Portekiz · Niyet sahibi ebeveynlerin uygunluğu

Bir masada karar seçenekleri, kimlik dosyaları ve vaka belgeleri bulunan anonimleştirilmiş uygunluk çalışma sayfası.
Yalnızca editoryal amaçlı görseldir. Belgeler resmî form değildir ve onay verildiğini göstermez.

Portekiz’de taşıyıcı annelik: yabancı aday ebeveynler, ikamet ve aile durumu

Kısa yanıt

21 Ekim 2026 itibarıyla en güvenli yanıt koşulludur. Portekiz mevzuatında taşıyıcı annelik için bir çerçeve vardır; ancak resmî kaynaklar 90/2021 sayılı Kanun kapsamında onaylanmış ve yürürlükte olan bir uygulama yönetmeliğini göstermemektedir. Ulusal Tıbbi Yardımlı Üreme Konseyi (CNPMA), 1 Ocak 2022’de yürürlüğe giren kanunun hâlâ hükûmet düzenlemesini beklediğini belirtmektedir; CNPMA’nın daha sonraki bir kaydı da düzenlemenin onaylanmadığını bildirmektedir. Cumhurbaşkanı Ocak 2024’te uygulama düzenlemesi taslağını yayımlanmak üzere onaylamadan geri göndermiştir. Bu nedenle kanuni çerçevenin varlığı, bugün işleyen bir başvuru prosedürü bulunduğunun kanıtı olarak sunulmamalıdır.

İki soru birbirinden ayrılmalıdır: başvuran kanunda tanımlanan kategorilere giriyor mu ve yetkili Portekiz yardımcı üreme merkezi ile makamlar geçerli bir prosedür kapsamında yeni bir dosyayı gerçekten kabul edip yürütebilir mi? İlk soruya olası bir olumlu yanıt, ikincisini kanıtlamaz. Bu rehber ön uygunluk değerlendirmesidir; onay garantisi veya ebeveynlik, vatandaşlık ya da seyahat hakkı hakkında karar değildir.

Yasal metin ve yürürlük tarihleri

90/2021 sayılı Kanun 16 Aralık 2021’de yayımlanmış ve 1 Ocak 2022’de yürürlüğe girmiştir. 2. madde, kanunun Portekiz vatandaşlarına ve Portekiz’de daimi ikameti bulunan yabancılara uygulanacağını belirtir. Kanun, tıbbi koşul ve taşıyıcı annelik güvenceleri dâhil olmak üzere, yardımcı üremeyi düzenleyen 32/2006 sayılı Kanun’un 8. maddesini değiştirmiştir. 5. madde, hükûmete yayımdan sonraki 30 gün içinde uygulama düzenlemesi çıkarma yükümlülüğü getirmiştir; CNPMA’nın resmî bilgisi hâlâ bu düzenlemenin beklendiğini söylemektedir.

Portekiz Anayasa Mahkemesinin 225/2018 sayılı kararı, 2016’daki önceki rejimin belirli hükümlerini anayasaya aykırı bulmuştur. Bu karar, gelecekteki her yasal modeli sonsuza dek yasaklamış gibi özetlenmemelidir. 90/2021 sayılı Kanun daha sonra metni değiştirmiştir; ancak uygulama düzenlemesinin bulunmaması ayrı bir pratik engel olarak kalmaktadır.

Vatandaşlık ve ikamet ayrı ayrı incelenir

Yabancı aday ebeveyn bakımından başlangıç noktası yalnızca vatandaşlık, vize veya Portekiz’e seyahat edebilmek değildir. 90/2021 sayılı Kanun’un 2. maddesi, Portekiz’de daimi ikameti bulunan yabancılara açıkça atıfta bulunur. Geçici oturum izni, kısa süreli vize, turist ziyareti, klinik randevusu veya bir ajansın dosyayı kabul etmeye istekli olması, bu yasal kategoriyle otomatik olarak eşdeğer sayılmamalıdır.

Metin, çiftlere ilişkin her soruyu açıkça yanıtlamaz. Özellikle iki aday ebeveyn birlikte başvurduğunda ikisinin de ayrı ayrı daimi ikamet sahibi olması gerekip gerekmediği veya tek partnerin statüsünün yeterli olup olamayacağı resmî olarak belirlenmemiştir. Yetkili makamın bugün hangi belgeleri kabul edeceğine dair kesin bir liste de bilinmemektedir. Tahminde bulunmayın; harcama yapmadan önce her başvuranın statüsü için Portekiz hukuku kapsamında yazılı değerlendirme alın.

2. madde genel bir kapsam hükmüdür ve açıkça yalnızca aday ebeveynlerle sınırlı değildir. Taşıyıcı kadın da yabancıysa, daimi ikamet şartının ona nasıl uygulanacağını bir avukata doğrulatın; kuralın yalnızca aday ebeveynlerle ilgili olduğunu varsaymayın.

Pratik uygunluk matrisi

Bu matrisi onay kararı olarak değil, ilk eleme aracı olarak kullanın. İkamet kuralı 90/2021 sayılı Kanun’un 2. maddesinden kaynaklanır; aile durumu ve tıbbi koşullar ayrıca 32/2006 sayılı Kanun’a bağlıdır. Resmî kaynaklara göre uygulama süreci hâlâ çözümlenmiş değildir.

Başvuran profiliMetnin desteklediği sonuçPratik sonuç
Portekiz vatandaşı2. maddedeki kişisel kapsama girer; tıbbi ve diğer yasal koşullar yine geçerlidir.Tıbbi incelemeyi atlamayın ve prosedürün işler durumda olduğunu varsaymayın.
Portekiz’de daimi ikamet sahibi yabancı90/2021 sayılı Kanun’un 2. maddesinde açıkça yer alır.Her başvuranın ikamet kategorisini ve belgelerini doğrulayın.
Geçici ikamet, kısa süreli vize veya turist statüsündeki yabancı2. maddede belirtilen yabancı kategorisine açıkça dâhil değildir.Portekiz’de tedavi veya klinik randevusunun ikamet sorununu çözdüğünü varsaymayın.
Yalnızca bir partnerin daimi ikameti olan çiftİncelenen metin, tek partnerin statüsünün yeterli olup olmadığını açıkça söylemez.Ödeme veya başvurudan önce yazılı Portekiz hukuku görüşü alın.
Bekâr kadın veya kadın çifti6. madde tüm kadınları kapsar; CNPMA Mayıs 2022 görüşünde, yararlanıcının gametleri kullanılırsa kanunun taşıyıcı anneliğe izin verdiği yorumunu yapmıştır. Kadın çifti ayrıca 6. maddedeki ilişki kategorisini karşılamalıdır.Tıbbi koşul ve fiilen kullanılabilir bir prosedür yine gereklidir; genel yardımcı üreme erişimi bunları ortadan kaldırmaz.
Bekâr erkek veya erkek çiftiMadde 6’da yararlanıcılar arasında açıkça sayılmazlar; Madde 8 ise kadının hamile kalmasını mutlak ve kesin biçimde engelleyen klinik bir durum arar.İncelenen metin uygunluk sözü vermek için güvenli dayanak sağlamaz.

Üremeye yardımcı tedavi mevzuatına göre aile durumu

32/2006 sayılı Kanun’un 6. maddesinin birleştirilmiş metni, evli olan veya evlilik benzeri bir ilişki içinde yaşayan farklı cinsiyetten çiftlerin ve kadın çiftlerin yanı sıra medeni durumu ya da cinsel yönelimi ne olursa olsun tüm kadınların yardımcı üreme tekniklerinden yararlanabileceğini belirtir. Yararlanıcı en az 18 yaşında olmalı ve bu tekniklere erişimi yasaklayan bir hukuki destek tedbiri (Portekiz hukukundaki “acompanhamento”) hakkında mahkeme kararına tabi olmamalıdır.

Bunlar genel yardımcı üreme kategorileridir; taşıyıcı anneliğe otomatik hak vermez. 8. madde çok daha dar bir tıbbi koşul ve ek gereklilikler getirir. Çiftler bakımından kanun eşlerinkine benzer ilişki ölçütünü kullanır; 6. maddenin güncel metni kendi başına en az iki yıllık süre belirlemez. 2006’daki ilk metnin ifadesi yürürlükteki kuralmış gibi aktarılmamalı ve yalnızca medeni durum belgesinin taşıyıcı annelik uygunluğunu kanıtladığı varsayılmamalıdır.

Bekâr kadınlar, kadın çiftler ve erkek başvurucular

6. madde, medeni durum veya cinsel yönelimden bağımsız olarak tüm kadınları genel yardımcı üreme kategorisine açıkça dâhil eder. CNPMA, Mayıs 2022 tarihli düzenleme taslağına ilişkin görüşünde, değiştirilmiş kanunu yararlanıcılardan birinin gametlerinin kullanılması şartıyla kadınların taşıyıcı annelikten yararlanabileceği şeklinde yorumlamıştır. Bu, resmî bir idari yorumdur; kanunun yerine geçmez ve işleyen bir prosedürün mevcut olduğunu kanıtlamaz. Kadın çiftler de evlilik veya eşlerinkine benzer bir ilişki kategorisine girmelidir; tıbbi koşul ayrıca karşılanmalıdır.

Bekâr erkekler ve erkek çiftler 6. maddede yararlanıcı olarak sayılmamıştır. CNPMA, daha sonraki bir toplantı tutanağında, partneri olmayan erkekleri ve erkek çiftleri kapsama alma önerisini değerlendirmiş; erişimlerinin taşıyıcı anneliğe bağlı olacağını, mevcut tıbbi ölçütün ise kadının hamile kalmasını mutlak ve kesin biçimde engelleyen klinik bir durum gerektirdiğini belirtmiş ve o tarihte kanun değişikliğini uygun bulmamıştır. İncelenen metne dayanarak erkek başvuruculara uygunluk sözü vermeyin. Her durumda tıbbi gerekçe, yararlanıcıya ait gamet şartı ve prosedürün fiilen mevcut olması ayrı koşullardır.

Tıbbi eşik dardır

8. maddenin 2. fıkrası, taşıyıcı anneliğe yalnızca istisnai ve ücretsiz olarak izin verir: rahmin bulunmaması, rahimde yaralanma veya hastalık ya da kadının hamile kalmasını mutlak ve kesin biçimde engelleyen başka bir klinik durum. Bu ölçüt genel bir kısırlık tanısından, gebe kalma güçlüğünden, kişisel tercihten veya hamilelikten kaçınma isteğinden daha katıdır. Kanuni koşula yönelik somut bir tıbbi değerlendirme gerekir; kliniğin taşıyıcı anneliğin bir seçenek olduğunu genel olarak söylemesi yeterli değildir.

8. maddenin 4. fıkrası ayrıca yardımcı üreme prosedüründe aday ebeveynlerden en az birinin gametlerinin kullanılmasını şart koşar. Taşıyıcı kadın aynı prosedürde kullanılan yumurtayı hiçbir durumda sağlayamaz. Bu nedenle kanun, bağışlanmış genetik materyalin her türlü birleşiminin kabul edileceğinin varsayılmasına izin vermez; tıbbi gerekçe ve gametlerin kaynağı birlikte incelenmelidir.

Diğer yasal koşullar

Kanuni model istisnai ve ücretsizdir. Gebelik nedeniyle taşıyıcı kadına ödeme veya bağış yapılması yasaktır; yalnızca fiilen sağlanan sağlık takibine ilişkin, ulaşım dâhil, usulüne uygun belgelenmiş giderler karşılanabilir. Kanun ayrıca taraflar arasında ekonomik bağımlılık ilişkisini dışlar. Ticari paket ücreti, başarı primi veya kayıt dışı ödeme, yalnızca masraf iadesi olarak adlandırıldığı için hukuka uygun hâle gelmez.

Taşıyıcı kadının tercihen daha önce anne olmuş olması beklenir; ancak 8. madde somut koşulların farklı bir durumu haklı kılmasına izin verir. Bu, metindeki bir tercihtir; düşünülebilecek her olay için mutlak kural değildir. Rıza da önemlidir: güncel metne göre taşıyıcı kadın rızasını çocuğun doğum kaydı yapılıncaya kadar serbestçe geri alabilir. Aday ebeveynler, sözleşmenin imzalanmasının gelecekteki ebeveynlik sonucunu geri alınamaz kıldığını varsaymamalıdır.

Ceza yaptırımları Kanun’un 39. maddesinde somut olarak düzenlenmiştir: 3. fıkra uyarınca, yasal hâller dışında ücretsiz taşıyıcı annelik sözleşmesi yapan yararlanıcı bir yıla kadar hapis veya 120 güne kadar adli para cezasıyla karşılaşabilir; 4. fıkra uyarınca taşıyıcı anne 120 güne kadar adli para cezasına çarptırılabilir; 5. fıkra uyarınca bu tür bir sözleşmeyi yasal çerçevenin dışında teşvik etmek iki yıla kadar hapisle cezalandırılabilir. Bunlar kanuni üst sınırlardır; sorumluluk somut fiile ve uygulanacak hükme bağlıdır. Böyle bir anlaşmayı imzalamadan, düzenlemeden veya teşvik etmeden önce Portekiz hukukundan görüş alın.

Kanunda belirtilen izin ve belgeler

8. madde, Portekiz Tabipler Birliği ve Psikologlar Birliği’nin (Ordem dos Médicos ve Ordem dos Psicólogos) görüşü alındıktan sonra CNPMA’dan önceden izin alınmasını zorunlu kılar. Kanun, CNPMA tarafından hazırlanıp internet sitesinde yayımlanacak bir form öngörür; ancak formun şu anda erişilebilir olduğu ve fiilen işleyen bir başvuru yolunun bulunduğu doğrulanmamıştır. Başvuru, aday ebeveynler ve taşıyıcı kadın tarafından birlikte imzalanmalıdır. Kanunda sayılan belgeler; tarafların kimlik belgeleri, sözleşme koşullarını kabul ettiklerini gösteren belge, 8. maddenin koşullarının karşılandığını kanıtlayan PMA merkezi kaynaklı tıbbi belgeler ve tedavinin o merkezde yürütülmesini kabul eden merkez yöneticisinin beyanıdır.

Yazılı sözleşme CNPMA’nın denetimine tabidir ve en azından şu konuları düzenlemelidir: tıbbi talimatlar ve muayeneler; taşıyıcı annenin kadın doğum uzmanının, doğum türünün ve yerinin seçimine katılımı; doğumdan önce, doğum sırasında ve sonrasında psikolojik destek; tanı testlerini (amniyosentez dâhil) reddetme hakkı ve gebeliğin üçüncü üç aylık döneminde yurt dışına seyahat koşulları; klinik teknikler ve riskler, yaşam tarzının etkileri ve sağlık komplikasyonları; uygulanacak hukuka göre gebeliğin sonlandırılması; belirli sayıda başarısız denemeden sonra sözleşmenin sona erdirilmesi; rızanın veya sözleşmenin geri alınması; karşılıksızlık ilkesi ile belgeli sağlık takibi ve ulaşım giderlerine ilişkin izin verilen ödemeler; bağlantılı sağlık sistemleri veya sigortalar; ve uyuşmazlıkların çözümü. Sözleşme taşıyıcı annenin haklarını ihlal eden şartlar içeremez. Bu yasal şartlar, düzenleme sorunu çözülmemişken kullanılabilir bir formun veya işleyen başvuru sürecinin mevcut olduğunu kanıtlamaz.

Sürecin işler durumda olduğu neden doğrulanamıyor

CNPMA’nın kamuya açık sayfası, kanunun yürürlükte olduğunu ancak hükûmet düzenlemesini hâlâ beklediğini belirtir. 13 Ocak 2024’te Cumhurbaşkanı, olumsuz görüşleri, belirsiz kavramları ve personel, lojistik, maddi koşullar ile usullere ilişkin kaygıları gerekçe göstererek kararname taslağını yayımlamadan geri göndermiştir. Daha sonraki bir CNPMA toplantı tutanağı da düzenlemenin onaylanmadığını belirtmiştir. Parlamento kaydı ayrıca Mayıs 2026’da düzenleme yapılmasını tavsiye eden bağlayıcı olmayan bir girişimin sunulup Sağlık Komisyonuna sevk edildiğini gösterir; bu girişim tek başına uygulama düzenlemesi değildir.

21 Ekim 2026 itibarıyla yeni bir düzenlemenin sonradan kabul edilip yürürlüğe girdiği bilinmemektedir. Bu tarihten sonra yeni bir düzenleme yayımlanmış olabilir. Harekete geçmeden önce Diário da República’yı yeniden kontrol edin ve yeni başvuruların gerçekten kabul edilip edilmediğini doğrudan CNPMA’ya sorun. Değiştirilmiş kanunun resmî veri tabanında bulunması, Portekiz’i işler durumda bir taşıyıcı annelik ülkesi olarak sunmaya yetmez; aynı şekilde mevcut kanıtlar kalıcı ve genel bir yasak olduğunu söylemeyi de haklı çıkarmaz.

Ön inceleme için hazırlanacak belgeler

İlk avukat incelemesi için bir ajansın kontrol listesine güvenmek yerine belgeleri toplayın. Şunları hazırlayın:

  • Her aday ebeveynin kimlik ve vatandaşlık belgeleri.
  • Her yabancı başvurucunun güncel Portekiz ikamet belgeleri; tam hukuki kategori ve son geçerlilik tarihi dâhil. Statünün 2. madde bakımından daimi ikamet olup olmadığını teyit ettirin.
  • Başvuru bir çift tarafından yapılıyorsa evlilik veya eşlerinkine benzer ilişkinin kanıtı; bunun taşıyıcı annelik bakımından hukuki etkisi ayrıca doğrulanmalıdır.
  • Gebeliğin mutlak ve kesin biçimde engellenip engellenmediğini ve klinik gerekçeyi açıklayan uzman hekim raporu.
  • Gametlerin kaynağı ve hangi aday ebeveynin gamet sağlayacağı hakkında açık bilgiler.
  • Önerilen yardımcı üreme merkezinin kimliği ve izin durumu ile dosyayı geçerli bir prosedür kapsamında değerlendirmeye hazır olduğuna dair yazılı teyit.
  • Belgeli sağlık ve ulaşım giderlerini taşıyıcı kadına yapılacak ücret veya diğer ödemelerden ayıran masraf planı.

Bu, ihtiyatlı bir hazırlık listesidir; CNPMA’nın şu anda yeni başvuruları kabul ettiğini veya her maddenin resmî ve zorunlu form olduğunu ileri sürmez.

Maddi taahhütten önce güvenli adımlar

Bir ajansa ödeme yapmadan, taşıyıcı annelik sözleşmesi imzalamadan veya tedavi ayarlamadan önce:

  • Portekizli bir avukattan 90/2021 sayılı Kanun, mevcut düzenleme durumu ve her aday ebeveynin somut uygunluğu hakkında tarihli yazılı görüş alın.
  • Avukattan veya merkezden Diário da República’daki en yeni yayımları kontrol etmesini ve yeni başvurunun şimdi sunulup işleme alınabileceği konusunda CNPMA’dan doğrudan teyit almasını isteyin.
  • En hassas iki yorum sorununu yazılı olarak çözün: daimi ikamet yalnızca bir partnerdeyse durum ve bekâr kadın ya da kadın çiftinin aile statüsü bakımından uygunluğu.
  • Tıbbi gerekçeyi ve gamet koşullarını önerilen yetkili merkezle doğrulayın; genel kısırlık tanısını kanuni testin yerine koymayın.
  • Hukuki yol, izin aşamaları, sözleşme şartları ve başvuru yolları bağımsız biçimde doğrulanana kadar iadesiz ödemelerden ve garantili ebeveynlik vaatlerinden kaçının.

Bir aracı onayın rutin olduğunu söylüyorsa, şu anda yürürlükteki kesin mevzuat hükmünü, uygulanabilir CNPMA prosedürünü ve olguların her koşulu nasıl karşıladığını açıklayan yazılı bir değerlendirmeyi isteyin. Reklam, hukuk kaynağı değildir.

Ebeveynlik, vatandaşlık ve seyahat ayrı konulardır

32/2006 sayılı Kanun’un 8. maddesinin 9. fıkrası, taşıyıcı annelik yoluyla doğan çocuğun, taşıyıcı kadının 10. fıkra uyarınca doğum kaydına kadar rızasını geri alma hakkı saklı kalmak üzere, yararlanıcıların çocuğu sayılacağını belirtir. Bu yasal başlangıç noktası nihai sonuca ilişkin koşulsuz garanti değildir: rıza kanuni süre içinde geri alınabilir ve uygulama süreci hâlâ çözümlenmemiştir. Uygunluğun tek başına fiilî doğum kaydını veya ebeveynliğin yurt dışında tanınmasını çözdüğünü varsaymayın.

Bu yazı belirli bir sözleşmenin geçerliliği, yurtdışında ebeveynliğin tanınması, vatandaşlık, pasaport veya çıkış ve yeniden giriş izinleri hakkında karar vermez. Bunlar ayrı hukuki meselelerdir.

Sonuç

Portekiz vatandaşları ve Portekiz’de daimi ikamet eden yabancılar 90/2021 sayılı Kanun’un kişi bakımından kapsamına girer; ancak tüm başvuru sahipleri tıbbi ve diğer yasal koşulları da karşılamalıdır. CNPMA’nın Mayıs 2022 tarihli görüşü, yararlanıcılardan birinin gametleri kullanıldığında bir kadının medeni durumu veya cinsel yöneliminden bağımsız olarak taşıyıcı annelikten yararlanabileceği şeklinde yorumlamaktadır. Kadın çifti ayrıca 6. maddede öngörülen ilişki kategorisini karşılamalıdır; bekâr erkekler ve erkek çiftler 6. maddede yararlanıcı olarak açıkça sayılmamıştır. İşleyen bir prosedür bilinmediğinden, mali taahhütte bulunmadan önce Portekizli bir hukukçudan, öngörülen merkezden ve CNPMA’dan güncel yazılı teyit alın.

Resmî kaynaklar

Resmî kaynak; metin Portekizcedir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar