Almanya’da taşıyıcı annelik: yabancılar, ikamet ve medeni durum
Temel ayrım
Almanya’da yabancıların, Alman vatandaşlarının, oturum sahiplerinin, evli çiftlerin veya bekâr başvuru sahiplerinin ülke içinde taşıyıcı annelik için onay alabileceği bir uygunluk sistemi bulunmaz. Önce tıbbi uygulama ve aracılığın nerede gerçekleşeceği, sonra çocuğun yasal ebeveynliğinin nasıl belirleneceği incelenmelidir. Alman pasaportu ya da oturum izni, ülke içinde yasaklanan düzenlemeyi serbest hâle getirmez. Tersine Almanya’da ikamet etmek, yabancı bir programın yasal olduğunu veya sonucunun Almanya’da tanınacağını kanıtlamaz. Programa erişim ile çocuğun hukuki statüsü ayrı sorulardır.
Almanya’da neden yerel izin sistemi yok?
Embryonenschutzgesetz (ESchG) § 1(1)(7), doğumdan sonra çocuğu kalıcı olarak başkalarına vermeyi planlayan kadına suni döllenme yapılmasını veya embriyo aktarılmasını cezalandırır. Adoptionsvermittlungsgesetz (AdVermiG) §§ 13a–13c taşıyıcı anne aracılığını tanımlayıp yasaklar; § 13d taşıyıcı anne veya çocuk isteyen ebeveynlerin kamuya açık ilanlarla aranmasını ya da sunulmasını yasaklar. Bunlar adaylara göre vatandaşlık, ikamet, yaş veya evlilik şartlarıyla verilen bir Alman izin listesi değildir. Kliniğin kabulü, karşılıksız anlaşma ya da özel sözleşme Alman izin yolu yaratmaz. Kadının kendisi için uygulanan olağan doğurganlık tedavisi ayrı bir konudur ve taşıyıcı annelik istisnası değildir.
Kim ceza sorumluluğuyla karşılaşabilir?
Yasak fiil ile cezalandırılan kişi ayrılmalıdır. ESchG § 1(3)(2), taşıyıcı anneyi ve çocuğu kalıcı olarak yanına almak isteyen kişiyi § 1(1)(7) kapsamındaki fiile ilişkin cezadan muaf tutar. AdVermiG § 14b(3) de taşıyıcı anne ile sipariş eden ebeveynleri yasak aracılık için § 14b yaptırımlarından hariç tutar. Bunlar yalnızca belirtilen suçlara ilişkin sınırlı istisnalardır; tedaviyi organize etme, ilan, aracılık, sahte belge veya başka yasa ihlallerine izin vermez. Doktor, aracı ve sınır ötesi aktörlerin eylemleri ve eylem yeri bakımından ayrı ceza hukuku analizi gerekir. Medeni durum tek başına belirleyici değildir.
Niyet edilen ebeveynlerin kamuya açık ilanları ayrıca incelenmelidir. AdVermiG § 14(1)(2)(c) uyarınca, § 13d'ye aykırı şekilde taşıyıcı anne veya çocuk sahibi olmak isteyen ebeveynleri kamuya açık ilanlarla aramak ya da sunmak idari kabahattir; § 14(3), birinci fıkradaki ihlaller için 5.000 avroya kadar para cezası öngörür. § 14b(3)'teki cezalandırmama hükmü yalnızca o maddeye ilişkindir ve bu ayrı idari para cezasını ortadan kaldırmaz. İnternet paylaşımları ve yurt dışındaki eylemler somut davranış ve kanunun ülkesel kapsamı bakımından incelenmelidir. Tek bir suç yönünden cezasızlık genel izin anlamına gelmez.
Karar tablosu
Tablodaki her satır, yabancı kliniğin kabulünü değil, Almanya’da taşıyıcı annelik düzenlenmesini değerlendirir. Tedavi ülkesinin hukuku ve doğum sonrası tanıma ayrıca incelenir.
| — | — |
|---|---|
| Yabancı vatandaş | Yabancı vatandaş olmak Almanya’da taşıyıcı annelik izni sağlamaz. Yurt dışı için hedef ülkenin vatandaşlık, ikamet ve medeni durum şartları kontrol edilmelidir; Alman oturum izni bunların yerine geçmez. |
| Alman vatandaşı veya Almanya sakini | Alman vatandaşlığı, sürekli oturum, geçici oturum ve fiilî mutat mesken farklı olgulardır. Hiçbiri Almanya içindeki yasaklardan istisna sağlamaz. Ancak mutat mesken daha sonra soybağına uygulanacak hukuku etkileyebilir. |
| Evli farklı cinsiyetten çift | Farklı cinsiyetten evli çiftin evliliği Almanya’da taşıyıcı anneliğe izin vermez. Yabancı ülke çifti kabul edebilir veya dışlayabilir. Planlanan annenin eşi sırf bu evlilik nedeniyle Alman hukukunda otomatik yasal baba olmaz. |
| Bekâr veya aynı cinsiyetten çift | Bekâr birey veya aynı cinsiyetten çift için de Alman ruhsatı yahut özel yerel istisna yoktur. Yurt dışındaki uygunluk ve her bir ebeveynin tanınması ayrı incelenmeli, ikinci yasal ebeveynin otomatik oluştuğu varsayılmamalıdır. |
Vatandaşlık, ikamet ve medeni durum
Tedavi ülkesini, her yetişkinin gerçek yaşam yerini, bütün vatandaşlıklarını, evlilik veya birlikteliği ve genetik katkıları belirleyin. Kişi Almanya’da vatandaş olmadan yaşayabilir veya birden fazla vatandaşlığı bulunabilir. Hedef ülke yabancılar için şartlar öngörebilir; bunlar Almanya’da var olmayan yerel izin programının şartları değildir. Klinik kabulü uygulamaya ilişkin karardır, yasallık kanıtı değildir. Yabancı onay Alman ikamet hakkı, geçerli ebeveyn kaydı veya çocuğun pasaportu anlamına da gelmez. “Yabancıları kabul ediyoruz” sözü yerine somut katılımcılara göre görüş alın.
Yurt dışındaki program sorunu çözer mi?
Yurt dışı programı önemli ölçüde tedavi ve doğum ülkesinin hukukuna bağlıdır ancak Alman makamlarınca onaylanmış sayılmaz. Sözleşme veya ödeme öncesinde ülkenin söz konusu ebeveynleri, taşıyıcı anneyi ve tıbbi işlemi kabul edip etmediğini ve düzenleyeceği belgeleri doğrulayın. Almanya’da yapılan aracılık, reklam, finansman ve tıbbi faaliyetlerin risklerini ayrıca değerlendirin. Her yabancı programın Alman sakinleri için hukuka uygun veya her yabancı ebeveynlik belgesinin Almanya’da tanınır olduğu söylenemez. Çocuğun üstün yararı ve doğum sonrası uygulanabilir plan zorunludur.
Alman hukukunda yasal ebeveyn kimdir?
Alman Medeni Kanunu (BGB) § 1591, anne olarak doğuran kadını kabul eder. Alman maddi hukuku uygulanıyorsa genetik bağ, yumurta bağışı veya planlanan anneyi gösteren sözleşme bunu tek başına değiştirmez. BGB § 1592 babalığı, doğumda yasal anneyle evlilik, geçerli tanıma veya mahkeme tespitiyle belirler. Planlanan baba, planlanan anneyle evli olduğu için otomatik baba olmaz. Mevcut bir yasal baba tanımayı engelleyebilir; başka şekil koşulları da uygulanabilir. Bu bir soybağı statüsü meselesidir, tıbbi uygunluk değildir.
Yabancı mahkeme kararının etkisi
Çevrilmiş doğum belgesi sınır ötesi ebeveynliği tek başına çözmez. EGBGB madde 19 uygulanacak hukukun bağlama kurallarını, FamFG §§ 108–109 yabancı kararların tanınması ve engellerini düzenler. Federal Adalet Mahkemesi 10 Aralık 2014 tarihli XII ZB 463/13 kararında yabancı mahkemenin ebeveynliği belirlemesi ile yalnızca nüfus kaydını ayırmış ve genetik bağı olan planlanan ebeveynin bulunduğu somut olayda taşıyıcı anneliğin tek başına kamu düzenine aykırılık oluşturmadığını belirtmiştir. Bu bütün aileler için otomatik tanıma değildir. Kararın tamamını, gerekiyorsa kesinleşme kanıtını ve Alman hukukundaki etkisine dair uzman incelemesini edinin.
BGH'nin 20 Mart 2019 tarihli XII ZB 530/17 sayılı kararı farklı bir sonucu gösterir. Alman evli çift, Ukrayna'da taşıyıcı anne aracılığıyla çocuk sahibi olmuş ve yabancı doğum belgesinde amaçlanan anne gösterilmişti; ancak ebeveynliği belirleyen eşdeğer bir yabancı mahkeme kararı yoktu. Mahkeme, tek başına nüfus kaydının FamFG § 108 uyarınca tanınabilecek yabancı mahkeme kararı olmadığını belirtti. Çocuğun kısa süre içinde hukuka uygun biçimde Almanya'ya getirilmesinin koşullarında Alman soybağı hukuku uygulandı ve hukuki anne doğumu yapan kadındı. Bu sonuç somut olaya özgüdür: yurt dışında doğan her çocuğun mutat meskeni otomatik olarak Almanya olmaz. Sürece başlamadan doğum belgesi ile mahkeme kararını ayırın; çocuğun mutat meskenini, uygulanabilir hukukları ve her yetişkinin ebeveynlik statüsünü inceleyin.
İki somut örnek
Örnek A: Almanya’da yaşayan Alman evli çift yabancı ülkede doğum düzenler. Evlilik ve ikamet Almanya’da işlemi serbest kılmaz; dışarıdaki kabul yerel hukuka, Almanya’daki soybağı ise doğuran kadına, babalığa ve varsa tanınabilir yabancı karara bağlıdır. Örnek B: Alman oturum izinli bekâr yabancı aynı yolu düşünür. Oturum ne yabancı uygunluğu ne de ebeveynliği kanıtlar. Her iki durumda da tedaviden önce ülkeye özgü yazılı görüş ve çocuğun belgeleriyle yasal seyahati için ayrı plan gerekir. Genetik bağ ve yabancı mahkeme kararı sonucu önemli ölçüde değiştirebilir.
Hazırlanacak belgeler
Pasaportları ve tüm vatandaşlık belgelerini, ikamet izinlerini ve gerçek adres geçmişini, evlilik, boşanma, birliktelik ya da bekârlık kayıtlarını, klinik ve aracı bilgilerini, hukuken edinilebilen taşıyıcı anne kimliği ve rıza belgelerini, genetik katkıları ve işlemi, hedef ülkenin uygunluk hükümlerini toplayın. Sonraki soybağı incelemesi için doğum kaydı, yabancı mahkeme kararı, gerekiyorsa kesinleşme belgesi, rıza ve babalık belgeleri, makamca istenen tercüme ve tasdikleri planlayın. Hassas sağlık verilerini denetlenmemiş kuruluşlara aktarmayın. Bu hazırlık listesi her yerde zorunlu değildir; yetkili makamla teyit edin.
Güvenli işlem sırası
Önce tedavi, doğum ve ilk ebeveynlik kararının verileceği ülkeleri tespit edin. Sonra yetişkinler ve taşıyıcı anne için evlilik ve ikamet dahil yerel şartlara dair yazılı hukuk görüşü alın. Alman aile hukuku uzmanından soybağı ve yabancı kararın kanunlar ihtilafı ve tanıma kurallarıyla analizini isteyin. Gebelik öncesinde nüfus müdürlüğü ve konsoloslukla kayıt, vatandaşlık, pasaport ve seyahati görüşün; önceden onay verildiğini varsaymayın. Ödemeden önce sözleşme, klinik ve aracıları inceleyin. Makam reddederse gerekçeli yazılı karar isteyin; karara ve usule göre itiraz ya da mahkeme yolunu değerlendirin.
Sonuç
Almanya’da yabancılık, ikamet, evlilik veya bekârlıktan bağımsız olarak yerel taşıyıcı annelik izin yolu yoktur. Olası yabancı yol iki bağımsız kontrolden geçmelidir: yabancı hukukta hukuka uygun erişim ve Almanya’yı da ilgilendiren çocuğun ebeveynliği ile belgeleri için uygulanabilir plan. Yalnızca yabancı doğum belgesinin Alman ebeveynliği, pasaport veya hemen girişi garanti ettiği iddiasında işlemi durdurun. Bağlayıcı adımlardan önce ülke, tarih ve somut olay bakımından kanun ile içtihadı yeniden doğrulayın.
