Sırbistan · Klinikler, ajanslar, sözleşmeler ve ödemeler

Hukuki ve mali inceleme için masadaki karartılmış sözleşme sayfaları ve ödeme planı

Sırbistan’da taşıyıcı annelik: sözleşmeler, ajanslar, ödemeler ve riskler

Bu rehber, Sırbistan’da planlanan bir taşıyıcı annelik düzenlemesiyle bağlantılı sözleşmeleri, aracıları ve ödemeleri ele alır. Erişilebilir birleştirilmiş metin, 40/2017 sayılı Resmî Gazete’yi belirtmekte ve 113/2017 sayısına “başka bir kanun” (“dr. zakon”) olarak atıfta bulunmaktadır. Sırbistan Ulusal Meclisi tarafından yayımlanan 2017 tarihli BMPO Kanunu’nun resmî PDF’si aşağıda aktarılan ilk kanun metnini doğrulamaktadır; resmî hukuk bilgi sisteminin tam güncel birleştirilmiş metni ayrıca doğrulanmalıdır. Bu yazıya dayanılmadan önce bir Sırp avukat, sonraki değişikliklerin bu hükümleri etkileyip etkilemediğini ve ilgili uygulamayı doğrulamalıdır. Bu, belirli bir sözleşme hakkında hukuki görüş değil, bilgilendirme taslağıdır.

Kısa yanıt

Temel risk açıktır: Sırp BMPO Kanunu, doğumdan sonra çocuğu üçüncü kişiye vermeyi amaçlayan bir kadının işleme dâhil edilmesini ve taşıyıcı annelik hizmetlerinin sunulmasını yasaklar. Metin, ücretli veya ücretsiz davranışları ve diğer maddi ya da manevi menfaatleri açıkça kapsar. Düzenlemeye “fedakâr/altruistik” demek, yalnızca masrafları karşılamak veya ödemeyi başka adlandırmak hukuki sorunu tek başına ortadan kaldırmaz. Olağan doğurganlık tedavisi ayrı bir konudur; ancak kliniğin ruhsatı taşıyıcı annelik programına izin vermez.

Sırp hukukunun yasakladığı faaliyetler

BMPO Kanunu’nun 49. maddesinin 18. bendi, doğumdan sonra çocuğu üçüncü kişiye vermeyi amaçlayan bir kadının BMPO sürecine dâhil edilmesini, herhangi bir ücret veya maddi ya da manevi menfaat verilip verilmediğine bakılmaksızın yasaklar. Aynı bent, bir kadının veya başka herhangi bir kişinin ücretli ya da ücretsiz taşıyıcı annelik hizmeti sunmasını da yasaklar. Dolayısıyla yasak yalnızca belirli bir bedelle ilgili değildir; çocuğu teslim etme niyeti ve hizmetin sunulması temel unsurlardır.

Kanun, olası her ticari modeli tek tek saymaz. Bu nedenle reklam, eşleştirme hizmeti, koordinasyon paketi, emanet hesap veya “program yönetimi” ücreti, sözleşmenin başlığına değil fiilen yapılan işe göre değerlendirilmelidir. Hizmet özünde taşıyıcı annelik sunuyor veya düzenliyorsa, buna “danışmanlık”, “destek”, “masraf” ya da “idari hizmet” denmesi güvenilir bir kaçınma yolu değildir. Öte yandan, gerçek kapsamı incelenmeden her bağımsız hukuk, seyahat veya tıbbi hizmet de hukuka aykırı ilan edilmemelidir.

Kanundaki ceza riski

66. madde, doğumdan sonra çocuğu üçüncü kişiye vermeyi amaçlayan bir kadını BMPO sürecine dâhil eden veya ücret ya da başka menfaat karşılığında ya da karşılıksız taşıyıcı annelik hizmeti sunan kişi için 3 ila 10 yıl hapis cezası öngörür. Suçun reşit olmayan kişiye karşı işlenmesi hâlinde belirtilen ceza 3 ila 12 yıldır. Aday ebeveyn, ajans, klinik, aracı veya ödeme yapan kişinin somut davranışının ceza hukuku bakımından niteliği olaylara ve delillere bağlıdır. Her para transferi otomatik olarak suç kanıtı değildir; ancak ödeme yapan veya aracılık eden kişi de risksiz olduğunu varsaymamalıdır. 66. madde, üreme hücresi veya embriyo bağışçılarını ilgilendiren belirli ağır sonuçlar ile organize bir grup tarafından ya da bu tür suçları işlemeyi sürdüren bir kişi tarafından işlenen fiiller için ek ceza hükümleri de içerir. Bu hükümlerin somut bir taşıyıcı annelik olayına uygulanıp uygulanmayacağını Sırp hukuk danışmanı doğrulamalıdır; yukarıdaki temel ceza aralıkları tam bir ceza değerlendirmesi değildir.

Klinik ruhsatı ve ajansların rolü

14–17. maddelere göre BMPO faaliyetlerini yalnızca uygun bir sağlık kurumu veya özel muayenehane, Biyotıp Müdürlüğünden ilgili izni aldıktan sonra yürütebilir. İzin, kanunun izin verdiği faaliyetlere ilişkindir; 49. maddeyle yasaklanan bir hizmeti hukuka uygun hâle getirmez. Ödeme yapmadan önce kliniğin yasal adını ve izin bilgilerini isteyin ve yetkili Sırp makamından doğrulayın. İnternet sitesi, şirket kaydı, yabancı ortak, noter onaylı sözleşme veya tıbbi diplomalar tek başına taşıyıcı annelik hizmeti sunma yetkisini kanıtlamaz.

66. madde, taşıyıcı annelik hizmetini sunan kişi olarak bir kadını veya “başka herhangi bir kişiyi” açıkça kapsar; bu nedenle risk yalnızca ruhsatlı sağlık merkezleriyle sınırlı değildir. Taşıyıcı anne bulan/eşleştiren, program paketi satan veya yasaklı düzenlemeyi koordine eden bir ajans, fiilî faaliyetlerine göre bu hüküm kapsamına girebilir. Bu, her bağımsız tercüman, avukat veya seyahat sağlayıcısının otomatik olarak suç işlediği anlamına gelmez: hizmetin içeriği, rol, bilgi ve deliller önemlidir. Sırbistan’da “onaylı taşıyıcı annelik ajansları” için doğrulanmış resmî bir liste bulunamadı; ajansın kendi güvencesi yasal izin yerine geçmez.

Sözleşmenin geçerliliği ayrıca incelenmelidir

İmzalanmış sözleşmenin geçerliliği, yasal yasak ve ceza riskiyle ayrı değerlendirilmelidir. Sırp Borçlar Kanunu’nun 103. maddesi genel olarak emredici kurallara, kamu düzenine veya ahlaka aykırı sözleşmenin hükümsüz olduğunu; ancak ihlal edilen kuralın amacı başka bir yaptırım gerektiriyorsa veya kanun farklı bir sonuç öngörüyorsa bunun değişebileceğini belirtir. İkinci fıkra, sözleşmenin yalnızca bir taraf için yasak olduğu durumları da düzenler. Sonuç somut olaya bağlıdır: taşıyıcı annelikle ilgili her sözleşmenin her bakımdan otomatik hükümsüz olduğunu söylemek de, çocuğun teslimi, taşıyıcı annelik hizmeti veya başarı ücreti hükmünün icra edilebilir olduğunu varsaymak da güvenli değildir. 105. madde kısmi hükümsüzlüğü de düzenler: genel kural olarak, kalan bölüm bağımsız biçimde ayakta kalabiliyorsa ve geçersiz hüküm sözleşmenin şartı ya da kurulmasının belirleyici nedeni değilse, bu hükmün geçersizliği sözleşmenin tamamını geçersiz kılmaz. Hükümsüzlük özellikle o hükmü çıkarmak amacıyla tespit edilmişse ve sözleşme bu hüküm olmadan yürürlükte kalabiliyorsa kanunda özel bir kural da vardır. Bu değerlendirme somut olayın koşullarına bağlıdır ve temel amacı yasak olan bir düzenlemeyi hukuka uygun hâle getirmez.

Ödenen para geri alınabilir mi?

104. madde, hükümsüzlük hâlinde kural olarak her tarafın aldığı şeyi geri vermesini veya geri verme mümkün değilse parasal karşılığını ödemesini öngörür. Ancak sözleşmenin içeriği ya da amacı emredici kurallara, kamu düzenine veya ahlaka aykırıysa mahkeme kötü niyetli tarafın iade talebini tamamen veya kısmen reddedebilir ve alınan şeyin ilgili belediyeye verilmesine karar verebilir. Mahkeme tarafların iyi niyetini, korunan menfaati ve ilgili ahlaki değerlendirmeleri dikkate alır. Bu nedenle para iadesi otomatik değildir. Alıcı, ödeme amacı, yapılmış hizmetler, tarafların davranışı ve hukuka uygun hizmetlerin ayrılabilir olup olmadığı önem taşıyabilir. 108. madde, hükümsüz bir sözleşmenin kurulmasında kusurlu olan tarafa karşı tazminat talebine de imkân verebilir; ancak bunun için diğer tarafın hükümsüzlük nedenini bilmemiş ve koşullara göre bilmesinin de gerekmemiş olması gerekir. Bu ayrı ve somut olaya bağlı bir konudur; tazminat garanti değildir.

Önerilen ödemeler nasıl değerlendirilir?

Ödeme veya hizmetHukuki risk değerlendirmesiPratik adım
İzinli doğurganlık tedavisi / IVFUsulüne uygun izinli bir BMPO merkezinde yapılan gerçek doğurganlık değerlendirmesi veya tüp bebek tedavisi için alınan ücretler, işlem ve koşullar ilgili hukuka uyuyorsa hukuka uygun tıbbi hizmetlere ilişkin olabilir. Merkezin iznini, tedavi planını, rıza formlarını, ayrıntılı faturayı ve ödeme alıcısını kontrol edin. Fatura tek başına hizmetin hukuka uygun olduğunu kanıtlamaz; gerçekte ne yapıldığı önemlidir.İzni, tedavi planını, rızayı ve ayrıntılı faturayı doğrulayın.
Taşıyıcı annelik ödemesi veya menfaatiBaşka biri için çocuk taşıma veya doğumdan sonra çocuğu teslim etme bağlantılı ödeme, masraf iadesi, menfaat ya da vaat edilen ödül ciddi bir uyarı işaretidir. 49(18). madde, ücretli veya ücretsiz taşıyıcı annelik hizmetini açıkça kapsar. Ödemeye “yalnızca masraf”, tazminat, hediye, emanet depozitosu veya doğum sonrası prim denmesinin otomatik bir istisna oluşturduğunu varsaymayın.“Yalnızca masraf” ya da ücretsiz olmasını istisna saymayın.
Ajans eşleştirme veya program ücretiTaşıyıcı anne bulma, gebeliği düzenleme, çocuğun teslimini koordine etme veya taşıyıcı annelik paketi satma karşılığında alınan ajans/aracı komisyonu, 49(18) ve 66. maddeler bakımından doğrudan risk doğurur. Faturadaki ad belirleyici değildir. Ödeme öncesinde vaat edilen gerçek hizmetler ve her alıcının rolü hakkında bağımsız bir Sırp avukattan değerlendirme alın; yalnızca ajansın standart sözleşmesine veya yabancı ortaklarının Sırbistan’daki faaliyeti hukuka uygun kıldığı iddiasına güvenmeyin.Ödeme öncesinde durun ve bağımsız Sırp hukuk görüşü alın.
Ayrı tercüme, seyahat veya hukuk hizmetiGerçekten ayrı olan tercüme, seyahat, belge işlemleri veya hukuki danışmanlık hizmeti otomatik olarak taşıyıcı annelik hizmeti sunmakla aynı değildir. Ancak ayrı fatura veya farklı bir şirket, gerçek amacı yasaklı taşıyıcı annelik düzenlemesi olan paketi hukuka uygun hâle getirmez. Kesin bir yazılı hizmet tanımı, sağlayıcının adı, fiyat dökümü ve düzenlemeye tabi faaliyet için gerekli yetkilerin kanıtını isteyin. Hizmet taşıyıcı anne bulma veya program koordinasyonundan ayrılamıyorsa durun ve ilerlemeden önce hukuki görüş alın.Hizmetin işe alım ve koordinasyondan gerçekten ayrı olduğunu doğrulayın.

Sözleşme soybağını tek başına belirlemez

Taşıyıcı annelik sözleşmesi soybağını tek başına çözmez. Sırp Aile Kanunu’nun 42. ve 57. maddeleri, sırasıyla, annenin çocuğu doğuran kadın olduğunu ve BMPO ile gebe kalınan çocuk bakımından annenin çocuğu doğuran kadın olduğunu belirtir; 57. madde ayrıca yumurta donörünün anneliğinin bu hükme dayanılarak belirlenemeyeceğini söyler. Bu hükümler babalık, yabancı mahkeme kararı, doğum kaydı, vatandaşlık, pasaport veya yurt dışında tanınma sorunlarını tek başına çözmez. Genetik bağ, ödeme, özel sözleşme veya yabancı belge Sırp hukukunda soybağını otomatik olarak devretmez.

İmzalamadan veya ödeme yapmadan önce

İmzalamadan veya ödeme yapmadan önce şu sorulara yazılı yanıt alın: (1) Her kişi veya şirket tam olarak ne yapacak? (2) Klinik, önerilen belirli BMPO faaliyeti için yetkili mi? (3) Bir kadın bulunup aday ebeveynlerle eşleştiriliyor mu veya doğumdan sonra çocuğu teslim etmesi mi bekleniyor? (4) Her ödemeyi kim, hangi hizmet için ve hangi faturayla alıyor? (5) İptal, iade, emanet ve uyuşmazlık çözümü hükümleri ne diyor? (6) Hangi hukuk ve mahkeme seçilmiş ve bu seçim Sırp hukuku kısıtlamalarını gerçekten çözüyor mu? Depozito ödemeden önce sözleşmenin tamamını ve eklerini bağımsız bir Sırp avukata inceletin. Soybağı veya seyahat başka bir ülkeyi ilgilendiriyorsa o ülkede de ayrı görüş alın.

Sözleşme imzalandıysa veya ödeme yapıldıysa

Sözleşmeyi imzaladıysanız veya ödeme yaptıysanız, yeni tıbbi olmayan ödemeleri durdurun ve hukuki görüş almadan bir sonraki sözleşme adımına geçmeyin. Tedavi eden hekimle konuşmadan tıbben gerekli bakımı kesmeyin. İmzalı sözleşmeleri ve taslakları, ekleri, reklamları, sohbetleri, e-postaları, faturaları, makbuzları, banka ve emanet hesap kayıtlarını, klinik iznine ilişkin beyanları, tedavi planını, rıza belgelerini ve çocuğun teslimi, soybağı veya vatandaşlık hakkındaki vaatleri saklayın. Orijinalleri ve tarihleri koruyun; belgeleri silmeyin, değiştirmeyin, geriye tarih atmayın, uydurmayın veya yeniden adlandırmayın. Bağımsız bir Sırp avukat sözleşmeyi, ceza riskini, hukukî geri alımı, zararları, süreleri ve usulü ve hukuka uygun hizmetlerin ayrılıp ayrılamayacağını değerlendirmelidir. İade veya tazminat önceden garanti edilemez.

Taşıyıcı anne olmanız isteniyorsa

Başka kişiler için çocuk taşıması istenen bir kadın, yalnızca ajansın, aday ebeveynlerin veya kliniğin vaatlerine güvenmemelidir. Kabul etmeden veya para almadan önce bağımsız bir Sırp avukatından ve aracı tarafından kontrol edilmeyen sağlık uzmanlarından görüş alın; tüm belgelerin kopyalarını saklayın ve baskı altında imza atmayın. Kanun, ücretsiz olsa bile taşıyıcı annelik hizmetini açıkça kapsar; bu nedenle ücretsiz katılım güvenli bir istisna değildir. Zorlama, tehdit, belgelerin alıkonulması veya yakın tehlike varsa uygun yerel hizmetlerden ya da makamlardan acil yardım isteyin.

Sınır ötesi programlar

Yabancı vatandaşlık, aday ebeveynlerin yurt dışında yaşaması veya yabancı ortak, Sırbistan’da yapılan eylemlere uygulanan Sırp kurallarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Program veya sözleşme birkaç ülkede adımlar içeriyorsa diğer ülkelerin hukuku da önemli olabilir. Kliniğin faaliyeti, sözleşme talepleri, soybağı, vatandaşlık, seyahat belgeleri ve yabancı kararın tanınması farklı kurallara tabi olabilir. Örneğin Sırp bir aracıya ödeme yapan yabancı çift, yabancı mahkeme kararının veya DNA testinin yerel hizmeti hukuka uygun hâle getireceğini ya da kayıt ve seyahat belgelerini garanti edeceğini varsayamaz. Her konu ilgili tüm ülkelerde ayrı hukuki değerlendirme gerektirir.

Pratik sonuç

Pratik sonuç: özel sözleşmenin, “yalnızca masraf” ödemesinin, ajans kaydının veya klinik ruhsatının Sırbistan’daki taşıyıcı annelik programını hukuka uygun kıldığını varsayarak imza atmayın veya ödeme yapmayın. Sırp hukuku, taşıyıcı annelik hizmetlerinin ücretli veya ücretsiz sunulmasını açıkça yasaklar ve belirtilen eylemler için ceza yaptırımları öngörür. Olağan BMPO tedavisi, sözleşmenin geçerliliği, para iadesi ve soybağı ayrı meselelerdir. Taahhütte bulunmadan önce kliniğin iznini doğrulayın ve gerçek hizmetleri ve ödeme akışını bağımsız bir Sırp avukata inceletin. Para zaten ödendiyse kanıtları koruyun ve gecikmeden somut olaya ilişkin görüş alın.

Kaynaklar ve doğrulama sınırları

  1. Biyomedikal Yardımlı Üreme Kanunu (BMPO), md. 14–17, 49 ve 66 — Paragraf’ta yayımlanan birleştirilmiş metin (Sırpça)
  2. Sırbistan Ulusal Meclisinin 2017 tarihli BMPO Kanunu’nun yürürlüğe konulan metnini içeren resmî PDF’si; sonraki değişiklikler ve güncel birleştirilmiş metin ayrıca doğrulanmalıdır
  3. BMPO Kanunu’nun Sırp resmî hukuk bilgi sistemindeki kaydı; tam güncel metin ayrıca doğrulanmalıdır
  4. Porodični zakon (Aile Kanunu), bakanlık tarafından yayımlanan PDF, md. 42 ve 57 (Sırpça)
  5. Aile Kanunu’nun Sırp resmî hukuk bilgi sistemindeki kaydı; tam güncel metin ayrıca doğrulanmalıdır
  6. Zakon o obligacionim odnosima (Borçlar Kanunu), md. 103–105 ve 108 — Paragraf’ta yayımlanan birleştirilmiş metin (Sırpça)
  7. Sırbistan Yüksek Mahkemesi, Rev 2862/2019 — md. 103’ün genel yorumu; taşıyıcı annelik davası değildir

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar