Portekiz · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Hukuk kütüphanesinde dava dosyaları ve büyüteci gösteren editoryal illüstrasyon
Bireysel bir davanın sonucunu öngörmez.

Yurt dışındaki taşıyıcı gebelik sonrası soybağının Portekiz’de tanınması

Kısa yanıt

Portekiz’de her yabancı taşıyıcı gebelik belgesini otomatik olarak Portekiz’de tanınan bir soybağına dönüştüren tek bir kural yoktur. Sonuç; belgenin türüne, ebeveynliğin yurt dışında nasıl kurulduğuna, her niyet edilen ebeveynin çocukla ilişkisine ve Portekiz’de kullanılabilecek usule bağlıdır. Yabancı mahkeme kararı, doğum belgesi ve taşıyıcı gebelik sözleşmesi hukuken farklı belgelerdir. Belge düzenlendiği ülkede geçerli olsa bile Portekiz’de ayrıca tanıma veya tescil işlemi gerekebilir. [S01] [S04] [S05]

Belgeyi, istenen hukuki sonucu ve AB hukukunun durumunu belirleyin

Önce istenen hukuki sonucu belirleyin ve belgeyi sınıflandırın: soybağını kuran yabancı mahkeme kararı, amaçlanan ebeveynleri gösteren yabancı nüfus kaydı veya doğum belgesi ya da sözleşme ve destekleyici deliller. Portekiz Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 978. maddesi uyarınca, özel haklara ilişkin yabancı mahkeme kararının Portekiz’de hüküm doğurması için kural olarak gözden geçirilip tanınması gerekir; belirli bir antlaşma, AB düzenlemesi veya özel kanun farklı bir yol öngörebilir. 978(2). madde, derdest bir Portekiz davasında kararın yalnızca delil olarak kullanılmasına izin verir. Bu istisnanın doğum belgesine uygulanacağını veya apostilin ebeveynliği çözeceğini varsaymayın. 21 Ekim 2026 itibarıyla, üye devletler arasında ebeveynliğin tanınmasına ilişkin AB Tüzüğü önerisi hâlâ müzakere aşamasındaydı ve kabul edilmemişti. AB serbest dolaşım kuralları belirli AB hukukundan doğan haklar bakımından yine de önemli olabilir; bu nedenle belgeler, devletler, vatandaşlıklar ve talep edilen sonuç somut olarak incelenmelidir. [S01] [S08] [S09]

Yasal metin, işleyen bir iç prosedürün mevcut olduğunu göstermez

1 Ocak 2022’de yürürlüğe giren 90/2021 sayılı Kanun, 32/2006 sayılı Kanun’un 8. maddesini değiştirerek Portekiz’deki taşıyıcı gebelik modeli için bir çerçeve öngördü. Metin, rahmin bulunmaması, hasar görmesi veya hastalığı ya da başka bir klinik durumun gebeliği mutlak ve kalıcı biçimde engellemesi hâlinde yalnızca istisnai ve ücretsiz anlaşmalara izin veren bir model tarif eder; ayrıca CNPMA’nın ön iznini, rıza güvencelerini ve şartları karşılayan anlaşmalar için soybağı kuralını düzenler. Ancak kanun metni tek başına bugün bir iç programın onaylanabileceğini kanıtlamaz; güncel resmî uygulama durumu aşağıda açıklanmıştır. Her hâlükârda, iç hukuktaki koşullar yurt dışında kurulan soybağının Portekiz’de tanınmasını kendiliğinden belirlemez. [S02] [S03]

Uygulamaya ilişkin güncel resmî durumu kontrol edin

21 Ekim 2026’da erişilen CNPMA kamu sayfası, 90/2021 sayılı Kanun’un 5. madde uyarınca hükûmet düzenlemesini hâlâ beklediğini belirtiyordu. Ayrıca 11 Mayıs 2026’da güncellenen resmî gov.pt rehberi, Portekiz’de taşıyıcı gebeliği düzenleyen bir hukuki çerçevenin şu anda bulunmadığını ve uygulamanın ülkede yasal olmadığını söylüyor. Bunlar kamuya açık resmî bilgilerdir; yurt dışında kurulan ebeveynliğin tanınmasına ilişkin bir mahkeme kararı değildir. Resmî sayfalar gecikmeli güncellenebileceğinden, bu bilgiye dayanmadan önce Diário da República’da daha sonraki bir düzenleme yayımlanıp yayımlanmadığını kontrol edin. İç programın durumu ile yurt dışında doğan çocuğun ebeveynliğinin tanınması ayrı konulardır. [S02] [S06] [S07]

Yabancı mahkeme kararları: olağan yol

Yabancı bir mahkeme kararı için başlangıç noktası, bir antlaşma, AB düzenlemesi veya özel kural uygulanmadığı sürece, Portekiz Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 978–985. maddeleridir. Olağan yol, yetkili Portekiz Temyiz Mahkemesinde (Tribunal da Relação) yabancı kararın gözden geçirilmesi ve tanınması davasıdır. 979. madde, yer bakımından yetkiyi kararın aleyhine ileri sürüleceği kişinin ikametgâhına bağlar. Avukat, tarafların koşullarına, kararın kaynak ülkesine ve uygulanabilir uluslararası belgeye göre doğru mahkemeyi ve usulü teyit etmelidir. [S01]

Portekiz mahkemesi neyi inceler?

Tanıma genellikle yabancı aile davasının esasının baştan görülmesi anlamına gelmez. 980. madde, diğerlerinin yanı sıra, kararın gerçek ve anlaşılır olmasını, kaynak ülke hukukuna göre kesinleşmesini, hile olmadan yetkili mahkemece verilmesini; Portekiz’de ilgili derdest dava veya kesin hüküm engeli bulunmamasını; usulüne uygun tebligatı ve tarafların eşitliğini; ayrıca sonucun Portekiz’in uluslararası kamu düzeniyle açıkça bağdaşmaz olmamasını arar. Bazı koşullar mahkemece kendiliğinden incelenir. Dosya hem usul düzenliliğini hem de Portekiz’in temel ilkeleriyle uyumu göstermelidir. [S01] [S04]

Lizbon Temyiz Mahkemesi kararı: analoji bakımından ilgili, taşıyıcı gebeliğe özgü değil

Lizbon Temyiz Mahkemesi, 20 Şubat 2024 tarihli 2059/23.3YRLSB-7 sayılı dosyada, bir kadını iki çocuğun annesi ilan eden İsrail aile mahkemesi kararının incelenmesi ve tanınmasını reddetti. Yayımlanan karar metni, temel davanın taşıyıcı gebelikle ilgili olduğunu göstermiyor; bu nedenle burada yalnızca analoji yoluyla önem taşıyor. Mahkeme, ileri sürülen anneliğin ne biyolojik bağa ne de evlat edinmeye dayandığını ve tanımanın Portekiz’in milletlerarası kamu düzeniyle bağdaşmayacağını belirtti. Bu, yalnızca yabancı bir tespit kararına dayanan genetik bağı olmayan amaçlanan ebeveyn için önemli bir uyarıdır; ancak kanun değildir ve yurt dışındaki her taşıyıcı gebelik vakası hakkında doğrudan hüküm oluşturmaz. İncelenen kaynak, kararın sonradan temyizde değiştirilip değiştirilmediğini göstermiyor; güncel usul durumu ve sonraki içtihat kontrol edilmelidir. [S04] [S01] [S03]

AİHS’nin 8. maddesi: etkili bir yol gerekir, otomatik kayıt aktarımı değil

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi, 10 Nisan 2019 tarihli danışma görüşünde belirli bir durumu ele aldı: amaçlanan babanın gametleri ve üçüncü bir donör kullanılarak taşıyıcı gebelik yoluyla yurt dışında doğan ve babanın hukuki ebeveynliği ülke içinde zaten tanınmış olan çocuk. Mahkeme, 8. maddeyi, yabancı doğum belgesinde yasal anne olarak gösterilen amaçlanan anneyle çocuğun hukuki bağının tanınabilmesi için bir imkân bulunması gerektiği şeklinde yorumladı. Otomatik kayıt aktarımı şart değildir; evlat edinme veya başka bir yol, çocuğun üstün yararı doğrultusunda hızlı ve etkili uygulanabiliyorsa yeterli olabilir. Bu bir danışma görüşüdür; Portekiz aleyhine verilmiş bir karar veya Portekiz hukukuna ilişkin bir hüküm değildir. Görüş, somut olay ve sonraki içtihat ışığında değerlendirilmelidir; sonucu garanti etmez. [S05]

Biyolojik bağ ve evlat edinme analizi değiştirebilir

Biyolojik bağ hukuki değerlendirmeyi önemli ölçüde değiştirebilir, ancak her usulde tek ölçüt değildir. Portekiz Medeni Kanunu’nun 1796. maddesi anneliği genel olarak doğum olgusuna bağlar; tıbben desteklenen üreme kanunu ise koşullara uygun yurt içi taşıyıcı gebelik için özel bir kural içerir. Lizbon kararı, biyolojik bağ veya evlat edinme olmaksızın yurt dışında kurulan anneliğe ilişkindi. AİHM danışma görüşü, belirlediği senaryoda etkili tanıma imkânı ister, ancak doğrudan nüfus kaydı aktarımı dışında bir yolu da kabul eder. Bu ilkelerin ilişkisi somut olgulara ve belgelere göre savunulmalıdır. [S03] [S04] [S05]

Doğum belgesi mahkeme kararı değildir

Elinizde yalnızca yabancı doğum belgesi varsa, bunu mahkeme kararıymış gibi otomatik olarak exequatur sürecine sokmayın ve nüfus müdürlüğünün belgeyi doğrudan aktaracağını varsaymayın. Belgeyi düzenleyen makamın niteliği, kaydın hukuki dayanağı ve içeriği ile Portekiz’de istenen sonuç önemlidir. Yetkili Portekiz nüfus müdürlüğünden ve uluslararası soybağı alanında çalışan avukattan doğru yolu yazılı olarak belirlemesini isteyin. Varsa yabancı mahkeme kararı ayrıca değerlendirilmelidir. Apostil veya tasdik belgenin kaynağını doğrulayabilir; ancak Portekiz’deki soybağı meselesini tek başına çözmez. [S01] [S04]

Delilleri hazırlayın

Yalnızca doğum belgesiyle yetinmeyen bir dosya hazırlayın. Usule bağlı olarak yabancı kararın tam metni ve kesinleşme kanıtı; yabancı doğum kaydı; yurt dışındaki davada tebligat ve katılım kanıtları; yetişkinlerin ve çocuğun kimlik ve ikamet belgeleri; taşıyıcı gebelik sözleşmesi ve rıza kayıtları; ilgili tıbbi veya genetik deliller; varsa evlat edinme kararı; çocuğun fiilî bakımı ve üstün yararına ilişkin kanıtlar yararlı olabilir. Gerekli yerlerde onaylı Portekizce çeviri ve apostil veya tasdik alın. Her belge her usulde zorunlu olmadığından kesin listeyi avukat doğrulamalıdır. [S01] [S04] [S05]

Uygulanabilir işlem sırası

İlk olarak Portekiz’de istenen hukuki sonucu belirleyin ve yabancı belgeleri sınıflandırın. İkinci olarak tam kararı veya resmî kaydı, gerekiyorsa kesinleşme belgesini ve kaynak ülkenin hukuki dayanağını alın. Üçüncü olarak tasdik ve Portekizce çeviriyi ayarlayın. Dördüncü olarak seçilen yolu 978–985. maddeler ve Lizbon kararı ışığında; genetik bağ, evlat edinme ve rıza ihtilafları dâhil değerlendirin. Beşinci olarak çocuğun kimliği, mevcut bakımı, üstün yararı, tebligat ve usul adaleti hakkındaki kanıtları toplayın. Son olarak soybağı meselesi çözüldükten sonra nüfus kaydı, vatandaşlık, pasaport ve seyahat işlemlerini ayrı planlayın. [S01] [S04] [S05] [S06]

Yaygın riskler

Yaygın riskler arasında yabancı kaydın otomatik olarak bağlayıcı olduğunu varsaymak; doğum ülkesindeki yasallığı Portekiz’de tanınmayla karıştırmak; yalnızca sözleşmeye dayanmak; kararın kesinleştiğini kanıtlayamamak; tebligat veya katılım kanıtlarını sunmamak; niyet edilen ebeveynin genetik bağı ve evlat edinmesi yoksa Lizbon kararını göz ardı etmek bulunur. 8. maddeye dayalı bir argümanı başarı garantisi saymak da risklidir. Sonuç, belgeler, çocuğun koşulları ve talep edilen hukuki yola bağlıdır. [S01] [S04] [S05]

Tanıma reddedilirse

Mahkeme veya nüfus müdürlüğü talebi reddederse tam yazılı kararı alın ve kesin hukuki gerekçeyi belirleyin. Gişe görevlisinin sözlü açıklamasına güvenmeyin. Portekizli avukat, itiraz veya yeniden inceleme yollarını ve süreleri, doğru usulün kullanılıp kullanılmadığını ve alternatif tanıma ya da evlat edinme imkânlarını hızla değerlendirmelidir. Genetik bağı olmayan niyet edilen ebeveyn bakımından çocuğun kimliği ve 8. madde kapsamındaki özel hayatı önemli olabilir. Ancak AİHM içtihadı Portekiz usul şartlarını ortadan kaldırmaz ve belirli sonucu garanti etmez. [S01] [S04] [S05]

Soybağı, vatandaşlık ve seyahat ayrı konulardır

Soybağının tanınması, Portekiz vatandaşlığını, Portekiz pasaportuna hakkı veya sınır geçme iznini otomatik olarak kanıtlamaz. Bu konuların ayrı hukuki ölçütleri ve yetkili makamları vardır. Seyahatten önce her ülkede hangi yetişkinin çocuk adına yasal işlem yapabileceğini, hangi pasaport veya acil seyahat belgesinin verilebileceğini ve varış ya da transit ülkelerinin bunu kabul edip etmeyeceğini doğrulayın. Yabancı doğum belgesinin veya devam eden davanın yeterli olduğunu varsayarak geri döndürülemez seyahat planlamayın. Soybağı, nüfus kaydı, vatandaşlık ve seyahati koordine edin ancak ayrı ayrı kontrol edin. [S01] [S05]

Portekizli hukukçu için odaklı bir dosya özeti hazırlayın

Başvurmadan önce Portekiz’de istenen kesin hukuki sonucu; her yabancı belgeyi ve düzenleyen makamı; kararın kesinleşip kesinleşmediğini veya temyizde olup olmadığını; her amaçlanan ebeveynin genetik ya da evlat edinmeye dayalı bağını; kimlerin rıza verdiğini ve yargılamaya katıldığını; çocuğun mevcut bakımını ve ikametini içeren kısa bir özet hazırlayın. Portekizli hukukçudan uygulanacak yolu, 980. madde kapsamındaki milletlerarası kamu düzeni riskini, uygulanabilecek antlaşma/AB kuralı/özel kanunu, gerekli tasdikli çevirileri ve tanıma reddedilirse hızlı alternatif yolu belirlemesini isteyin. Başvuru öncesinde güncel hukuku ve dosyanın usul durumunu doğrulayın. [S01] [S04] [S05] [S06] [S07] [S08] [S09]

Kaynaklar ve hukuki materyaller

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar