Yunanistan · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Araştırma masasındaki iki nötr hukuk dosyası ve boş nüfus kayıt belgeleri

Yunanistan: yurt dışındaki taşıyıcı annelik sonrası ebeveynliğin tanınması

Kısa yanıt: yabancı hukuki kayıttan başlayın

Bir çocuk taşıyıcı annelik programından sonra yurt dışında doğmuşsa ve ebeveynlik ilişkisinin Yunanistan’da tanınması gerekiyorsa, önce doğum ülkesinde bu ilişkiyi hukuken kuran belgeyi belirleyin. Yunanistan’ın 5089/2024 sayılı Kanunu’nun 11. maddesi, üçüncü bir ülkenin kamu belgesinde veya mahkeme kararında kayıtlı ebeveyn-çocuk ilişkisinin, ebeveynlerden birinin ya da ikisinin cinsiyetinden ve Yunan hukukunun aynı yöntemi öngörüp öngörmemesinden bağımsız olarak tanınmasını düzenler. Bu önemli bir kuraldır; ancak her dosyanın incelemesiz kabul edileceği anlamına gelmez. Belgenin türü, ilişkinin kaynak ülke hukukuna ve şekil şartlarına göre geçerli kurulması, yabancı kararın Yunan usul hukukuna göre tanınmasının gerekip gerekmediği ve yetkili Yunan makamı sonucu etkiler. Ebeveynliğin tanınması, Yunan nüfus kaydı, vatandaşlık ve seyahat belgeleri ayrı konulardır.

5089/2024 sayılı Kanun’un 11. maddesi ne diyor?

11. maddenin 1. fıkrası, kanunun 16 Şubat 2024’te yayımlanmasından itibaren, üçüncü ülkenin kamu belgesinde veya mahkeme kararında kayıtlı ebeveyn-çocuk ilişkisinin Yunanistan’da tanınmasını öngörür. Ebeveynlerin cinsiyeti veya kullanılan yöntemin Yunan hukukunda düzenlenmemiş olması tek başına tanımaya engel yapılamaz. Kamu makamı, mahkeme veya üçüncü kişi yalnızca bu iki gerekçeyle tanımaya ya da sonuçlarına itiraz edemez. Yunan konsoloslukları ve Özel Nüfus Sicili, ilgili yabancı hukuk düzeninin kurallarına ve şekil şartlarına uygun biçimde kurulmuş ilişkiyi gösteren yabancı kamu işlemini kaydetmekle yükümlüdür. Bu nedenle temel belge, yasal ebeveynliği gösteren yabancı kayıt veya karardır; taşıyıcı annelik sözleşmesi, klinik yazısı veya genetik test tek başına aynı şey değildir. Belgenin hukuki etkisi açık değilse doğum ülkesinin hukukuna ilişkin kanıt alın. Kapsam konusunda önemli not: 11. maddenin metni “üçüncü ülke” ifadesini kullanır. Belge bir AB üye devletinden geliyorsa aynı yasal yolun değişmeden uygulanacağını varsaymayın; Yunan ve AB özel milletlerarası hukuku ayrıca incelenmelidir. Bakanlığın Yunan doğum kaydının zorunlu tutulmasına ilişkin uygulama açıklaması, ebeveynlik bağı en az bir Yunan vatandaşına bağlı olan çocuğu ele alır; böyle bir bağı olmayan aile mevcut tanıma veya kayıt yolunu ayrıca doğrulamalıdır. 240/2024 sayılı Genelge, yasama amacının yurt dışında hukuka uygun yardımcı üreme prosedürleri sonucunda kurulan ebeveyn-çocuk ilişkilerini tanımak olduğunu açıklar. Kanun metni, belirli bir programa ilişkin her sorunu tek başına çözmez; yurt dışındaki prosedürün hukuka uygunluğu tartışmalı veya belirsizse, genelgenin somut olaya nasıl uygulanacağı konusunda Yunan hukuku uzmanından görüş alınmalıdır.

Doğum belgesi ile mahkeme kararı farklı yollar izler

Önce ebeveynliğin hangi belgeye dayandığını belirleyin. Yetkili yabancı nüfus makamı, o ülkenin hukukuna göre amaçlanan ebeveynleri yasal ebeveyn olarak gösteren doğum belgesi veya başka bir kamu belgesi düzenlediyse, 11. madde ve Yunan İçişleri Bakanlığının 240/2024 sayılı genelgesi bu belge üzerinden tanımayı destekleyebilir. Bakanlığın 31 Mayıs 2024 tarihli açıklaması belirli bir duruma ilişkindir: evlilik dışında yurt dışında doğan ve ebeveynliği yabancı hukuka göre zaten tanınmış olan çocuk, iki Yunan ebeveyne sahiptir. Açıklamaya göre bu durumda yabancı kamu doğum belgesi, ayrıca bir Yunan noterinde gönüllü tanıma senedi düzenlenmeden, yetkili Yunan konsolosluğu veya Özel Nüfus Sicili tarafından kaydedilmelidir. Bu açıklama farklı olgulara sahip dosyalara genellenmemelidir. Ebeveynlik yabancı mahkeme kararıyla kurulmuşsa 11. madde, yabancı kararların tanınmasına ilişkin Yunan kurallarına açıkça gönderme yapar. Belge ile karar birbirinin yerine geçmez.

Yabancı tanımayı Yunanistan’daki program izniyle karıştırmayın

Yunanistan’da taşıyıcı annelik izni ayrı bir hukuki konudur. Yunan Medeni Kanunu’nun 1458. maddesi, Yunanistan’daki izin usulünü düzenler. 5197/2025 sayılı Kanun’un 46. maddesi bu çerçeveyi değiştirmiştir: embriyo transferinden önce mahkeme izni gerekir; kanundaki başvurucu, çocuk sahibi olmak isteyen bir kadındır ve gebeliği tıbben taşıyamadığını kanıtlamalıdır. Yalnızca cinsiyete bağlı olarak gebelik taşıyamama, bu amaç bakımından açıkça tıbbi yetersizlik sayılmaz. Hem başvurucu hem de gebeliği taşıyacak kadın Yunanistan’da ikamet etmelidir. İzin, mahkeme kararı kesinleştiğinde yürürlüğe girer. Geçiş hükmü, kanun yürürlüğe girdiğinde görülmüş ancak henüz kesinleşmiş karara bağlanmamış bazı dosyalarda yeni ikamet şartını uygulama dışında bırakır; derdest dosyalarda tarihlerin ayrıca kontrol edilmesi gerekir. Bu şartlar Yunan hukuku uyarınca taşıyıcı annelik izni alınmasıyla ilgilidir. Yurt dışında kurulmuş bir ebeveyn-çocuk ilişkisinin 11. madde uyarınca tanınıp tanınmayacağını tek başına belirlemez. 11. madde, yalnızca ebeveynlerin cinsiyetine veya Yunan hukukunda kullanılan yöntemin bulunmamasına dayalı itirazları yasaklar. 11. madde ile 2025 değişiklikleri arasındaki ilişki, özellikle amaçlanan ebeveynler erkekse veya belge bir AB üye devletinden geliyorsa, somut olayda Yunan hukuku açısından ayrıca değerlendirilmelidir.

Yabancı mahkeme kararı varsa tanıma şartlarını kontrol edin

Yunan usul yolu, yabancı kararın niteliğine ve doğurduğu hukuki sonuca bağlıdır. Yunan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 323. maddesi genel olarak yabancı hukuk mahkemesi kararlarının kesin hüküm etkisini düzenler. Başlıca koşullar; kararın kaynak ülkede kesin hüküm etkisi taşıması, yabancı mahkemenin ilgili Yunan ölçütüne göre yetkili olması, kaybeden tarafın katılma ve savunma fırsatına sahip olması, ilgili taraflar arasında çelişen kesin bir Yunan kararı bulunmaması ve kararın kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olmamasıdır. 780. madde ise çekişmesiz yargı kararları için uygulanır ve uygulanması gereken maddi hukuk, mahkemenin ilgili ülke hukukuna göre yetkisi ve kamu düzeni gibi ayrı koşullar içerir. Uygun yol seçilmeden önce kararın niteliği belirlenmeli; anlaşmalar veya AB kuralları da kontrol edilmelidir. Her yabancı karar için mutlaka yeni bir Yunan kararı gerektiğini ya da hiçbir tanıma işleminin gerekmediğini söylemek doğru değildir.

Somut ve düzenli bir delil dosyası hazırlayın

Belgeleri toplayın ve somut durum için hangi evrakların gerektiğini Yunan makamından sorun. Genellikle tam nüfus doğum belgesi ve onaylı kopyası; varsa ebeveynliği kuran yabancı mahkeme kararı ve kararın kesinleştiğine dair belge; gerektiğinde apostil veya konsolosluk tasdiki ile Yunanca resmî tercüme; kimlik belgeleri ve başvuru için ilgiliyse Yunan vatandaşlığı, belediye kaydı veya ikamet kanıtları; belgenin hukuki etkisi açık değilse yabancı hukukun resmî metni ya da doğum ülkesi hukukuna ilişkin uzman açıklaması yararlıdır. Hukuki temeli açıklıyorsa taşıyıcı annelik sözleşmesini ve yabancı mahkeme iznini saklayın; ancak gerekmedikçe hassas tıbbi kayıtları göndermeyin. Apostil imza veya mührü doğrular; kayıttaki ebeveynliğin hukuken geçerli olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Yunanistan’da izlenecek pratik adımlar

Amaçları ayırın ve sırayla ilerleyin. Önce ebeveynliğin tanınmasına mı, Yunan nüfus kaydına mı, vatandaşlık kararına mı, pasaporta mı yoksa seyahat belgesine mi ihtiyaç olduğunu belirleyin. Sonra belgeyi düzenleyen ülkeyi ve mevcut kayıtları Yunan uluslararası özel hukuk/aile hukuku avukatına, yetkili Yunan konsolosluğuna veya Özel Nüfus Siciline iletin; yetkiyi ve Yunan siciliyle bağlantı bulunup bulunmadığını doğrulayın. Onaylı asılları, varsa kesinleşme belgesini, gerekli apostil/tasdiki ve resmî Yunanca tercümeleri alın. Dayanak yabancı mahkeme kararıysa ayrı bir dava açmadan önce avukattan uygulanacak tanıma kurallarını belirlemesini isteyin. Dosyayı doğrulanmış kanaldan sunun; alındı belgesini, ek listesini ve yazılı ek belge taleplerini saklayın. Belgeler ve ailenin statüsü değiştiğinden burada evrensel süre veya ücret verilmemektedir.

Tanımayı ne geciktirebilir veya engelleyebilir?

Doğum belgesi kaynak ülke hukukuna göre amaçlanan ebeveynlerin yasal statüsünü gerçekten kurmuyorsa; ad, tarih veya kimlik bilgileri uyuşmuyorsa; karar kesin değilse; mahkemenin yetkisi veya tarafların katılımı kanıtlanamıyorsa; tercüme ya da tasdik eksikse; çelişen bir Yunan kaydı veya kararı varsa; yabancı şekil şartlarına uyulup uyulmadığı belirsizse sorun çıkabilir. 11. madde yalnızca ebeveynlerin cinsiyetine veya yöntemin Yunan hukukunda düzenlenmemesine dayanan itirazları engeller. Tüm delil ve usul koşullarını kaldırmaz; mahkeme kararları için tanıma kuralları geçerlidir. Belge yalnızca bir amaçlanan ebeveyni gösteriyorsa ikincisinin de otomatik tanındığını varsaymayın. İtiraz halinde hukuki dayanağı ve eksik belgeleri gösteren yazılı karar isteyin. Belgeleri değiştirmeyin ve yalnızca sözlü açıklamaya güvenmeyin.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadının bağlamı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 10 Nisan 2019 tarihli danışma görüşü, Sözleşme’nin 8. maddesini sınırlı bir olgu bağlamında yorumladı: çocuk yurt dışında gestasyonel taşıyıcı annelik yoluyla doğmuş, amaçlanan babanın ve üçüncü bir donörün gametleriyle oluşturulmuş ve amaçlanan baba ile çocuk arasındaki ebeveynlik ilişkisi iç hukukta zaten tanınmıştı. Mahkeme, iç hukukun amaçlanan anne ile çocuk arasındaki hukuki ebeveynlik ilişkisinin tanınmasına imkân vermesi gerektiğini, ancak 8. maddenin bunun mutlaka yabancı doğum belgesinin nüfusa aktarılması yoluyla yapılmasını gerektirmediğini belirtti. Çocuğun üstün yararına uygun olarak hızlı ve etkili biçimde uygulanabilirse evlat edinme gibi başka bir yol yeterli olabilir. Görüş, 5089/2024 sayılı Yunan Kanunu’nun uygulanmasına karar vermez; her taşıyıcı annelik modelini veya her amaçlanan ebeveyn durumunu kapsamaz ve Yunan hukukunun, kaynak ülke hukukunun ya da yabancı mahkeme kararlarının tanınmasına ilişkin kuralların yerini tutmaz.

Tanınma, vatandaşlık ve seyahat ayrı kararlardır

Ebeveynliğin tanınması Yunan vatandaşlığını, Yunan pasaportunu, oturum hakkını, ebeveyn sorumluluğunu veya sınır geçişini otomatik olarak çözmez. Vatandaşlık ayrı koşullara ve idari usule tabidir. Örneğin, tanıma sonrası vatandaşlığa ilişkin Yunan kamu hizmeti, Yunan baba tarafından tanımanın belirli bir türünü ele alır ve koşulların ayrıca incelenmesini gerektirir. Seyahat belgeleri ve çıkış/giriş izinleri çocuğun vatandaşlığına, belgeyi düzenleyen devletin kayıtlarına, ebeveyn sorumluluğuna ve varış ülkesinin kurallarına bağlı olabilir. Yunan siciline ebeveynlik kaydı yapılması pasaport verilmesi kararı değildir; yabancı doğum belgesi de her ülkede vatandaşlığı kanıtlamaz. Çocuk bir AB üye devletinde doğduysa AB hukuku ve belge kuralları da kontrol edilmelidir. İhtiyaç duyulan her hukuki sonucu ayrı ayrı doğrulayın.

Resmî kaynaklar ve açık kalan sorular

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar