Niemcy · Dopuszczalność rodziców intencjonalnych

Poufna analiza kwalifikacji rodziców zamierzonych i dokumentów

Macierzyństwo zastępcze w Niemczech: cudzoziemcy, pobyt i stan cywilny

Podstawowe rozróżnienie

W Niemczech nie funkcjonuje procedura kwalifikacyjna, w której cudzoziemiec, obywatel Niemiec, rezydent, małżeństwo albo osoba samotna mogliby uzyskać zgodę na krajowy program macierzyństwa zastępczego. Najpierw trzeba ustalić miejsce świadczeń medycznych i pośrednictwa, a potem sposób prawnego ustalenia rodzicielstwa dziecka. Ani niemieckie obywatelstwo, ani zezwolenie na pobyt nie legalizują zakazanego programu w Niemczech. Odwrotnie, sam pobyt w Niemczech nie dowodzi legalności programu zagranicznego ani uznania jego skutków. Dostęp do programu i status prawny dziecka to dwa różne zagadnienia.

Dlaczego Niemcy nie wydają zgody na program krajowy

§ 1 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie embrionów (Embryonenschutzgesetz, ESchG) penalizuje sztuczne zapłodnienie lub transfer zarodka kobiecie gotowej trwale przekazać dziecko innym osobom po urodzeniu. §§ 13a–13c ustawy o pośrednictwie adopcyjnym (Adoptionsvermittlungsgesetz, AdVermiG) definiują i zakazują pośrednictwa w macierzyństwie zastępczym; § 13d zakazuje publicznych ogłoszeń poszukujących lub oferujących surogatki bądź rodziców zamawiających. Nie jest to katalog uprawnionych obywatelstw, miejsc zamieszkania, wieku czy stanu cywilnego. Przyjęcie przez klinikę, brak wynagrodzenia i prywatna umowa nie tworzą niemieckiego zezwolenia. Leczenie niepłodności pacjentki, która sama ma urodzić dziecko, jest odrębną kwestią, nie wyjątkiem dotyczącym surogacji.

Kto ponosi odpowiedzialność karną

Należy odróżnić czyn zabroniony od osoby podlegającej karze. § 1 ust. 3 pkt 2 ESchG wyłącza surogatkę i osobę chcącą na stałe przyjąć dziecko od ukarania za czyn z § 1 ust. 1 pkt 7. § 14b ust. 3 AdVermiG wyłącza również surogatkę i rodziców zamawiających od kar określonych w § 14b za zakazane pośrednictwo. Są to wąskie wyłączenia, a nie pozwolenie na organizację leczenia, ogłoszenia, pośrednictwo, fałszowanie dokumentów czy inne naruszenia. Działania lekarzy, pośredników i uczestników transgranicznych trzeba osobno ocenić pod kątem prawa karnego i miejsca czynu. Sam stan cywilny nie przesądza odpowiedzialności.

Osobnej oceny wymagają publiczne ogłoszenia rodziców zamierzonych. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c AdVermiG publiczne poszukiwanie lub oferowanie matek zastępczych bądź rodziców zamawiających z naruszeniem § 13d stanowi wykroczenie administracyjne; § 14 ust. 3 przewiduje za czyny z ust. 1 grzywnę do 5000 euro. Wyłączenie odpowiedzialności karnej z § 14b ust. 3 dotyczy wyłącznie tego przepisu i samo nie znosi odrębnej grzywny. W przypadku wpisów internetowych lub działań za granicą trzeba ustalić konkretny czyn i terytorialny zakres stosowania ustawy. Brak karalności jednego czynu nie oznacza ogólnego zezwolenia.

Macierz decyzji

Każdy wiersz tabeli dotyczy organizacji macierzyństwa zastępczego w Niemczech, nie przyjęcia przez zagraniczną klinikę. Prawo państwa programu i uznanie rodzicielstwa po porodzie wymagają oddzielnych kontroli.

——
CudzoziemiecObce obywatelstwo nie daje zgody na surogację w Niemczech. Przy leczeniu za granicą należy sprawdzić wymagania danego państwa co do obywatelstwa, pobytu i stanu cywilnego; niemieckie zezwolenie na pobyt ich nie zastępuje.
Obywatel albo mieszkaniec NiemiecObywatelstwo niemieckie, pobyt stały, pobyt czasowy i rzeczywiste miejsce zwykłego pobytu to różne fakty. Żaden nie uchyla krajowych ograniczeń. Zwykły pobyt może jednak później wpływać na prawo właściwe dla pochodzenia dziecka.
Małżeństwo kobiety i mężczyznyMałżeństwo kobiety i mężczyzny nie dopuszcza surogacji w Niemczech. Państwo zagraniczne może małżonków zaakceptować albo wykluczyć. Mąż matki zamierzonej nie staje się automatycznie ojcem prawnym według prawa niemieckiego tylko z uwagi na ich małżeństwo.
Osoba samotna lub para jednopłciowaOsoba samotna lub para jednopłciowa nie uzyskuje niemieckiej licencji ani szczególnego wyjątku. Wymagania zagraniczne i uznanie każdego rodzica trzeba analizować osobno; drugi rodzic prawny nie powstaje automatycznie.

Obywatelstwo, pobyt i stan cywilny to odrębne kwestie

Ustal państwo leczenia, faktyczne zamieszkanie każdej osoby, wszystkie obywatelstwa, małżeństwo lub związek oraz wkład genetyczny. Można mieszkać w Niemczech bez ich obywatelstwa albo mieć wiele obywatelstw. Państwo leczenia może nakładać wymogi na cudzoziemców, których Niemcy nie mają jako warunków nieistniejącego zezwolenia krajowego. Zgoda kliniki jest decyzją organizacyjną, nie dowodem zgodności z prawem. Zgoda zagraniczna nie oznacza niemieckiego prawa pobytu, skutecznego wpisu rodzicielstwa ani paszportu dziecka. Zażądaj analizy konkretnego układu osób zamiast ogólnej deklaracji „cudzoziemcy są dopuszczani”.

Czy program za granicą rozwiązuje problem?

Program za granicą podlega w istotnych aspektach prawu państwa leczenia i urodzenia, ale nie staje się przez to programem zatwierdzonym przez Niemcy. Przed umową i płatnością zweryfikuj dopuszczalność konkretnych rodziców, surogatki i procedury medycznej oraz wydawane dokumenty. Oddzielnie sprawdź ryzyka związane z pośrednictwem, reklamą, finansowaniem lub medycyną na terytorium Niemiec. Nie można uznać każdej zagranicznej surogacji za legalną dla mieszkańców Niemiec ani każdego dokumentu o rodzicielstwie za uznawany. Interes dziecka i wykonalny plan po porodzie są konieczne.

Kto jest rodzicem według prawa niemieckiego

§ 1591 niemieckiego kodeksu cywilnego (BGB) uznaje za matkę kobietę, która urodziła dziecko. Więź genetyczna, dawstwo komórki jajowej czy umowa z matką zamierzoną nie zmieniają same przez się tej zasady, gdy stosuje się niemieckie prawo materialne. § 1592 BGB przewiduje ojcostwo przez małżeństwo z matką prawną w chwili porodu, skuteczne uznanie lub ustalenie sądowe. Ojciec zamierzony nie zostaje więc ojcem wyłącznie z racji małżeństwa z matką zamierzoną. Istniejące ojcostwo prawne może blokować uznanie; możliwe są inne wymogi formalne. To kwestia statusu rodzinnego, nie dopuszczenia do leczenia.

Znaczenie zagranicznego orzeczenia

Przetłumaczony akt urodzenia nie rozstrzyga samodzielnie transgranicznego rodzicielstwa. Art. 19 EGBGB określa łączniki prawa właściwego, a §§ 108–109 FamFG dotyczą uznawania orzeczeń zagranicznych i przeszkód. W sprawie XII ZB 463/13 z 10 grudnia 2014 r. Federalny Trybunał Sprawiedliwości odróżnił zagraniczne sądowe ustalenie rodzicielstwa od samej rejestracji stanu cywilnego. W okolicznościach sprawy z genetycznym związkiem rodzica zamierzonego surogacja sama nie przesądzała sprzeczności uznania z porządkiem publicznym. To ocena zależna od faktów, nie automatyczne uznanie wszystkich sytuacji. Należy uzyskać pełne orzeczenie, w razie potrzeby dowód prawomocności i poradę o skutkach w Niemczech.

Inny rezultat ilustruje postanowienie BGH XII ZB 530/17 z 20 marca 2019 r. Niemieckie małżeństwo skorzystało z surogacji w Ukrainie, a zagraniczny akt urodzenia wskazywał matkę zamierzoną, mimo braku odpowiedniego zagranicznego orzeczenia sądowego o pochodzeniu dziecka. Sąd uznał, że sam wpis w rejestrze stanu cywilnego nie jest orzeczeniem zagranicznym podlegającym uznaniu na podstawie § 108 FamFG. W okolicznościach szybkiego i legalnego przewiezienia dziecka do Niemiec zastosowanie miało niemieckie prawo pochodzenia, a matką prawną była kobieta, która urodziła dziecko. To rozstrzygnięcie zależy od faktów: nie każde dziecko urodzone za granicą ma automatycznie zwykły pobyt w Niemczech. Przed podjęciem zobowiązań należy odróżnić akt urodzenia od orzeczenia sądowego oraz zbadać zwykły pobyt, prawo właściwe i status rodzicielski każdej osoby.

Dwa praktyczne przykłady

Przykład A: niemieccy małżonkowie mieszkający w Niemczech planują poród za granicą. Małżeństwo i pobyt nie pozwalają na procedurę krajową; dopuszczenie zagraniczne zależy od prawa lokalnego, a rodzicielstwo w Niemczech od rodzącej, ojcostwa i ewentualnego uznawalnego orzeczenia. Przykład B: samotny cudzoziemiec z niemieckim zezwoleniem na pobyt planuje podobną drogę. Dokument pobytowy nie dowodzi ani zagranicznej kwalifikacji, ani rodzicielstwa. W obu przypadkach przed leczeniem potrzebna jest pisemna analiza wybranego państwa i oddzielny plan dokumentów oraz legalnej podróży dziecka. Więzi genetyczne i wyrok zagraniczny mogą istotnie zmienić wynik.

Dokumenty do przygotowania

Przygotuj paszporty i dowody wszystkich obywatelstw, pozwolenia pobytowe i historię faktycznych adresów, dokumenty małżeństwa, rozwodu lub związku albo stanu wolnego, dane kliniki i pośrednika, legalnie dostępne dokumenty tożsamości i zgody surogatki, opis wkładu genetycznego i leczenia oraz przepisy kwalifikacyjne państwa programu. Do późniejszego badania rodzicielstwa przewidź akt urodzenia, obce orzeczenie, dowód prawomocności, istotne zgody i dokumenty ojcostwa oraz tłumaczenia czy uwierzytelnienia wymagane przez organ. Nie przesyłaj wrażliwej dokumentacji medycznej niezweryfikowanym agencjom. To lista przygotowawcza, nie obowiązkowy katalog w każdej sprawie; uzgodnij wymagania z właściwym organem.

Bezpieczna kolejność działań

Najpierw wskaż państwa leczenia, porodu i pierwszego rozstrzygnięcia o rodzicielstwie. Następnie uzyskaj pisemną opinię miejscowego prawnika o konkretnych osobach i surogatce, w tym warunkach małżeństwa i pobytu. Potem niemiecki prawnik rodzinny powinien ocenić pochodzenie i orzeczenie zagraniczne według norm kolizyjnych i uznawania. Przed ciążą zapytaj urząd stanu cywilnego i konsulat o rejestrację, obywatelstwo, paszport i wyjazd, bez zakładania wcześniejszego zatwierdzenia. Przed płatnością sprawdź umowy, klinikę i pośredników. Przy odmowie uzyskaj uzasadnioną decyzję pisemną i ocenę środków zaskarżenia albo drogi sądowej według aktu i procedury.

Konkluzja

W Niemczech nie istnieje tryb zezwolenia na krajowe macierzyństwo zastępcze niezależnie od cudzoziemskiego obywatelstwa, pobytu, małżeństwa czy samotności. Możliwy program zagraniczny wymaga dwóch niezależnych ocen: zgodnego z prawem dostępu w innym państwie oraz realnego planu rodzicielstwa i dokumentów dziecka w relacji z Niemcami. Przerwij działanie, jeśli ktoś zapewnia, że sam zagraniczny akt urodzenia gwarantuje niemieckie rodzicielstwo, paszport lub natychmiastowy wjazd. Przed zobowiązaniem należy ponownie sprawdzić przepisy i orzecznictwo dla określonych krajów, dat i faktów.

Akty prawne i orzeczenia

  1. ESchG § 1
  2. AdVermiG § 13c
  3. AdVermiG § 13d
  4. AdVermiG § 13a
  5. AdVermiG § 14b
  6. EGBGB Art. 19
  7. BGB § 1591
  8. BGB § 1592
  9. FamFG § 109
  10. BGB § 1594
  11. FamFG § 108
  12. FamFG § 109
  13. BGH XII ZB 463/13 (10 Dec 2014)
  14. AdVermiG § 14 (administrative fines)
  15. BGH XII ZB 530/17 (20 Mar 2019; full-text reproduction)

Ostatnia aktualizacja:

Autor: Khachatrian Razmik, LL.M.

Międzynarodowe usługi prawne w sprawach macierzyństwa zastępczego i pochodzenia dziecka — LEX SURROGACY, Lex Agency · Profil autora · Zasady redakcyjne