Portugal · Toelating van wensouders

Geanonimiseerd geschiktheidsdossier met beslisopties, identiteitsmappen en zaakstukken op een bureau.
Uitsluitend een redactionele illustratie. De stukken zijn geen officiële formulieren en tonen geen goedkeuring.

Draagmoederschap in Portugal: buitenlandse wensouders, verblijf en gezinsstatus

Kort antwoord

Op 21 oktober 2026 is alleen een voorwaardelijk antwoord verantwoord. De Portugese wet bevat een kader voor draagmoederschap, maar de officiële bronnen tonen geen goedgekeurde en werkende uitvoeringsregeling op grond van wet 90/2021. De Nationale Raad voor Medisch Begeleide Voortplanting (CNPMA) meldt dat de wet, die op 1 januari 2022 in werking trad, nog steeds op overheidsregulering wacht; ook een later CNPMA-document vermeldt dat de regeling niet was goedgekeurd. In januari 2024 stuurde de president een ontwerp-uitvoeringsregeling terug zonder bekrachtiging. Het bestaan van een wettelijk kader mag daarom niet worden gepresenteerd als bewijs van een momenteel werkende aanvraagprocedure.

Twee vragen moeten uit elkaar worden gehouden: valt een aanvrager binnen de wettelijke categorieën, en kunnen de autoriteiten en een erkend Portugees centrum voor medisch begeleide voortplanting een nieuwe zaak daadwerkelijk volgens een geldige procedure aannemen en uitvoeren? Een mogelijk ja op de eerste vraag bewijst de tweede niet. Deze gids is een voorlopige geschiktheidsanalyse, geen toezegging van goedkeuring en geen beslissing over afstamming, nationaliteit of reisrechten.

Wettekst en ingangsdata

Wet 90/2021 werd op 16 december 2021 gepubliceerd en trad op 1 januari 2022 in werking. Artikel 2 bepaalt dat de wet geldt voor Portugese burgers en buitenlandse onderdanen met permanent verblijf in Portugal. De wet wijzigde artikel 8 van wet 32/2006 over medisch begeleide voortplanting, waaronder de medische drempel en waarborgen voor draagmoederschap. Artikel 5 verplichtte de regering om binnen 30 dagen na publicatie uitvoeringsregels vast te stellen; de officiële CNPMA-informatie vermeldt nog steeds dat die regelgeving wordt afgewacht.

Arrest 225/2018 van het Portugese Constitutionele Hof verklaarde specifieke bepalingen van het eerdere stelsel uit 2016 ongrondwettig. Het mag niet worden samengevat alsof het Hof elk toekomstig wettelijk model voorgoed heeft verboden. Wet 90/2021 wijzigde de tekst later, maar het ontbreken van uitvoeringsregels blijft een afzonderlijk praktisch obstakel.

Nationaliteit en verblijf zijn aparte toetsen

Voor een buitenlandse wensouder is niet alleen de nationaliteit, een visum of de mogelijkheid om naar Portugal te reizen bepalend. Artikel 2 van wet 90/2021 noemt uitdrukkelijk buitenlandse onderdanen met permanent verblijf in Portugal. Een tijdelijke verblijfsvergunning, kortverblijfvisum, toeristisch bezoek, kliniekafspraak of bereidheid van een agentschap om de zaak te behandelen mag niet automatisch gelijk worden gesteld aan die wettelijke categorie.

De tekst beantwoordt niet alle vragen voor stellen duidelijk. Met name is niet duidelijk of bij een gezamenlijke aanvraag beide wensouders afzonderlijk permanent verblijf moeten hebben of dat de status van één partner kan volstaan. Ook is geen definitieve officiële lijst bekend van documenten die de autoriteit momenteel accepteert om de status aan te tonen. Ga niet gokken: vraag vóór uitgaven een schriftelijke beoordeling naar Portugees recht voor iedere aanvrager.

Artikel 2 is een algemene bepaling over de reikwijdte en is niet uitdrukkelijk beperkt tot wensouders. Is ook de draagmoeder een buitenlandse onderdaan, laat dan door een advocaat bevestigen hoe de eis van permanent verblijf op haar van toepassing is; ga er niet van uit dat de regel alleen de wensouders betreft.

Praktische geschiktheidsmatrix

Gebruik deze matrix als eerste selectiemiddel, niet als goedkeuringsbesluit. De verblijfsregel volgt uit artikel 2 van wet 90/2021; gezinsstatus en medische criteria hangen ook af van wet 32/2006. De praktische uitvoering is officieel nog niet opgehelderd.

Profiel aanvragerWat de tekst ondersteuntPraktisch gevolg
Portugese burgerValt binnen de persoonlijke reikwijdte van artikel 2; medische en andere voorwaarden blijven gelden.Sla de medische toets niet over en ga niet uit van een werkende procedure.
Buitenlander met permanent verblijf in PortugalUitdrukkelijk opgenomen in artikel 2 van wet 90/2021.Bevestig de precieze verblijfscategorie en bewijsstukken van iedere aanvrager.
Buitenlander met tijdelijk verblijf, kortverblijfvisum of toeristenstatusNiet uitdrukkelijk opgenomen in de buitenlandse categorie van artikel 2.Ga er niet van uit dat behandeling in Portugal of een kliniekafspraak het verblijfsprobleem oplost.
Stel waarbij slechts één partner permanent verblijf heeftDe wet zegt niet duidelijk of de status van één partner volstaat.Vraag schriftelijk Portugees juridisch advies vóór betaling of aanvraag.
Alleenstaande vrouw of vrouwenpaarArtikel 6 omvat alle vrouwen; in zijn advies van mei 2022 legt CNPMA de wet zo uit dat draagmoederschap mogelijk is met gameten van een begunstigde. Een vrouwenpaar moet ook voldoen aan de relatiecategorie van artikel 6.De medische grond en een daadwerkelijk beschikbare procedure blijven vereist; algemene toegang tot PMA neemt die voorwaarden niet weg.
Alleenstaande man of mannenpaarZij worden niet uitdrukkelijk genoemd als begunstigden in artikel 6; artikel 8 vereist daarentegen een klinische situatie die zwangerschap bij een vrouw absoluut en definitief verhindert.De wettekst biedt geen veilige basis om geschiktheid toe te zeggen.

Gezinsstatus volgens de wet op medisch begeleide voortplanting

Volgens de geconsolideerde tekst van artikel 6 van wet 32/2006 kunnen heteroseksuele paren en vrouwenparen die getrouwd zijn of een met het huwelijk vergelijkbare relatie hebben, evenals alle vrouwen ongeacht burgerlijke staat of seksuele gerichtheid, gebruikmaken van medisch begeleide voortplanting. De begunstigde moet minstens 18 jaar zijn en mag niet vallen onder een rechterlijke beslissing die een juridische begeleidingsmaatregel („acompanhamento”) oplegt die toegang tot deze technieken verbiedt.

Dit zijn algemene categorieën voor medisch begeleide voortplanting, geen automatisch recht op draagmoederschap. Artikel 8 stelt een veel nauwer medisch criterium en aanvullende voorwaarden. Voor stellen gebruikt de wet het criterium van een relatie die vergelijkbaar is met die van echtgenoten; de huidige tekst van artikel 6 stelt zelf geen minimumduur van twee jaar vast. Neem de oorspronkelijke formulering uit 2006 niet over alsof zij nog geldt en ga er niet van uit dat een document over de burgerlijke staat op zichzelf geschiktheid voor draagmoederschap bewijst.

Alleenstaande vrouwen, vrouwenparen en mannelijke aanvragers

Artikel 6 neemt alle vrouwen uitdrukkelijk op in de algemene PMA-categorie, ongeacht burgerlijke staat of seksuele oriëntatie. In zijn advies van mei 2022 over het ontwerp van de regeling legde CNPMA de gewijzigde wet zo uit dat vrouwen op die grond draagmoederschap kunnen gebruiken, mits gameten van een begunstigde worden gebruikt. Dit is een officiële bestuurlijke uitleg, geen vervanging van de wet en geen bewijs dat een werkende procedure beschikbaar is. Vrouwenparen vallen ook onder artikel 6 wanneer hun relatie een huwelijk of een daarmee vergelijkbare relatie is; de medische voorwaarde blijft gelden.

Alleenstaande mannen en mannenparen worden niet genoemd als begunstigden in artikel 6. In latere notulen besprak CNPMA een voorstel om hen toe te voegen; het merkte op dat hun toegang afhankelijk zou zijn van draagmoederschap, terwijl het huidige medische criterium een klinische situatie vereist die zwangerschap bij een vrouw absoluut en definitief verhindert, en vond een wetswijziging toen niet opportuun. Op basis van de huidige wettekst kan aan mannelijke aanvragers geen toelating worden beloofd. De medische grond, de eis dat gameten van een begunstigde worden gebruikt en de daadwerkelijke beschikbaarheid van de procedure blijven afzonderlijke voorwaarden.

De medische drempel is strikt

Artikel 8, lid 2, staat draagmoederschap alleen bij uitzondering en zonder commerciële vergoeding toe: bij afwezigheid van een baarmoeder, een letsel of ziekte van dat orgaan, of een andere klinische situatie die een zwangerschap bij de vrouw absoluut en definitief verhindert. Dat is strenger dan een algemene diagnose van onvruchtbaarheid, problemen met zwanger worden, een persoonlijke voorkeur of de wens een zwangerschap te vermijden. Er is een concrete medische beoordeling van de wettelijke voorwaarde nodig; een algemene mededeling van een kliniek dat draagmoederschap mogelijk is, volstaat niet.

Artikel 8 vereist bovendien dat de PMA-procedure de gameten van minstens één wensouder gebruikt. De draagmoeder mag geen eicel leveren die in dezelfde procedure wordt gebruikt. De wet rechtvaardigt dus niet de aanname dat iedere combinatie van gedoneerd genetisch materiaal is toegestaan; de medische grond en de herkomst van de gameten moeten samen worden gecontroleerd.

Andere wettelijke voorwaarden

Het wettelijke model is uitzonderlijk en kosteloos. Betalingen of schenkingen aan de draagmoeder wegens de zwangerschap zijn verboden, behalve daadwerkelijk gemaakte en behoorlijk onderbouwde kosten voor gezondheidsbegeleiding, inclusief vervoer. De wet sluit ook economische ondergeschiktheid tussen de partijen uit. Een commercieel pakket, succesvergoeding of informele betaling wordt niet rechtmatig doordat men het een kostenvergoeding noemt.

De draagmoeder behoort bij voorkeur al moeder te zijn, hoewel artikel 8 toestaat dat de concrete omstandigheden van de zaak een andere uitkomst rechtvaardigen. Dit is een voorkeur in de tekst, geen absolute regel voor ieder denkbaar geval. Ook toestemming is van belang: volgens de huidige tekst kan de draagmoeder haar toestemming vrij intrekken tot de registratie van de geboorte. Wensouders mogen niet aannemen dat ondertekening van een contract de toekomstige afstammingsuitkomst onherroepelijk maakt.

De strafrechtelijke gevolgen zijn concreet: op grond van art. 39 lid 3 kan een wensouder die buiten de wettelijke gevallen een kosteloze draagmoederschapsovereenkomst sluit, worden gestraft met maximaal één jaar gevangenisstraf of een geldboete van maximaal 120 dagboetes; op grond van lid 4 kan de draagmoeder een geldboete van maximaal 120 dagboetes krijgen; het bevorderen van zo’n overeenkomst buiten het wettelijke kader kan op grond van lid 5 worden bestraft met maximaal twee jaar gevangenisstraf. Dit zijn wettelijke maxima; aansprakelijkheid hangt af van de concrete gedraging en toepasselijke bepaling. Vraag Portugees juridisch advies voordat u zo’n regeling sluit, organiseert of promoot.

Toestemming en documenten volgens de wet

Artikel 8 vereist voorafgaande toestemming van CNPMA, na raadpleging van de Portugese artsen- en psychologenorden (Ordem dos Médicos en Ordem dos Psicólogos). De wet voorziet in een formulier dat CNPMA opstelt en op zijn website beschikbaar stelt, maar de huidige beschikbaarheid en een daadwerkelijk werkende indieningsroute zijn niet bevestigd. De aanvraag moet gezamenlijk worden ondertekend door de wensouders en de draagmoeder. De wet noemt identiteitsbewijzen van de partijen, aanvaarding van de contractvoorwaarden, medische stukken van het PMA-centrum waaruit blijkt dat aan artikel 8 is voldaan, en een verklaring van de centrumdirecteur dat de behandeling daar kan plaatsvinden.

Het schriftelijke contract staat onder toezicht van CNPMA en moet onder meer regelen: medische instructies en onderzoeken; de deelname van de draagmoeder aan de keuze van de verloskundige, het type bevalling en de plaats ervan; psychologische ondersteuning vóór, tijdens en na de geboorte; het recht van de draagmoeder om diagnostische tests (waaronder een vruchtwaterpunctie) te weigeren en de voorwaarden voor reizen naar het buitenland in het derde trimester; klinische technieken en risico’s, gevolgen van de leefstijl en gezondheidscomplicaties; zwangerschapsafbreking volgens het toepasselijke recht; beëindiging van het contract na een vastgesteld aantal mislukte pogingen; intrekking van toestemming of contract; het kosteloze karakter en toegestane, gedocumenteerde kosten van medische begeleiding en vervoer; eventuele bijbehorende zorgstelsels of verzekeringen; en geschillenbeslechting. Het contract mag geen voorwaarden bevatten die de rechten van de draagmoeder schenden. Deze wettelijke vereisten bewijzen niet dat er zolang de regelgeving onopgelost blijft een bruikbaar formulier of werkende indieningsprocedure beschikbaar is.

Waarom niet vaststaat dat de procedure operationeel is

De openbare CNPMA-pagina vermeldt dat de wet van kracht is, maar nog steeds op overheidsregulering wacht. Op 13 januari 2024 stuurde de president het ontwerpbesluit zonder bekrachtiging terug, onder verwijzing naar negatieve adviezen, onduidelijke begrippen en zorgen over personeel, logistiek, materiële omstandigheden en procedures. Ook latere CNPMA-notulen vermeldden dat de regeling niet was goedgekeurd. Uit het parlementaire register blijkt bovendien dat in mei 2026 een niet-bindend voorstel om regulering aan te bevelen is ingediend en naar de Gezondheidscommissie is verwezen; dat voorstel is zelf geen uitvoeringsregeling.

Dat sluit niet uit dat inmiddels een nieuw besluit is verschenen. Controleer vóór actie opnieuw het Diário da República en vraag CNPMA rechtstreeks of nieuwe aanvragen daadwerkelijk worden ontvangen. Beschouw Portugal niet als een werkende bestemming alleen omdat de gewijzigde wet in de officiële databank staat; evenmin kan worden gesteld dat er permanent een algeheel verbod geldt.

Wat u voor een eerste beoordeling verzamelt

Verzamel voor een eerste beoordeling door een advocaat bewijsstukken in plaats van alleen de checklist van een agentschap te volgen. Bereid voor:

  • Identiteits- en nationaliteitsdocumenten van iedere wensouder.
  • Geldige Portugese verblijfsdocumenten van iedere buitenlandse aanvrager, met de precieze juridische categorie en vervaldatum; laat bevestigen of dit permanent verblijf is in de zin van artikel 2.
  • Bewijs van huwelijk of een vergelijkbare relatie als een stel aanvraagt, waarbij de betekenis daarvan voor draagmoederschap nog moet worden bevestigd.
  • Een specialistisch medisch rapport dat aangeeft of zwangerschap absoluut en definitief wordt verhinderd en de klinische grond toelicht.
  • Duidelijke informatie over de herkomst van de gameten en welke wensouder gameten zou leveren.
  • Identiteit en vergunningstatus van het voorgestelde PMA-centrum, plus schriftelijke bevestiging dat het bereid is de zaak volgens een momenteel geldige procedure te beoordelen.
  • Een kostenplan dat onderbouwde medische en vervoerskosten onderscheidt van vergoeding of andere betalingen aan de draagmoeder.

Dit is een voorzichtige voorbereidingslijst, geen bewering dat CNPMA momenteel nieuwe aanvragen accepteert of dat ieder onderdeel een officieel verplicht formulier is.

Veilige stappen voordat u geld vastlegt

Voordat u een agentschap betaalt, een draagmoederschapsovereenkomst ondertekent of een behandeling organiseert:

  • Vraag een Portugese advocaat om een gedateerd schriftelijk advies over wet 90/2021, de huidige regelgevingsstatus en de precieze geschiktheid van iedere wensouder.
  • Laat de advocaat of het centrum de nieuwste publicaties in het Diário da República controleren en rechtstreeks bij CNPMA bevestigen of nu een nieuwe aanvraag kan worden ingediend en behandeld.
  • Laat de twee gevoeligste interpretatievragen schriftelijk oplossen: verblijf wanneer slechts één partner permanent verblijf heeft, en de gezinsstatus van een alleenstaande vrouw of vrouwenpaar.
  • Bevestig de medische grond en de gametenvereisten bij het beoogde erkende centrum; vervang de wettelijke toets niet door een algemene diagnose van onvruchtbaarheid.
  • Vermijd niet-terugbetaalbare betalingen en beloften van gegarandeerde afstamming totdat de juridische route, toestemmingsstappen, contractvoorwaarden en rechtsmiddelen onafhankelijk zijn bevestigd.

Als een tussenpersoon beweert dat goedkeuring routine is, vraag dan om de exacte momenteel geldende rechtsregel, de toepasselijke CNPMA-procedure en een schriftelijke uitleg hoe de feiten aan iedere voorwaarde voldoen. Reclame is geen rechtsbron.

Afstamming, nationaliteit en reizen zijn aparte vragen

Artikel 8, lid 9, van wet 32/2006 bepaalt dat een kind dat via draagmoederschap wordt geboren, wordt beschouwd als het kind van de begunstigden, onder voorbehoud van het recht van de draagmoeder om haar toestemming tot de geboorte-inschrijving in te trekken op grond van lid 10. Dit wettelijke uitgangspunt is geen onvoorwaardelijke garantie van de uiteindelijke uitkomst: toestemming kan binnen de wettelijke termijn worden ingetrokken en de uitvoering blijft onopgelost. Ga er niet van uit dat geschiktheid op zichzelf de feitelijke registratie of erkenning van afstamming in het buitenland bepaalt.

Dit artikel beslist niet over de geldigheid van een specifieke overeenkomst, erkenning van afstamming in het buitenland, nationaliteit, paspoorten of uitreis- en terugkeerrechten. Dat zijn afzonderlijke rechtsvragen. De genoemde verwante onderwerpen worden niet als gepubliceerde pagina’s behandeld en krijgen hier geen link, omdat hun publicatiestatus niet is geverifieerd.

Conclusie

Portugese staatsburgers en buitenlanders met permanent verblijf vallen binnen de personele reikwijdte van wet 90/2021, maar alle aanvragers moeten ook aan de medische en overige wettelijke voorwaarden voldoen. In het advies van mei 2022 leest CNPMA de wet zo dat een vrouw ongeacht haar burgerlijke staat of seksuele gerichtheid draagmoederschap kan gebruiken wanneer gameten van een begunstigde worden gebruikt. Een vrouwenpaar moet ook voldoen aan de relatiecategorie van artikel 6; alleenstaande mannen en mannenparen worden in artikel 6 niet uitdrukkelijk als begunstigden genoemd. Omdat er officieel nog geen operationele procedure is bevestigd, vraagt u vóór financiële verplichtingen om actuele schriftelijke bevestiging van een Portugese advocaat, het beoogde centrum en CNPMA.

Officiële bronnen

Officiële bron; tekst in het Portugees.

Laatst bijgewerkt:

Auteur: Khachatrian Razmik, LL.M.

Internationale juridische diensten voor draagmoederschap en afstamming — LEX SURROGACY van Lex Agency · Auteursprofiel · Redactionele richtlijnen