Ermenistan · Tıbbi ve bağış koşulları

Bir doktor klinik görüşme odasında bir çiftle tedavi onam belgelerini inceliyor; camın arkasında laboratuvar mikroskopları görülüyor.

Ermenistan’da taşıyıcı annelik: tıbbi ve donör gereklilikleri

Yalnızca editoryal illüstrasyondur; gerçek bir kliniğin, hastanın veya onayın kanıtı değildir.

Kısa yanıt: hukuki ve tıbbi kontroller birbirinden ayrıdır

23 Ekim 2026 itibarıyla Ermenistan’da gamet bağışı ve taşıyıcı annelik, İnsan Üreme Sağlığı ve Üreme Hakları Hakkında Kanun (HO-474-N) ile 907-N ve 214-N sayılı hükümet kararlarıyla düzenlenir. Bunlar yalnızca kliniklerin iç kuralları değildir: kanun uygunluk ölçütlerini ve yasakları belirler; hükümet kararları donör muayenelerini ve tedavi protokollerini ayrıntılandırır.

Bir donörün kabul edilmesi taşıyıcı annenin onaylandığı anlamına gelmez. Taşıyıcı annenin tıbben uygun bulunması da amaçlanan ebeveynlerin programa katılabileceğini kanıtlamaz. En az üç konu ayrı ayrı incelenmelidir: (1) amaçlanan ebeveynler taşıyıcı annelik dâhil seçilen yardımcı üreme yöntemini kullanabilir mi; (2) donör ilgili gamet için yasal ve tıbbi şartları karşılıyor mu; (3) gebeliği taşıyacak kadın taşıyıcı anneye özgü ölçütleri karşılıyor ve uygulanabilir bir tıbbi kontrendikasyonu bulunmuyor mu? Bir soruya olumlu yanıt verilmesi diğerlerini çözmez.

Yardımcı üreme yöntemlerinin kullanımı, yetkili sağlık makamınca belirlenen tıbbi-sosyal endikasyonlara da bağlıdır. Taşıyıcı annelik bakımından 12. madde, amaçlanan kadının gebeliği kendisinin taşımasına engel tıbbi bir kontrendikasyonu bulunmaması hâlinde erişimi ayrıca sınırlar. Bu, amaçlanan ebeveynlerin uygunluğuna ilişkin bir koşuldur; taşıyıcı annenin muayenesinin yerine geçmez.

Tıbbi taramalar için ödeme yapmadan önce, 12. madde uyarınca amaçlanan ebeveynlerin uygunluk koşullarını ayrıca kontrol edin. Taşıyıcı annelik yolundan, çocuğun biyolojik ebeveyni olmayacak evli olmayan bir erkek, gebeliği kendisinin taşımasına tıbbi engel bulunmayan bir kadın ve taşıyıcı anne Ermenistan vatandaşı olduğunda etnik olarak Ermeni olmayan yabancılar yararlanamaz. Amaçlanan ebeveyn(ler) çocuğun biyolojik ebeveyni olmayacaksa, 12(1.2). madde kurumlar arası komisyon izni gerektirir ve bu yolu kanunda sayılan gruplarla sınırlar: Ermenistan vatandaşı evli çiftler veya evli olmayan Ermenistan vatandaşı kadınlar; ayrıca Ermenistan’da hukuka uygun şekilde bulunan ve Ermeni kökenini gösteren gerekli belgeyi sunan, etnik olarak Ermeni yabancı evli çiftler veya evli olmayan Ermeni kökenli yabancı kadınlar. Bu, tıbbi testten ayrı bir hukuki uygunluk şartıdır; somut olgular ve yürürlükteki usul Ermeni hukukçuyla doğrulanmalıdır.

Donör uygunluğu: yaş, incelemeler ve açıklığa kavuşturulması gereken nokta

YolResmî metinlerdeki kuralPratik sonuç
Sperm donörüGenel olarak 18–40 yaş; fertil sperm; tıbbi-genetik inceleme; donörlüğe tıbbi kontrendikasyon bulunmaması.907-N sayılı Karardaki ayrıntılı test ve kalite kuralları uygulanır.
Yumurta donörüGenel olarak 18–35 yaş; düzenli adet fonksiyonu; tıbbi-genetik inceleme; kontrendikasyon bulunmaması.Yumurta toplama sayısına ilişkin sınırlar da geçerlidir.
Bilinen donör14. maddenin 2. fıkrası, tıbbi-genetik inceleme yapılmış ve kontrendikasyon bulunmamışsa, akrabalara veya yardımcı üremeye ihtiyaç duyan kişi/çifte gamet ya da embriyo veren 18 yaşından büyük yetişkinleri ayrıca düzenler.Bu hükmün uygulama kararındaki üst yaş sınırlarıyla ilişkisi yazılı olarak teyit edilmelidir; üst yaş sınırını otomatik kaldırdığı varsayılmamalıdır.

Yasal ölçüt yalnızca kliniğin adayı “yeterince sağlıklı” bulmasından ibaret değildir. Yaş, öngörülen tıbbi-genetik inceleme ve tıbbi kontrendikasyon bulunmaması gerekir. Hükümet kararı her donör türü için ek incelemeleri belirler. Klinik belirli bir olay için ilave belge isteyebilir; ancak bağlayıcı kanun hükümlerini, karar şartlarını ve kendi klinik protokolünü birbirinden ayırmalıdır.

Sperm donörleri: muayeneler ve sıklık

907-N sayılı Karar sperm donörleri için belirli bir takip takvimi öngörür. Yalnızca “tarama yapıldı” yanıtıyla yetinmeyin; güncel donör dosyasını ve test tarihlerini isteyin. Gereklilikler şunları içerir:

  • Her bağışta: semen analizi ve uygunluk değerlendirmesi. Saklama ve sonraki yardımcı üreme uygulamaları için karar şu ölçütleri verir: en az 2,0 ml hacim, mililitrede en az 40 milyon sperm, en az %60 aktif ilerleyici hareketlilik ve en fazla %20 anormal form.
  • Yılda bir: ürolog ve terapist muayenesi; gerekirse diğer uzmanlar.
  • Bir kez: kan grubu ve Rh faktörü; psikoterapist muayenesi ve tıbbi-genetik danışmanlık, endikasyon varsa karyotipleme.
  • Üç ayda bir: semen mikroskopisi ve kültürü ile HIV, hepatit B, hepatit C ve sifiliz dâhil cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testleri.

Bunlar prosedürel gerekliliklerdir; gebelik garantisi değildir ve hekimin gerekli görebileceği bütün testleri tüketmez. Sonuçları tedavi ekibi değerlendirmelidir; donörün daha önce kabul edilmiş olması süresi dolmuş testleri güncel hâle getirmez.

Yumurta donörleri: muayeneler ve toplama sınırları

Yumurta donörleri için 907-N sayılı Karar farklı bir takvim öngörür:

  • Yılda bir terapist muayenesi ve her denemeden önce jinekolojik muayene; gerekirse başka uzmanlar da değerlendirmeye katılır.
  • Kan grubu ve Rh faktörü bir kez belirlenir; tam kan sayımı ve koagülogram yapılır.
  • Vajinal sürüntünün mikroskopisi ve mikrobiyolojik kültürü üç ayda bir yapılır.
  • HIV, hepatit B/C ve sifiliz dâhil cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için üç ayda bir test yapılır.
  • Ovulasyon ultrason folikülometrisiyle izlenir.
  • Bir defaya mahsus psikoterapist muayenesi ve tıbbi-genetik danışmanlık yapılır; karyotipleme endikasyon varsa uygulanır.

Bir donörün yumurtalık foliküllerinden yumurta alınması beş defayı aşamaz. Aynı aile için ek toplama gerektiğinde dar bir istisna vardır, ancak bu durumda bile toplam sayı yediyi aşamaz. Bu, sınırsız uyarım veya toplama için genel izin değildir. Klinik istisnanın dayanağını belgelemeli, tıbbi riskleri ve onam sürecini açıklamalıdır.

Taşıyıcı annenin koşulları ve açık dışlama nedenleri

Kanunun 15. maddesi gebeliği taşıyacak kadını ayrıca düzenler. Genel yola göre kadın 20–38 yaşında olmalı, en az bir çocuğu bulunmalı, daha önce en fazla üç kez doğum yapmış olmalı ve en fazla bir sezaryen doğum geçirmiş olmalıdır. Öngörülen tıbbi muayeneden geçmeli ve tıbbi kontrendikasyon saptanmamalıdır.

Kanun, akrabaların sağladığı embriyoyla gebelik taşımak isteyen kadın için ayrı bir yol da öngörür: kadın en az 20 yaşında olmalı, daha önce en az bir kez doğum yapmış olmalı, tıbbi-genetik incelemeden geçmeli ve taşıyıcı anneliğe ilişkin saptanmış bir kontrendikasyonu bulunmamalıdır. Metin bunu ek bir yol olarak tanımladığından, diğer bütün yasal kısıtlamaları kendiliğinden kaldırdığı varsayılmamalıdır. Somut olaya uygulanmasını Ermeni hukukçudan ve klinikten yazılı olarak teyit edin.

  • Resmî evlilik içindeki kadın, ancak kocasının rızasıyla taşıyıcı anne olabilir.
  • Yetkili sağlık makamının belirlediği tıbbi kontrendikasyonlardan biri varsa kadın taşıyıcı anne olamaz.
  • Daha önce en az iki kez taşıyıcı anne olmuş kadın dışlanır.
  • Taşıyıcı anne aynı zamanda yumurta donörü olamaz.

Gebelik başladıktan sonra kadın en geç gebeliğin 12. haftasına kadar tıbbi kaydını yaptırmalı, doktor gözetiminde kalmalı ve önerilere uymalıdır. Amaçlanan ebeveynlerden ayrı yaşıyorsa gebeliğin seyri hakkında onları bilgilendirmelidir. Bu yükümlülükler her tıbbi müdahale için aydınlatılmış onamın yerini tutmaz.

Tedaviden önce tıbbi incelemeler: seçilen yöntem önemlidir

214-N sayılı Hükümet Kararı, yardımcı üreme ve yardımcı inseminasyon öncesinde yapılacak incelemeleri belirler. Kesin liste yönteme ve incelenen kişiye bağlıdır; klinik tek bir “fertilite paketi”ni her olay için eksiksiz yasal kontrol listesi olarak sunmamalıdır.

Kadında infertilite tanısından önce, önceki üç ay içinde yapılmadıysa sifiliz, HIV ve hepatit B/C için kan testleri; karın ultrasonu; FSH, LH, prolaktin ve TSH (son üç ayda yapılmadıysa TSH); önceki 12 ayda ölçülmediyse anti-Müllerian hormon; folikülometri; endikasyona göre histerosalpingografi, histeroskopi veya laparoskopi öngörülür.

Erkektesemen analizi ve ürogenital sürüntünün mikroskobik incelemesi; sonuçlar anormalse üroloji/androloji görüşü; endikasyon varsa cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testleri gerekir.

IVF öncesinde ayrıca terapist ve jinekolog muayeneleri; karın, meme ve tiroit ultrasonu; kayıt yoksa kan grubu/Rh; yeterince güncel sonuç yoksa pıhtılaşma dâhil tam kan sayımı ve biyokimya; sifiliz, HIV, hepatit B/C testleri; gerekli sürüntüler; hormon testleri; klamidya, herpes, sitomegalovirüs, toksoplazmoz ve kızamıkçık gibi belirli perinatal enfeksiyonlara yönelik testler bulunur. Kadının sağlık durumu ve gebeliği taşıma yeteneği hakkında terapist görüşü de listelenmiştir. Erkeklerde IVF yolu enfeksiyon taraması, gerektiğinde semen analizi/sürüntü ve üroloji/androloji görüşünü içerir. Bazı incelemeler yalnızca tıbbi endikasyonla yapılır.

Kontrendikasyonlar ve yasaklar yönteme göre değişir

214-N sayılı Karar yardımcı inseminasyon için kontrendikasyonları listeler. Kadın bakımından gebeliğin kontrendike olduğu tanılı bedensel veya ruhsal hastalıklar; gebeliği taşımaya uygun olmayan rahim anomalileri; kötü huylu tümörler; tedavi tamamlanana veya remisyon oluşana kadar cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar; tedavi tamamlanana kadar akut inflamatuvar veya enfeksiyöz hastalıklar bunlara dâhildir. Erkek bakımından tedavi tamamlanana veya remisyona kadar cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ile tedavi ve akut dönem bitene kadar akut enfeksiyonlar sayılır.

IVF için ayrı bir liste vardır: gebelik ve doğumu engelleyen bedensel veya ruhsal hastalıklar; embriyo transferini veya gebeliği imkânsız kılan doğuştan ya da edinilmiş rahim boşluğu kusurları; cerrahi tedavi gerektiren iyi huylu rahim veya adneks tümörleri (tedavi tamamlanana kadar); herhangi bir yerde akut inflamatuvar hastalık; ve fertilitenin korunmasına ilişkin bazı özel durumlar dışında kötü huylu tümörler.

Taşıyıcı anneliğe özgü kontrendikasyonlar ve zorunlu incelemeler

Taşıyıcı anneliğe özgü kontrendikasyonlar ve zorunlu incelemeler

214-N sayılı Kararın Ek 2, paragraf 50 hükmü taşıyıcı anneliğe özgü kontrendikasyonları ayrıca listeler: gebelik ve doğumun kontrendike olduğu bedensel veya ruhsal hastalıklar; embriyo transferini veya gebeliğin taşınmasını imkânsız kılan doğuştan ya da edinilmiş rahim boşluğu kusurları; tedavi gerektiren iyi huylu rahim veya adneks neoplazmaları; herhangi bir yerde akut inflamatuvar hastalıklar; ve herhangi bir yerde kötü huylu neoplazmalar.

Ek 2, paragraf 51 taşıyıcı annelik öncesinde şu zorunlu incelemeleri öngörür: dahiliye uzmanı ve jinekolog muayenesi; karın organlarının ultrasonu; daha önce kaydedilmemişse kan grubu ve Rh faktörünün belirlenmesi; önceki ay içinde yapılmadıysa pıhtılaşma göstergelerini içeren tam kan sayımı; önceki üç ayda yapılmadıysa HIV, sifiliz ve hepatit B/C kan testleri; klamidya, mikoplazma, herpes, sitomegalovirüs, toksoplazmoz ve kızamıkçık testleri; üretra ve servikal kanaldan alınan sürüntülerin mikroskobik incelemesi; sağlık durumu ve gebeliği taşıma yeteneğine ilişkin dahiliye uzmanı görüşü; insan papilloma virüsü (HPV) PCR testi; ve tıbbi endikasyonlara göre diğer incelemeler.

ARLIS’in güncel birleştirilmiş metni, 214-N sayılı Kararın 31 Ocak 2025’ten beri yürürlükte olduğunu belirtir. Kanun’un 15. maddesinin 4. fıkrasının 1. bendi, yetkili sağlık makamınca belirlenen kontrendikasyonlara da atıf yapar. Ayrı ve halen yürürlükte olan bir sağlık makamı düzenlemesinin 214-N sayılı Kararı tamamlayıp tamamlamadığı bilinmemektedir. Klinik ek bir düzenlemeye dayanıyorsa numarasını, tarihini, güncel yürürlük durumunu ve ilgili hükmü isteyin. Yardımcı inseminasyon ve IVF listeleri, 50. paragraftaki taşıyıcı anneliğe özgü listenin yerine kullanılmamalıdır.

Ek 2, paragraf 51 taşıyıcı annelik öncesinde şu zorunlu incelemeleri öngörür:dahiliye uzmanı ve jinekolog muayenesi; karın organlarının ultrasonu; daha önce kaydedilmemişse kan grubu ve Rh faktörünün belirlenmesi; önceki ay içinde yapılmadıysa pıhtılaşma göstergelerini içeren tam kan sayımı; önceki üç ayda yapılmadıysa HIV, sifiliz ve hepatit B/C kan testleri; klamidya, mikoplazma, herpes, sitomegalovirüs, toksoplazmoz ve kızamıkçık testleri; üretra ve servikal kanaldan alınan sürüntülerin mikroskobik incelemesi; sağlık durumu ve gebeliği taşıma yeteneğine ilişkin dahiliye uzmanı görüşü; insan papilloma virüsü (HPV) PCR testi; ve tıbbi endikasyonlara göre diğer incelemeler.

ARLIS’in güncel birleştirilmiş metni, 214-N sayılı Kararın 31 Ocak 2025’ten beri yürürlükte olduğunu belirtir. Kanun’un 15. maddesinin 4. fıkrasının 1. bendi, yetkili sağlık makamınca belirlenen kontrendikasyonlara da atıf yapar. Ayrı ve halen yürürlükte olan bir sağlık makamı düzenlemesinin 214-N sayılı Kararı tamamlayıp tamamlamadığı bilinmemektedir. Klinik ek bir düzenlemeye dayanıyorsa numarasını, tarihini, güncel yürürlük durumunu ve ilgili hükmü isteyin. Yardımcı inseminasyon ve IVF listeleri, 50. paragraftaki taşıyıcı anneliğe özgü listenin yerine kullanılmamalıdır.

Yardımcı üreme yoluyla cinsiyet seçimi, cinsiyete bağlı hastalık kalıtımı riski veya ailede aynı cinsiyetten üç çocuk bulunması hâlleri dışında yasaktır. Kliniğin ticari teklifi yeni bir istisna oluşturmaz.

Donör materyali, kayıtlar, onam ve gizlilik

214-N sayılı Karara göre, bilinmeyen donörden alınan spermle yardımcı inseminasyonda yalnızca dondurulmuş sperm kullanılabilir. Eşin veya bilinen donörün spermi taze olarak da kullanılabilir. Bu, tedaviye ilişkin bir kuraldır; yalnızca klinik tercihi değildir.

907-N sayılı Karar, her gamet donöründen doğan çocuk sayısını da sınırlar: metne göre beş ailede en fazla yedi çocuk. Aktif sperm donörlüğü en fazla üç yıl sürebilir ve ayda en fazla üç bağış yapılabilir. Donör, öngörülen incelemelerden sonra seçilir ve yazılı onam vermelidir.

Kanun, gamet donörüne önceden yapılmış ve usulüne uygun tasdik edilmiş sözleşme temelinde parasal karşılık verilmesine izin verir. 14. maddenin 6. fıkrasına göre donör, bağışlanan gametle doğan çocuk üzerinde hak veya yükümlülük taşımaz. Bilinen donör bakımından 13. madde, yardımcı üreme kullanıcılarıyla yazılı ve kanuna uygun noter onaylı anlaşma gerektirir. Kliniğin genel onam formu, kanunun zorunlu tuttuğu sözleşmenin yerine otomatik olarak geçmez.

Yardımcı üremeye ilişkin bilgiler tıbbi sırdır ve genel olarak açıklanamaz; paylaşım yalnızca kanunda belirtilen hâllerle sınırlıdır. Yardımcı üreme hizmetleri, ilgili hizmet türü için lisanslı bir sağlık kuruluşunca sunulmalıdır. Lisansın tam kapsamını ve donör seçimi, testlerin geçerliliği, saklama ve izlenebilirliğe ilişkin güncel yazılı klinik protokolünü isteyin.

Kanun olan nedir, klinik politikası olabilecek nedir?

Bağlayıcı gereklilikler kanunda ve uygulanabilir hükümet kararlarında yer alır. Klinik belirli bir olay için ek tıbbi güvenlik önlemleri isteyebilir; hekim yasal asgari düzeyin üzerinde test önerebilir. Ancak her iç kural Ermenistan mevzuatı hükmüne dönüşmez. Tersine, bir hizmetin reklamının yapılması belirli bir donörün, taşıyıcı annenin veya amaçlanan ebeveynin yasal şartları karşıladığını kanıtlamaz.

Klinikten yanıtı üç ayrı başlıkta vermesini isteyin: (1) kanunun tam maddesi veya hükümet kararının ilgili bendi; (2) ek testin ya da dışlamanın tıbbi gerekçesi; (3) zorunlu olup olmadığı, sonuçların ne kadar geçerli sayıldığı ve istisnanın yeniden değerlendirilip değerlendirilemeyeceği dâhil iç klinik politikası. Klinik, taşıyıcı annelik kontrendikasyonları için Sağlık Bakanlığı emrine dayanıyorsa numarasını, tarihini, güncel durumunu ve ilgili bendini isteyin. Genel bir “Ermenistan kuralları” ifadesi belirleyici bir dışlamayı doğrulamak için yeterli değildir.

Ödeme veya imzadan önce pratik kontrol listesi

  1. Önerilen yardımcı üreme yöntemini yazılı alın: yardımcı inseminasyon, IVF, donör gametleri, donör embriyosu ve taşıyıcı anneye embriyo transferi farklı yollardır.
  2. Amaçlanan ebeveynlerin taşıyıcı anneliğe erişiminin hukuki dayanağını, gerektiğinde amaçlanan kadının gebeliği kendisinin taşıyamadığını gösteren tıbbi belgeler dâhil, isteyin.
  3. Donör kategorisini (bilinen/bilinmeyen), yaş dayanağını, tarihli test sonuçlarını, tıbbi-genetik değerlendirmeyi ve donör ile çocuk/aile sınırlarının kontrol edildiğini teyit edin.
  4. Yumurta donöründe önceki toplama sayısını ve aynı aile için istisnanın hukuki dayanağını doğrulayın. Sperm donöründe kalite ölçütlerini ve enfeksiyon testlerinin tarihlerini kontrol edin.
  5. Taşıyıcı annede yaşı, önceki doğumu, toplam doğum sayısını, sezaryen ve önceki taşıyıcı annelik geçmişini, gerekiyorsa eş rızasını ve uygulanan tıbbi kontrendikasyon listesini doğrulayın. Listeyi 214-N sayılı Kararın Ek 2, 50–51. paragraflarıyla karşılaştırın ve sağlık makamının halen yürürlükte olan ek bir düzenlemesinin uygulanıp uygulanmadığını sorun. Listeyi 214-N sayılı Kararın Ek 2, 50–51. paragraflarıyla karşılaştırın ve sağlık makamının halen yürürlükte olan ek bir düzenlemesinin uygulanıp uygulanmadığını sorun.
  6. Geri alınamaz bir ödeme yapmadan önce gerekli yazılı ve noter onaylı sözleşmeleri, ücret koşullarını, onam formlarını, saklama/izlenebilirlik kurallarını ve kliniğin ilgili lisansının kopyasını alın.
  7. Özellikle yaş sınırına veya olağan taşıyıcı anne ölçütlerine istisna iddia ediliyorsa gerçek belgeleri ve yürürlükteki kuralları Ermeni bir hukukçuya inceletin.

Bu rehberin sınırları ve sonraki adım

Bu yazı tıbbi şartları ve donör kurallarını ele alır. Belirli bir Ermeni veya yabancı amaçlanan ebeveynin uygunluğunu, somut uyuşmazlıkta sözleşmenin icra edilebilirliğini, hangi kişinin yasal ebeveyn olarak kaydedileceğini veya başka bir ülkenin ebeveynliği tanıyıp seyahat belgesi düzenleyip düzenlemeyeceğini karara bağlamaz. Bunlar ilgili mevzuata göre ayrıca incelenmelidir.

Açık kalan kontrol, yetkili sağlık makamının ayrı ve halen yürürlükte olan bir düzenlemesinin 214-N sayılı Kararın Ek 2, 50–51. paragraflarındaki taşıyıcı anneliğe özgü kontrendikasyonları ve zorunlu incelemeleri tamamlayıp tamamlamadığıdır. Bu paragraflar gerçekten de taşıyıcı anneliğe özgü kontrendikasyon listesini ve zorunlu incelemeleri içerir. Kanun’un 15. maddesinin 4. fıkrasının 1. bendi ayrıca yetkili sağlık makamınca belirlenen kontrendikasyonlara atıf yapar. Klinik ek bir düzenleme uyguluyorsa tam numarasını, tarihini, güncel yürürlük durumunu ve ilgili hükmü alın.

Resmî kaynaklar

  1. Ermenistan Cumhuriyeti HO-474-N sayılı Kanunu, yürürlükteki konsolide metin (Ermenice)
  2. 907-N sayılı Hükümet Kararı, donörlere ilişkin güncel konsolide kurallar (Ermenice)
  3. 214-N sayılı Hükümet Kararı, yardımcı üremeye ilişkin güncel konsolide kurallar (Ermenice)

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar