Slovakya · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Açık kayıt defteri, belgeler, Avrupa haritası ve hukuk kitaplarının bulunduğu hukuk bürosu masası; pencereden bir kale görünüyor

Slovakya’da taşıyıcı annelik: yabancı soybağının tanınması

Yurt dışında taşıyıcı annelik programından sonra düzenlenen yabancı doğum belgesi veya soybağı kararı, Slovakya’nın amaçlanan ebeveynlerin her birini her hukuki amaç bakımından tanıyacağını garanti etmez. Yanıt öncelikle belgenin türüne, yabancı yargılamaya kimlerin katıldığına, çocuğun vatandaşlığına ve mutat meskenine ve tanımanın hangi amaçla istendiğine bağlıdır. Slovak hukukunda anne, çocuğu doğuran kadındır ve bu kurala aykırı anlaşmalar geçersizdir. 1 Kasım 2025’ten beri Anayasa, başka biri için çocuk doğurma anlaşmasını açıkça yasaklamaktadır. Bununla birlikte Slovak uluslararası özel hukuku, kamu düzeni istisnası da dâhil olmak üzere yabancı soybağı kararlarının tanınmasına ilişkin kurallar içerir. Bu nedenle “her zaman tanınır” veya “asla tanınmaz” demek doğru değildir: somut belge incelenmelidir ve 2025 sonrası anayasal çerçevede ret riski daha yüksektir. [1] [2] [3] [9]

İç hukuktaki temel kurallar

Başlangıç noktası, Aile Hakkında 36/2005 sayılı Kanun’un 82. maddesidir: anne, çocuğu doğuran kadındır; bu kurala aykırı anlaşma ve sözleşmeler geçersizdir. 1 Kasım 2025’te yürürlüğe giren 255/2025 sayılı Anayasa Kanunu, Anayasa’nın 15(5). maddesini eklemiştir: başka biri için çocuk doğurma anlaşması yasaktır. 41. madde ayrıca çocuğun ebeveynlerinin bir anne ve bir baba olduğunu belirtir. Bunlar klinik politikası değil, bağlayıcı iç hukuk kurallarıdır. Ancak tek başlarına her yabancı belge için eksiksiz bir usul belirlemez ve tanımaya ilişkin bütün soruları açıkça çözmezler. Önemi, Slovak makamlarının tanıma kurallarını uygularken yabancı anlaşmayı ve ortaya çıkan statüyü Slovak kamu düzenini ilgilendiren bir mesele sayabilmesidir. [1] [2]

Önce belgeyi belirleyin

Usul seçilmeden önce belgeler birbirinden ayrılmalıdır. Yabancı doğum belgesi, doğumu ve belgeyi düzenleyen makamın kaydettiği bilgileri gösteren resmî kayıttır; soybağını belirleyen mahkeme kararıyla otomatik olarak aynı değildir. Kesinleşmiş yabancı mahkeme kararı, mahkemece onaylanmış sulh, nüfus kaydı ve evlat edinme kararı farklı kurallara tabi olabilir. Özel ve Usul Hukuku Hakkında 97/1963 sayılı Kanun’un 63. maddesi uyarınca, ilgili türdeki yabancı kararlar, kanundaki özel istisnalar saklı kalmak üzere, tanınmaları hâlinde Slovakya’da kural olarak hüküm doğurur. Bu iç hukuk yoluna başvurmadan önce, Slovakya bakımından bağlayıcı bir uluslararası antlaşmanın veya uygulanabilir AB hukukunun ilgili belge ya da bağlantılı mesele için farklı bir kural öngörüp öngörmediği kontrol edilmelidir. 97/1963 sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca, Slovakya’yı bağlayan bir antlaşmada aksi öngörülmedikçe bu Kanun uygulanır. Apostil, tasdik, yeminli tercüme veya klinik dosyası esas tanıma sorununu çözmez. Bunlar belgenin gerçekliğini doğrulayabilir veya delilleri açıklayabilir; ebeveyn-çocuk ilişkisinin Slovak hukukunca kabul edilip edilmeyeceğini belirlemez. [3]

Uygulanacak hukuk ayrı bir sorudur

Kanunlar ihtilafı kuralları ile tanıma kuralları farklı sorulara cevap verir. 97/1963 sayılı Kanun’un 23. maddesine göre soybağının belirlenmesi, kurulması veya reddi, kural olarak çocuğun doğumda vatandaşlığını kazandığı devletin hukukuna tabidir. Çocuk doğumda Slovak vatandaşlığını kazanmış, ancak yurt dışında doğmuş ve orada yaşıyorsa, mutat meskeninin bulunduğu devletin hukuku uygulanır. Çocuk Slovakya’da yaşıyorsa, çocuğun yararına olması şartıyla soybağı Slovak hukukuna göre belirlenebilir. 23(4). madde, soybağı tanımasının yapıldığı devlet hukukuna uygun olması hâlinde geçerli olduğunu belirtir. 24. madde ise ebeveyn-çocuk ilişkileri ile ebeveyn sorumluluğunu ayrı düzenler ve esas olarak çocuğun mutat meskenine dayanır. Bu hükümler, taşıyıcı annelikten kaynaklanan her yabancı kaydın otomatik olarak tescil edilmesini gerektirmez; somut belge ve talep edilen hukuki sonuç önemlidir. [3]

Yargılamaya bir Slovak vatandaşı katıldıysa

Yabancı soybağı yargılamasına katılanlardan en az biri Slovak vatandaşıysa, yabancı soybağı kararının özel bir mahkeme kararıyla tanınması gerekir. 97/1963 sayılı Kanun’un 65 ve 67. maddeleri özel karar yolunu öngörür; 68a. madde bu tanıma işlemlerinde Bratislava Bölge Mahkemesini yetkili kılar. Kamu düzeni gerekçesi de dâhil olmak üzere 64. maddedeki tanıma koşulları uygulanmaya devam eder. 68b. maddeye göre yabancı kararda taraf olarak gösterilen kişi ve hukuki menfaatini kanıtlayan kişi başvurabilir. Bu usul, soybağını belirleyen yabancı bir kararla ilgilidir; doğumun idari kaydı başvurusuyla veya kendi maddi koşulları olan evlat edinme kararının tanınmasıyla karıştırılmamalıdır. Slovak vatandaşı olan kişiler, başvuru yapmadan önce başvurunun tam kapsamı ve istenen tanıma hakkında hukuki görüş almalıdır. [3]

Katılımcıların hiçbiri Slovak vatandaşı değilse

Yabancı soybağı yargılamasına katılanların hiçbiri Slovak vatandaşı değilse, 68(2). madde sınırlı bir yol sağlar: yabancı karar, Slovak kamu düzenine aykırı olmaması şartıyla, ayrı bir tanıma kararı olmadan Slovak kararıyla aynı hukuki sonuçları doğurabilir. Bu koşullu bir kuraldır; her durumda otomatik tanıma anlamına gelmez. Başka biri için çocuk doğurma anlaşmalarına yönelik anayasal yasak kamu düzeni itirazını güçlendirebilir; ancak kanun, taşıyıcı annelikten sonra verilen her yabancı soybağı kararının mutlaka reddedileceğini söylemez. 67(4). madde ayrıca, normalde gerekli olmasa bile tarafın veya hukuki menfaati olan kişinin özel tanıma kararı istemesine imkân verir. Bunun uygun olup olmadığı belgeye, tarafların vatandaşlığına, amaçlanan kullanıma ve ileride çıkabilecek uyuşmazlık riskine bağlıdır. Bir makamın gayriresmî kabulü, tüm amaçlar bakımından bağlayıcı karar olarak görülmemelidir. [3] [9]

Tanıma engelleri ve kamu düzeni

Özel Uluslararası Hukuk Kanunu’nun 64. maddesi tanımayı engelleyen nedenleri sayar. Bunlar arasında kararın kaynak ülkede kesin veya icra edilebilir olmaması; esasa ilişkin karar niteliği taşımaması; diğer tarafın usulüne uygun tebligat yapılmaması gibi nedenlerle yargılamaya katılma imkânından ciddi biçimde yoksun bırakılması; aynı konuda daha önce verilmiş Slovak kararı veya şartları karşılayan yabancı karar bulunması; uluslararası yetkinin uygun olmaması ve Slovak kamu düzenine aykırılık vardır. Taşıyıcı annelik dosyalarında kamu düzeni meselesi 2025 anayasa değişikliğinden sonra özellikle hassastır. Yabancı işlemin hukuki biçimi, her ebeveyn için soybağının hangi temelde kurulduğu, ileri sürülen genetik bağın varlığı ve kanıtı, taşıyıcı annenin rızası ile usul haklarının korunması, çocuğun yerleşik yaşamı ve vatandaşlığı ve istenen tanımanın tam kapsamı önem taşıyabilir. Bunlar hukuki değerlendirme unsurlarıdır; sonucu otomatik olarak belirleyen garantili bir kontrol listesi değildir. [3] [1] [9]

Resmî başvuru: mahkeme ve belgeler

Özel tanıma başvurusu için 68c. madde, mahkemeyi, başvurucuyu, konuyu ve talep edilen sonucu, yabancı kararı ve kararı veren makamı, kararın kesinleşme tarihini veya icra edilebilirliğine ilişkin bilgileri ve ekler listesini içeren imzalı ve tarihli bir dilekçe gerektirir. Mahkeme için bir ve yargılamadaki her katılımcı için bir nüsha olmak üzere yeterli sayıda nüsha sunun. Yabancı kararın aslını veya resmen tasdikli tam örneğini; kararın kesin, icra edilebilir veya olağan kanun yoluna artık kapalı olduğunu gösteren yabancı makam belgesini; § 64(d)’deki engelle ilgili belgeleri (tanımanın yöneltildiği kişinin, özellikle usulüne uygun tebligat yapılmaması nedeniyle, yargılamaya katılma imkânından yoksun bırakılıp bırakılmadığı) veya izin verildiğinde diğer tarafın bu hususun incelenmesinde ısrar etmediğine ilişkin beyanını; ve eklerin Slovakça resmen tasdikli tercümelerini ekleyin. Mahkeme, eksik dilekçeyi tamamlaması için başvurucuya en az 15 günlük süre vermek zorundadır; yargılamayı engelleyen eksiklik giderilmezse işlem sona erdirilebilir. Dilekçe, talep edilen tanımanın kapsamını açıklamalı ve özellikle kamu düzeni olmak üzere § 64’teki olası engelleri ele almalıdır. Yetkili mahkeme ve usul, kanunun güncel metnine ve yabancı kararın tam türüne göre doğrulanmalıdır. [3]

Slovak içtihadının gösterdikleri ve göstermedikleri

İlgili ancak sınırlı bir Slovak Yüksek Mahkemesi kararı, 27 Haziran 2023 tarihli 4Uro/1/2022 sayılı karardır. Mahkeme, Illinois’te iki erkeğin bir çocuğu birlikte evlat edinmesine ilişkin yabancı kararın tanınmaması sonucunu onamıştır. Mahkeme Slovak kamu düzenine ve o tarihte geçerli olan ortak evlat edinme koşullarına dayanmış, uyuşmazlık evlat edinmeyle ilgili olduğu için Strazburg’daki taşıyıcı annelik davalarından ayrım yapmıştır. Bu karar, taşıyıcı annelikten sonra soybağını belirleyen her yabancı kararın reddedilmesi gerektiğini söylemez. Karar 255/2025 sayılı Anayasa Kanunu’ndan önce verilmiş ve farklı bir hukuki işlem ile farklı olgularla ilgilidir. Yine de Slovak mahkemelerinin, sonucu temel iç aile hukuku kurallarıyla bağdaşmaz gördüklerinde yabancı aile statüsü kararlarını kamu düzeni istisnasına dayanarak reddettiğini gösterir. Bu bir risk göstergesidir; yeni bir soybağı tanıma başvurusunun doğrudan cevabı değildir. [6]

Avrupa insan hakları çerçevesi

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesinin 10 Nisan 2019 tarihli P16-2018-001 sayılı danışma görüşü daha dar bir durumu ele alır: çocuk, amaçlanan babanın gametleri ve üçüncü taraf donör kullanılarak yurt dışında gestasyonel taşıyıcı annelik yoluyla doğmuştur; ilgili devlette amaçlanan baba ile çocuk arasındaki hukuki ilişki tanınmıştır ve amaçlanan anne yabancı doğum belgesinde hukuki anne olarak gösterilmiştir. Mahkeme, Sözleşme’nin 8. maddesinin iç hukukun amaçlanan anneyle ilişkiyi tanımaya imkân veren bir yol sağlamasını gerektirdiğini, ancak yabancı doğum belgesindeki bilgilerin ulusal sicile aynen aktarılmasını zorunlu kılmadığını belirtmiştir; evlat edinme de bir yol olabilir. Bu, belirtilen olgusal durumda çocuğun yararına etkili bir hukuki tanıma yolu gerektiği argümanını destekler. Ancak görüş, Slovakya’ya her yabancı belgeyi otomatik kaydetme emri vermez, 2025 sonrası anayasal sorunu çözmez ve her amaçlanan ebeveyn veya genetik durum için aynı sonucu garanti etmez. [5]

AB hukuku genel bir tanıma sağlamaz

AB hukuku, gerçek uygulama alanı içinde değerlendirilmelidir. 2019/1111 sayılı AB Tüzüğü’nün (Brüksel IIb) 1(4)(a). maddesi, ebeveyn-çocuk ilişkisinin kurulmasını veya reddini açıkça kapsam dışında bırakır. Bu nedenle Tüzük, yabancı soybağı kararları için AB çapında genel bir otomatik tanıma sistemi oluşturmaz. Avrupa Birliği Adalet Divanının C-490/20 sayılı V.M.A. / Stolichna obshtina (“Pancharevo”) kararı farklı ve sınırlı bir konuyu ele alır: iki annenin bulunduğu bir olayda, Birlik vatandaşı bir çocuğun serbest dolaşım haklarını kullanması için gereken belgeler. Karar taşıyıcı annelikle ilgili değildir ve her soybağı kaydının tüm iç hukuk amaçları bakımından tanınmasını öngören evrensel bir kural koymaz. Çocuk AB vatandaşıysa ve ret seyahat veya ikamet haklarını etkiliyorsa, bu özel AB hukuku meselesi ayrıca analiz edilmelidir; ulusal tanıma analizinin otomatik olarak yerini almaz. [7] [8]

2025 anayasa değişikliği, ulusal kimlik olarak tanımlanan konularda Slovakya’nın egemenliğiyle ilgili 7. maddenin 6. ve 7. fıkralarını da ekledi. Avrupa Komisyonu, 21 Kasım 2025’te INFR(2025)2208 ihlal prosedürünü başlatarak Slovakya’ya değişikliğin AB hukukunun üstünlüğü, özerkliği, etkililiği ve yeknesak uygulanması dâhil temel ilkeleriyle uyumuna ilişkin resmî bildirim gönderdi. Kaynak prosedürün başlatıldığını doğruluyor, ancak sonraki güncel durumunu ortaya koymuyor. Bu prosedür, bireysel bir soybağının tanınması başvurusunu karara bağlamaz; somut bir dosyada bu noktaya dayanmadan önce prosedürün güncel durumunu ve uygulanabilir AB hukuku kurallarını kontrol edin. [10]

Doğum kaydı ayrı bir usuldür

Yurt dışında doğan çocuk Slovak vatandaşıysa ayrı bir nüfus kaydı usulü uygulanabilir. 154/1994 sayılı Nüfus Kayıtları Kanunu’nun 23. maddesi, yurt dışındaki doğumun yazılı başvuru üzerine Özel Sicile kaydedilmesini öngörür; yabancı doğum belgesi ve Slovak vatandaşlığının kanıtı dâhil destekleyici belgeler sunulur, kanundaki alternatifler saklıdır. Başvuru Slovak diplomatik temsilciliği aracılığıyla veya yetkili nüfus dairesine yapılabilir. Bu, bir nüfus olayı kaydı usulüdür; yabancı belgede ebeveyn olarak gösterilen herkesin Slovakya’da her amaç bakımından tanınacağını kanıtlamaz. Kayıt taşıyıcı annelikten kaynaklanıyorsa Özel Sicilin hangi delilleri ve hukuki temeli istediği ve ayrı bir soybağı tanıma kararı gerekip gerekmediği yazılı olarak sorulmalıdır. Kayıt, vatandaşlık, pasaport, seyahat ve ebeveyn sorumluluğu ayrı ayrı değerlendirilmelidir. [4]

Kısa karar matrisi

Aşağıdaki matris ilk değerlendirme için kullanılır; sonucu öngörmez. Yaygın belge senaryolarında önce hangi sorunun çözülmesi gerektiğini gösterir. [3] [4]

Belge veya durumÖnce incelenecek yolTemel uyarı
Yabancı soybağı kararı; katılımcılardan en az biri Slovak vatandaşıÖzel tanıma için Bratislava Bölge Mahkemesine başvurun; 64–68. maddeler uygulanır.Kamu düzeni tanımayı engelleyebilir; sonuç garanti değildir.
Yabancı soybağı kararı; katılımcıların hiçbiri Slovak vatandaşı değilKamu düzenine aykırılık yoksa 68(2). madde ayrı karar olmadan uygulanabilir; 67(4). madde özel karar talebine izin verir.Bu yol otomatik veya risksiz değildir.
Yalnızca yabancı doğum belgesiÇocuk Slovak vatandaşıysa 154/1994 sayılı Kanun’un 23. maddesindeki Özel Sicil usulünü değerlendirin.Belge tek başına kayıtlı her ebeveynin tanınacağını garanti etmez.

Başvurudan önce dosyayı hazırlayın

Başvuru yapmadan önce bir kronoloji ve belge listesi hazırlayın. Her kişinin yabancı yargılama sırasındaki ve bugünkü vatandaşlığını; çocuğun doğumdaki vatandaşlığını ve mutat meskenini; çocuğu kimin doğurduğunu; ileri sürülen genetik bağları ve kanıtlarını; her belgeyi düzenleyen devleti ve makamı; belgenin kesinleşmiş karar, evlat edinme kararı veya yalnızca doğum belgesi olup olmadığını; ilgili herkesin usulüne uygun bilgilendirilip dinlenme imkânı bulup bulmadığını; ve Slovakya’da tam olarak hangi sonucun istendiğini belirleyin. Yabancı kararın tasdikli tam örneğini, kesinleşme belgesini, dayanak doğum kaydını ve rıza veya usule ilişkin belgeleri temin edin. Slovak bir hukukçudan kanunun güncel sürümünü, yetkili mahkemeyi, tercüme ve tasdik koşullarını ve 1 Kasım 2025 sonrasındaki içtihadı doğrulamasını isteyin. Ret hâlinde yazılı gerekçeleri alın ve itiraz veya inceleme sürelerini derhal kontrol edin. Sözlü güvencelere güvenmeyin; vatandaşlık, seyahat izni veya tüm ebeveyn yetkilerini tek bir sicil kaydından çıkarsamayın. [3] [4] [6] [9]

Pratik sonuç

Özetle, taşıyıcı annelikten sonra yurt dışında kurulan soybağının Slovakya’da tanınması, somut belge ve olgulara bağlıdır ve 1 Kasım 2025’ten beri yürürlükte olan daha kısıtlayıcı anayasal çerçevede değerlendirilir. Doğuran kadının anne sayılması ve buna aykırı anlaşmaların geçersiz olması yönündeki iç hukuk kuralı açıktır; belirli bir yabancı karar veya belgenin etkisi yine de Uluslararası Özel Hukuk Kanunu uyarınca, katılımcıların vatandaşlığına bağlı yol ve kamu düzeni istisnası dâhil olmak üzere incelenmelidir. Avrupa insan hakları ve AB hukuku argümanları bazı davalarda önem taşıyabilir, ancak tam iç hukuk tanınmasını garanti etmez. Pratik amaç, çocuğa etkili ve hukuka uygun bir statü sağlamak ve hangi hak veya belgelere gerçekten ihtiyaç olduğunu belirlemektir. Somut bir dosyada kullanmadan önce Slovak aile hukuku ve uluslararası özel hukuk uzmanı en güncel içtihadı ve belgeleri incelemelidir. [1] [2] [3] [5] [7] [9]

Kaynaklar ve hukuk metinleri

  1. Constitutional Act No. 255/2025 Coll. amending the Constitution — official Slov-Lex text
  2. Act No. 36/2005 Coll. on the Family — current official text
  3. Act No. 97/1963 Coll. on Private International Law and Procedure — current official text
  4. Act No. 154/1994 Coll. on Registry Offices — current official text
  5. European Court of Human Rights, Advisory Opinion P16-2018-001 (10 April 2019)
  6. Supreme Court of the Slovak Republic, 4Uro/1/2022 (27 June 2023)
  7. Regulation (EU) 2019/1111 (Brussels IIb) — official EUR-Lex text
  8. Court of Justice of the European Union, Case C-490/20, V.M.A. (Pancharevo) — official CURIA case page
  9. EAPIL, “Slovakia’s Constitutional Reforms, PIL and Beyond” (11 March 2026; expert commentary) (expert commentary, not binding law)
  10. European Commission, “November infringements package: key decisions” (21 November 2025), section on justice — INFR(2025)2208; later status not verified

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar