Gürcistan · Hukuki durum ve modeller

Hukuki araştırma masasındaki açık boş kitap, kâğıtlar ve mavi dosya; yalnızca editoryal illüstrasyon.
Yalnızca editoryal illüstrasyon; gerçek bir kurumu, hukuki onayı veya resmî belgeyi kanıtlamaz.

Gürcistan’da taşıyıcı annelik: hukuki çerçeve, kısıtlamalar ve ödemeler

Kısa cevap: bir hukuki çerçeve var, ancak eksiksiz değil

Gürcistan’daki taşıyıcı annelik rejimi yalnızca “yasal” veya “yasadışı” şeklinde özetlenemez. Gürcistan Sağlık Kanunu’nun 143. maddesi, belirli bir durumda gestasyonel taşıyıcı anneliği açıkça öngörür, amaçlanan ebeveyn çiftinin yazılı rızasını şart koşar ve ülke içindeki ebeveynlik statüsünü düzenler. Bu, incelemenin başlangıç noktasıdır; her anlaşmanın, ödemenin, başvuru sahibi kategorisinin veya klinik programının hukuka uygun olduğuna dair garanti değildir.

Hüküm kısadır. Tek başına ticari ödemeleri, aracı komisyonlarını, sözleşmesel başvuru yollarını, klinik yetkilendirmesini, yabancı başvuru sahiplerini veya yurt dışında tanımayı kapsamlı biçimde düzenlemez. Bu konular diğer yürürlükteki mevzuat ve somut olayın koşulları ışığında ayrıca incelenmelidir.

143. madde gerçekte neye izin veriyor?

143. maddenin 1(a) bendi, kısırlığın tedavisi için ve eşlerden birinin çocuğa genetik hastalık aktarma riski bulunduğunda tüp bebek uygulamasına izin verir. Çiftin veya bir donörün gametleri ya da embriyosu kullanılabilir; bunun için çiftin yazılı rızası alınmalıdır.

143. maddenin 1(b) bendi, çiftteki kadının “rahmi yoksa” embriyonun başka bir kadının rahmine transferini ayrıca düzenler. Embriyo döllenme yoluyla elde edilmeli ve çiftin yazılı rızası zorunludur. Bu ifade, “gebelik tıbben zordur” veya “gebelik kontrendikedir” ifadelerinden daha dardır. Amaçlanan annenin rahmi varsa ancak başka bir tıbbi nedenle güvenli biçimde gebelik taşıyamıyorsa, (b) bendinin durumu açıkça kapsadığı varsayılmamalı; buna dayanılmadan önce güncel Gürcistan hukuku görüşü alınmalıdır.

143. maddenin 2. fıkrasına göre çocuk doğarsa çift ebeveyn sayılır ve ilgili hak ve yükümlülüklere sahip olur; donör veya taşıyıcı anne bu hüküm kapsamında ebeveyn olarak tanınamaz.

Hukuki çerçeve nasıl okunmalı?

KaynakKapsamı ve sınırları
Sağlık Kanunu, madde 143Tüp bebek ve taşıyıcı annelik, yazılı rıza ve Gürcistan’daki ebeveynlik statüsüne ilişkin temel yasal kural.
Sağlık Kanunu, madde 144Dondurularak saklanan gamet veya embriyoların kullanımını ele alır; taşıyıcı annelik sözleşmelerine ilişkin eksiksiz bir düzenleme değildir.
Adalet Bakanının medeni hâl kayıtlarına ilişkin 18 sayılı KararıMadde 19’un resmî ilk metni, yardımcı üreme yoluyla doğan çocuğun kaydı için belgeleri açıklar. Kullanımdan önce güncel konsolide metin doğrulanmalıdır.
2023 tarihli yardımcı üreme tasarısıBir yasama teklifidir; yürürlükteki hukukun yerine geçmez. Önerilen kısıtlamalar yürürlüğe girmiş gibi uygulanmamalıdır.

Bu ayrım önemlidir: bir kanun maddi kuralı belirlerken idari düzenleme medeni hâl kaydı için gerekli kanıtları belirleyebilir. Kliniğin kendi belge listesi ise ayrı bir katmandır. Bu kaynaklar birbirinin yerine kullanılamaz.

Yürürlükteki metin hangi konuları çözmüyor?

143. madde, ticari ve karşılıksız taşıyıcı anneliği kapsamlı biçimde tanımlamaz. Açık bir ücret tarifesi, hangi giderlerin geri ödenebileceği, aracı komisyonları, her sözleşme hükmünün icra edilebilirliği veya klinik ve aracılar için eksiksiz bir yetkilendirme sistemi belirlemez. Gürcistan’daki doğum kaydının vatandaşlık, seyahat belgesi veya yurt dışında ebeveynliğin tanınması konularını otomatik olarak çözeceğini de söylemez.

Bir hükmün sessizliği, işlemin diğer bütün kurallar altında izinli olduğunu kanıtlamaz. Aynı şekilde, taşıyıcı anneliği sınırlama teklifi de kabul edilip yayımlanıp yürürlüğe girmeden yasak hâline gelmez. Şunlar birbirinden ayrılmalıdır: (1) 143. maddenin metni; (2) diğer yürürlükteki kanun ve ikincil düzenlemeler; (3) tarafların sözleşmeyle elde etmeye çalıştığı sonuçlar; ve (4) yetkili makam veya Gürcistan hukukçusu tarafından doğrulanması gereken belirsizlikler.

Ticari ve karşılıksız modeller: hukuki ayrım

143. madde taşıyıcı anneliğin açıkça ücretsiz olmasını şart koşmaz; ancak ücretli her düzenlemeyi de açıkça hukuka uygun ilan etmez. Hüküm, tüp bebek/taşıyıcı annelik koşullarına, yazılı rızaya ve ebeveynlik statüsüne odaklanır. Bu nedenle yalnızca 143. maddeye dayanarak “ticari taşıyıcı annelik tamamen yasaldır” veya “her türlü ödeme yasaktır” denemez.

Ödemeler ayrı ayrı incelenmelidir. Paket fiyatına tıbbi hizmetler, laboratuvar çalışmaları, seyahat, konaklama, sigorta, acente ücreti, belgelenmiş masrafların iadesi, gelir kaybı veya gebelik ve doğumla bağlantılı ödeme dâhil olabilir. Bu kategoriler hukuken eşdeğer olmayabilir. Bir tutara “masraf” denmesi, bunun gerçek bir masraf iadesi olduğunu veya sözleşme hükmünün icra edilebilirliğini kanıtlamaz.

Ticari bir model kullanılmadan önce hukukçu her ödemenin yasal dayanağını, alıcısını, ödeme koşulunu, belgelerini, olası reklam ve yetkilendirme kurallarını ve başarısız embriyo transferi ya da koşulların değişmesinin sonuçlarını belirlemelidir. Sağlık mevzuatının yanı sıra yürürlükteki Medeni Kanun ve diğer ilgili düzenlemeler incelenmelidir. 143. maddenin taşıyıcı anneliği öngörmesi, sözleşmenin uygulanabilirliğini tek başına garanti etmez.

2023 tasarısı: önemli, ancak yasalaşmadıkça yürürlükte değil

Hükümet 14 Haziran 2023’te “Tıbbi Yardımla Üreme Hakkında” başlıklı paketi (kayıt no. 07-2/299/10) ve bağlantılı tasarıları sundu. Resmî tasarı; klinik yetkilendirmesi, kalite ve güvenlik standartları, donör kuralları, ulusal kayıt, rıza prosedürleri ve mali menfaat ile reklama ilişkin kısıtlamalar içeren çok daha ayrıntılı bir sistem öneriyordu.

İki öneri özellikle önemlidir. Tasarının 1. maddesinin 3. fıkrası, yeni kanunun yalnızca Gürcistan vatandaşlarına uygulanmasını öngörüyordu. 11. madde üreme bağışını gönüllü ve karşılıksız olarak tanımlıyor, bağış veya taşıyıcı annelik karşılığında mali kazanç ya da başka maddi menfaat elde edilmesine karşı bir hüküm içeriyor ve kâr sayılmayacak sınırlı kategorileri de listeliyordu: donörün gelir kaybı, rahatsızlığı ve bağış ya da testlerle bağlantılı makul giderleri için tazminat (ulaşım, konaklama ve yemek dâhil), öngörülmeyen zarar için tazminat, gerekli tıbbi veya teknik hizmetler için gerekçeli ücretler ve belirli yardımcı üreme hizmetlerinin bedeli. Tasarı ayrıca kurumun, bağıştan doğan veya gestasyonel taşıyıcı annenin hizmetiyle bağlantılı tıbbi giderleri karşılamasını öngörüyordu. 12. madde de mali veya maddi menfaat içeren durumlarda taşıyıcı anne sunulması ya da aranmasıyla bağlantılı reklamı ele alıyordu. Bu hükümlerin taşıyıcı anneye yapılan ödemelere tam olarak nasıl uygulanacağı, kabul edilmiş nihai metin ve varsa uygulama düzenlemeleri üzerinden değerlendirilmelidir.

Bunlar önerilen hükümlerdir; bugün kendiliğinden uygulanacak kurallar değildir. Paket yasalaşırsa vatandaşlık, ödemeler ve reklam kurallarının önemli ölçüde değişebileceğini gösterir. Tasarı, yabancılar veya ticari taşıyıcı annelik için hâlihazırda yürürlükte olan bir yasak gibi sunulmamalıdır.

Yabancı amaçlanan ebeveynler ve programa kabul

143. madde “çift” terimini kullanır ve tıbbi koşulları ve rızayı açıklarken eşlerden söz eder. Maddenin kendi metninde vatandaşlık şartı bulunmaz. Ancak bu sınırlı gözlem, her yabancı başvuru sahibinin uygun olduğu veya bekâr bir kişinin ya da aynı cinsiyetten çiftin mevcut kayıt kuralları altında kesin bir yolu bulunduğu anlamına gelmez.

2023’te önerilen yalnızca Gürcistan vatandaşlarına uygulama kısıtlaması nedeniyle, eski reklam sayfalarına veya “hiçbir şey değişmedi” şeklindeki sözlü güvencelere güvenilmemelidir. Yabancı başvuru sahibi para taahhüt etmeden önce kanunun en son yayımlanmış metnini ve ilgili medeni hâl kayıt kurallarını doğrulamalı, klinikten dayandığı kesin hükümleri istemeli ve planlanan kayıt sürecine ilişkin yazılı teyit almalıdır. Programa kabul ve aile durumu ayrı konulardır ve kişiye özel inceleme gerektirebilir.

Ebeveynlik ve doğum kaydı ayrı hukuki aşamalardır

143. maddenin 2. fıkrası, hükmün kapsadığı düzenleme kapsamında çocuk doğarsa amaçlanan çifte ebeveynlik statüsü verir. Ayrıca donör veya taşıyıcı annenin ebeveyn olarak tanınamayacağını belirtir. Bu iç hukuk kuralı önemlidir; ancak tüm medeni hâl belgelerinin otomatik verileceğini veya başka bir devletin Gürcistan’daki statüyü tanıyacağını garanti etmez.

Adalet Bakanının 18 sayılı Kararının 19. maddesinin resmî ilk metni, kayıt için diğer belgelerin yanı sıra tıbbi kurumdan yardımcı üreme/embriyo transferini doğrulayan belge ve tüp bebekten önce yapılmış noter onaylı anlaşma öngörüyordu. İlk metinde, belirtilen anlaşma sunulmazsa bu prosedür kapsamında ebeveynlerin doğum kaydına yazılmayacağı da belirtiliyordu.

18 sayılı Kararın güncel konsolide metni bağımsız olarak doğrulanmalıdır. Matsne, 19 Haziran 2026 tarihli ve 23 Haziran 2026’da yürürlüğe giren 1219 sayılı sonraki bir değişikliği listeliyor; bu değişiklik medeni hâl kayıtlarının saklanmasına ilişkin 4. maddeyi değiştiriyor, 19. maddeyi değil. Bu nedenle söz konusu değişiklik 19. maddenin güncel lafzını ortaya koymaz; önceki değişiklikler de önemli olabilir. İlk metin yalnızca belge ve sürelerin doğrulanması için bir uyarı olarak kullanılmalı, güncel nihai kontrol listesi sayılmamalıdır. Tedavi başlamadan önce yürürlükteki 19. madde resmî sicilden veya yetkili medeni hâl kayıt makamından doğrudan alınmalıdır.

Açık yasaklar ve mevcut bilgilerin sınırları

Sağlık Kanunu’nun 142. maddesi, genetik mühendisliği yöntemleriyle insan klonlamasını açıkça yasaklar. Bu özel bir yasaktır; taşıyıcı anneliğin genel olarak yasaklanması değildir. Buna karşılık 143. madde, belirttiği koşullar altında taşıyıcı anneliği açıkça öngörür.

Bu, bağlantılı her işlemin izinli olduğu anlamına gelmez. Bir kliniğin veya aracının hukuki durumu, belirli bir tıbbi işlem, reklam, ödeme ya da kişisel verilerin işlenmesi başka kanun ve düzenlemelere tabi olabilir. Rıza gerçek ve belgeli olmalıdır; sözleşme, zorunlu bir yasal koşulun yerine getirilmemesini gidermez. Bu rehber bütün suçları, yetkilendirme şartlarını veya meslek kurallarını kapsayan eksiksiz bir liste sunmaz; bunlar somut olayda ayrıca kontrol edilmelidir.

İmzalamadan veya ödeme yapmadan önce neler kontrol edilmeli?

Klinikten ve her aracıdan önerilen programın hukuki dayanağını yazılı olarak isteyin. Sağlık Kanunu’nun güncel konsolide metnini, yürürlükteki medeni hâl kayıt kurallarını, 2023 tasarısının durumunu ve klinik yetkilendirmesi ile reklama ilişkin güncel şartları kontrol edin. Ekran görüntüsü, broşür veya “standart Gürcistan prosedürü” vaadi yerine kesin hükmü ve metin tarihini isteyin.

İmzadan önce bağımsız bir Gürcistan hukukçusu sözleşmeyi incelemelidir. İnceleme; tıbbi hizmetleri, acente hizmetlerini ve taşıyıcı anneye yapılan ödemeleri ayırmalı; her alıcıyı ve her ödemenin dayanağını belirlemeli; başarısız transfer, düşük, çoğul gebelik, ciddi komplikasyon veya koşulların değişmesi hâlindeki sonuçları açıklamalıdır. Sigorta, gizlilik, kişisel veriler, uyuşmazlık çözümü, uygulanacak hukuk, belgelerin verilmesi ve kayıt sürecindeki iş birliği de ele alınmalıdır. Hangi hükümlerin sözleşme önerisi, hangilerinin kanuni zorunluluk olduğu açıkça gösterilmelidir.

Sözleşmenin uygulanabilirliği ve ödemeler ayrıca incelenmeli

143. maddenin tıbbi düzenlemeyi tanıması, sözleşmenin uygulanabilirliğini kendiliğinden sağlamaz. Her önemli hüküm emredici hukuk, kamu düzeni ve tedavinin gerçek akışıyla karşılaştırılmalıdır. Özellikle ödemenin sabit ücret, belgeli masraf iadesi, gelir kaybı veya rahatsızlık için tazminat, tıbbi gider, acente komisyonu ya da doğuma bağlı bir tutar olup olmadığı belirlenmelidir. Ödemenin adı ve hangi olayla doğduğu önemlidir.

Tıbbi giderleri kimin üstlendiğini, makbuz veya başka kanıt gerekip gerekmediğini, başarısız bir döngüden sonra paranın iade edilip edilmeyeceğini ve uyuşmazlığın nasıl çözüleceğini kontrol edin. Taşıyıcı annenin bağımsız hukuki danışmanlık alabilmesi ve belgeleri anladığı bir dilde kavrayabilmesi için gerçek bir fırsatı olmalıdır. Anlaşmadan mali kazanç sağlayan klinik veya acenteye, uygulanabilirlik hakkında tarafsız görüş için tek başına güvenmeyin.

Vatandaşlık, seyahat ve yurt dışında tanınma

Gürcistan hukukuna göre ebeveynlik, çocuğun vatandaşlığı, pasaport veya seyahat belgesi verilmesi, Gürcistan’dan hukuka uygun çıkış, amaçlanan ebeveynlerin ülkesine giriş ve ebeveynliğin yurt dışında tanınması ayrı konulardır. 143. madde başka bir devletin hukukunu belirlemez. Gürcistan doğum belgesi, yabancı makamın her iki amaçlanan ebeveyni tanıyacağını veya seyahat belgesi vereceğini garanti etmez.

Embriyo transferinden önce ilgili her ülkenin hukukuna göre danışmanlık alın: amaçlanan ebeveynlerin vatandaşlığı ve ikamet ülkesi, doğum ülkesi ve olası transit ülkeler. Gerekli kanıtları, tercümeleri, apostil veya tasdiki, konsolosluk işlemlerini ve gerçekçi işlem sırasını doğrulayın. Çocuğun belirli bir vatandaşlığı “otomatik” alacağı veya doğumdan hemen sonra seyahat edebileceği vaatlerine güvenmeyin.

Örnekler: aynı çerçeve farklı sonuçlar doğurabilir

Örnek A — kanunda tarif edilen durum. Çift ilgili tıbbi koşulu karşılar, gerekli yazılı rızayı verir ve yürürlükteki tüm kurallara uygun bir klinik ve belgeler kullanır. Bu, 143. maddenin açık metnine en yakın senaryodur; ancak güncel kabul, sözleşme ve kayıt şartları yine de doğrulanmalıdır.

Örnek B — başka bir tıbbi neden. Amaçlanan annenin rahmi vardır, ancak gebelik taşıması önerilmemiştir. 143. maddenin 1(b) bendi rahmin bulunmamasını düzenler ve diğer tüm tıbbi durumları açıkça çözmez. İfadenin her kontrendikasyonu kapsadığı varsayılmamalı; somut olaya özel hukuki değerlendirme yapılmalıdır.

Örnek C — ücretli paket sunulan yabancı çift. Acente, yabancılara yönelik yasağın zaten kabul edildiğini iddia eder veya tüm ödemelerin icra edilebilirliğini garanti eder. Yayımlanmış kanun, yürürlükteki kayıt kuralları, tasarının durumu ve ödeme hükümleri doğrulanmadan bu iddialar kabul edilmemelidir. Tasarı ve ticari uygulama yürürlükteki hukukun yerini tutmaz.

Kontrol listesi ve sonuç

Geri dönüşü olmayan bir adım atmadan önce şunları doğrulayın: (1) Matsne’de bulunan Sağlık Kanunu’nun 10 Haziran 2026 tarihli en son konsolide sürümünü ve daha sonraki değişikliklerin veya yürürlük hükümlerinin 143. maddeyi etkileyip etkilemediğini; kesin lafız önemliyse özgün Gürcüce metni kontrol edin; (2) amaçlanan annenin tıbbi durumunun yasal koşulu karşılayıp karşılamadığını; (3) yazılı rıza şartlarını; (4) klinik ve aracının güncel izinlerini; (5) her ödemenin hukuki dayanağını ve kanıtlarını; (6) güncel noter, süre ve medeni hâl kaydı şartlarını; (7) 2023 tasarısının en son resmî durumunu; ve (8) varış ülkesinin vatandaşlık, seyahat ve tanıma kurallarını.

Güvenli sonuç sınırlıdır: Gürcistan mevzuatı 143. maddede gestasyonel taşıyıcı anneliği açıkça öngörür ve ülke içi ebeveynlik kuralı koyar; ancak bu madde ticari programlar için eksiksiz bir düzenleme değildir. Matsne’de bulunan Sağlık Kanunu’nun en son konsolide İngilizce yayımı 10 Haziran 2026 tarihlidir ve burada açıklanan 143. madde metnini korur. Bulunan son resmî parlamento kaydı 8 Haziran 2026 tarihli olup 2023 tasarısının incelenmesinin 90 gün uzatılması talebini kaydeder. 23 Ekim 2026 itibarıyla resmî kaynaklarda daha sonraki bir kabul veya yayımlanma kaydı bulunamadı. Bu, daha sonraki bir düzenleme olmadığını kanıtlamaz; gerçek işlem öncesinde durum yeniden kontrol edilmelidir.

Kaynaklar ve doğrulama sınırları

Matsne’de bulunan Sağlık Kanunu’nun en son konsolide İngilizce yayımı 10 Haziran 2026 tarihlidir ve yukarıda açıklanan 143. madde metnini korur; farklılık hâlinde özgün Gürcüce metin esas alınır. 18 sayılı Kararın konsolide metni bağımsız olarak elde edilemedi. Bulunan son resmî parlamento kaydı 8 Haziran 2026 tarihlidir; 23 Ekim 2026 itibarıyla resmî kaynaklarda daha sonraki bir kabul veya yayımlanma kaydı bulunamadı. Bu, daha sonraki bir düzenleme olmadığını kanıtlamaz.

  1. [S1] Gürcistan Sağlık Kanunu — 10 Haziran 2026 tarihli resmî konsolide İngilizce yayım, 142–144. maddeler
  2. [S2] Gürcistan Parlamentosu — 2023 tasarısına ilişkin resmî kayıt; 5 Haziran 2026 tarihli uzatma talebi 8 Haziran 2026’da ele alındı
  3. [S3] 14 Haziran 2023 tarihli “Tıbbi Yardımla Üreme Hakkında” tasarısının resmî ilk sürümü, No. 07-2/299/10
  4. [S4] Adalet Bakanının medeni hâl kayıtlarına ilişkin 18 sayılı Kararı — resmî ilk metin; güncel konsolide metin resmî kaynaktan ayrıca teyit edilmelidir
  5. [S5] Gürcistan Adalet Bakanının 18 sayılı Kararı değiştiren 19 Haziran 2026 tarihli 1219 sayılı Kararı; medeni hâl kayıtlarının saklanmasına ilişkin 4. madde (resmî Gürcüce metin)

Rehberler: Gürcistan

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar