Macaristan · Yurtdışındaki programdan sonra tanıma

Hukuk kütüphanesinde ahşap masada düzenlenmiş iki ebeveynlik belgesi destesi

Yurt dışı taşıyıcı annelik sonrası ebeveynlik Macaristan’da tanınır mı?

Yurt dışında yürütülen taşıyıcı annelik programı, çocuğun doğduğu ülkede hukuki soybağı kurabilir; ancak bu sonuç Macaristan'da kendiliğinden geçerli olmaz. Asıl mesele klinikle yapılan sözleşme değil, Macar makamlarının hangi çocuk-ebeveyn ilişkisini hangi hukuki temelde kaydedebileceği veya tanıyabileceği ve bunun çocuk açısından sonuçlarıdır.

Bu yazı, yurt dışında taşıyıcı annelik yoluyla doğan ve ailesinin Macaristan'da tanıma veya nüfus kaydı istediği çocukla ilgilidir. Macar kliniklerinde programa erişim veya yabancı ülkedeki uygulamanın hukuka uygunluğu varsayılmaz. Macar hukuku, doğum ülkesi hukuku, çocuğun vatandaşlığı, yabancı belgenin niteliği ve olası Avrupa hukuku hakları ayrı ayrı incelenmelidir.

Macaristan’ın tanıması istenen statü

Kesin bir evet ya da hayır yerine dosyaya özgü değerlendirme gerekir. Kesinleşmiş yabancı mahkeme kararı Macar tanıma rejimine girebilir; doğum belgesi veya özel ebeveynlik sözleşmesi farklı delillerdir. Soybağının tanınması, doğumun tescili, vatandaşlık, pasaport ve seyahat hakkı bağlantılı olmakla birlikte hukuken ayrı kararlardır.

Macar Medeni Kanunu'nun 4:115(1) maddesine göre anne, çocuğu doğuran kadındır. Macar maddi hukukunda genetik bağ veya amaçlanan ebeveynlerin sözleşmesi bu kuralı tek başına ortadan kaldırmaz. Yabancı belgede doğurmayan kadının anne gösterilmesi bu nedenle uyuşmazlık yaratabilir; sınır ötesi etki için ayrıca kanunlar ihtilafı incelemesi gerekir.

Sağlık Kanunu'nun 166. maddesi izin verilen üreme yöntemlerini sayar ve 166(5) hükmü yöntemleri bu listeyle sınırlar. Bu iç tıbbi düzenleme, yurt dışında kurulmuş soybağının tanınıp tanınmayacağını tek başına belirlemez. Buna karşılık yabancı soybağının incelenebilir olması Macaristan'da taşıyıcı annelik organize etmeye izin verildiği anlamına gelmez.

Uygulanacak hukuk ve yabancı mahkeme kararı

2017 tarihli XXVIII sayılı Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu'nun 31(1) maddesi uyarınca annelik ve babalığın kurulması kural olarak çocuğun doğum anındaki şahsi hukukuna tabidir. 15. madde şahsi hukuku öncelikle vatandaşlığa bağlar, birden çok veya belirsiz vatandaşlık için özel kurallar öngörür. Bu yüzden Macaristan'da tescil talep edilmesi, Macar annelik hükmünün her zaman doğrudan uygulanacağını göstermez.

Yalnızca yetişkinlerin pasaportlarını değil, çocuğun doğumdaki vatandaşlığını veya talep edilen vatandaşlığın hukuki dayanağını saptayın. İhtilaflı, çoklu ya da henüz kanıtlanmamış vatandaşlık uygulanacak hukuku değiştirebilir. 32. madde, babalık statüsü boşsa çocuk için daha elverişli ve yakından bağlantılı hukukun uygulanmasına izin verir; tüm amaçlanan ebeveynleri otomatik tanımaz.

Uygun bir yabancı mahkeme kararı varsa Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu'nun 109 ve 121–122. maddeleri önem taşır. Yabancı mahkemenin yetkisi, kararın kesinleşmesi veya eşdeğer etkisi ve ret nedenleri incelenir. Soybağına ilişkin kararlar için özel hükümler, sıradan sözleşme evrakını mahkeme kararına dönüştürmez.

109(4) maddesindeki ret nedenleri arasında Macar kamu düzeni, tarafın savunmasını engelleyen yetersiz tebligat ve devam eden davalar ya da kesin kararlarla çatışma bulunur. 121. madde, bazı kişisel statü kararlarında mükerrer davalara ilişkin kuralları değiştirir. Taşıyıcı annelik düzenlemelerindeki farklılık tek başına otomatik kamu düzeni ihlali sayılmaz; somut hukuki değerlendirme gerekir.

Soybağını nesep temelinde kuran kararlar bakımından 121. madde, 109(4)(c)–(e) maddesindeki paralel yargılamalara veya çelişen kararlara ilişkin tanımama sebeplerinin yerine 116(3)(a)–(c) maddesindeki ölçütleri getirir. Taşıyıcı annelikle ilgili bir karar kendiliğinden bu kategoriye girmez; bu ret sebepleri uygulanmadan önce kararın hukuki niteliği incelenmelidir.

122. maddeye göre ayrı bir tanıma davası her zaman zorunlu değildir: yetkili mahkeme, önündeki davada tanınabilirliği ara mesele olarak inceleyebilir. İlgili kişi ayrıca çekişmesiz yargıda bağımsız tanıma kararı isteyebilir. Uygun yol, yabancı belgenin niteliğine, istenen idari sonuca ve makamın mevcut kanıtları kabul edip etmediğine bağlıdır.

122(2) maddesi uyarınca olağan bir yabancı mahkeme kararının tanınması için ayrı başvuruda, 122(3) maddesine göre kural olarak karşı tarafın Macaristan’daki yerleşim yerinin, bu yoksa mutat meskeninin bulunduğu yargı çevresindeki bölge mahkemesi merkezinde görev yapan yerel ilk derece mahkemesi yetkilidir (Budapeşte’de Buda Merkez İlçe Mahkemesi). Karşı tarafın Macaristan’da bu bağlantıları yoksa başvuranın yerleşim yeri veya mutat meskeni esas alınır; iki tarafın da böyle bir bağlantısı bulunmazsa Buda Merkez İlçe Mahkemesi yetkilidir. Yabancı hakem kararları için farklı görev kuralları vardır. Başvurmadan önce doğru mahkemeyi ve güncel usulü teyit edin. Bu yol doğum belgesini mahkeme kararına dönüştürmez.

Yabancı belgeler neyi kanıtlar?

BelgeHukuki anlamı ve işlem
Yabancı doğum belgesidoğumun kaydını ve belirtilen ebeveynleri gösterir, ancak gerçekliği ve çevirisi Macaristan'daki hukuki sonuçları belirlemez. Nüfus makamına veya konsolosluğa hangi kaydın hangi gerekçeyle yapılacağını sorun.
Kesinleşmiş yabancı soybağı kararıonaylı tam suret, kesinleşme kanıtı ve yabancı mahkemenin yetkisine ilişkin belgeleri edinin. Tanıma sonucunu tahmin etmeden önce 109, 121 ve 122. maddeleri inceleyin.
Özel taşıyıcı annelik sözleşmesi veya klinik açıklamasıilgiliyse olayların geçmişini, rızayı ve tarih sırasını kanıtlayabilir. Macar hukukunda hukuki ebeveynliği kendiliğinden devretmez.
Evlat edinme kararıayrı bir tanıma değerlendirmesi gerekir. 120. madde Macar vatandaşı çocuğun yabancı ülkede evlat edinilmesine ilişkin özel şartlar içerir; evlat edinme ile soybağının doğumdan kurulması birbirinin yerine geçmez.

AB 2016/1191 Tüzüğü, ebeveynlik dâhil bazı resmî belgelerin üye devletler arasında sunulmasını kolaylaştırır; fakat içeriklerinin maddi hukuki etkilerini açıkça tanımaz. AB dışından gelen belgeler için tasdik veya apostil ve kabul edilen Macarca çeviri gerekebilir. Düzenleyen devleti, anlaşmaları ve muafiyetleri kontrol edin.

Macar konsolosluklarının yurt dışı doğum tescil açıklamaları başvuru, asıl doğum belgesi, kimlikler ve duruma göre evlilik veya babalık evrakı ister. Lahey büyükelçiliğinin listesi o temsilciliğe özgüdür ve taşıyıcı annelik konusunda tanıma kararı değildir. Çeviri veya yolculuğa para harcamadan yetkili konsolosluktan güncel yazılı liste alın.

Avrupa hakları soybağı incelemesinin yerini tutmaz

AB Adalet Divanı C‑490/20 V.M.A. (Pancharevo) kararında, somut olayda Birlik vatandaşı çocuğun ev sahibi devlet belgesinde ebeveyn görünen iki kişiyle serbest dolaşımını sağlayacak belgelerin verilmesini gerekli görmüştür. Bu, özellikle çocuğun AB vatandaşlığı veya olgular farklıysa, her yabancı taşıyıcı annelik ilişkisinin aile hukukundaki tüm sonuçlarıyla tanınması demek değildir.

AB vatandaşlığı ve serbest dolaşım, miras, nüfus kaydı veya evlat edinme meselelerini kesin çözmeden acil kimlik ve seyahat taleplerini destekleyebilir. Komisyonun kapsamlı AB ebeveynlik tüzüğü önerisi 2026'da hâlâ Konsey'de tartışılan bir tasarıydı; Macaristan'da tanımayı garanti eden yürürlükte bir düzenleme gibi sunulmamalıdır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Mennesson içtihadı ve 10 Nisan 2019 danışma görüşü, çocuğun özel yaşamını ve fiilen kurulmuş ebeveyn-çocuk bağını tanıyabilecek etkili bir yolun varlığını vurgular. Her yabancı doğum belgesinin aynen tescili zorunlu değildir; hukuken mümkünse hızlı ve etkili bir evlat edinme gibi alternatif yeterli olabilir. Çocuğun somut durumu belirleyicidir. Bu somut değerlendirme Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesi kapsamında yapılır.

Sonucu değiştiren üç dosya örneği

Örnek A: yabancı mahkeme iki amaçlanan ebeveyni belirlemiş ve doğum belgesi de onları göstermektedir. Kararın kesinliğini, mahkemenin yetki bağlantısını, çocuğun doğumdaki statüsünü ve öncelikli uluslararası anlaşma veya AB kuralını inceleyin. Belgelerin tutarlılığı kanıtı güçlendirir, kamu düzeni denetimini kaldırmaz.

Örnek B: yabancı belgede amaçlanan anne yer almakta, mahkeme kararı bulunmamakta ve doğuran kadın gösterilmemektedir. Noter sözleşmesi veya genetik test tek başına sorunu gidermez. Hukukçu anneliğe uygulanacak hukuku, geçerli yabancı statü oluşturma yolunu ve çocuğun acil belge ve temsil ihtiyaçlarını belirlemelidir.

Örnek C: bir yetişkinin ebeveynliği kurulmuş, ikinci kişinin bağlantısı ise belirsizdir. Seyahat edebilmek ailenin tamamen tanındığını göstermez. İkinci kişi için ayrı statü yolunu ve geçici rıza, bakım, temsil düzenlerini inceleyin; evlat edinmenin mutlaka mevcut veya uygun olduğunu varsaymayın.

Dosya hazırlığı ve sonraki adımlar

  1. Tek sayfalık olay çizelgesi oluşturun: doğum yeri ve tarihi, doğumdaki vatandaşlık, ilk ve düzeltilmiş kayıtlardaki kişiler, doğuran kadın, hukuken ilgili genetik bağlar, ikamet, vatandaşlıklar, medeni durum ve Macaristan'daki önceki işlemler. Şimdi gereken kararı belirleyin: nüfus kaydı, statü tespiti, seyahat belgesi veya başka hak.
  2. Doğum belgelerinin, tüm ebeveynlik veya evlat edinme kararlarının asıllarını ya da onaylı örneklerini, kesinleşme ve yabancı mahkeme yetki kanıtlarını, ilgili evlilik veya birliktelik belgelerini, kimlikleri ve önceki Macar kararlarını toplayın. Sözleşmeleri ve sağlık kayıtlarını ayrı tutun; hassas bilgileri güvenli mesleki kanallardan paylaşın.
  3. Yetkili Macar nüfus makamı veya konsolosluğundan istenen kayıt ve gerekli belgeler hakkında yazılı görüş talep edin. Sorunun belge gerçekliği, soybağına uygulanacak hukuk, mahkeme kararının tanınması veya başka bir işlem olup olmadığını açıkça sorun. Randevu onayı esas hakkında karar değildir.
  4. Macar milletlerarası özel hukuk uzmanı güncel kanun metnini, üstün uygulanacak anlaşma veya AB kuralını, çocuğun şahsi hukukunu ve 109. madde uyarınca itirazları kontrol etmelidir. Doğum ülkesindeki hukukçuyla yabancı belgenin geçerliliğini ve kapsamını teyit edin. Pasaport ya da taşınma takvimine güvenmeden belgeli bir yol belirleyin.
  5. Statü belirsizken çocuğun korunmasındaki boşluğu planlayın: tedaviye kim izin verecek, belgeye kim başvuracak, kim seyahat edip acilde karar verecek? Bu yetkiler amaçlanan ebeveyn sözleşmesinden veya havayolunun uçağa kabulünden değil, gerçekten tanınan yasal temsilden kaynaklanır.

Macaristan kayıt veya tanımayı reddederse

Nüfus makamı reddederse gerekçe, dayanak hüküm ve başvuru yollarını içeren yazılı karar isteyin. Çevrilmemiş belgenin kabul edilmemesi ile esas soybağının tanınmamasını ayırın. Aynı evrakı sürekli vermek yerine usul eksikliğini giderin veya belirli hukuki tespiti uygun itiraz yoluyla sorgulayın.

Sorun yabancı mahkeme kararının tanınmasıysa 122. maddedeki yargısal yol önemli olabilir. Tartışmalı soybağı veya yabancı evlat edinmede farklı şartlar geçerlidir. Çocuk haklarına ilişkin gerekçeleri temsilcisizlik ya da kimlik belgesizliği gibi somut etkilerle destekleyin; Avrupa mahkemelerinin her amaçlanan ebeveyni garantiyle tanıttığını iddia etmeyin.

Sonuç

Sonuç şartlıdır: Macaristan yabancı kararları ve yabancı hukuka tabi soybağını inceleyebilecek yollara sahiptir, ancak kaynaklar taşıyıcı annelik sonucu düzenlenen yabancı doğum belgesinin aynen aktarılmasına evrensel garanti vermez. Önce çocuğun şahsi hukukunu, her belgenin hukuki niteliğini ve istenen Macar kararını saptayın; seyahat ve uzun vadeli aile planlarından önce eksikleri giderin.

Kontrol edilen hukuk ve resmî kaynaklar

  1. Hungarian Civil Code, Book IV, section 4:115 (official English reference translation)
  2. Hungarian Healthcare Act CLIV of 1997, section 166
  3. Hungarian Private International Law Act XXVIII of 2017 (Hungarian statutory text)
  4. Act XXVIII of 2017, official informational English translation dated January 2018
  5. Regulation (EU) 2016/1191, public documents
  6. Embassy of Hungary, The Hague: registration of birth abroad
  7. CJEU judgment C-490/20 V.M.A., 14 December 2021
  8. European Court of Human Rights, Surrogacy case-law factsheet
  9. Council of the EU, July 2026 Civil Law Working Party parenthood proposal

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar