Sri Lanka — Ebeveynliğin belirlenmesi: mahkeme, kayıt ve doğum öncesi belgeler
Kısa yanıt
Yardımcı üreme tekniklerine ilişkin Uygulama Kodu ve Kılavuzunun resmî PDF’sinde “Ministry of Health, Sri Lanka 2024” ibaresi bulunur ve belge gestasyonel taşıyıcılığı açıkça ele alır. Ancak hukuki ebeveynliği amaçlanan ebeveynlere devretmek için eksiksiz ve taşıyıcılığa özgü bir usul bilinmemektedir. Doğum yapan kadın başlangıçta hukuki anne kabul edilir; doğum sonrası devir yürürlükteki Sri Lanka hukukuna göre yapılmalıdır.
Bu, amaçlanan ebeveynlerin ilk doğum belgesine yazılacağını garanti etmez ve otomatik bir işlem ya da belirli bir mahkeme başvurusu tanımlamaz. Embriyo transferinden önce Sri Lankalı bir avukattan yazılı görüş ve ilgili nüfus kayıt makamından yazılı talimat alın.
Resmî yardımcı üreme belgesi ne düzenliyor?
Sağlık Bakanlığının 2024 tarihli Uygulama Kodu ve Kılavuzunun 5.15. bölümü gestasyonel taşıyıcılığı ele alır. Gebeliği sonuna kadar sürdürmek fiziksel veya tıbbi açıdan imkânsız ya da sakıncalıysa, bu yöntemin yalnızca tıbbi nedenlerle kullanılmasını öngörür.
Family Health Bureau’nun güncel kaynak sayfasında aynı PDF, Şubat 2025’te yayımlanan “Circular No. 01-42/2025” olarak listelenmektedir; ancak PDF’nin üzerinde “Ministry of Health, Sri Lanka 2024” yazmaktadır. Bu, sağlık sektörüne ait resmî bir belgedir; mahkeme kararı değildir. Giriş bölümünde, önerilen bir yardımcı üreme kanununda zorunlu olarak tanımlanan hükümler ile tavsiye niteliğindeki önlemlerin birleştirildiği belirtilir. Belgenin genelge olarak listelenmesi, hangi hükümlerin hukuken bağlayıcı olduğunu tek başına belirlemez; somut olayla ilgili hükümlerin statüsünü Sri Lankalı bir avukata veya yetkili sağlık makamına yazılı olarak doğrulatın.
Taşıyıcılığa özgü kapsamlı bir kanun veya yayımlanmış özel bir mahkeme yolu bilinmemektedir. Yayımlanmamış kurallar, kararlar veya yerel uygulama yine de bulunabilir; harekete geçmeden önce bunları Sri Lankalı bir avukatla kontrol edin.
Doğum yapan kadın için kullanılan “hukuki mülkiyet” ifadesi, soybağı, velayet, vatandaşlık veya ebeveyn sorumluluğunun tüm sonuçlarını tek başına çözmez. Bunlar somut olay ve uygulanacak hukuk bakımından ayrıca doğrulanmalıdır.
Tıbbi ve klinik koşullar
5.15. bölüme göre taşıyıcı 45 yaşından büyük olmamalı ve yaşamı boyunca üç kereden fazla taşıyıcılık yapmamalıdır. Klinik, kadının gebeliği sonuna kadar taşıma ölçütlerini karşıladığını kaydetmeli; uzman hekim sağlık durumunu ve riskleri değerlendirmelidir.
- Embriyo transferinden hemen önce HIV, sifiliz, hepatit B ve C testleri negatif olmalı; taşıyıcının kızamıkçığa karşı bağışıklığı bulunmalıdır.
- Taşıyıcı ve eşi olası riskler hakkında danışmanlık almalıdır. Bu ifade, hukuken gerekli tüm rızaların eksiksiz listesi değildir.
- Taşıyıcı, akraba, amaçlanan ebeveynlerin tanıdığı biri veya tanımadığı bir kişi olabilir.
- Klinikten kayıt/izin durumunu, rıza formlarını, test sonuçlarını ve tedavi kayıtlarını yazılı olarak isteyin.
Bu koşullar gestasyonel taşıyıcılık içindir; başka türlere veya özel anlaşmalara otomatik olarak uygulanmamalıdır.
PDF’nin girişinde, FSGB kurulana kadar kayıt ve denetimin PHSRC tarafından yürütüleceği yazılıdır; ancak klinik lisansı hükümleri FSGB’ye atıf yapar. PHSRC’nin sitesi, 2026 çevrim içi sürecinin özel sağlık kurumları için yalnızca yenilemeleri kapsadığını, ilk kayıt başvurularının ise elden sunulması gerektiğini belirtir. Bu bilgi, yardımcı üremeye özgü izni açıklığa kavuşturmaz. Tedaviden önce Family Health Bureau/PHSRC’den yetkili kurumu ve gereken izni yazılı olarak teyit etmesini, kliniğin güncel kayıt belgesini vermesini isteyin.
Doğumda hukuki ebeveyn kimdir?
Kılavuz, çocuğu fiilen doğuran kadını başlangıçta hukuki anne kabul eder. Çocuğun biyolojik veya amaçlanan ebeveynlere sonradan devri yürürlükteki hukuka uygun olmalıdır. Sri Lankalı bir avukat aksini doğrulayana kadar başlangıçtaki hukuki annenin doğum yapan kadın olduğu varsayılmalıdır.
Genetik bağ, embriyo transfer kayıtları, özel sözleşme, ödeme makbuzları veya klinik yazısı tek başına amaçlanan ebeveynlerin hukuki ebeveynliği kazandığını kanıtlamaz. Olağan doğum kaydı doğumu kaydeder; taşıyıcılıktan doğan soybağı sorununu otomatik olarak çözmez. Taşıyıcının medeni durumu, eşinin olası hukuki konumu, gametlerin kaynağı, tarafların vatandaşlığı ve ikametgâhı ile alınan rızalar önemli olabilir.
Amaçlanan ebeveynlerin ilk doğum belgesine yazılacağını veya sonradan değişikliğin yalnızca idari olacağını vaat etmeyin. Kayıt makamından yazılı yanıt ve gerekli mahkeme kararı ya da başka hukuki yol hakkında görüş alın.
Mahkeme ve evlat edinme: aynı şey değildir
2024 kılavuzu doğumdan sonraki devrin mevcut hukuka uygun olmasını ister; ancak yetkili mahkemeyi, özel başvuruyu veya standart kararı belirtmez. Taşıyıcılığa özgü eksiksiz bir mahkeme usulü bilinmemektedir. Tedaviden önce Sri Lankalı bir avukat hukuki dayanağı, yetkili makamı, tarafları, gerekli rızaları, delilleri ve başvuru yollarını yazılı olarak belirlemelidir.
Adoption of Children Ordinance ayrı bir yasal evlat edinme rejimidir; taşıyıcılıkla doğan çocuk için otomatik yol olduğu varsayılmamalıdır. Mahkeme kararı, başvuran için genel olarak en az 25 yaş, kural olarak çocukla 21 yaş farkı, gerekli rızalar, 10 yaşından büyük çocuğun rızası, çocuğun yararının yargısal değerlendirilmesi ve ödemelere ilişkin sınırlamalar öngörür. 3(5A)(a) bölümü, Sri Lanka vatandaşı olmayan ve kanunda “not domiciled or resident” olarak tanımlanan bir başvuran lehine, Sri Lanka’da ikamet eden ve yerleşik bulunan hiçbir Sri Lanka vatandaşı aynı çocuk için evlat edinme başvurusu yapmamışsa karar verilmesini öngörür. 3(5A)(b) bölümü ayrıca Sri Lanka vatandaşı olmayan veya hiçbir zaman Sri Lanka vatandaşı olmamış ve ülkede ikamet etmeyen ve yerleşik bulunmayan başvuranlar lehine verilecek kararları yönetmelikle belirlenen yıllık sınırlara tabi tutar. Buna karşılık 3(6) bölümü, “not resident and domiciled” olarak tanımlanan başvuranlar veya Sri Lanka’da ikamet etmeyen çocuklar bakımından ayrı bir sınırlama getirir. Dar bir istisna, Sri Lanka vatandaşı olmayan iki eşin, en az beş yıl uygun bir kurumda bakım görmüş ve öngörülen usulle seçilmiş bir çocuğu birlikte evlat edinme başvurusu yapmasıdır. 3(5A) ve 3(6) hükümlerinin metni ve ilişkisi tek bir genel uygunluk kuralına güvenle indirgenemez; Sri Lankalı bir avukat bunları birlikte değerlendirmeli ve taşıyıcılık yoluyla doğan bir çocuğa uygulanıp uygulanmadığını doğrulamalıdır. Evlat edinmenin mümkün veya zorunlu olduğunu varsaymayın ve yalnızca klinik bunu alışılmış yol olarak sunduğu için başvuru yapmayın.
Bu, özellikle yabancı amaçlanan ebeveynler için önemlidir. Evlat edinmenin somut olayda hukuken mümkün olup olmadığını ve doğum kaydına etkisini yazılı olarak doğrulatın. Klinik olağan yol olduğunu söyledi diye evlat edinme başvurusu yapmayın.
Doğum kaydı: genel kurallar ve belgeler
Sri Lanka’da hastanede gerçekleşen doğum, doğum yerinden sorumlu nüfus kayıt makamınca kaydedilir. Registrar General’s Department olağan belgeler arasında CR01 formunu, hastane doğum raporunu, ebeveynlerin evlilik ve doğum belgelerinin kopyalarını ve ulusal kimlik belgesinin aslını ve bir kopyasını sayar. Gereklilikler olaya göre değişebilir; bu liste taşıyıcılığa özel değildir.
Olağan kayıt, üç ay içinde yapılırsa genellikle ücretsizdir. Üç aydan sonra geç kayıt usulü uygulanır. Kayıt ve belgeyi verilir verilmez dikkatle kontrol edin.
Çocuk hukuken evlilik dışı doğmuş kabul edilirse, doğum kaydı mevzuatının 21. maddesi baba adının yazılmasını sınırlar: kural olarak anne ve kendisini baba olarak tanıtan erkek birlikte başvurup imzalamalı veya yetkili mahkeme karar vermelidir. İlk kayıt sonrasında baba adının eklenmesi mahkeme kararı gerektirir. 21. madde taşıyıcılığa özgü değildir; uygulanabilirliği doğrulanmalıdır. Taşıyıcının medeni durumu önemli olabilir.
Doğumdan önce hazırlanacak belgeler
Taşıyıcılığa özgü ebeveynlik davası için resmî bir belge listesi doğrulanmamıştır. Aşağıdaki liste hazırlık amaçlıdır; her belgenin kanunen sunulması gerektiği anlamına gelmez:
- Taşıyıcının ve amaçlanan ebeveynlerin kimlikleri, pasaportları, doğum ve evlilik belgeleri ile vatandaşlık, ikamet ve yerleşiklik kanıtları.
- Yazılı tıbbi gerekçe, uzman değerlendirmesi, test sonuçları ve tedavi/embriyo transferiyle ilgili klinik kayıtları.
- Klinik kayıt/izin belgesi, bilgilendirilmiş rıza formları, danışmanlık kayıtları ve gamet ya da embriyo kaynağı belgeleri.
- Tarafların rolleri, masraflar, tıbbi kararlar, beklenmedik durumlar ve doğum sonrası iş birliğini düzenleyen ayrıntılı sözleşme. Sözleşmenin icra edilebilir olduğunu veya mahkeme kararının yerini aldığını varsaymayın.
- Gerçek gebelik giderlerinin ayrıntılı dökümü, makbuzlar ve destekleyici kanıtlar.
- İlgili kayıt makamından form, bildirimi yapan kişi, destekleyici belgeler ve somut taşıyıcılık vakasının nasıl ele alınacağı konusunda yazılı talimat.
- Doğum sonrası yol, yetkili mahkeme/kurum, taraflar ve rızalar, süreler, kayıt ve ret hâlindeki başvuru yolları hakkında yazılı avukat görüşü.
- Hedef ülke konsolosluk ve makamlarının soybağının tanınması, vatandaşlık, pasaport ve çocuğun çıkışı konusundaki yazılı gereklilikleri.
Onaylı kopyaları ve gereken tercüme veya tasdikleri hazırlayın. Orijinalleri koruyun ve soybağı hakkında çelişkili ya da yanıltıcı bilgi vermeyin.
Belgeleri tarih sırasına göre düzenleyin ve her belgenin hangi iddiayı veya işlemi desteklediğini not edin. Yurt dışından alınan belgeler için apostil, konsolosluk tasdiki veya yeminli tercüme gerekip gerekmediğini belgeyi düzenleyen makamdan değil, belgeyi kabul edecek makamdan doğrulayın. Belgeleri hazırlamak, mahkeme yolunun kesinleştiği anlamına gelmez; dosya, avukatın belirlediği gerçek başvuru yoluna göre uyarlanmalıdır.
Ödemeler, giderler ve taşıyıcı bulma
Kılavuz, ödemelerin gebelikle bağlantılı gerçek giderleri karşılamasını ve mali anlaşmanın belgelenmesini ister. Yazılı bütçe hazırlayın, ayrıntılı makbuzları saklayın ve her ödemeyi kaydedin. Bu, kâr amaçlı ücretlendirmeye açık bir izin değildir; gerçek giderleri aşan ödemeler ayrıca hukuken incelenmelidir.
Yardımcı üreme merkezleri taşıyıcılık reklamı yapmamalıdır; taşıyıcıyı bulma sorumluluğu çifte aittir. Kliniğin bu sınıra nasıl uyduğunu yazılı sorun ve reklamı hukuka uygunluk veya ebeveynlik kanıtı saymayın.
Evlat edinmeyle bağlantılı ceza hukuku sınırı
Penal Code’un 360D maddesi açıkça “bir kişiyi evlat edinmeye yerleştirme amacıyla” yapılan eylemleri kapsar. Listelenen suçlar arasında hamile kadının doğmamış çocuğunun evlat edinilmesine para veya başka bir karşılık karşılığında rızasını almak, bu amaçla kadın veya çifti çocuk doğurmaya teşvik etmek, doğum kaydının sahte düzenlenmesine bilerek izin vermek ve anne gibi davranmak vardır.
Bu ifade her türlü taşıyıcılığı genel olarak yasaklayan bir kural gibi yorumlanmamalıdır. Ancak devir evlat edinme yoluyla planlanıyorsa veya bulma, ödeme ya da kayıt beyanları madde kapsamına girebilecekse göz ardı edilemez. Ödeme yapmadan, taşıyıcı aramadan veya belge imzalamadan önce Sri Lanka aile ve ceza hukuku uzmanından değerlendirme alın. Doğumu yapan kişiyi veya kaydı asla yanlış göstermeyin.
Vatandaşlık, pasaport ve uluslararası tanıma
Vatandaşlık, doğum kaydı ve amaçlanan ebeveynlerin haklarından ayrı bir konudur. Değiştirilmiş Citizenship Act’in 5(1). maddesi, Sri Lanka’da doğan kişinin doğum anında ebeveynlerinden en az biri Sri Lanka vatandaşıysa, diğer yasal koşullar saklı kalmak üzere, soy bağı yoluyla vatandaşlık kazanmasını öngörür. Sadece ülkede doğmuş olmak vatandaşlığı kanıtlamaz.
Sri Lanka vatandaşı bir ebeveynin yurt dışında doğan çocuğu için 5(2). madde ayrı bir kayıt kuralı getirir: Bakan daha uzun bir süre tanımadıkça doğum bir yıl içinde kaydedilmelidir. Güncel başvuru yolunu ve belge listesini vatandaşlık makamından doğrulayın. Taşıyıcılıkta vatandaşlık bakımından kimin ebeveyn sayıldığı belirleyici olabilir.
Amaçlanan ebeveynler yabancıysa, hedef ülkenin Sri Lanka belgelerini veya kararlarını tanıma, çocuğun vatandaşlığı, pasaport, vize ve ülkeden çıkış kurallarını ayrıca inceleyin. Sri Lanka belgesi veya kararı yurt dışında otomatik olarak tanınmaz.
Uygulama sırası
Tedaviden önce şu sırayı izleyin:
- İşlemin gestasyonel taşıyıcılık olduğunu doğrulayın; tıbbi gerekçeyi ve 2024 kılavuzuna uyumu belgeleyin.
- Sri Lankalı avukattan doğumdaki ebeveynlik, devir yolu, yetkili mahkeme/kurum, taraflar, rızalar ve sözleşmenin sınırları hakkında yazılı görüş alın.
- Klinikten statüsü, testleri, danışmanlığı, rızaları ve kayıt tutma süreci hakkında yazılı teyit alın.
- Doğum yerindeki kayıt makamından bu somut vaka için yazılı talimat isteyin. Olağan CR01 listesi ebeveynlik sorusunu otomatik çözmez.
- Doğumdan önce vatandaşlık, pasaport ve seyahat gerekliliklerini konsolosluklar ve hedef ülke makamlarıyla kontrol edin.
- Doğumdan sonra teyit edilen usulü izleyin, doğumu doğru kaydettirin ve kararlarla kayıtların onaylı kopyalarını saklayın.
Sabit bir mahkeme süresi vaat etmek mümkün değildir.
Açık kalan sorular ve güvenli sonraki adım
Başlamadan önce şu sorulara yazılı yanıt alın: Bu somut olayda ebeveynliği hangi işlem devredecek? Hangi mahkeme veya makam yetkili? Taşıyıcının eşi veya başka kişiler katılmalı ya da rıza vermeli mi? Yabancı veya yerleşik olmayan amaçlanan ebeveynler başvurabilir mi? İlk kayıtta ne yazacak ve sonradan değişiklik için hangi belge gerekir? Karar vatandaşlık, pasaport ve seyahat için nasıl tanınacak?
Resmî sağlık kılavuzu ve olağan kayıt kuralları yararlıdır ancak taşıyıcılıktan doğan bütün soybağı sorunlarını çözmez. Tedavi, ödeme veya ebeveynlik vaadinden önce yerel avukat güncel hukuk ve usulü doğrulamalıdır.
Yazılı görüş yalnızca “mahkeme kararı gerekir” demekle yetinmemelidir. Avukat, hangi başvurunun yapılacağını, başvuruyu kimin yapacağını, hangi kişilerin davaya katılması veya haberdar edilmesi gerektiğini, hangi delillerin sunulacağını, talep edilen kararın içeriğini ve kararın hangi kayıt makamına verileceğini açıklamalıdır. Ayrıca ret halinde itiraz veya başka bir hukuki yol bulunup bulunmadığı da belirtilmelidir.
Dosyayı kronolojik şekilde tutun: klinik görüşmeleri, tıbbi gerekçe, rıza formları, testler, embriyo transfer tarihi, masraf belgeleri, yazışmalar ve kayıt makamından gelen yanıtlar. Her belgenin aslını koruyun; gerekli tercüme ve tasdikleri işlemden önce belirleyin. Sözleşmede yer alan bir hükmün yerel hukukta geçerli olup olmadığını varsaymayın. Özellikle taşıyıcının evli olması, yabancı ebeveynlerin ikamet durumu ve çocuğun başka bir ülkeye götürülmesi planı için ayrı değerlendirme isteyin.
Avukat ayrıca, doğum kaydının ilk aşamada hangi kişi veya kişiler adına yapılabileceğini, sonradan düzeltmenin hangi kanuni dayanağa ihtiyaç duyacağını ve bu işlemin çocuğun pasaport başvurusunu geciktirip geciktirebileceğini değerlendirmelidir. Klinik veya aracı tarafından verilen genel bilgi, kayıt makamının ya da mahkemenin yazılı görüşünün yerine geçmez. Belirsiz bir konuda kesin sonuç garantisi veren açıklamalara ihtiyatla yaklaşın.
Yazılı hukuki görüşte, olası bir ret kararının doğum kaydının düzeltilmesi, çocuğun vatandaşlık statüsü ve seyahat belgesi üzerindeki etkileri de ele alınmalıdır. Hangi makamın hangi aşamada karar verdiği, belgelerin hangi dilde sunulacağı ve yabancı kararların tanınması için ayrıca işlem gerekip gerekmediği açıkça yazılmalıdır. Bu noktalar teyit edilmeden doğum sonrası süre, masraf veya sonuç hakkında kesin taahhütte bulunmayın.
Kaynaklar ve hukuki materyaller
Aşağıdaki bağlantılar resmî kılavuz ve mevzuatın yanı sıra açıkça gayriresmî olarak belirtilen birleştirilmiş metinleri içerir. Yukarıdaki açıklamaları destekler, ancak bu rehberde açık kalan somut olaya özgü usul sorunlarını çözmez.
- [SRC01] Code of Practice and Guidelines for Medically Assisted Reproductive Techniques — official PDF marked 2024
- [SRC02] Birth Registration Based on Place of Occurrence — Registrar General’s Department
- [SRC03] Births and Deaths Registration Act / Ordinance text — unofficial consolidated text
- [SRC04] Penal Code (Amendment) Act, No. 16 of 2006 — official Parliament text
- [SRC05] Adoption of Children Ordinance — official Ministry-hosted text
- [SRC06] Citizenship Act — unofficial consolidated text
- [SRC07] Penal Code (Ordinance No. 2 of 1883) — unofficial consolidated text through 2021
- [SRC08] Family Health Bureau resource page listing Circular No. 01-42/2025 (published February 2025)
- [SRC09] Citizenship (Amendment) Act, No. 16 of 2003 — official Government PDF
- [SRC10] PHSRC — Online Registration of Private Medical Institutions (2026 renewals; initial registrations by manual submission)
