Draagmoederschap in Sri Lanka: buitenlanders, verblijf en relatiestatus
Kort antwoord: wie kan aan de voorwaarden voldoen?
Het duidelijkste actuele uitgangspunt dat is gevonden voor de eerste beoordeling van wensouders is de officiële Sri Lankaanse praktijkcode uit 2025 voor medisch geassisteerde voortplantingstechnieken (MAR/ART). Daarin staat dat MAR/ART-behandeling kan worden aangeboden aan buitenlandse staatsburgers die wettelijk gehuwd zijn, een civiel partnerschap hebben of een stabiele relatie hebben. Dezelfde code bepaalt dat draagmoederschap met een draagster alleen om medische redenen moet worden gebruikt wanneer het dragen van een zwangerschap lichamelijk of medisch onmogelijk of af te raden is. Dit zijn richtlijnen voor de klinische praktijk, geen garantie dat iedere buitenlandse aanvrager aan een draagmoederschapsprogramma kan deelnemen of juridisch ouder wordt. Geschiktheid, het besluit van de kliniek, afdwingbaarheid van het contract, ouderschap, nationaliteit en vertrek van het kind zijn afzonderlijke vragen.
Wat voor juridische bron is dit?
Het document zelf draagt op de titelpagina de vermelding “Ministry of Health, Sri Lanka 2024”, terwijl de bronnenpagina van het Family Health Bureau (FHB) het vermeldt als circulaire nr. 01-42/2025. Het parlementaire voortgangsverslag over 2025 verwijst naar circulaire nr. 01-42/2024 als tijdelijke maatregel. Een pdf op de website van de Private Health Services Regulatory Council (PHSRC) bevat een memo van 13 februari 2025 waarin staat dat de Code was afgerond en dat de PHSRC de registratie, verlenging, monitoring en het toezicht zou uitvoeren totdat de Fertility Services Governing Body (FSGB) was opgericht. Ook een analyse van de Universiteit van Colombo uit 2025 beschreef het stelsel destijds als op richtlijnen gebaseerd. Uit de geraadpleegde stukken blijkt niet of het nummeringsverschil de documentdatum, een latere circulaireaanduiding of verschillende versies weerspiegelt; ga er dus niet zonder meer van uit dat het om verschillende versies gaat. Vraag een Sri Lankaanse advocaat vast te stellen welk instrument van toepassing is en of later een ART- of draagmoederschapswet of andere bindende regel in werking is getreden. De Code zegt dat zij bepalingen combineert die in een voorgestelde ART-wet als verplicht worden omschreven met adviserende goede-praktijkmaatregelen. Uit de geraadpleegde stukken blijkt niet dat die wet is aangenomen en in werking is getreden; ga daarom niet uit van dezelfde bindende kracht voor iedere bepaling, maar beschouw de officiële circulaire ook niet zonder meer als vrijblijvend. In de op 24 oktober 2026 geraadpleegde parlementaire lijsten van wetten en regeringswetsvoorstellen werd geen titel over ART of draagmoederschap gevonden. Die beperkte zoekactie bewijst echter niet dat andere toepasselijke wetgeving of bindende regels ontbreken.
Buitenlandse wensouders: relatiestatus
Artikel 5.2(iii) van de code zegt dat MAR/ART-behandeling kan worden aangeboden aan buitenlandse staatsburgers die wettelijk gehuwd zijn, een civiel partnerschap hebben of een stabiele relatie hebben. Dit is de meest directe beschikbare uitspraak over de relatiestatus van buitenlandse aanvragers. De tekst gaat echter over MAR/ART-behandeling in het algemeen en vormt op zichzelf geen volledig wettelijk toelatingsstelsel voor elke vorm van draagmoederschap. Vraag de kliniek schriftelijk te bevestigen dat zij deze bepaling toepast op de concrete draagmoederschapscyclus en uit te leggen hoe zij de relatiecategorie beoordeelt. De bepaling definieert “stabiele relatie” niet, bevat geen universele bewijsstukkenlijst en legt niet uit hoe alle buitenlandse burgerlijke-staatdocumenten worden behandeld. Ga er niet van uit dat een certificaat, beëdigde verklaring of bewijs van samenwoning voldoende is voordat de kliniek haar eisen schriftelijk heeft gegeven.
Voor Sri Lankaanse staatsburgers geldt een andere regel
De code maakt uitdrukkelijk onderscheid tussen Sri Lankaanse staatsburgers en buitenlanders. Volgens artikel 5.2(i) moeten Sri Lankaanse staatsburgers die MAR/ART-behandeling ondergaan wettelijk gehuwd zijn. Artikel 5.2(ii) bepaalt dat het centrum de huwelijksakte en identiteitsdocumenten van het paar verzamelt en bewaart, met eensluidende kopieën in het patiëntendossier. De bepaling voor buitenlanders is ruimer, omdat ook een civiel partnerschap of stabiele relatie wordt genoemd. Pas de huwelijkseis voor Sri Lankaanse staatsburgers niet automatisch toe op buitenlanders, maar beschouw de ruimere buitenlandse bepaling evenmin als een definitief antwoord op alle juridische vragen over draagmoederschap.
Verblijf, nationaliteit, alleenstaanden en stellen van hetzelfde geslacht
De onderzochte bepalingen stellen geen minimale verblijfsduur in Sri Lanka voor wensouders vast en zeggen niet dat zij daar moeten wonen. Ze noemen geen vast aantal dagen, verplicht lokaal adres of aparte immigratietoets voor wensouders. Dat bewijst niet dat elders geen vereisten voor aanwezigheid, visa, documenten of klinische procedures gelden. Vraag of niet-ingezetenen consulten, onderzoeken, toestemmingen en behandeling tijdens een bezoek kunnen afronden en welke toegangsvergunning nodig is. De bepaling voor buitenlanders noemt huwelijk, civiel partnerschap en stabiele relatie, maar lost de positie van alleenstaanden niet duidelijk op en bespreekt stellen van hetzelfde geslacht niet uitdrukkelijk. Deze categorieën zijn dus onduidelijk, niet automatisch toegestaan of verboden. Vraag vóór een aanbetaling om een schriftelijke geschiktheidsbeslissing.
Een medische indicatie is essentieel
Artikel 5.15 bepaalt dat draagmoederschap met een draagster alleen om medische redenen moet worden gebruikt. Volgens artikel 5.15.2 zou het alleen moeten worden toegestaan voor patiënten voor wie het dragen van een zwangerschap lichamelijk of medisch onmogelijk of af te raden is. De bepaling bevat geen gesloten lijst met diagnoses. Wensouders moeten daarom een schriftelijke beoordeling van de behandelend specialist krijgen waarin de medische reden wordt beschreven en de kliniek vragen welk bewijs nodig is. Ga er niet van uit dat persoonlijke voorkeur, gemak, leeftijd op zichzelf of een niet-onderbouwde verklaring aan het criterium voldoet. De klinische beoordeling en eventuele ethische of administratieve toetsing staan los van de juridische vraag wie na de geboorte als ouder wordt erkend.
Leeftijdsgrenzen en beoordeling van het welzijn van het kind
Artikel 5.1 zegt dat vrouwen die MAR/ART-behandeling aanvragen niet ouder dan 50 jaar behoren te zijn en dat na de vijftigste verjaardag geen embryo bij een vrouw mag worden teruggeplaatst. Artikel 5.15.6 bepaalt afzonderlijk dat een draagmoeder niet ouder dan 45 jaar behoort te zijn. De tekst legt niet volledig uit hoe de grens van 50 jaar geldt wanneer de wensmoeder eicellen levert maar de zwangerschap niet draagt. Vraag de kliniek schriftelijk welke leeftijdsgrens geldt voor iedere deelnemer en stap; stel de leeftijd van de wensmoeder niet gelijk aan die van de draagmoeder. De code vereist ook dat de verantwoordelijke arts vóór IVF het welzijn van het ongeboren kind beoordeelt en dit vastlegt. Bij zorgen moeten relevante professionals of andere betrokkenen worden geraadpleegd en moet de uitkomst worden geregistreerd. Als de behandelend arts na overleg nog steeds niet overtuigd is, bepaalt paragraaf 5.3(iii) dat de arts het recht moet uitoefenen om vruchtbaarheidsbehandeling te weigeren of de Fertility Services Governing Body (FSGB) moet raadplegen. Vraag de kliniek hoe dit in de praktijk werkt.
Wie kan draagmoeder zijn?
Volgens de code kan een familielid, iemand die het paar kent of een onbekende vrouw draagmoeder zijn; de rol is niet beperkt tot familieleden. De kliniek moet controleren en vastleggen of de kandidaat voldoet aan toetsbare criteria voor een zwangerschap tot de uitgerekende datum; een specialist moet haar gezondheid en geschiktheid beoordelen. De code voorziet ook in voorlichting aan de draagmoeder en haar echtgenoot over de risico’s. Vóór embryotransfer noemt de code tests op hiv, syfilis, hepatitis B en C en immuniteit tegen rodehond. Deze klinische voorwaarden bewijzen niet dat de wensouders zelf de juridische geschiktheidsbeoordeling hebben doorstaan. Controleer medische en donoreisen afzonderlijk met de kliniek. De code bepaalt ook dat een vrouw gedurende haar leven niet meer dan drie keer draagmoeder mag zijn. Volgens de code moet de kandidaat vlak vóór de embryotransfer seronegatief zijn voor deze infecties. Als de draagmoeder een familielid is, behoort zij volgens de code bij voorkeur tot dezelfde generatie als de vrouw die een draagmoeder zoekt.
Werving en betalingen
De code zegt dat een ART-centrum geen reclame voor draagmoederschap mag maken; het paar is verantwoordelijk voor het vinden van een draagmoeder, via advertenties of op andere wijze. Betalingen aan de draagmoeder moeten echte zwangerschapsgerelateerde kosten dekken en de financiële afspraak moet worden gedocumenteerd. Dit is geen algemene toestemming voor commerciële vergoedingen, bemiddelingscommissies of een bepaald betalingsmodel. Laat vóór ondertekening een Sri Lankaanse advocaat de overeenkomst, kostencategorieën, bewijsstukken en gevolgen van het mislukken van het programma beoordelen. Dit artikel beslist niet over afdwingbaarheid van het contract of de rechtmatigheid van een bemiddelingsbureau; dat zijn afzonderlijke kwesties.
Geschiktheid is niet hetzelfde als juridisch ouderschap
De code beschrijft de vrouw die het kind baart als degene met de aanvankelijke juridische status van het kind en zegt dat overdracht aan de biologische of wensouders na de geboorte volgens het geldende recht moet plaatsvinden. Het document bevat geen volledige procedure voor de rechter, geboorteaangifte of adoptie voor iedere gezinsvorm. Behandelingsgoedkeuring, een overeenkomst met de draagmoeder, een brief van de kliniek of een geboorteakte bewijst niet automatisch dat beide wensouders juridisch als ouders worden erkend. Nationaliteit van het kind, paspoort, toestemming voor vertrek en erkenning in het woonland van de ouders zijn aparte kwesties. Vraag advies in Sri Lanka en elk relevant bestemmingsland vóór de behandeling, niet pas na de geboorte. De code gebruikt de ongebruikelijke term “eigendom” voor deze aanvankelijke positie. Die formulering mag niet worden opgevat als een precieze of volledige beschrijving van het afstammingsrecht; de daadwerkelijke juridische overdrachtsprocedure moet met een Sri Lankaanse advocaat worden bevestigd.
Praktische beslismatrix voor de eerste controle
Gebruik dit overzicht als eerste screening, niet als juridische toestemming:
| Situatie aanvrager | Wat de code zegt | Wat moet worden bevestigd |
|---|---|---|
| Buitenlands paar in een genoemde relatie | MAR/ART kan volgens de code worden aangeboden | Bevestig toepassing op de draagmoederschapscyclus en vereiste bewijsstukken. |
| Alleenstaande of stel van hetzelfde geslacht | De onderzochte bepaling lost dit niet duidelijk op | Vraag schriftelijke bevestiging van kliniek en Sri Lankaanse advocaat. |
| Verblijf in Sri Lanka | Geen verblijfsduur voor wensouders gevonden | Controleer visa, aanwezigheid en administratie apart. |
| Medische reden en leeftijd | De code verlangt een medische reden en noemt leeftijdsgrenzen | Vraag een medische brief en schriftelijke uitleg van elke grens. |
| Ouderschap na de geboorte | Overdracht volgt afzonderlijk het geldende recht | Vraag vóór behandeling advies in Sri Lanka en het woonland. |
Documenten voor de voorbeoordeling
Dit is een praktische voorbereidingslijst, geen officiële uitputtende documentenlijst. Verzamel paspoorten en bewijs van nationaliteit van iedere wensouder; de huwelijksakte, het document van civiel partnerschap of ander bewijs van een stabiele relatie dat de kliniek vraagt; en een brief van de specialist met de medische reden. Vraag of beëdigde vertalingen, apostilles of consulaire legalisatie nodig zijn en betaal die formaliteiten pas als de ontvangende instantie het formaat bevestigt. Vraag op wie de leeftijdsgrenzen van toepassing zijn en welke dossiers nodig zijn voor screening en begeleiding van de draagmoeder. Vraag de registratiegegevens van de kliniek en de actuele versie van de code op. Vraag daarnaast schriftelijk advies over ouderschap, geboorteaangifte, nationaliteit en reisdocumenten aan een advocaat in het woonland van de wensouders.
Veilige stappen vóór een aanbetaling
Stuur de kliniek een kort schriftelijk profiel: nationaliteit en woonplaats van elke wensouder, relatiestatus en bewijsstukken, leeftijden, medische reden voor draagmoederschap en wie genetisch materiaal zal leveren. Vraag om een schriftelijk antwoord op elk punt: geldt de bepaling voor buitenlandse burgers voor deze specifieke regeling; hoe wordt een stabiele relatie aangetoond; is lokaal verblijf of een bepaald visum vereist; hoe wordt de leeftijdsgrens van 50 jaar toegepast; en welke medische documenten en goedkeuringen zijn nodig? Controleer de actuele registratie van de kliniek bij de bevoegde Sri Lankaanse instantie. Laat een onafhankelijke Sri Lankaanse advocaat de rechtsgrond, overeenkomst en procedure voor het vaststellen van ouderschap na de geboorte beoordelen; laat een advocaat in het bestemmingsland adviseren over erkenning, nationaliteit en vertrek. Vertrouw niet uitsluitend op reclame van de kliniek, beloften van een tussenpersoon of een mondeling “ja”. De inleiding en afdeling 2 van de Code wijzen de PHSRC registratie, verlenging, monitoring en toezicht toe totdat de FSGB is opgericht; afdeling 3.1.1 zegt echter ook dat centra een registratie/licentie van de FSGB moeten hebben. Een memo van 13 februari 2025 op de PHSRC-website bevestigt de tijdelijke rol van de PHSRC op dat moment. De geraadpleegde stukken tonen niet aan of de FSGB inmiddels is opgericht of welke instantie nu registraties verwerkt. Bevestig de actuele situatie vóór betaling bij het ministerie van Volksgezondheid of de PHSRC en controleer de registratie van de kliniek rechtstreeks.
FAQ: Moet een wensouder een genetische band met het kind hebben of geen eerdere kinderen hebben?
De onderzochte bepalingen van de Code maken niet duidelijk of een wensouder een genetische band met het kind moet hebben of dat bestaande kinderen van invloed zijn op de toelating. Het stilzwijgen van de Code is geen toestemming en ook geen verbod. Vraag vóór betaling om het schriftelijke standpunt van de kliniek en juridisch advies in Sri Lanka over de toepasselijke regels; controleer afzonderlijk hoe het land waar de ouders wonen het kind zal erkennen.
Bronnen
De bronnen zijn opgenomen ter controle. De code is officiële klinische richtlijn en wordt hier niet voorgesteld als een volledige, geldende draagmoederschapswet.
- Family Health Bureau, Ministry of Health, Sri Lanka: Code of practice and guidelines for centres practicing medically assisted reproductive techniques including assisted reproductive technology (Circular No. 01-42/2025) (S1)
- Family Health Bureau, Ministry of Health, Sri Lanka: Code of Practice and Guidelines for Medically Assisted Reproductive Techniques (2024 document circulated in 2025; sections 1, 5.1–5.3 and 5.15) (S2)
- Parliament of Sri Lanka: Acts listing (S3)
- D. Abeyrathna, Ethical and legal implications of Sri Lanka’s guideline-based approach to assisted reproductive technologies (University of Colombo, 2025) (S4)
- Parliament of Sri Lanka: Government Bills listing (S5)
- Parliament of Sri Lanka: Performance and Progress Report 2025 (Family Planning programme) (S6)
- Private Health Services Regulatory Council (PHSRC): MART guidelines PDF containing a memorandum dated 13 February 2025 on interim registration arrangements and the Code of Practice (Ministry of Health, Sri Lanka, 2024) (S7)
