İsviçre · Soybağının kurulması

Masa üzerindeki belge klasörü, boş kâğıtlar ve kalemi gösteren nötr fotoğraf; okunabilir kişisel veri yoktur.

İsviçre: soybağı, mahkeme ve doğum öncesi belgeler

Kısaca: İsviçre’de taşıyıcı annelik yasaktır; taşıyıcı annelik sözleşmesi, amaçlanan ebeveynleri tek başına hukuki ebeveyn yapmaz. Soybağı, çocuğa uygulanacak hukuka ve doğum, annenin evliliği, geçerli babalık tanıması, mahkeme kararı veya evlat edinme gibi hukuken tanınan bir yola bağlıdır. Sınır ötesi dosyalarda çocuğun doğumdaki mutat meskeni, taşıyıcı annenin medeni hâli, yabancı bir makamın gerçekten soybağı kararı verip vermediği ve genetik bağ önemlidir. Hiçbir sözleşme veya doğum belgesi, İsviçre’nin tüm amaçlanan ebeveynleri kaydedeceğini garanti etmez.

Hukuki başlangıç noktası

Federal Anayasa’nın 119(2)(d) maddesi taşıyıcı anneliğin bütün biçimlerini yasaklar. Tıbbi Yardımlı Üreme Federal Yasası’nın 4. maddesi de taşıyıcı anneliği yasaklamaktadır. Bu, yalnızca bir klinik kuralı veya ruhsat meselesi değil, kanuni bir yasaktır. Soybağı bakımından, İsviçre’de yapılan bir taşıyıcı annelik düzenlemesinin daha sonra nüfus sicili makamı ya da mahkeme tarafından onaylanacağı varsayılmamalıdır. Bununla birlikte çocuğun hukuki kimliği, uygulanabilir kurallara göre yine de çözüme kavuşturulmalıdır.

Yasanın 31. maddesi, yardımcı üreme tekniğini taşıyıcı anneye uygulayan kişi ile taşıyıcı annelik aracılığı yapan kişi için cezai yaptırımlar öngörür. Hüküm, yasada tanımlanan davranış ve role göre uygulanmalıdır. Sırf bir çocuğun taşıyıcı annelik yoluyla doğmuş olması, her amaçlanan ebeveynin otomatik olarak cezai sorumluluk taşıdığı yönünde genel bir sonuca izin vermez. Kişinin riski somut olaylara, rolüne ve uygulanacak hukuka bağlıdır. Endişe varsa, makamlara açıklama yapmadan veya belgeleri değiştirmeden önce İsviçre hukukçusundan görüş alınmalıdır.

İsviçre hukukunda soybağı nasıl kurulur?

İsviçre Medeni Kanunu’nun 252. maddesine göre anne ile çocuk arasındaki hukuki soybağı doğumla kurulur. Genel kurallara göre baba ile soybağı, annenin evliliği, geçerli bir babalık tanıması veya mahkeme kararıyla kurulur. Bunlar, yetişkinlerin özel bir sözleşmede serbestçe seçebileceği etiketler değil, kanuni yollardır. Özellikle gebelik veya doğum yurt dışında gerçekleşmişse, önce soybağına hangi hukukun uygulanacağı belirlenmelidir. Genetik bağ önemli bir delil olabilir; ancak soybağı ve sicile kayıtla ilgili tüm soruları tek başına çözmez.

İsviçre maddi hukuku uygulanıyorsa, çocuk evlilik devam ederken doğmuşsa Medeni Kanun’un 255. maddesi uyarınca annenin kocası kural olarak hukuki baba sayılır; özel hükümler kocanın ölümünden sonraki 300 gün içindeki bazı doğumları da kapsar. Hukuken kurulmuş bir baba-çocuk ilişkisi yoksa, 260. madde uyarınca baba, kanuni şekil şartlarına ve mevcut soybağına tabi olarak çocuğu tanıyabilir. Babalık ihtilaflıysa, başka bir baba zaten kaydedilmişse veya tanıma mümkün değil ya da itiraza konuysa mahkeme gerekebilir. Bu nedenle taşıyıcı annenin medeni hâli erken aşamada belirlenmelidir: evliyse başlangıçtaki hukuki durum farklı olabilir. DNA testi tek başına nüfus sicilini otomatik olarak değiştirmez.

Doğumdan önce: sınırlar ve mahkeme yolları

İsviçre hukuku, gebelik oluştuktan sonra ancak doğumdan önce babalığın tanınmasına izin verir; gebelik oluşmadan önce tanıma yapılamaz. Bu, kanuni şekil şartlarını karşılaması gereken kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hukuki işlemdir. BGE 148 III 384 kararında Federal Mahkeme, o davadaki üreme ve taşıyıcı annelik sözleşmelerinin geçerli tanıma oluşturmadığına hükmetti: sözleşmeler gelecekteki iş birliğini düzenliyor, gerekli kişisel babalık beyanının yerini almıyordu. Bu nedenle embriyo transferinden veya gebelikten önce imzalanan sözleşme resmî tanımanın yerine geçmez. Doğum öncesi tanıma önem taşıyabilecekse, somut dosyaya özgü görüş alın ve yetkili nüfus sicili makamından usulü teyit edin; bu, annenin hukuki statüsünü veya tüm sınır ötesi meseleleri kendiliğinden çözmez.

Mahkeme yolu, babalığın kurulması veya itiraz edilmesi, mevcut bir soybağı ilişkisinin etkilerinin belirlenmesi ya da idari bir kararın denetlenmesi için gerekli olabilir. Taşıyıcı annelik sözleşmesi bulunduğu için amaçlanan ebeveynleri otomatik olarak hukuki ebeveyn yapmanın kestirme yolu değildir. Yetkili mahkeme, dava hakkı, deliller, süreler ve başvuru yolları talebe ve olaylara göre değişir. Genetik test uygun bir yargılamada önem taşıyabilir, ancak kanunun aradığı işlem veya kararın evrensel bir ikamesi değildir. Dava açmadan önce İsviçre hukukçusundan doğru talebi belirlemesini isteyin; resmî kararları ve tebliğ tarihlerini saklayın.

Doğumdan önce yapılması gereken, delilleri hazırlamak ve hukuki görüş almaktır; başka ülkelerde görülen türde bir doğum öncesi soybağı kararının İsviçre makamlarınca verileceğini varsaymayın. Özel taşıyıcı annelik sözleşmesi, İsviçre hukukuna göre tek başına soybağı kurmaz. Kanunun ebeveynin bizzat yapmasını istediği bir işlemin yerine temsilcinin imzası da geçmez. Kanuni şartlar gerçekten yerine getirilmedikçe sözleşmeyi babalık tanıması olarak adlandırmayın. Yabancı bir ülkede doğum öncesi mahkeme kararı alınması sonradan önemli olabilir; ancak ne bu kararın verilmesi ne de yabancı doğum belgesi İsviçre’de tanınmayı garanti eder.

Düzenleme yurt dışında gerçekleştiğinde

Sınır ötesi bir dosyada ilk soru, soybağına hangi ülke hukukunun uygulanacağıdır. Uluslararası Özel Hukuk Federal Yasası’nın 68(1). maddesi, ebeveyn-çocuk ilişkisinin kurulmasını, belirlenmesini veya itiraz edilmesini genel olarak çocuğun mutat meskeni hukukuna bağlar. Kanun gereği doğumla kurulan ilişki için 69(1). madde doğum anını esas alır; daha sonra açılan soybağını kurma veya itiraz davasında 69(2). maddedeki ayrı zaman kuralı gündeme gelebilir. Mutat mesken, yalnızca doğum yerine göre değil, çocuğun gerçek yaşam merkezi ve aile ilişkileri üzerinden belirlenir. Yeni doğanlarda bakım düzeni, ailenin yaşayacağı yer ve diğer koşullar etkili olabilir. Bu, olgulara bağlı bir kanunlar ihtilafı incelemesidir; yurt dışında doğan her çocuğa İsviçre hukukunun uygulanacağı varsayımı değildir.

BGE 148 III 384 kararında (Federal Mahkeme 5A_32/2021, 1 Temmuz 2022), yaşam merkezleri İsviçre’de bulunan amaçlanan ebeveynler için bir çocuk Gürcistan’da taşıyıcı annelik yoluyla doğdu. Tespit edilen olgulara göre, çocuğun doğumdaki mutat meskeni İsviçre’de olduğundan İsviçre soybağı hukuku uygulandı. Doğumu yapan kadın hukuki anne sayıldı. Kadın evli olmadığı için otomatik bir baba-çocuk ilişkisi doğmadı; genetik amaçlanan baba geçerli tanıma yoluyla babalığı kurabilirken, amaçlanan anne üvey çocuk evlat edinme yoluna başvurabilirdi. Mahkeme, taşıyıcı annelik sözleşmesinin kendisinin tanıma olduğu iddiasını da reddetti. Bu önemli bir rehberdir, ancak her uluslararası dosyanın sonucu aynı değildir; mutat mesken, medeni hâl, belgeler veya kararlar değerlendirmeyi değiştirebilir.

Yabancı doğum belgesi ile yabancı mahkeme kararı aynı şey değildir. BGE 148 III 384 kararında Federal Mahkeme, Gürcistan doğum belgesinin Uluslararası Özel Hukuk Federal Yasası’nın 70. maddesi anlamında soybağı kuran yabancı bir mahkeme kararı olmadığını açıkladı. İsviçre makamlarının uygulanacak hukuku belirlemesi ve ebeveyn-çocuk ilişkilerini ilgili kanunlar ihtilafı kurallarına göre değerlendirmesi gerekiyordu. Yabancı belge doğumu ve yabancı sicildeki kaydı gösterir; ancak İsviçre’nin hangi soybağı ilişkilerini kaydetmesi gerektiğini otomatik olarak belirlemez. Gerçek bir yabancı mahkeme kararı veya başka bir resmî karar, tanıma koşulları ve kamu düzeni sınırları bakımından ayrıca incelenmelidir. PILA’nın 70. maddesi uyarınca soybağını kuran veya buna itiraz eden yabancı kararın, çocuğun mutad meskeninin ya da vatandaşlığının bulunduğu devlette veya annenin ya da babanın ikametgâhının ya da vatandaşlığının bulunduğu devlette verilmiş olması gerekir; ayrıca 25–27. maddelerdeki genel tanıma koşulları uygulanır; bunlar yabancı makamın yetkili olmasını, kararın kesinleşmiş veya olağan kanun yoluna kapalı olmasını ve İsviçre kamu düzenine açık aykırılık, usulüne uygun bildirim yapılmaması ya da dinlenilme hakkının ihlali gibi ret nedenlerinin bulunmamasını içerir. Yurt dışında yapılan çocuk tanıması, 73. madde kapsamında ayrı bir kategoridir ve yalnızca çocuğun mutad meskeni veya vatandaşlığı hukukuna ya da anne veya babanın ikametgâhı veya vatandaşlığı hukukuna göre geçerliyse tanınır. Doğum belgesi veya taşıyıcı annelik sözleşmesi tek başına bu koşulların sağlandığını göstermez. Sadece sertifikayı veya özeti değil, kararın tam metnini saklayın.

Pratik yol haritası

SenaryoMuhtemel hukuki meselePratik sınır
İsviçre’de taşıyıcı annelik / İsviçre’de doğumUygulama yasaktır; soybağı kanuni yollarla belirlenir.Özel sözleşme, doğuran kadın kuralını bertaraf etmez ve otomatik soybağı kurmaz.
Yurt dışında taşıyıcı annelik / aile İsviçre’de yaşıyorÇocuğun doğumdaki mutat meskeni İsviçre ise İsviçre hukuku uygulanabilir.Doğuran kadın, amaçlanan baba ve amaçlanan anne için farklı yollar söz konusu olabilir.
Soybağına ilişkin yabancı mahkeme kararıTanınma, milletlerarası özel hukuk kapsamında incelenmelidir.Karar doğum belgesiyle aynı değildir; tanınma önceden garanti edilemez.

Doğumdan önce hazırlık

Doğumdan önce sonucu değiştirebilecek olguları yazılı olarak belirleyin: beklenen doğum yeri; her yetişkinin mutat meskeni; taşıyıcı annenin medeni hâli; genetik bağlar; amaçlanan ebeveynlerin medeni hâli; yabancı mahkemenin karar verip vermeyeceği veya yerel sicilin soybağını doğrudan kanun gereği kaydedip kaydetmediği; ve çocuğun doğumdan hemen sonra nerede yaşayacağı. İsviçre aile hukuku ve milletlerarası özel hukuk alanında çalışan bir avukattan uygulanacak hukuku ve her ebeveyn için doğru yolu belirlemesini isteyin. Güncel belge talimatları için yetkili kanton nüfus sicili denetim makamına veya gerekirse yurt dışındaki İsviçre temsilciliğine başvurun. Ayrıca yabancı ülkede soybağının kanun gereği mi yoksa ayrı bir mahkeme kararıyla mı doğduğunu yazılı olarak teyit edin; bu ayrım İsviçre’deki incelemeyi etkileyebilir. Yanıtı yazılı isteyin; ancak gayriresmî açıklamayı bağlayıcı ön onay saymayın.

Belgeleri değiştirmeden eksiksiz bir dosya hazırlayın. Duruma göre tam yabancı doğum belgesi; mahkeme kararı veya idari kararın tam metni ve kesinleşme kanıtı; kimlik belgeleri; evlilik ve medeni hâl belgeleri; mutat mesken kanıtları; hukuka uygun elde edilmiş ve makamca istenmiş genetik bağ delilleri; klinik ve taşıyıcı annelik sözleşmelerinin asılları; kimlik veya soybağı bakımından ilgili donör bilgileri ve tıbbi kayıtlar; daha sonraki evlat edinme için gerekli olabilecek rıza ve bakım kayıtları bulunabilir. Hangi belgeler için apostil veya tasdik, onaylı çeviri, belirli biçim ya da asıl belge gerektiğini sorun. Şartlar ülkeye, kantona ve belge türüne göre değişir. Mahkeme kararı varsa, yalnızca ilk sayfayı değil gerekçeli tam metni ve kesinleşme kanıtını da sunmaya hazır olun. Özel DNA testi, klinik yazısı veya sözleşme çevirisi resmî hukuki işlemin yerine otomatik olarak geçmez.

Doğumdan sonra: kayıt

Doğumdan sonra resmî doğum kaydını ve soybağına ilişkin tüm kararları alın, ardından güncel usule göre yetkili İsviçre makamına bildirimde bulunun. Doğum yurt dışında gerçekleşmişse hangi kanton denetim makamının yetkili olduğunu ve belgenin doğum bildirimi, yabancı medeni hâl belgesi veya yabancı mahkeme kararına dayanılarak mı işlendiğini sorun. Soruları birbirinden ayırın: doğumun kaydı, soybağının tanınması, vatandaşlığın kaydı ve pasaport verilmesi farklı kararlardır. Ek belge istenirse kesin bir liste ve her belgenin hukuki amacını isteyin. Bir belgenin kayda alınması, her yetişkinin ebeveyn olarak tanınması anlamına gelmez. Başvuru kanıtlarını, yazışmaları, asılları ve tebliğ tarihlerini saklayın. Makam dosyayı incelemeden kayıt tarihi veya sicilde yer alacak ebeveynler hakkında söz vermeyin.

Doğumda tanınmayan amaçlanan ebeveyn

Yurt dışında taşıyıcı annelik yoluyla doğan çocuğa İsviçre hukuku uygulanıyorsa, doğumda tanınmayan amaçlanan ebeveynin yabancı belgenin doğrudan aktarılması yerine sonradan evlat edinme yoluna başvurması gerekebilir. BGE 148 III 384, yasal koşullar ve çocuğun yararı saklı kalmak üzere amaçlanan anne için eşin veya partnerin çocuğunu evlat edinmeyi olası bir yol olarak belirtir. Kontrol sırasında yürürlükte olan kurallara göre çiftin kural olarak en az üç yıldır ortak hane kurmuş olması ve evlat edinecek kişinin çocuğa en az bir yıl bakıp yetiştirmiş olması gerekir; diğer yasal şartlar, rızalar ve koşulların incelenmesi de geçerlidir. Federal Mahkeme ayrıca evlat edinme makamlarının bu tür dosyalara öncelik vermesi ve etkili, hızlı karar vermesi gerektiğini; koşulların AİHS’nin 8. maddesi ışığında geniş ve pragmatik yorumlanması gerektiğini belirtmiştir. Bu, evlat edinmeyi otomatik hâle getirmez ve yasal şartları, rıza gerekliliklerini veya çocuğun üstün yararının değerlendirilmesini ortadan kaldırmaz. Şartlar her aile için ayrı kontrol edilmelidir. 22 Ekim 2026 itibarıyla üvey çocuk evlat edinmesini kolaylaştırma teklifi Parlamento’da hâlâ beklemedeydi; yürürlükteki hukuk değildir ve yürürlüğe girmiş gibi kabul edilmemelidir.

Kayıt reddedilirse

Nüfus sicili makamı kaydı reddeder veya yalnızca bir ebeveyni kaydederse, hukuki ve fiilî gerekçeleri içeren resmî yazılı karar isteyin ve tebliğ tarihini hemen not edin. İtiraz süreleri kısa olabilir ve kararın türü ile kantona göre değişir; gayriresmî yazışmanın çözüm getirmesini beklemek yerine gecikmeden hukuki yardım alın. Yabancı belgelerin tüm sürümlerini, tam kararı, çeviri ve tasdik belgelerini, ikamet kanıtlarını ve ilgili genetik delilleri saklayın. Avukatınızdan uygulanacak hukuka itiraz, tanıma başvurusu, babalık tanıması/davası ve evlat edinme yollarını ayırmasını isteyin; bunlar farklı süreçlerdir ve biri diğerinin yerine otomatik olarak geçmez. Doğumdan önce en güvenli yaklaşım, sonuç garantisi değil, olgulara özgü bir plandır.

Başlıca hukuki ve resmî kaynaklar

Aşağıdaki resmî kaynaklar bu rehberdeki hukuki açıklamaları destekler. İlgili hükümler, atıf yapılan resmî kararla da karşılaştırılmıştır; Fedlex’teki tam güncel metinler ayrıca doğrulanmalıdır.

  1. Federal Constitution of the Swiss Confederation, Article 119(2)(d)
  2. Federal Act on Medically Assisted Reproduction (RMA), official English translation, Articles 4 and 31 (version dated 1 September 2017)
  3. Federal Act on Medically Assisted Reproduction, official Italian consolidated text (version dated 1 August 2025)
  4. Swiss Civil Code, including Articles 252, 255, 260–263 and 264c
  5. Federal Act on Private International Law (PILA), including Articles 25–27, 32 and 68–73
  6. Swiss Federal Supreme Court, BGE 148 III 384, judgment 5A_32/2021 of 1 July 2022
  7. Swiss Parliament legislative dossier 25.073, easier stepchild adoption; status updated 6 October 2026
  8. Swiss Parliament news, “National Council maintains position on easier stepchild adoption”, 22 September 2026

Bireysel hukuki görüş değildir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar