Sri Lanka: medische en donoreisen bij draagmoederschap
Kort antwoord
De openbare klinische richtlijn van Sri Lanka bevat medische en donorcriteria voor draagmoederschap en ART, maar de juridische werking ervan is niet vastgesteld. De PDF van de praktijkcode van het ministerie van Volksgezondheid is aangeduid als 2024; het FHB vermeldt deze als Circular No. 01-42/2025, gepubliceerd in februari 2025.
De onderstaande criteria zijn richtlijnen en bewijzen niet dat elke eis zelfstandig juridisch afdwingbaar is. Gebruik de matrix en documentenlijst voordat u betaalt of behandeling toestaat.
Wat het document wel en niet vaststelt
De richtlijn verwijst zelf naar bepalingen uit een voorgestelde wet over ART. Een juridische studie van de Universiteit van Colombo uit 2025 beschrijft het kader op het moment van haar analyse eveneens als richtlijngebaseerd. Een aanvullende broncontrole bracht een verschil in officiële stukken aan het licht: de huidige pagina van het Family Health Bureau vermeldt Circular No. 01-42/2025, gepubliceerd in februari 2025, terwijl het voortgangsrapport 2025 van het ministerie van Volksgezondheid stelt dat Circular No. 01-42/2024 in 2024 als tijdelijke maatregel is uitgevaardigd (SRC-04). Uit de geraadpleegde stukken blijkt niet of de vermelding uit 2025 de circulaire uit 2024 opnieuw uitgeeft, hernummerd heeft of vervangt. Een bericht in The Sunday Times van 18 januari 2026 haalt ook openbare opmerkingen aan van rechter van het Hooggerechtshof Yasantha Kodagoda, die opriep tot een volledig wettelijk kader en wees op het ontbreken van een gespecialiseerd regelgevend kader (SRC-05). Dit is een verslag van openbare uitspraken, geen rechterlijke uitspraak of wet. De bronnen tonen niet aan dat een afzonderlijke ART-wet in werking is getreden; dat is een beperking van de beschikbare informatie, geen officieel bewijs dat er geen relevante regels gelden.
Presenteer de richtlijn daarom niet als wet en beweer niet dat ieder «moet» automatisch een strafbaar feit, een zelfstandige vordering of een volledig afdwingbare contractuele bepaling oplevert. Omgekeerd betekent het niet vinden van een speciale wet niet dat draagmoederschap juridisch onbeperkt is. Algemene regels over geneeskunde, overeenkomsten, familie, registratie en kinderbescherming kunnen nog steeds gelden. Laat vóór een beslissing een Sri Lankaanse advocaat de geldende wetgeving, Gazette-berichten, de rechtsgrondslag van de circulaire en de afdwingbaarheid controleren.
Het document beschrijft het Fertility Services Governing Body (FSGB) en een ART Authority als toezichthoudende structuren en vermeldt dat de Private Health Services Regulatory Council (PHSRC) registratie en toezicht verzorgt totdat de bevoegde instantie is opgericht. De huidige operationele status van deze instanties is niet onafhankelijk bevestigd. Vraag schriftelijk welke instantie nu bevoegd is en vraag de actuele registratie- of licentiegegevens van de kliniek op.
Medische indicatie en leeftijd van de draagmoeder
Volgens paragraaf 5.15 mag gestationeel draagmoederschap alleen om medische redenen worden gebruikt. Als indicatie wordt genoemd dat het voor de patiënt lichamelijk of medisch onmogelijk of onwenselijk is om een zwangerschap uit te dragen. De richtlijn beschrijft draagmoederschap dus niet als een louter gemaksalternatief. De behandelend specialist moet de situatie beoordelen en de kliniek moet de toetsbare criteria vastleggen waaruit blijkt dat de draagmoeder geschikt is om een zwangerschap uit te dragen.
De richtlijn stelt dat een draagmoeder niet ouder dan 45 jaar hoort te zijn. Dit is een afzonderlijk criterium naast de algemene leeftijdsregel voor een vrouw die ART-behandeling krijgt. Ga er niet van uit dat een leeftijdsuitzondering voor eiceldonoren ook geldt voor draagmoeders. Een familielid, bekende of onbekende van de wensouders kan draagmoeder zijn. Als het een familielid is, heeft iemand uit dezelfde generatie als de wensmoeder de voorkeur; dit wordt als voorkeur beschreven, niet als absolute voorwaarde.
Medische geschiktheid, infectietests en eerdere draagmoederschappen
Voordat een kandidaat wordt geaccepteerd, moet de kliniek haar gezondheid beoordelen en vastleggen of zij voldoet aan de criteria voor een succesvolle voldragen zwangerschap. De richtlijn vraagt de specialist om obstetrische en medische risicofactoren te beoordelen. Ook moet de draagmoeder en haar echtgenoot uitleg en begeleiding krijgen over de risico’s van draagmoederschap; deze paragraaf zegt niet dat begeleiding gelijkstaat aan de juridische toestemming van de echtgenoot.
Vlak vóór de embryotransfer moet de kandidaat worden getest op hiv, syfilis en hepatitis B en C en seronegatief zijn voor deze infecties. Ook moet zij volgens de richtlijn immuun zijn voor rodehond. Een vrouw mag volgens de tekst niet meer dan drie keer in haar leven draagmoeder zijn. De richtlijn schrijft geen universeel format voor ieder medisch verslag voor. Vraag daarom welke tests, uitslagdata, bewijzen van rodehondimmuniteit en obstetrische gegevens de kliniek accepteert. Is een uitslag positief, ontbreekt deze of is zij verlopen, pauzeer dan en vraag een schriftelijke beoordeling van de specialist; ga er niet van uit dat de eis kan worden genegeerd.
Patiëntgeschiktheid, leeftijd en schriftelijke toestemming
Voor vrouwen die medisch geassisteerde voortplanting (MAR/ART) krijgen, stelt de richtlijn dat de behandeling niet boven de leeftijd van 50 jaar hoort door te gaan en dat na de 50e verjaardag geen embryotransfer mag plaatsvinden. Dit is niet de leeftijdsregel voor de draagmoeder: het onderdeel over draagmoederschap noemt afzonderlijk de grens van maximaal 45 jaar.
Voor Sri Lankaanse burgers die MAR/ART krijgen, is een wettig huwelijk volgens het document verplicht. De kliniek moet gewaarmerkte kopieën van de huwelijksakte en identiteitsdocumenten van het paar bewaren. Buitenlandse burgers die wettig getrouwd zijn, een geregistreerd partnerschap hebben of een stabiele relatie hebben, kunnen behandeling aangeboden krijgen. Dit garandeert geen toegang tot een draagmoederschapsprogramma, beslist niet over de geschiktheid van buitenlandse wensouders en bepaalt de juridische afstamming na de geboorte niet.
Vóór IVF moet de arts het welzijn van het ongeboren kind beoordelen en dit vastleggen. Blijft de arts na passende consultatie niet overtuigd, dan kan behandeling volgens de richtlijn worden geweigerd of kan advies bij het FSGB worden gevraagd. Voor ovariële stimulatie en bevruchting met IVF/ICSI is schriftelijke geïnformeerde toestemming van beide partners nodig, ook bij gebruik van donorgameten; voor eicelpunctie is aparte schriftelijke toestemming nodig. Toestemming voor invriezen en bewaren van gameten of embryo’s moet de overeengekomen bewaartermijn vermelden. Voor embryodonatie is schriftelijke toestemming van beide partners vereist. Met ‘beide partners’ worden hier de biologische ouders bedoeld die het embryo doneren; dit staat los van toestemming die ontvangers voor hun eigen behandeling moeten geven.
Donorregistratie en medische beoordeling
De richtlijn zegt dat sperma-, eicel- en embryodonoren bij het FSGB moeten worden geregistreerd. Elk ART-centrum hoort een afzonderlijk donorregister bij te houden en gegevens aan een centraal register te leveren. Vóór registratie moet een gekwalificeerde specialist of arts een volledige beoordeling uitvoeren, met aandacht voor belangrijke medische of genetische aandoeningen en infectiescreening. Ook worden kwartaalrapportages over donatiecycli genoemd.
Als na een donatiecyclus een foetale of aangeboren afwijking of een andere genetisch gerelateerde ongunstige zwangerschapsuitkomst optreedt, schrijft de richtlijn een nieuwe beoordeling van de donor voor en moet het gebruik van diens gameten worden opgeschort totdat het FSGB toestemming geeft. Omdat het document toezichthouders noemt die deels als voorgesteld of nog niet opgericht worden omschreven, bewijst de vermelding van een register niet dat dit daadwerkelijk operationeel is. Vraag de kliniek wie het huidige register beheert, hoe registratie wordt aangetoond en hoe ongunstige uitkomsten worden behandeld.
Voor embryodonatie verlangt de richtlijn schriftelijke toestemming van beide biologische ouders voordat een embryo wordt gebruikt. De richtlijn beschrijft donatie als vrijwillig, raadt commerciële donatie af, bepaalt dat het centrum geen financieel voordeel mag behalen uit ontvangers voor het verstrekken van overtollige donorembryo’s en vereist traceerbaarheid tot de biologische ouders of het paar waarvan de gameten zijn gebruikt. Ook staat erin dat centra geen embryo’s met donorgameten mogen creëren voor commercieel gewin zonder een geïdentificeerde ontvanger. Dit zijn de waarborgen die het document noemt; vraag om het actuele kliniekprotocol en de bijbehorende registraties en ga er niet van uit dat elke bepaling zelfstandig afdwingbaar recht is.
Criteria voor spermadonoren
De richtlijn stelt een maximum van tien kinderen vast die via donatiecycli van één spermadonor worden geboren. Tests op hiv 1 en 2, hepatitis B en C en syfilis zijn vereist. De uitslagen moeten negatief zijn voordat het monster wordt afgenomen; vóór gebruik moet opnieuw worden getest na een vensterperiode van drie maanden. De bloedgroep van de donor moet aan de ontvanger worden meegedeeld en uitgelegd. Niet-identificerende kenmerken mogen worden gedeeld, maar de identiteit blijft vertrouwelijk tenzij de wet openbaarmaking vereist.
De aanbevolen leeftijd voor spermadonoren is 20–45 jaar. In uitzonderlijke omstandigheden kan een oudere persoon worden overwogen als geen geschikte jongere donor beschikbaar is, na zorgvuldige beoordeling en counseling. Donoren horen geen ernstige medische of erfelijke aandoeningen te hebben die risico’s voor ontvanger of kind opleveren. De richtlijn beveelt anonieme spermadonatie via een erkend centrum aan en ontmoedigt bekende donoren. Bij een privéregeling neemt de kliniek volgens het document geen verantwoordelijkheid voor de juridische afstamming. Dezelfde donorparagraaf zegt dat in de beschreven context van spermadonatie de vrouw die bevalt de juridische moeder is. De paragraaf over draagmoederschap beschrijft afzonderlijk de aanvankelijke status van de geboortemoeder en een latere juridische overdrachtsprocedure. Dit zijn verschillende contexten; voeg deze uitspraken niet samen tot een definitieve conclusie over het huidige recht. Vraag afzonderlijk juridisch advies over afstamming. Ook de betalingsregels vragen om verduidelijking.
De richtlijn vermeldt afzonderlijk dat een spermadonor die anoniem doneert via een erkend MAR/ART-centrum niet de juridische ouder van het kind zal zijn, geen ouderlijke verantwoordelijkheden zal hebben, niet op de geboorteakte zal staan en geen financiële onderhoudsplicht zal hebben. Dit is het standpunt in de richtlijn, geen onafhankelijk bevestigde conclusie over het huidige recht. Laat het toepasselijke recht en de concrete omstandigheden door een Sri Lankaanse jurist controleren; trek deze conclusie niet automatisch door naar particuliere donatie of draagmoederschap.
Criteria voor eiceldonoren en eiceldeling
Voor eiceldonoren bepaalt de richtlijn dat een donor uit het register moet worden verwijderd nadat uit haar donatiecycli tien kinderen zijn geboren. Een donor hoort maximaal vier eiceldonatiecycli te doorlopen, met minstens zes maanden tussen opeenvolgende cycli. Tests op hiv 1 en 2, syfilis en hepatitis B en C moeten negatief zijn binnen de drie maanden vóór de donatie. De identiteit van de donor blijft vertrouwelijk tenzij de wet openbaarmaking vereist.
De ideale leeftijd voor een eiceldonor is volgens de richtlijn boven 20 en onder 35 jaar. In uitzonderlijke gevallen kan een oudere donor worden overwogen wanneer geen geschikte jongere donor beschikbaar is. Zij hoort geen ernstige medische of erfelijke aandoeningen te hebben die ontvanger of kind in gevaar kunnen brengen. Het hebben van ten minste één levend kind wordt als wenselijk beschreven, maar de richtlijn zegt uitdrukkelijk dat dit per kliniekbeleid en voorkeur kan verschillen; het is geen absolute voorwaarde. Voor eiceldelingsprogramma’s wordt doorgaans 20–35 jaar genoemd; medische geschiktheid is vereist en de donor kan wel of geen levende kinderen hebben. Ontvangers horen een deel van de IVF-kosten van de donor tot aan de eicelpunctie te betalen. Controleer testdata, het aantal eerdere cycli en de schriftelijke kostenbasis.
De richtlijn legt de behandelend specialist en het centrum ook verantwoordelijkheid op voor de veiligheid van de donor en voor behandeling of organisatie van zorg bij complicaties die voortkomen uit ART. Bij eiceldeling bepaalt het centrum de bijdrage van de ontvanger aan de IVF-kosten van de donor; die bijdrage ziet op de behandelkosten tot aan de eicelpunctie. Vraag om het schriftelijke kostenbeleid van de kliniek en afspraken over nazorg en complicaties.
Betalingen: schriftelijke verduidelijking nodig
De richtlijn noemt commerciële donatie van eicellen, sperma of embryo’s ongepast en stelt dat een fertiliteitscentrum geen gameten op commerciële basis hoort te verkrijgen. Werkelijke kosten van de donor mogen worden vergoed, waaronder reizen, maaltijden en verblijf, zorg voor afhankelijke personen, begeleiding, juridische diensten, medicijnen, door de kliniek geleverde of aanbevolen diensten, gezondheidsgerelateerde kosten en het verkrijgen van dossiers. De gedetailleerde vergoedingsbepaling verwijst naar sperma of eicellen en noemt maxima van LKR 150.000 per eiceldonatie en LKR 10.000 per spermadonatie; voor een hogere vergoeding zou volgens de tekst goedkeuring van het FSGB nodig zijn. Het document legt niet duidelijk uit of en hoe deze maxima gelden voor embryodonatie; pas ze daarom niet automatisch toe op embryodonoren. De paragraaf over embryodonatie zegt echter alleen dat commerciële donatie wordt afgeraden; de formulering van het document is dus niet geheel consistent.
Hetzelfde document bevat een interne tegenstrijdigheid: paragraaf 5.10.6(H) zegt ook dat een spermadonor per cyclus een door het FSGB aanbevolen «redelijke vergoeding» kan ontvangen. De tekst legt niet uit hoe dit samengaat met vergoeding van werkelijke uitgaven en de genoemde maxima. Leid uit deze tegenstrijdige formulering niet zelfstandig af dat een commerciële betaling of een bedrag boven de grens automatisch rechtmatig of onrechtmatig is. Vraag vóór een afspraak of betaling schriftelijke verduidelijking van de kliniek en de momenteel bevoegde instantie, plus een gespecificeerde lijst van werkelijke kosten en eventuele goedkeuringen.
Betalingen aan de draagmoeder worden apart behandeld: paragraaf 5.15 zegt dat zij de werkelijke zwangerschapsgerelateerde kosten moeten dekken en dat de financiële regeling moet worden gedocumenteerd. Stel deze bepaling niet automatisch gelijk aan de vergoedingsregels voor donoren en beschouw haar niet als een volledig wettelijk antwoord op vergoeding of contractuele afdwingbaarheid.
Praktische controlematrix
| Onderwerp | Wat de richtlijn zegt | Vóór doorgaan controleren |
|---|---|---|
| Draagmoeder | Medische indicatie; maximaal 45 jaar; geschiktheid vastgelegd; negatieve hiv-, syfilis- en hepatitis B/C-tests vlak vóór transfer; rodehondimmuniteit; maximaal drie draagmoederschappen in het leven. | Specialistenrapport, gedateerde labuitslagen, bewijs van rodehondimmuniteit, obstetrische voorgeschiedenis en verklaring over eerdere draagmoederschappen. |
| ART-patiënt | Geen embryotransfer na de 50e verjaardag; verschillende regels voor burgerlijke staat van Sri Lankaanse en buitenlandse burgers; schriftelijke geïnformeerde toestemming. | Identiteits- en statusdocumenten, schriftelijke acceptatiebeslissing van de kliniek en ondertekende toestemmingen voor procedures en opslag. |
| Spermadonor | Aanbevolen leeftijd 20–45; infectietests en herhaling na drie maanden; maximaal tien kinderen; identiteit vertrouwelijk behoudens wettelijke uitzonderingen. | Testdata, registratie/aantal kinderen, toestemming van donor en schriftelijk anonimiteitsbeleid. |
| Eiceldonor | Ideale leeftijd boven 20 en onder 35; maximaal vier cycli met zes maanden ertussen; maximaal tien kinderen; negatieve tests binnen drie maanden. | Medische/genetische beoordeling, testdata, cyclusgeschiedenis, aantal kinderen en toestemming. |
| Betaling en kliniek | Grenzen voor kostenvergoeding en een tegenstrijdige zin over spermadonorvergoeding; registratie en bevoegdheid moeten worden bevestigd. | Gespecificeerde kosten, schriftelijke uitleg van toezichthouder, actueel registratienummer en bewijs van de reikwijdte van de toestemming. |
| Embryodonatie | Schriftelijke toestemming van beide biologische ouders; vrijwillige donatie, commerciële donatie wordt afgeraden; traceerbaarheid; het centrum mag niet verdienen aan overtollige embryo’s. | Ondertekende donorconsenten, herkomst- en traceerbaarheidsgegevens, een geïdentificeerde ontvanger en gespecificeerde centrumkosten. |
De matrix vat de richtlijn samen en stelt niet vast dat elk punt een wettelijke regel is. Als de bron «aanbevolen», «ideaal» of «zou moeten» zegt, maak daar zonder rechtsgrond geen strikt wettelijk verbod van.
Documenten en antwoorden die schriftelijk moeten worden opgevraagd
Vraag de kliniek om een schriftelijk dossier dat op de zaak is toegespitst voordat u enige betaling doet, een draagmoederschapsovereenkomst ondertekent of toestemming geeft voor embryotransfer. Vraag ten minste om:
- de actuele ministeriële richtlijn en het eigen protocol van de kliniek, met aanvullende kliniekeisen apart aangeduid;
- het actuele registratie-/licentienummer, de uitgevende instantie, de geldigheidsduur en bevestiging dat de registratie de geplande procedures dekt;
- een schriftelijk specialistenrapport over de medische indicatie en geschiktheid van de draagmoeder, obstetrische voorgeschiedenis, eerdere draagmoederschappen, gedateerde infectietests en bewijs van rodehondimmuniteit;
- identiteits- en burgerlijke-staatdocumenten van de patiënten en schriftelijke geïnformeerde toestemmingen voor stimulatie, bevruchting, eicelpunctie, invriezen/opslag en de afgesproken bewaartermijn;
- toestemming van de donor, screeningsresultaten, bewijs van registratie, eerdere cycli/aantal kinderen en een schriftelijke uitleg van vertrouwelijkheid en wettelijke uitzonderingen op openbaarmaking;
- een gespecificeerd betalingsschema waarin kliniekkosten, werkelijke zwangerschapskosten van de draagmoeder, vergoeding van donorkosten en eventuele voorgestelde compensatie apart staan; vraag bewijsstukken en schriftelijke toestemming voor bedragen boven een genoemde grens;
- de voorgestelde juridische route voor vaststelling van afstamming na de geboorte, benodigde documenten en bevoegde instantie. Laat dit afzonderlijk beoordelen door een onafhankelijke advocaat in Sri Lanka.
De bijlagen bij de richtlijn bevatten formulieren voor spermadonatie en mannelijke/vrouwelijke toestemming voor IVF/ICSI en opslag. Vraag of de kliniek de actuele versies gebruikt en of extra formulieren nodig zijn. Het bestaan van een formulier bewijst op zichzelf niet dat alle toestemmings- en afstammingskwesties juridisch zijn opgelost.
Wanneer de procedure moet worden gepauzeerd
Pauzeer en vraag schriftelijke verduidelijking als de kliniek geen actuele registratie kan tonen, de bevoegde instantie niet kan noemen, de medische indicatie of geschiktheid van de draagmoeder niet documenteert, tests ontbreken of verlopen zijn, de beoordeling/toestemming van de donor niet kan aantonen of eerdere cycli en het aantal kinderen van de donor niet kan verifiëren.
Pauzeer ook als het betalingsvoorstel de vergoedingsgrenzen negeert, een gegarandeerde juridische uitkomst belooft of zonder schriftelijke goedkeuring steunt op de onduidelijke zin over «redelijke vergoeding». Een kliniek kan aanvullende medische criteria hanteren; vraag om de schriftelijke grondslag en maak onderscheid tussen kliniekbeleid, officiële richtlijn en wet. Strenger kliniekbeleid wordt niet automatisch een landelijke wettelijke regel, maar kan wel bepalen of die kliniek de patiënt accepteert. Een positieve of onvolledige test vereist medische beoordeling, geen juridische omweg.
Conclusie en reikwijdte
Gebruik de bovenstaande matrix als controlelijst vóór de behandeling, niet als bewijs dat het programma juridisch is goedgekeurd. Controleer vóór betaling of toestemming voor embryotransfer de actuele circulaire en bevoegde autoriteit, de geldige registratie en reikwijdte van de kliniek, schriftelijke onderbouwing van de medische indicatie en geschiktheid, gedateerde testresultaten, donorconsenten en traceerbaarheid, en de grondslag van elke betaling. Vraag afzonderlijk juridisch advies over ouderschap en documenten na de geboorte.
Dit zijn de criteria uit de richtlijn; zij vervangen niet de controle van de huidige juridische werking, de bevoegde toezichthouder, de registratie van de kliniek of de medische geschiktheid van een specifieke persoon. Het beschikbare materiaal lost vragen over afstamming, geboorteaangifte, nationaliteit, reisdocumenten of erkenning in het buitenland niet op. Die vragen vereisen vóór de behandeling een afzonderlijke analyse van het toepasselijke recht.
Bronnen en grenzen van de controle
- [SRC-01] Code of Practice and Guidelines for Medically Assisted Reproductive Techniques (Ministry of Health, Sri Lanka; PDF labelled 2024)
Officiële PDF van de richtlijn van het ministerie van Volksgezondheid. Relevante paragrafen: 5.1–5.5, 5.10 en 5.15.
- [SRC-02] Code of practice and guidelines for centres practicing medically assisted reproductive techniques including assisted reproductive technology — Family Health Bureau resource page
Officiële bronpagina van het Family Health Bureau; vermeldt Circular No. 01-42/2025 en publicatie in februari 2025.
- [SRC-03] Abeyrathna, D. (2025), Ethical and legal implications of Sri Lanka’s guideline-based approach to assisted reproductive technologies — University of Colombo repository
Juridisch-academische studie uit 2025; academische analyse, geen wet of bindende rechterlijke uitspraak.
- [SRC-04] Ministry of Health and Mass Media, Performance and Progress Report 2025 (Family Planning programme, p. 116)
Officieel voortgangsrapport 2025 van het ministerie van Volksgezondheid en Massamedia, programma voor gezinsplanning, p. 116. Het vermeldt dat Circular No. 01-42/2024 in 2024 als tijdelijke maatregel is uitgevaardigd. Dit wijkt af van de huidige FHB-vermelding van Circular No. 01-42/2025; het rapport verklaart de relatie tussen beide vermeldingen niet.
- [SRC-05] Spotlight on the surrogate mother — The Sunday Times, 18 January 2026
Het bericht van The Sunday Times van 18 januari 2026 haalt de openbare oproep aan van rechter van het Hooggerechtshof Yasantha Kodagoda voor een volledig wettelijk kader en beschrijft het ontbreken van gespecialiseerde regelgeving. Het betreft een verslag van openbare uitspraken, geen rechterlijke uitspraak of wet.
De juridische werking, nummering van de circulaire en actuele uitvoering vereisen juridische beoordeling.
