üstün yararına uygun daha elverişli başka bir yolla korunup korunamayacağına bakmıştır. Bu nedenle istisna somut olaylara bağlıdır; genetik bağ, sözleşme veya yabancı belge tek başına yeterli değildir.

Kaliforniya: NJA 2019 s. 504

NJA 2019 s. 504 kararında (Yüksek Mahkeme dosyası Ö 3462-18, 13 Haziran 2019), taşıyıcı annelik düzenlemesi sonrasında 2015 yılında Kaliforniya’da bir çocuk doğmuştur. Embriyo, amaçlanan babanın spermi ve bağışlanan yumurtayla oluşturulmuş; Kaliforniya mahkemesi İsveçli amaçlanan anneyi hukuki anne olarak belirlemiştir. Çocuk daha sonra ağırlıklı olarak İsveç’te onunla yaşamış, erkeğin babalığı ise daha önce İsveç mahkemesince kurulmuştur. Çift 2016’da ayrılmıştır. Çift ayrıldığı için amaçlanan anne tarafından evlat edinme, genetik babanın daha önce hukuken kurulmuş babalığını sona erdirecekti; Yüksek Mahkeme bunu çocuğun ve babanın özel ve aile hayatına saygı haklarıyla ve çocuğun üstün yararıyla bağdaşmaz buldu. Yüksek Mahkeme, çocuğun hukuki kimliğini ve özel hayatını koruyacak daha uygun bir yol bulunmadığı için Kaliforniya kararını tanımıştır. Mahkeme, bu sonucun somut olayda İsveç’in yardımcı üremeye ilişkin önemli ilkelerinden ödün verilmesini gerektirdiğini de kabul etmiştir.

Arkansas: NJA 2019 s. 969

NJA 2019 s. 969 kararında (Ö 3622-19 dosyası, 17 Aralık 2019), İsveçli amaçlanan anne, yurt dışında gerçekleştirilen gebelik taşıyıcılığı düzenlemesinin ardından Arkansas mahkemesinin kararına dayanmıştır. Çocuk Ekim 2018’de anonim bağışçı yumurtası ve spermiyle doğmuş ve amaçlanan anneyle biyolojik bağı bulunmamıştır. Kasım 2018’de onunla İsveç’e dönmüş ve onunla yaşamış, ancak İsveç’te yasal temsilcisi olmamıştır. İlk evlat edinme başvurusu, alt mahkemenin taşıyıcı annelik için yapılan ödemenin evlat edinme hukukundaki bedel yasağıyla çeliştiği sonucuna varması nedeniyle reddedilmişti. Yüksek Mahkeme yeni bir başvurunun kabul edilebileceği ihtimalini dışlamadı; ancak sonucunu belirsiz, gecikmeyi ise çocuk açısından önemli bir dezavantaj olarak değerlendirdi. Gerçek bir aile ilişkisi kurulmuş ve çocuğun üstün yararıyla uyumlu daha uygun bir alternatif bulunmamış olduğundan yabancı kararı tanıdı. Bu karar, istisnai yaklaşım için amaçlanan ebeveynle genetik bağın mutlak şart olmadığını doğrular. Yine de somut koşulların ve daha uygun hukuki bir alternatif bulunmadığının kanıtlanması gerekir.

2019 kararlarının sınırları

Bu kararlar birlikte değerlendirildiğinde genel bir tanınma hakkı yaratmaz ve taşıyıcı annelik sözleşmesini İsveç’te ebeveynlik belgesine dönüştürmez. Mahkemenin yabancı yargılama, çocuğun durumu ve hukuki alternatifler hakkında güvenilir delillere ihtiyacı olacaktır. Kararın kesinliği; yabancı mahkemenin olayla makul bağlantısı; doğumu gerçekleştiren kişi ile diğer ilgili tarafların dinlenme olanağı; çelişen karar veya devam eden süreç bulunması; çocuğun amaçlanan ebeveynle ne kadar süre ve hangi koşullarda yaşadığı; bu kişinin fiilen ebeveynlik rolü üstlenip üstlenmediği; evlat edinme veya başka bir hukuki yolun gerçekten mevcut, uygun ve zamanında olup olmadığı önemli olabilir. Hiçbir tekil unsur sonucu garanti etmez. Çocuğun üstün yararı merkezîdir, ancak usul ve deliller de önem taşır. Her olayın değerlendirmesi somut delillere dayanmalıdır.

Pratik değerlendirme tablosu

Bu tabloyu sonuç tahmini olarak değil, ilk sınıflandırma aracı olarak kullanın. Somut değerlendirme ebeveyne, belgeye, tarihlere, yabancı devlete, ailevi olgulara ve başka bir yargılamanın bulunmasına göre değişebilir.

Durum İsveç’te başlangıç yaklaşımı Kontrol edilmesi gerekenler
1985:367 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamındaki kesin yabancı karar Kanuni şartlar karşılanırsa tanınabilir. Kesinleşme, yabancı devletle makul bağlantı, katılım hakkı, çelişen kararlar ve devam eden süreçler.
Doğum yapmamış amaçlanan anneyi belirleyen yabancı karar Yabancı mahkemenin onu belirlemiş olması tek başına otomatik tanıma sağlamaz. 2019 istisnası: gerçek aile ilişkisi ve çocuğun üstün yararıyla uyumlu daha uygun bir alternatifin bulunmaması.
Genetik amaçlanan baba; çocuk yurt dışında ikamet ediyor 3a maddesi tanımlanan durumda İsveç’te tanıma sürecine izin verebilir. Genetik bağ iddiası ve çocuğun ikamet ülkesinde başka hukuki ebeveyn bulunmaması dâhil tüm kanuni koşullar.
Yalnızca yabancı doğum belgesi veya taşıyıcı annelik sözleşmesi Bunların tek başına İsveç’te ebeveynliği kesin olarak belirlediği varsayılmamalıdır. Belge türü, yabancı hukuk bakımından durumu, tanıma yolu ve mahkeme kararının gerekip gerekmediği.

Hazırlanacak belgeler

Başvuru yapmadan önce tutarlı bir dosya hazırlayın. Genellikle şu belgeler yararlıdır: (1) yabancı kararın tam ve onaylı örneği ile kesinleşme belgesi veya dayanılan yabancı tanıma/kayıt belgesinin tam örneği; (2) yabancı mahkemenin yetkisini ve yargılama geçmişini gösteren belgeler, doğumu gerçekleştiren kişinin ve diğer ilgililerin tebligat ve katılım bilgileri dâhil; (3) yabancı doğum belgesi ve ebeveynliğin nasıl kaydedildiğini açıklayan belgeler; (4) taşıyıcı annelik sözleşmesi ve hukuka uygun, ilgili rızalar, feragatler veya ebeveynlik kararları; (5) ileri sürülüyorsa genetik bağın kanıtları; (6) çocuğun ikameti, bakımı ve gerçek aile ilişkisine dair seyahat veya ikamet kayıtları gibi belgeler; (7) mevcut İsveç veya yabancı kararlar, başvurular ve makamlarla yazışmalar. Başvuruyu alacak mahkeme veya makama hangi tercüme, tasdik ya da yasallaştırma şartlarının arandığını sorun. Tasdik ve tercüme belgenin biçimiyle ilgilidir; tek başına tanımayı garanti etmez.

İzlenecek pratik sıra

Pratik sıra: İlk olarak tedavi ve doğumdan yabancı karara, seyahatlere, ikamete ve güncel bakıma kadar bir sayfalık kronoloji hazırlayın. İkinci olarak her amaçlanan ebeveyni ve ileri sürülen hukuki dayanağı belirleyin: genetik ebeveyn, doğumu gerçekleştiren kişi, annenin eşi veya birlikte yaşadığı kişi ya da biyolojik bağı olmayan amaçlanan ebeveyn. Üçüncü olarak her belgeyi kesinleşmiş mahkeme kararı, tanıma, doğum kaydı veya özel sözleşme şeklinde sınıflandırın; hepsine “mahkeme kararı” demeyin. Dördüncü olarak istisnai emsallere dayanmadan önce İsveçli aile hukuku avukatından 1985:367 sayılı Kanun’un 7–8. maddelerini ve uygulanabilecek iç hukuk yolunu incelemesini isteyin. Dosya kanun kapsamı dışındaysa doğru mahkeme usulü ile gerçek aile ilişkisi ve çocuğun üstün yararına ilişkin deliller konusunda görüş alın. Beşinci olarak yetkili mahkeme veya makamı, tercüme şartlarını, süreleri ve paralel yargılamaların etkisini doğrulayın. İsveç Vergi Dairesine belge sunmanın tartışmalı veya istisnai bir hukuki statü sorununu çözeceğini varsaymayın.

Genetik bağ bulunan baba için ayrı yol

Belirli bir kanuni yol, her yabancı kararın tanınmasıyla karıştırılmamalıdır. 1985:367 sayılı Kanun’un 3a maddesi, tanımlanmış bir durumda İsveç sosyal yardım komitesinin katılımıyla babalığın tanıma yoluyla kurulmasına izin verir: çocuk yurt dışında ikamet eder; babalığı ileri sürülen erkek İsveç’te ikamet eder; çocuğun onun spermiyle oluştuğu ileri sürülür; ve çocuğun ikamet ettiği ülkede, bu erkek ile eşi, kayıtlı partneri veya birlikte yaşadığı kişi dışında başka hukuki ebeveyni yoktur. İşlemi, erkeğin kayıtlı olduğu belediyedeki komite yürütür ve İsveç hukuku uygulanır. Her koşul önemlidir. Bu yol, genetik bağı olmayan amaçlanan ebeveynin statüsünün analizinin yerine geçmez; çocuk İsveç’te ikamet ediyorsa veya başka bir hukuki ebeveyn zaten tanınmışsa uygulanabilir olduğu varsayılmamalıdır.

Diğer hukuki konular ayrıca ele alınmalıdır

Ebeveynliğin tanınması çocuğun hukuki durumunun yalnızca bir parçasıdır. İsveç mahkemesi yabancı kararı tanısa bile velayetin veya çocuğu temsil yetkisinin kimde olduğu, İsveç nüfus kaydının mümkün olup olmadığı, vatandaşlığa hangi hukukun uygulanacağı ve pasaport, ikamet ve seyahat belgelerinin neler olduğu ayrıca kontrol edilmelidir. Yabancı ülkede doğumdan, ebeveynlik kararından veya çocuğun İsveç’e girmiş olmasından İsveç vatandaşlığı sonucu çıkarılmamalıdır. Aynı şekilde doğum belgesi veya ebeveynlik kararı tüm sınır kontrolü sorularını otomatik olarak çözmez. Her konu için yetkili İsveç makamına başvurun; gerekirse doğum ülkesi ve İsveç hukukuna ilişkin danışmanlığı koordine edin. Bu konular farklı kurallara, makamlara ve delil şartlarına tabi olabilir. Yurt dışındaki taşıyıcı annelikle bağlantılı 2021 tarihli bir davada Yüksek Mahkeme, yabancı ebeveynlik tanındıktan sonra velayetin tespiti için belediyenin sosyal hizmetler kuruluna karşı dava açılabileceğine karar verdi; bu usule ilişkin karar velayet konusunun esasını çözmedi.

Tanıma reddedilirse veya uyuşmazlık çıkarsa

Tanıma reddedilirse yazılı kararı alın ve tam olarak neye karar verildiğini belirleyin: belgenin gerçekliği, kanuni tanıma şartları, yetki, çocuğun statüsü veya alternatif yolun bulunabilirliği. Başvuru yolu ve süresi karar türüne ve karar veren makama bağlıdır; her ret aynı şekilde itiraz edilmez. Uyuşmazlık varsa eksik şartı karşılayan deliller ve mahkeme süreci gerekebilir; yalnızca doğum belgesinin bir kopyasını daha sunmak yetmeyebilir. Mevcut bir karar, tanıma veya devam eden süreç 1985:367 sayılı Kanun kapsamında çelişki yaratıyor mu kontrol edin. Çocuğun yasal temsilcisi yoksa veya fiilî statü boşluğu varsa, somut sonuçları ve aciliyeti İsveçli hukuk danışmanına ve yetkili makama açıklayın; ancak aciliyeti otomatik tanımanın kanıtı gibi sunmayın.

Sonuç

İhtiyatlı sonuç sınırlıdır: önce İsveç’in ebeveynliğe ilişkin temel kuralları ve kanuni tanıma yolları incelenmelidir. Yüksek Mahkemenin 2019 kararları, gerçek bir aile ilişkisi varsa ve çocuğun haklarını korumak için tanıma gerekli olup çocuğun üstün yararıyla uyumlu daha uygun bir alternatif bulunmuyorsa, istisnai bir yabancı annelik kararının tanınabileceğini gösterir. Ancak yeni bir olayda tanımayı garanti etmez. Sonraki adım, belgeyi ve ebeveyni sınıflandırmak, kanuni yolu belirlemek, yabancı yargılama ve aile yaşamına ilişkin delilleri toplamak ve yabancı statü kayıt, velayet, vatandaşlık veya seyahat için kullanılmadan önce İsveç hukukuna göre olaya özgü inceleme almaktır.

Kaynaklar

  1. S1 Föräldrabalk (1949:381), Chapter 1, section 7
  2. S2 Lag (1985:367) om föräldraskap i internationella situationer
  3. S3 Mål Ö 3462-18 — Det kaliforniska surrogatarrangemanget, NJA 2019 s. 504
  4. S4 Mål Ö 3622-19 — Surrogatarrangemanget i Arkansas, NJA 2019 s. 969
  5. S5 About parenthood — Government Offices of Sweden
  6. S6 Ö 5975-20 — Yüksek Mahkeme: belediye sosyal hizmetler kuruluna karşı velayetin tespiti davası (NJA 2021 s. 437)

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar