Ermenistan · Niyet sahibi ebeveynlerin uygunluğu

Taşıyıcı annelik programına uygunluğu değerlendirmek için belgeler, pasaportlar ve karar şeması bulunan bir masa
Görsel editoryal bir illüstrasyondur; gerçek bir klinik, makam veya izin göstermez.

Ermenistan’da taşıyıcı annelik: amaçlanan ebeveynler için uygunluk şartları

Kısa cevap: birbirinden ayrı birkaç şart incelenmelidir

Ermenistan hukuku “yabancı amaçlanan ebeveynler” adı altında tek bir kategori oluşturmaz. Uygunluk; medeni duruma, amaçlanan anne olacak kadının gebeliği taşımasına ilişkin tıbbi bir kontrendikasyon bulunmasına, çocukla biyolojik bağa, taşıyıcı annenin vatandaşlığına ve bazı durumlarda Ermeni etnik kökeninin belgelenmesine ve bakanlıklar arası komisyon iznine bağlıdır. Şartlar birlikte uygulanır; birinin karşılanması diğerinin eksikliğini gidermez.

Temel düzenleme, özellikle yürürlükteki birleştirilmiş 12. maddesiyle İnsan Üreme Sağlığı ve Üreme Hakları Hakkında Kanun’dur. Önemli hükümler 2024’te ve yeniden Aralık 2025’te değiştirildi. Esas alınması gereken metin resmî Ermenice metindir. Klinik siteleri ve eski özetler güncelliğini yitirmiş olabilir; kliniğin dosyayı incelemeye hazır olması yasal şartların karşılandığını tek başına göstermez.

Bu rehber kesin bir uygunluk kararı değil, ön inceleme aracıdır. Kabul edilen belgeler ve tıbbi ölçütlerin uygulanmasıyla ilgili pratik sorular tedavi, ödeme veya sözleşme taahhüdünden önce yazılı olarak doğrulanmalıdır.

İlk değerlendirme tablosu: hangi olgular sonucu değiştirir?

Evli çift: evlilik Ermenistan hukukuna göre tescil edilmiş veya tanınmış olmalı ve yardımcı üreme teknikleri için eşlerin karşılıklı rızası gerekir. Taşıyıcı anne Ermenistan vatandaşıysa, etnik olarak Ermeni olmayan yabancı başvuru sahipleri açıkça kapsam dışındadır. Gebeliği taşımaya ilişkin tıbbi kontrendikasyonu bulunmayan amaçlanan anne de taşıyıcı annelik yolundan yararlanamaz.

Evli olmayan kadın: kanun, genel olarak evli olmayan kadının yardımcı üreme tekniklerine erişimini tanır; ancak taşıyıcı annelik için ek sınırlamalar vardır. Tıbbi kontrendikasyon şartı geçerliliğini korur. Amaçlanan ebeveyn, 12(1.2). madde anlamında doğacak çocuğun biyolojik ebeveyni değilse komisyon izni gerekir. Bu yolu kullanan yabancı kadın için Ermeni etnik kökeni ve Ermenistan’da yasal bulunma veya ikamet etme durumu belgelenmelidir.

Evli olmayan erkek: doğacak çocuğun biyolojik ebeveyni olmayan evli olmayan erkek, izin verilen taşıyıcı annelik yolunun açıkça dışındadır. Biyolojik ebeveyn olan erkek bu özel hükümle dışlanmaz; ancak biyolojik bağ ilgili usule göre kanıtlanmalıdır.

Ermeni etnik kökeni olmayan yabancı başvuru sahibi: 12. madde, Ermenistan vatandaşı taşıyıcı anne aracılığıyla yardımcı üreme tekniklerini kullanmasını açıkça yasaklar. Bu ifade, Ermenistan vatandaşı olmayan bir taşıyıcı anneyle her türlü düzenlemenin otomatik olarak hukuka uygun olduğu şeklinde genişletilmemelidir; yürürlükteki kurallar ve alternatifin fiilen mevcut olup olmadığı ayrıca doğrulanmalıdır.

Ermeni etnik kökenli yabancı başvuru sahibi: etnik köken bir erişim ölçütüdür, otomatik izin değildir. Medeni durum, yasal kalış veya ikamet, tıbbi gerekçeler, biyolojik bağ ve komisyon süreci ayrıca incelenmelidir.

Vatandaşlık ve Ermeni etnik kökeni farklı hukuki olgulardır

Kanun, Ermenistan vatandaşlığı ile Ermeni etnik kökenini birbirinden ayırır. 12(1.1)(c) maddesindeki sınırlama, taşıyıcı anne Ermenistan vatandaşı olduğunda Ermeni etnik kökenine sahip olmayan yabancı vatandaşları kapsar. Amaçlanan ebeveynlerin biyolojik ebeveyn olmadığı durumda 12(1.2). madde, yasal olarak Ermenistan’da bulunan veya ikamet eden ve gerekli belgeyi sunan Ermeni etnik kökenli yabancı evli çiftleri ve evli olmayan yabancı kadınları ayrıca düzenler.

Yabancı pasaport tek başına Ermeni etnik kökenini kanıtlamaz; aile anlatısı veya soy iddiası da kanıt şartları kontrol edilmeden yeterli sayılmamalıdır. Biyolojik bağ bulunmayan yolu kullanan yabancı başvuru sahibi için kanun, uygulanabilir kurallarda belirtilen makamlarca düzenlenen; 12. madde dini ve topluluk kuruluşlarının yanı sıra devlet makamlarına da atıfta bulunur. Ermeni etnik kökenini doğrulayan belgeler ister. Uygulama mevzuatına yapılan atıf değiştiğinden, kabul edilen güncel format ve belge düzenleyiciler doğrulanmalıdır.

Tersine, Ermeni etnik kökeni Ermenistan vatandaşlığı anlamına gelmez. Bu ayrım olası hukuki yolu etkiler; ancak tek başına programa başlama hakkını, hukuki ebeveynliği veya çocuğun vatandaşlığını kanıtlamaz.

İkamet ve yasal bulunma: daimi ikamet şartı olduğunu varsaymayın

3. madde, kanunda belirtilen istisnalar saklı kalmak üzere, kanuna Ermenistan’da yasal olarak ikamet eden veya bulunan yabancı vatandaşlar ve vatansız kişiler için uygulanacağını belirtir. 12(1.2). madde de amaçlanan ebeveynlerin doğacak çocuğun biyolojik ebeveyni olmadığı durumlarda izin isteyen Ermeni etnik kökenli yabancı çift veya evli olmayan kadın için benzer bir ifade kullanır.

Atıf yapılan hükümler bu kategori için ay veya yıl cinsinden asgari bir ikamet süresi belirlemez. Ancak her kısa ziyaretin, her vize türünün veya ikamet kartının sürecin bütün aşamalarında kabul edileceğini de söylemez. Güvenli sonuç daha dardır: bulunma veya ikamet yasal olmalı; yetkili makam kişinin göçmenlik statüsüne göre hangi belgelerin gerektiğini doğrulamalıdır.

Seyahatten veya kliniğe kapora ödemeden önce her başvuru sahibinin yasal giriş, kalış veya ikametini gösteren kabul edilebilir belgelerin listesini yazılı olarak isteyin. Kliniğin sözlü güvencesi veya randevu teyidi, yetkili makamın kararının yerine geçmez.

Medeni durum: ilişkinin hukuki biçimi önemlidir

Bir çift için 12. madde, Ermenistan hukukuna göre tescil edilmiş veya tanınmış evlilik ve eşlerin karşılıklı rızasını gerektirir. İlişki, nişan, birlikte yaşama veya özel bir partnerlik sözleşmesi hukuken tanınan evliliğin yerine geçmez. Evlilik yurt dışında yapılmışsa, ilgili belgenin tanınması, tercümesi ve gerekiyorsa tasdiki konusunda Ermeni hukukçudan veya yetkili makamdan bilgi alın. Bu rehber, tüm yabancı belgeler için geçerli evrensel bir şekil kuralını doğrulamamaktadır.

Kanun, evli olmayan kadının yardımcı üreme tekniklerine erişimini ayrıca tanır; bu, taşıyıcı anneliğe özgü kısıtlamaları ortadan kaldırmaz. Evli olmayan erkeğin durumu farklıdır: doğacak çocuğun biyolojik ebeveyni değilse kanun onu bu yoldan dışlar. Bu nedenle tek başvuru sahibi, taşıyıcı anneliğe ilişkin özel hükmü uygulamadan yalnızca yardımcı üreme teknolojilerine ilişkin genel kuralna dayanmamalıdır.

Evli çift, her iki eşin yazılı rızasını almalı ve tıbbi sürece başlamadan önce yabancı evlilik belgesinin nasıl değerlendirileceğini netleştirmelidir. Belgenin düzenlendiği ülkede geçerli olması, Ermenistan’da kullanılabilmesi için belirli bir tercüme veya biçim gereksinimini ortadan kaldırmayabilir.

Tıbbi kontrendikasyon yasal bir şarttır

12(1.1)(b) maddesi, gebeliği taşımasına ilişkin tıbbi kontrendikasyonu bulunmayan kadının taşıyıcı anne kullanmasını kapsam dışında bırakır. Dolayısıyla hukuki soru yalnızca amaçlanan annenin gebeliği taşımak istememesi veya taşıyıcı anneliği daha kolay bulması değildir. İlgili tıbbi kontrendikasyon, uygulanabilir Ermeni kuralları ve klinik değerlendirme kapsamında kanıtlanmalıdır.

Kanun bu maddeyle kapsamlı bir tanı listesi oluşturmaz; kliniğin ticari kontrol listesi de tek başına eksiksiz hukuki standart değildir. Tedaviyi yapan sağlık kuruluşundan, dayanak alınan belirli tıbbi ve tıbbi-sosyal endikasyonu, uygulanabilir resmî liste veya protokolü, gerekli kanıtları ve yazılı raporun biçimini belirtmesini isteyin. Başvuru sahibi evli olmayan bir erkekse veya çift donör materyali kullanıyorsa, kadına göre düzenlenmiş kuralın her duruma aynı şekilde uygulanacağını varsaymadan, ölçütün somut düzene nasıl uygulandığını sorun.

Olumlu tıbbi rapor; vatandaşlık, etnik köken, medeni durum, biyolojik ebeveynlik veya komisyon izni şartlarını ortadan kaldırmaz.

Amaçlanan ebeveynler biyolojik ebeveyn değilse

12(1.2). madde, kanunda eşler veya evli olmayan kadın olarak tanımlanan amaçlanan ebeveynler doğacak çocuğun biyolojik ebeveyni değilse, taşıyıcı anne yoluyla yardımcı üreme tekniklerine erişim için bakanlıklar arası komisyon izni gerektiğini düzenler. Kanun iki grubu belirtir: Ermenistan vatandaşı evli çift veya evli olmayan kadın; ayrıca Ermenistan’da yasal ikamet eden veya bulunan ve Ermeni etnik kökenine ilişkin gerekli kanıtı sunan Ermeni etnik kökenli yabancı evli çift veya evli olmayan yabancı kadın.

Kural, “donör programı” gibi belirsiz bir tanıma değil, gerçek embriyo ve gamet planına uygulanmalıdır. İzin gerekip gerekmediğine karar vermeden önce Ermeni hukukçuya ve kliniğe yumurta ve spermin kimden alınacağını, embriyonun hâlihazırda bulunup bulunmadığını ve kimin hukuki ebeveyn olmasının amaçlandığını yazılı olarak bildirin. Amaçlanan ebeveynlerden biri çocukla biyolojik bağa sahip, diğeri değilse 12(1.2). maddenin uygulanıp uygulanmadığına dair özel bir yazılı yorum alın; belirsizliği varsayımla çözmeyin.

Komisyon prosedürü gerçektir ve belgeye dayanır. Kliniğin kabulü, sözleşme taslağı veya aracıya yapılan ödeme gerekli iznin yerine geçmez.

Komisyon dosyası: belgeler, inceleme ve süreler

19 Mayıs 2022 tarihli ve 12 Aralık 2024’te değiştirilen 697-N sayılı Hükümet Kararı, komisyon prosedürünü ve dosya içeriğini düzenler. Yayımlanan liste şunları içerir: (1) kimlik belgesi; (2) evliyse evlilik belgesinin kopyası; (3) ilgili sağlık kuruluşundan alınmış taşıyıcı anneliğe başvuruya ilişkin tıbbi gerekçe; (4) listelenen ICD F10–F16 ve F18–F19 gruplarında psikoaktif madde kullanımına bağlı bozukluk bulunmadığını gösteren belge; (5) kararda sayılan suçlar bakımından mahkûmiyet bulunmadığını gösteren Ermenistan polisi belgesi; (6) uygun lisansa sahip kuruluştan psikiyatri raporu; (7) kararda belirtilen psikolojik testleri de içeren, lisanslı kuruluştan psikoloji raporu; ve (8) yabancılar için, kuralda belirtilen kuruluşlarca düzenlenen Ermeni etnik kökeni kanıtları.

Bu, komisyonun yayımlanmış listesidir; her belgenin her yabancı başvuru sahibi için yeterli olacağı garantisi değildir. Metin özellikle Ermenistan polisi belgesini sayar; yabancı ülkeden ayrıca adli sicil belgesi gerekip gerekmediğini burada belirlemez. Komisyon sekretaryasından veya Ermeni hukukçudan güncel listeyi, her tıbbi raporun biçimini, belgelerin geçerlilik sürelerini, tercüme ve tasdik şartlarını, asıl veya onaylı kopya gerekip gerekmediğini doğrulamasını isteyin.

Sekretarya, alınan belgeleri beş gün içinde komisyon üyelerine iletir. Bilgiler eksikse veya kusur tespit edilirse, başvuru sahibine eksik bilgileri sunması ya da belgeleri düzeltmesi için 30 gün içinde yazılı talep gönderilmelidir. Toplantılar ihtiyaç oldukça, ancak en az dört ayda bir yapılır. Sekreter, toplantının tarihini, saatini ve yerini başvuru sahibine en az 10 gün önceden bildirmelidir; Ermeni etnik kökenli yabancı başvuru sahiplerine en az iki ay önceden bildirim yapılmalıdır. Komisyonun sonucu, üst yazıyla birlikte, üç iş günü içinde başvuru sahibine gönderilmelidir. Bunlar usul aşamalarıdır; başvurunun toplam sonuçlanma süresine ilişkin garanti değildir.

Etnik köken kanıtında güncel uygulama sorunu

Ermeni etnik kökenli yabancı başvuru sahibi komisyon yoluna başvurmadan önce belirli bir konuyu yazılı olarak doğrulamalıdır. 697-N sayılı Karar, Ermeni etnik kökeninin kanıtı bakımından hâlâ 1390-N sayılı Hükümet Kararı hükümlerine atıf yapmaktadır. Resmî kayıt, 1390-N sayılı Kararın 27 Ocak 2026’da yürürlükten kaldırıldığını gösterir. Bu tarihten itibaren yürürlükte olan 97-N sayılı Hükümet Kararı, önceki vatandaşlık belgesi prosedürünün yerini almış ve vatandaşlıkla ilgili süreçlerde Ermeni etnik kökenini kanıtlama konusunda güncel hükümler içermiştir.

İlgili taşıyıcı annelik yolu için kanun etnik köken kanıtı istemeye devam etmektedir; ancak kamuya açık kaynaklar 697-N sayılı Kararın atfını güncellemek veya komisyonun 97-N sayılı Karar uyarınca hangi kanıtları kabul edeceğini açıklamak üzere değiştirildiğini göstermemektedir. Başka bir prosedürde yer alıyor diye belirli bir vaftiz belgesinin, aile kaydının, yabancı makam belgesinin veya topluluk yazısının taşıyıcı annelik başvurusunda mutlaka kabul edileceğini söylemeyin.

Başvurudan önce sekretaryadan 27 Ocak 2026 sonrasında kabul edilen güncel kuralları ve belge türlerini yazılı olarak doğrulamasını isteyin. Yanıt eski bir listeye dayanıyorsa yürürlükteki hukuki dayanağı sorun. Bu, gerçek bir uygulama belirsizliğidir; yeni belge şartları uydurmak için gerekçe değildir.

Başvuru öncesi pratik kontrol listesi

Kliniğe veya ajansa ödeme yapmadan önce bir sayfalık olgu özeti hazırlayın ve yazılı uygunluk değerlendirmesi isteyin. Özet sırayla şu soruları yanıtlamalıdır:

  1. Her amaçlanan ebeveynin vatandaşlığı nedir? Etnik olarak Ermeni olan var mı ve hangi resmî kanıtlar mevcut?
  2. Başvuru sahiplerinin medeni durumu nedir? Evliyse evlilik nerede ve ne zaman tescil edildi, Ermenistan’da tanındığını hangi belgeler gösteriyor?
  3. Her başvuru sahibinin şu anda Ermenistan’da bulunmasının hukuki dayanağı nedir? Hangi belge bunu kanıtlıyor ve planlanan kalış süresi tıbbi ve idari aşamaları kapsıyor mu?
  4. Taşıyıcı anne Ermenistan vatandaşı olacak mı? Amaçlanan ebeveyn, etnik olarak Ermeni olmayan yabancı bir vatandaşsa Ermenistan vatandaşı taşıyıcı anneyle devam etmeden önce özel hukuki yanıt alın.
  5. Amaçlanan anne için gebeliği taşıma konusunda hangi tıbbi kontrendikasyon belgelenmiş ve bunu hangi Ermeni kuralı veya tıbbi-sosyal endikasyon destekliyor?
  6. Hangi gametler kullanılacak, çocuğun biyolojik ebeveyni kim olacak ve plan 12(1.2). madde uyarınca komisyon izni gerektiriyor mu?
  7. İzin gerekiyorsa dosya 697-N sayılı Karara göre kontrol edildi mi ve sekretarya 1390-N sayılı Kararın kaldırılmasından sonraki güncel etnik köken kanıtı kuralını doğruladı mı?

Klinikten hukuki uygunluğu kendi klinik politikalarından ve ticari koşullarından ayrı değerlendirmesini isteyin. Sonucu ve açık kalan noktaları yazılı alın. Uygunluğun embriyo oluşturulduktan veya gebelik başladıktan sonra çözüleceğini varsayarak iadesiz program sözleşmesi imzalamayın.

Klinik veya komisyon başvuruyu reddederse

Kesin kanun maddesini, fiilî gerekçeleri ve sorunu giderebilecek belgeleri belirten, gerekçeli yazılı ret veya olumsuz komisyon sonucu isteyin. 697-N sayılı Hükümet Kararı uyarınca gerekli belgeler süresinde sunulmaz veya düzeltilmezse; başvuru üreme sağlığı hakkındaki kanunun 12. maddesine, Aile Kanunu’nun 1. ve 10. maddelerine ya da medeni hâl kayıtlarına ilişkin kanunun 43. maddesine uygun değilse; başvuru sahibinin kişiye ve ahlaka karşı ağır veya özellikle ağır bir suçtan mahkûmiyeti varsa; gerekli tıbbi endikasyonlar bulunmuyorsa veya kararda belirtilen psikoaktif madde, psikiyatrik değerlendirme ya da psikolojik ölçütlerle ilgili nedenler mevcutsa komisyon olumsuz sonuç vermek zorundadır. Her gerekçeyi kararın asıl metni ve başvuru dosyasıyla karşılaştırın.

Dosya eksikse komisyon prosedüründeki 30 günlük düzeltme süresine uyun. İlk başvuruyu, teslim teyidini, ek bilgi taleplerini, tıbbi raporları, tercümeleri ve yasal kalış kanıtlarını saklayın. İtiraz güncelliğini yitirmiş etnik köken belgesi atfına dayanıyor görünüyorsa, makamdan yürürlükteki kuralı belirtmesini ve dosyaya nasıl uygulandığını açıklamasını isteyin.

Komisyon prosedürü, komisyon kararlarına karşı mahkemede başvuru yapılabileceğini açıkça belirtir. Burada özetlenen hükümler uygulanacak yargı başvuru süresini belirtmez. Süreyi ve varsa usule ilişkin ön koşulları gecikmeden bir Ermeni hukukçuyla teyit edin. Klinikle yapılan gayriresmî görüşmelerin yasal süreyi durdurduğunu varsaymayın.

Uygunluk incelemesinin çözmediği konular

Uygunluk incelemesini geçmek; hukuki ebeveynliğin belirlendiği, doğum belgesi verileceği, çocuğun vatandaşlık veya pasaport alacağı ya da Ermenistan’dan çıkıp başka bir ülkeye girebileceği anlamına gelmez. Bu konular diğer Ermeni hukuk kurallarına, doğum ve biyolojik bağın koşullarına ve amaçlanan ebeveynlerin yaşadığı ülkenin hukukuna bağlıdır. Tedavi başlamadan önce ayrı hukuki çalışma başlıkları olarak planlanmalıdır.

13. madde, yardımcı üreme tekniklerini kullanma hakkı olan kişiler ile taşıyıcı anne arasında yazılı sözleşme yapılmasını ve sözleşmenin noter tarafından onaylanmasını gerektirir. Sözleşme, zorunlu bir kanuni şarttan feragat edilmesini sağlayamaz. 15. madde ayrıca evli olmayan erkek için DNA ile bağlantılı bir teslim kuralı içerir: taşıyıcı annenin çocuğun biyolojik ebeveyni olmadığı ve evli olmayan erkeğin biyolojik ebeveyn olduğu doğrulanmalıdır. Kesin kanıt ve süreç hukukçu ve yetkili sağlık ve nüfus kayıt makamlarıyla doğrulanmalıdır.

Güvenli sıra şöyledir: başvuru kategorisini ve taşıyıcı annenin durumunu doğrulayın; tıbbi kanıtları alın; gerekiyorsa komisyon iznini alın; güncel belge kurallarını doğrulayın; ancak bundan sonra sözleşmeyi kesinleştirin ve ebeveynlik, kayıt, vatandaşlık ve seyahat konularını ayrı değerlendirin.

Kaynaklar ve mevzuat

Eski karar yalnızca yürürlükten kaldırılma durumunu doğrulamak için anılmıştır.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar