Ermenistan’da taşıyıcı annelik: hukuki çerçeve, yasaklar ve ücretli ya da ücretsiz modeller
Kısa yanıt ve bu rehberin sınırları
Taşıyıcı annelik Ermenistan’da bütünüyle yasak değildir. Üreme Sağlığı ve Üreme Hakları Kanunu, taşıyıcı anneliği yardımcı üreme teknolojileri arasında açıkça sayar ve taşıyıcı anneyi, noter tarafından onaylanmış yazılı sözleşme uyarınca ücretsiz veya parasal karşılık karşılığında gebeliği taşıyan kadın olarak tanımlar. Kanunun 15. maddesi gebelik ve doğum için ödeme yapılmasına da izin verir. Dolayısıyla Ermenistan hukuku hem ücretsiz hem ücretli modelleri öngörür; ancak erişim koşullara bağlıdır ve bazı durumlar kapsam dışındadır. Bir kliniğin reklamı, aracının vaadi veya yardımcı üremeye genel erişim hakkı; belirli amaçlanan ebeveynlerin, taşıyıcı annenin, embriyonun, sözleşmenin ya da ödeme planının hukuka uygun olduğunu kanıtlamaz. Temel hükümler 11–19. maddelerde, özellikle 12, 13 ve 15–16. maddelerde yer alır ve uygulama kararlarıyla birlikte okunmalıdır. Bu rehber 24 Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki hukuku yansıtır; belirli bir program için hukuki onay değildir.
Hangi kurallar uygulanır?
Başlıca kaynak, resmî hukuk bilgi sistemi ARLIS’te yayımlanan Üreme Sağlığı ve Üreme Hakları Hakkında Kanun’un güncel, Ermenice konsolide metnidir. 11–16. maddeler yardımcı üreme teknolojilerini, amaçlanan ebeveynlerin erişimini, sözleşmeleri, taşıyıcı annenin koşullarını, ödemeyi ve biyolojik ebeveynliği düzenler. 7 Mart 2013 tarihli ve değişiklikleri işlenmiş 214-N sayılı Hükümet Kararı teknik ve tıbbi usulleri belirler. 19 Mayıs 2022 tarihli, 12 Aralık 2024’te değiştirilen 697-N sayılı Karar, doğacak çocuğun biyolojik ebeveyni olmayan başvuru sahipleri için bakanlıklar arası komisyon sürecini düzenler. Ulusal hizmet portalı doğum kaydı hakkında pratik bilgi verir. Kanun bağlayıcıdır; hükümet kararları kanunu uygular; portal resmî rehber niteliğindedir ve mevzuatın yerini tutmaz. Eski çeviri veya klinik özetiyle farklılık varsa güncel Ermenice metin esas alınmalıdır.
Ücretsiz ve ücretli taşıyıcı annelik
Kanun, taşıyıcı anneliğin ücretsiz veya parasal karşılık karşılığında yapılabileceğini açıkça öngörür. 15(11). madde uyarınca taşıyıcı anne, sağlık kuruluşu veya amaçlanan ebeveynlerle önceden yapılan sözleşmeye göre gebelik ve doğum için ödeme alabilir. 15(12). madde ise gebelik, doğum ve tıbbi belgelerle doğrulanan komplikasyonlara ilişkin masrafları amaçlanan ebeveynlere ayrıca yükler. Bunlar iki ayrı mali yükümlülüktür: gebeliği taşıma karşılığı ödeme ve belirli giderleri karşılama. Bu nedenle her iki model için hukuki temel vardır; ancak her acente komisyonu, aracılık hizmeti, ödeme takvimi, ceza veya sözleşme hükmü otomatik olarak geçerli sayılmaz. İncelenen hükümler tek başına genel bir ücret tavanı veya eksiksiz vergi ve aracılık rejimi belirlemez; bu maddelerde sessizlik başka kural bulunmadığını kanıtlamaz. Ödemeleri şeffaf biçimde düzenleyin, ücreti masraf iadesinden ayırın ve para aktarmadan önce sözleşmenin icra edilebilirliği, vergi ve aracının rolü için Ermeni hukuk danışmanlığı alın.
Kimler taşıyıcı annelikten yararlanabilir?
Genel olarak yardımcı üreme teknolojileri bakımından 12(1). madde, Ermenistan hukukuna göre tescil edilmiş veya tanınmış evlilik içindeki çifte karşılıklı rıza şartıyla ve evli olmayan erkek ya da kadına kendi isteğiyle erişim tanır. Taşıyıcı annelikte 12(1.1). maddede ek sınırlamalar vardır. Özellikle, doğacak çocuğun biyolojik ebeveyni olmayan evli olmayan erkek ile gebeliği taşımasına tıbbi engeli bulunmayan kadın kapsam dışında tutulur. Bu nedenle amaçlanan annenin gebeliği taşımasını engelleyen tıbbi durum veya kontrendikasyon, kliniğin tercihi değil, temel uygunluk meselesidir. Klinik, tıbbi gerekçeyi ve uygulanacak hukuki yolu yazılı olarak açıklamalıdır. 1 Nisan 2025 tarihli Anayasa Mahkemesi kararının ardından, 20 Aralık 2025’te yürürlüğe giren HO-404-N sayılı Kanun, yardımcı üreme teknolojilerine genel erişimdeki yaş üst sınırlarını 12(1). maddeden çıkarmıştır: önceki 55 yaş sınırı ve gebeliği taşıyan kadın için 53 yaş sınırı kaldırılmıştır. Taşıyıcı annenin kendi yaşı ve sağlık durumuna ilişkin ayrı koşullar yürürlükte kalmıştır.
Yabancı amaçlanan ebeveynler ve Ermeni kökeni
Vatandaşlık ve etnik köken önemlidir. 12(1.1)(c). madde, Ermenistan vatandaşı taşıyıcı anne kullanılan programlarda Ermeni kökenli olmayan yabancıların erişimini dışlar. Bu, taşıyıcı annenin Ermenistan vatandaşlığına bağlı belirli bir sınırlamadır; tüm yabancılar için her türlü düzenlemenin genel olarak yasaklandığı şeklinde yorumlanmamalıdır. Bununla birlikte, dar ifade başka bir düzenlemeye otomatik izin vermez: uygunluk, ikamet, klinik, tıp, sözleşme ve kayıt kuralları yine uygulanabilir. Gelecekteki çocuğun biyolojik ebeveyni olmayan yabancı amaçlanan ebeveynler için 12(1.2). madde, komisyon iznine dayalı ve yalnızca evli çift ya da Ermeni kökenli, Ermenistan’da hukuka uygun bulunan veya ikamet eden ve belirtilen dinî, topluluk ya da devlet kuruluşlarından bu kökeni kanıtlayan belgeler sunan evli olmayan kadınla sınırlı bir yol öngörür. Bu özel yol biyolojik ebeveyn olmayan amaçlanan ebeveynler içindir; 12(1.1)(c). maddedeki yabancılara ilişkin dışlama ayrı bir kuraldır. Komisyon kuralları, bu yolu kullanan yabancı başvuru sahiplerinin belirtilen kanıtı sunmasını gerektirir. Taşıyıcı anne seçilmeden önce her amaçlanan ebeveynin vatandaşlığı, medeni hâli, hukuka uygun bulunma/ikamet durumu, köken belgeleri ve çocukla genetik bağlantısı belirlenmelidir. Bir acentenin “uygun” demesi yeterli değildir.
Amaçlanan ebeveynler genetik ebeveyn değilse
Amaçlanan ebeveynler doğacak çocuğun biyolojik ebeveyni değilse ayrıca izin gerekir. 12(1.2). madde bakanlıklar arası komisyon izni ister ve yolu kanunda sayılan gruplarla sınırlar: Ermenistan vatandaşı evli çift veya evli olmayan Ermeni vatandaşı kadın; ayrıca Ermeni kökenli, Ermenistan’da hukuka uygun bulunan ya da ikamet eden ve kökenini kanıtlayan yabancı evli çift veya evli olmayan kadın. Bu yol her aile yapısını kapsamaz; biyolojik ebeveyn olmayan evli olmayan erkek, komisyon başvurusunun 12(1.1)(a). maddedeki dışlamayı gidereceğini varsaymamalıdır. 697-N sayılı Karar; kimlik belgesi, gerekiyorsa evlilik belgesi, taşıyıcı anneye başvurunun tıbbi gerekçesi, psikoaktif madde kullanımına bağlı bozukluk bulunmadığına dair belge (ICD-10 F10–F16 ve F18–F19 grupları), belirli suçlar için polis belgesi, psikiyatrist görüşü, psikolojik testlere dayalı değerlendirme ve yabancılar için Ermeni kökeni belgeleri gibi evraklar ister. Komisyon ek bilgi isteyebilir; olumsuz karar gerekçeli olmalıdır. 697-N sayılı Karar, komisyon kararlarına karşı yargı yoluna başvurulabileceğini açıkça belirtir. Ancak başvuru süresini düzenlemez; ret halinde görevli mahkemeyi, uygulanacak usulü ve süreyi belirlemek için gecikmeden Ermeni hukuk danışmanlığı alın. Toplantı ve bildirim kuralları, Ermeni kökenli yabancı başvuru sahipleri için özel ön bildirim süresi de içerir. İzin, tedaviden önce alınmalıdır; embriyo transferinden veya gebelik başladıktan sonra tamamlanacak bir formalite değildir. 697-N sayılı Karara göre sekreterya dosyayı 5 gün içinde iletir; bilgiler eksikse veya kusur bulunursa başvuru sahibinden belgeleri 30 gün içinde tamamlaması ya da düzeltmesi yazılı olarak istenir. Toplantılar ihtiyaç oldukça yapılır, ancak en geç her 4 ayda bir toplanılır; Ermeni kökenli yabancı başvuru sahiplerine toplantıdan en az 2 ay önce bildirim yapılmalıdır.
Kim taşıyıcı anne olabilir?
15. madde taşıyıcı anne için ayrıntılı koşullar belirler. Genel yolda kadın 20–38 yaşında olmalı, en az bir çocuğu bulunmalı, en fazla üç doğum yapmış olmalı ve bunların en fazla biri sezaryen olmalı; öngörülen tıbbi muayeneden geçmeli ve ilgili kontrendikasyon taşımamalıdır. Daha önce en az iki kez taşıyıcı anne olmuş kadın da uygun değildir. Ermenistan hukukuna göre tescilli evlilikteyse eşinin rızası gerekir. Taşıyıcı anne embriyoyu oluşturmakta kullanılan yumurtanın donörü olamaz; böylece aynı zamanda genetik anne olduğu geleneksel model dışlanır. 15(2). madde, 20 yaşını doldurmuş, daha önce doğum yapmış ve akrabaların sağladığı embriyoyu taşımak isteyen kadın için ayrı bir yol tanımlar; genetik inceleme ve kontrendikasyon bulunmaması gerekir. Bu özel yolun 15(1). maddedeki tüm sınırlarla ilişkisi tedaviden önce tıbbi kurallar ve somut olgular ışığında doğrulanmalıdır. Kliniğin işleme hazır olması; yaş, doğum geçmişi, önceki taşıyıcı annelik, tıbbi tarama ve gerekiyorsa eş rızası kontrolünün yerini tutmaz.
Sözleşme, ödeme ve gebelik sırasındaki yükümlülükler
Amaçlanan ebeveynler ve taşıyıcı anne noter tarafından onaylanmış yazılı sözleşme yapmalıdır. 13. madde, yetkili yardımcı üreme kullanıcıları ile taşıyıcı anne veya bilinen donör arasındaki ilişkiler için genel noter şartını koyar; 15(6). madde bunu taşıyıcı annelik bakımından tekrarlar. Sözlü vaade dayanmayın ve kliniğin standart formunun her sorunu çözdüğünü varsaymayın. Sözleşme; tarafların kimliği ve hukuki uygunluğu, gebelik ve doğum giderleri, ücret ve masraf iadesi, tıbbi iletişim, DNA ve doğum kaydı prosedürü, komplikasyonların ele alınması ve kliniğin ya da taraflardan birinin ifa edememesi durumları yönünden incelenmelidir. Bunlar kontrol başlıklarıdır; her hükmün icra edileceği garantisi değildir. Taşıyıcı anne gebeliğin erken döneminde, 12. haftadan önce tıbbi kayda girmeli, doktor gözetiminde kalmalı, tavsiyelere uymalı ve sağlığını takip etmelidir. Amaçlanan ebeveynlerden ayrı yaşıyorsa gebeliğin seyri hakkında onları bilgilendirmelidir. Kanun, yasal olarak sözleşme yapan kişilere çocuğu teslim etmeyi reddetmesini yasaklar ve teslimden sonra bu hüküm uyarınca çocuk üzerinde hak veya yükümlülüğü olmadığını belirtir. Bu kural uygunluk ve DNA şartlarıyla birlikte okunmalıdır; kusurlu veya hukuka aykırı programın uygulanacağını garanti etmez.
Yasak düzenlemeler ve lisanslı sağlayıcılar
Yardımcı üreme hizmetlerini yalnızca ilgili tıbbi hizmet türü için lisanslı sağlık kuruluşları verebilir ve yürürlükteki yasal koşullara uymalıdır. 12. madde, tedavide kullanılan kayıtları gerekli tıbbi-genetik incelemeden geçmiş ve kontrendikasyonu bulunmayan donör ve taşıyıcı annelerle sınırlar. Yalnızca şirket kaydını, reklamı veya bir acenteyle ortaklığı değil, kliniğin tam olarak ilgili üreme hizmetine ilişkin güncel lisansını doğrulayın. Yardımcı üreme yoluyla cinsiyet seçimi de sınırlıdır: cinsiyete bağlı kalıtsal hastalık riski veya ailede aynı cinsiyetten üç çocuk bulunması dışında yasaktır. Uygulama kuralları muayene, rıza, gizlilik ve tıbbi uygulamaya ilişkin ek gereklilikler içerebilir. Bu yazı belirli bir kliniği önermez ve herhangi bir aracının lisanslı olduğunu doğrulamaz. Klinik uygunluk, taşıyıcı annenin hukuki uygunluğu, amaçlanan ebeveynlerin uygunluğu ve sözleşmenin icra edilebilirliği ayrı ayrı incelenmelidir; birinin sağlanması diğerlerini otomatik olarak karşılamaz.
DNA testi, çocuğun teslimi ve doğum kaydı
DNA ve teslim kuralları özel dikkat gerektirir. 15(14). maddeye göre taşıyıcı anneden doğan çocuk, DNA testi taşıyıcı annenin biyolojik ebeveyn olmadığını ve biyolojik babanın evli olmayan bir erkek olduğunu doğruladığında yardımcı üreme kullanıcısına teslim edilir. Lafzi okuma, ikinci koşulu aynı kanunun evli amaçlanan ebeveynlere ilişkin hükümleriyle bağdaştırmayı zorlaştırır. İncelenen metin, evli çiftlerin yer aldığı tüm durumlarda bu hükmün nasıl uygulanacağını açıklığa kavuşturmamaktadır; hüküm sessizce genellenmemeli ve kliniğin alışılmış uygulamasının sorunu çözdüğü varsayılmamalıdır. Tedaviden önce bir Ermeni aile hukuku uzmanı ve Nüfus Kayıt Kurumu uygulamayı yazılı olarak doğrulamalıdır. Ulusal hizmet portalı, taşıyıcı annelik yoluyla doğum kaydı için taşıyıcı anneyle yapılan sözleşmeyi, çocuk, biyolojik anne ve taşıyıcı anneyle ilgili DNA tespitini, ebeveynlerin kimlik belgelerini ve başka dildeki belgelerin onaylı Ermenice çevirilerini listeler. Doğum kaydı, hizmet merkezleri ve sağlık kurumları üzerinden Nüfus Kayıt Kurumu tarafından yapılır. Portal pratik rehberdir, ancak kanun metni ile somut aile yapısı arasındaki gerilimi çözmez. Güncel belge listesini ve DNA prosedürünü doğumdan önce edinin.
Pratik karar matrisi
Bu matris ilk tarama içindir; somut olayda tüm kuralların uygulanmasının yerini tutmaz.
| Durum | Kanuni işaret | Önceden yapılacak işlem |
|---|---|---|
| Ücretsiz veya ücretli model | Her iki model de öngörülür; ücret ile gebelik/doğum giderleri ayrı yükümlülüklerdir. | Noter onaylı sözleşme yapın; vergi, aracılık ve ödemeleri kontrol edin. |
| Gebeliği kendisi taşımak isteyen kadın | Gebeliği taşımasına tıbbi engeli bulunmayan kadın taşıyıcı annelik yolunun dışındadır. | Tıbbi gerekçeyi ve hukuki yolu yazılı alın. |
| Hiçbir amaçlanan ebeveyn biyolojik ebeveyn değil | Komisyon izni yalnızca kanunda belirlenen başvuru kategorileri için geçerlidir. | Tedaviden önce uygunluğu doğrulayın ve tam dosyayı sunun. |
| Yabancılar ve Ermenistan vatandaşı taşıyıcı anne | Ermeni kökenli olmayan yabancılar bu yolun dışındadır. | Başka bir düzenlemenin otomatik olarak izinli olduğunu varsaymayın. |
| Taşıyıcı annenin uygunluğu | Genel yol: 20–38 yaş; en az bir çocuk; en fazla 3 doğum ve 1 sezaryen; tıbbi uygunluk; iki kez taşıyıcı anne olmamış olmak; yumurta bağışlamamak; evliyse eş rızası. | Her koşulu güncel kurallara göre kontrol edin. |
| DNA ve evli amaçlanan ebeveynler | 15(14). maddenin lafzı evli çift durumlarıyla zor bağdaşır. | Tedaviden önce Ermeni avukat ve kayıt makamından yazılı teyit alın. |
Ödeme yapmadan veya tedaviye başlamadan önce yapılacaklar
Bir acenteye ödeme yapmadan, sözleşme imzalamadan veya tedaviye başlamadan önce:
- Her amaçlanan ebeveynin vatandaşlığını, medeni hâlini, Ermeni kökeni kanıtlarını, Ermenistan’daki hukuka uygun bulunma/ikamet durumunu ve embriyo ile genetik bağlantısını kaydedin.
- Amaçlanan kadının gebeliği taşımasına tıbbi engel olup olmadığını gösteren belgeleri alın; lisanslı klinikten hukuki dayanağı yazılı isteyin.
- Taşıyıcı annenin yaşını, önceki doğumlarını, sezaryenlerini, önceki taşıyıcı anneliklerini, tıbbi-genetik taramasını ve gerekiyorsa eşinin yazılı rızasını kontrol edin.
- Amaçlanan ebeveynlerden hiçbiri biyolojik ebeveyn değilse, kanuni kategoriyi kontrol edin ve tedaviden önce komisyonun yazılı kararını alın; tüm belgeleri ve çevirileri hazırlayın.
- Kliniğin tam hizmet için lisansını doğrulayın; noter sözleşmesini, ödemeleri, gider paylaşımını ve komplikasyon sonuçlarını Ermeni avukata inceletin.
- DNA örneklemesini, takvimi, doğum kaydı belgelerini ve her belgeyi kimin alacağını önceden kararlaştırın. Süreci Nüfus Kayıt Kurumu ile doğrulayın.
- Ebeveynliğin tanınmasını, vatandaşlığı, pasaportu ve Ermenistan’dan çıkış iznini her varış veya ikamet ülkesinin hukukuna göre ayrıca kontrol edin. Doğum belgesi ya da Ermenistan’da geçerli bir program bu konuları yurtdışında otomatik olarak çözmez.
Sınır ötesi konular ve sonuç
Hukuki çerçeve koşullu bir yanıtı destekler, koşulsuz güvenceyi değil. Ermenistan hukuku ücretsiz ve ücretli taşıyıcı anneliği açıkça tanır; ancak sonuç amaçlanan ebeveynlerin kategorisine, tıbbi gerekçeye, vatandaşlık ve kökene, genetik bağlantıya, gerektiğinde komisyon iznine, taşıyıcı annenin tıbbi ve doğum geçmişi koşullarına, noter sözleşmesine, klinik lisansına ve DNA/kayıt aşamalarına bağlıdır. Özellikle 15(14). maddenin evli amaçlanan ebeveynlere uygulanması yetkili Ermeni hukuk yorumu gerektirir. Ermenistan’da taşıyıcı anneliğe başvurma hakkı, ebeveynliğin tanınmasını, vatandaşlığı, seyahat belgelerini veya başka ülkeye girişi kendiliğinden belirlemez; bunlar ilgili yabancı hukuk ve idari süreçlere tabi ayrı konulardır. Gerçek bir programdan önce Ermeni hukuk danışmanı güncel metni ve uygulama kurallarını incelemeli; klinik ve kayıt makamı somut olgulara uygulanışı yazılı doğrulamalı ve her varış ülkesinde danışmanlık alınmalıdır. Komşu konuların mevcut açıklamaları uygunluk, tıbbi koşullar, sözleşmeler, ebeveynlik, kayıt, vatandaşlık ve başvuru yollarını ayrı ele alıyor; tam metinler burada bulunmadığından etkin iç bağlantı veya kapsamlı karşılaştırma iddiası eklenmemiştir.
Temel hukuk kaynakları ve resmî açıklamalar
- Law on Reproductive Health and Reproductive Rights — current consolidated Armenian text (ARLIS)
- Government Decision No. 214-N of 7 March 2013, as amended — assisted-reproduction procedures (ARLIS)
- Government Decision No. 697-N of 19 May 2022, as amended — interagency commission procedure (ARLIS)
- National Services Gateway — birth registration and required documents (official guidance)
- Constitutional Court of Armenia, Decision SDO-1775 of 1 April 2025 (English translation marked non-official)
- Law No. HO-404-N of 4 December 2025 amending the Law on Reproductive Health and Reproductive Rights (ARLIS)








