Draagmoederschap in Italië: verbod en juridische gevolgen
Rechtstoestand op 20 oktober 2026
Op 20 oktober 2026 is de Italiaanse rechtspositie restrictief: draagmoederschap is verboden en strafbaar op grond van artikel 12, lid 6, van wet nr. 40/2004. Sinds 3 december 2024 bepaalt wet nr. 169/2024 uitdrukkelijk dat Italiaans strafrecht kan worden toegepast op bepaalde draagmoederschapshandelingen in het buitenland door een Italiaans staatsburger. Dat de procedure rechtmatig is in het land waar zij plaatsvindt of als altruïstisch in plaats van commercieel wordt aangeduid, neemt het risico onder Italiaans recht niet vanzelf weg. Drie vragen moeten apart worden gehouden: is het gedrag strafbaar, wordt een buitenlandse geboorteakte of rechterlijke beslissing in Italië erkend, en hoe kan de relatie van het kind met een wensouder juridisch worden beschermd? De eerste vraag valt vooral onder het strafrecht; de andere onder internationaal privaatrecht, regels over de burgerlijke stand en rechtspraak. Dit artikel schetst het kader en voorspelt niet de uitkomst van een individuele zaak. [1], [2]
Wat het Italiaanse verbod omvat
Artikel 12, lid 6, van wet nr. 40/2004 stelt straf op iedereen die op enigerlei wijze de commercialisering van gameten of embryo’s, of draagmoederschap, uitvoert, organiseert of bekendmaakt. De tekst behandelt draagmoederschap als een zelfstandige verboden categorie; betaling is niet het element dat een anderszins toegestane regeling strafbaar maakt. Het Constitutioneel Hof heeft het verbod herhaaldelijk aangemerkt als een bewuste keuze van de wetgever in verband met de waardigheid van de zwangere vrouw en de bescherming van menselijke relaties. In arrest nr. 272/2017 heeft het Hof het verbod niet vernietigd. In arrest nr. 33/2021 maakte het opnieuw onderscheid tussen het verbod zelf en de afzonderlijke vraag hoe een kind dat al via draagmoederschap is geboren, moet worden beschermd. Het verbod mag daarom niet zonder meer worden beperkt tot een bepaald gezinstype, een genetische constructie of een land van bestemming. [1], [3]
Strafbaar feit en wettelijke sancties
Artikel 12, lid 6, voorziet in gevangenisstraf van drie maanden tot twee jaar en een geldboete van € 600.000 tot € 1.000.000. De bepaling noemt drie soorten gedrag: uitvoeren, organiseren en bekendmaken. De formulering is ruim, maar strafrechtelijke aansprakelijkheid is persoonlijk; feiten, rol, handelingen, territoriale aanknoping en de toepasselijke versie van de wet moeten per persoon worden beoordeeld. Wensouders mogen niet aannemen dat alleen bemiddelingsbureaus of klinieken risico lopen: de wijziging van 2024 was uitdrukkelijk gericht op draagmoederschapshandelingen in het buitenland door Italiaanse staatsburgers. Tussenbeschikking nr. 5656/2026 van het Hof van Cassatie beschrijft de wijziging als een uitbreiding van de aansprakelijkheid naar volwassenen die in het buitenland draagmoederschap aangaan. Omgekeerd is een donor, familielid, tolk of ondersteunende persoon niet automatisch schuldig enkel door diens band met het gezin. De wet bevat geen lijst van veilige uitzonderingen per rol. Laat het individuele risico beoordelen door een Italiaanse strafrechtadvocaat. [1]
Commerciële en altruïstische modellen
In de praktijk wordt onderscheid gemaakt tussen commercieel draagmoederschap, waarbij de draagmoeder meer ontvangt dan toegestane kostenvergoeding, en altruïstisch draagmoederschap, waarbij geen betaling plaatsvindt of alleen kosten worden vergoed. Dit onderscheid is van belang in landen die beide modellen verschillend regelen. Artikel 12, lid 6, bevat echter geen uitdrukkelijke uitzondering voor een gratis, familiale, vriendschappelijke of uitsluitend op kostenvergoeding gebaseerde regeling. Volgens de tekst van de Italiaanse bepaling is het etiket “altruïstisch” daarom geen betrouwbare manier om het verbod te omzeilen. Ook bepaalt het etiket “kosten”, “ondersteuning”, geschenk of vergoeding niet automatisch de juridische kwalificatie van een betaling. De werkelijke afspraken en het toepasselijke recht moeten worden onderzocht. De afzonderlijke verwijzing naar commercialisering van gameten of embryo’s mag niet worden verward met het verbod op draagmoederschap: de bepaling noemt beide categorieën en stelt het draagmoederschapsverbod niet zo op dat alleen verkoop van gameten of embryo’s verboden is. [1]
Wie strafrechtelijk risico kan lopen
De wettelijke werkwoorden ‘uitvoeren, organiseren of bekendmaken’ vereisen dat het concrete gedrag van iedere betrokkene wordt onderzocht. De feiten kunnen verschillen voor een kliniek, tussenpersoon, bureau of promotor, een wensouder die het traject opdraagt en de vrouw die de zwangerschap draagt. De wijziging van 2024 verwijst uitdrukkelijk naar bepaalde draagmoederschapsgerelateerde handelingen die een Italiaans staatsburger in het buitenland verricht. Beschikking nr. 5656/2026 bespreekt het afschrikkende doel van die wijziging in een civiele zaak over ouderschap; zij beslist niet over de bestanddelen van het strafbare feit en stelt niet vast dat iedere wensouder strafrechtelijk aansprakelijk is. Een Italiaans staatsburger moet draagmoederschap in het buitenland daarom als een serieus strafrechtelijk risico beschouwen, niet als een handeling die automatisch buiten de Italiaanse rechtsmacht valt. Strafrechtelijke aansprakelijkheid hangt nog steeds af van de wettekst, het individuele gedrag en het bewijs in een strafprocedure. Omdat de wet de aansprakelijkheid niet gedetailleerd per rol verdeelt, moet advies berusten op nationaliteit, handelingen, data, contracten, betalingen en de feitelijke taakverdeling, niet alleen op kliniekreclame of forumberichten. [1], [2], [6]
Extraterritoriale toepassing van Italiaans recht
Wet nr. 169 van 4 november 2024 heeft aan artikel 12, lid 6, toegevoegd dat een Italiaans staatsburger volgens Italiaans recht wordt bestraft wanneer de genoemde feiten met betrekking tot draagmoederschap in het buitenland zijn gepleegd. De wet is op 18 november 2024 in het Staatsblad gepubliceerd en trad op 3 december 2024 in werking. De nieuwe regel is gebaseerd op nationaliteit: zij noemt uitdrukkelijk de Italiaanse staatsburger, niet iedereen die alleen in Italië woont. Woonplaats, dubbele nationaliteit, de nationaliteit van iedere wensouder en de plaats van afzonderlijke handelingen kunnen van belang zijn voor de volledige analyse, maar zijn niet onderling uitwisselbaar. Toestemming in het buitenland beantwoordt de Italiaanse strafrechtelijke vraag voor een Italiaans staatsburger niet volledig. De bepaling betekent evenmin dat iedere buitenlandse deelnemer automatisch onder Italiaans recht valt; rechtsmacht en eigen handelen moeten afzonderlijk worden onderzocht. [2], [6]
Inwerkingtreding en niet-terugwerkende kracht
De datum van de handelingen is belangrijk. Artikel 25, lid 2, van de Italiaanse Grondwet bepaalt dat niemand kan worden gestraft op grond van een wet die niet vóór het feit in werking is getreden. De extraterritoriale zin die wet nr. 169/2024 toevoegde, trad op 3 december 2024 in werking. Een zaak over handelingen in het buitenland van vóór die datum vereist daarom een zorgvuldige strafrechtelijke analyse van het delict, de eerdere versie van artikel 12, lid 6, de reikwijdte van de Italiaanse strafrechtsmacht destijds en het constitutionele verbod van terugwerkende kracht. Neem niet automatisch aan dat de wijziging van 2024 op het verleden van toepassing is, maar beweer evenmin dat oudere handelingen zonder enig juridisch risico zijn. De datum van elke handeling kan relevant zijn, niet alleen de geboortedatum van het kind of de ondertekening van het contract. Bewaar gedateerde stukken en laat de precieze chronologie door een Italiaanse strafrechtadvocaat beoordelen. [2], [8]
Geen algemeen verbod op alle vruchtbaarheidsbehandelingen
Het draagmoederschapsverbod mag niet worden uitgebreid tot de onjuiste stelling dat elke vorm van medisch geassisteerde voortplanting in Italië strafbaar is. Wet nr. 40/2004 regelt medisch geassisteerde voortplanting breder en bevat afzonderlijke regels over toegang, toestemming, instellingen en technieken. Ook die regels zijn beïnvloed door constitutionele uitspraken, onder meer over heterologe voortplanting en ouderlijke status. Of een bepaalde IVF- of donorconceptie is toegestaan, is een andere vraag dan zwangerschap door een draagmoeder. Een programma zonder draagmoederschap kan nog steeds een aparte beoordeling vereisen van toegangsregels, gezinssituatie, techniek en kliniek. Omgekeerd maakt de rechtmatigheid van een vruchtbaarheidstechniek draagmoederschap niet rechtmatig. De algemene mededeling van een kliniek dat zij “legale IVF” aanbiedt, beantwoordt de specifieke Italiaanse verbodsvraag niet. [1], [9]
Buitenlandse rechtmatigheid beslist de Italiaanse kwestie niet
Een ander land kan commercieel of altruïstisch draagmoederschap toestaan en volgens zijn eigen recht een geldige geboorteakte of rechterlijke beslissing afgeven. Dat kan belangrijke feiten over de procedure en de status van het kind in het geboorteland aantonen. Het neemt artikel 12, lid 6, echter niet weg voor gedrag dat onder Italiaans recht valt, inclusief de uitdrukkelijke extraterritoriale regel voor Italiaanse staatsburgers. Strafrechtelijke aansprakelijkheid en erkenning van de burgerlijke staat zijn verschillende juridische trajecten: een document kan formeel geldig zijn in het buitenland en toch een afzonderlijke erkenningstoets in Italië vereisen. Het strafverbod betekent evenmin dat het kind alle rechten verliest of dat iedere relatie met een wensouder juridisch irrelevant is. Het recht kan volwassen gedrag ontmoedigen en tegelijk het kind moeten beschermen. Daarom moeten deelnemers en data, buitenlands recht en documenten, en strafrechtelijke en civiele gevolgen in Italië afzonderlijk worden onderzocht. [1], [2], [3]
Ouderschap en strafrechtelijke aansprakelijkheid zijn afzonderlijke vragen
Een buitenlandse geboorteakte garandeert niet dat iedere daarin genoemde wensouder automatisch als ouder in Italië wordt geregistreerd. De verenigde civiele kamers van het Hof van Cassatie bevestigden in arrest nr. 38162/2022 dat een buitenlandse rechterlijke beslissing die na draagmoederschap een niet-biologische wensouder erkent, in Italië niet automatisch wordt erkend, ook als de procedure voldeed aan het recht van het geboorteland. Het Hof baseerde zich op de betekenis van het draagmoederschapsverbod voor de Italiaanse openbare orde. De positie van een biologische ouder kan verschillen van die van een niet-biologische wensouder. Beloof daarom niet dat een akte met twee wensouders zonder wijzigingen wordt overgeschreven. De uitkomst hangt af van de feiten, de vorm van het buitenlandse document of vonnis, de biologische band, de erkenningsprocedure en de actuele rechtspraak. Deze beoordeling van de burgerlijke staat beslist op zichzelf niet of een deelnemer een strafbaar feit heeft gepleegd. [5]
Lijn in de rechtspraak van het Constitutioneel Hof en het Hof van Cassatie
In arrest nr. 272/2017 handhaafde het Constitutioneel Hof het verbod en benadrukte het dat de concrete belangen van het kind relevant blijven wanneer een rechter beoordeelt of een bestaande afstammingsstatus moet worden verwijderd of behouden. In arrest nr. 33/2021 stond het Hof draagmoederschap niet toe en verplichtte het niet tot automatische overschrijving van een buitenlandse beslissing. Het stelde dat het rechtssysteem kinderen die via draagmoederschap zijn geboren effectief moet beschermen en riep de wetgever op lacunes aan te pakken. In arrest nr. 38162/2022 wezen de verenigde kamers automatische erkenning van een buitenlandse beslissing ten gunste van een niet-biologische wensouder af, maar noemden zij adoptie in bijzondere gevallen op grond van artikel 44, lid 1, onder d, van wet nr. 184/1983 als mogelijke juridische route om de relatie met het kind te beschermen. Dit is een gerechtelijke procedure, geen automatisch gevolg van een buitenlandse geboorteakte. Beschikbaarheid en geschiktheid hangen af van de feiten en wettelijke voorwaarden; een uitkomst kan niet worden gegarandeerd. [3], [4], [5]
Belangrijke ontwikkeling in 2026: tussenbeschikking nr. 5656/2026
De actuele stand van deze kwestie moet voorzichtig worden weergegeven. Bij tussenbeschikking nr. 5656, gepubliceerd op 12 maart 2026, heeft de Eerste Civiele Kamer van het Hof van Cassatie de zaak aan de Eerste President voorgelegd voor mogelijke toewijzing aan de verenigde kamers. De vraag is of het wettelijke model voor erkenning van kinderen van ouders die bloedverwant zijn — waarbij de afstammingsstatus na een rechterlijke beoordeling van het belang van het kind kan worden vastgesteld — door uitleg kan worden uitgebreid naar kinderen die in het buitenland via draagmoederschap zijn geboren. De beschikking merkt op dat adoptie in bijzondere gevallen ontoereikend kan zijn als het kind de procedure niet zelf kan starten of de wensouder niet wil of kan doorgaan. Dit is een verwijzing voor mogelijke behandeling, geen definitieve uitspraak die het model uitbreidt; de beschikking legaliseert draagmoederschap niet, heft het strafverbod niet op en schept geen automatische erkenning. In het officiële overzicht van civiele rechtspraak van het Hof van Cassatie dat op 20 oktober 2026 is geraadpleegd, is geen later gepubliceerde uitspraak van de verenigde kamers over deze vraag gevonden. Dat overzicht bevestigt niet of de zaak inmiddels is toegewezen of dat er niet-gepubliceerde processtappen zijn gezet. Controleer de actuele processtatus en vraag advies voor het concrete geval voordat u op een nieuwe route naar ouderschap vertrouwt. [6], [10]
De beslissing uit 2026 en de uitspraak over geassisteerde voortplanting uit 2025 niet verwarren
Het arrest nr. 7919/2026 van het Hof van Cassatie, gepubliceerd op 31 maart 2026, weigerde opnieuw overschrijving in een specifiek geval waarin de wensouder was overleden voordat het draagmoederschapstraject was voltooid. Het Hof wees op het ontbreken van een voldoende concreet en afgerond gezamenlijk ouderschapsproject en van een daadwerkelijk geleefde relatie met het kind; het stelde geen algemene regel voor alle geboorten via draagmoederschap in het buitenland vast. Afzonderlijk betrof arrest nr. 68/2025 van het Constitutioneel Hof een kind dat in Italië was geboren na rechtmatig in het buitenland uitgevoerde geassisteerde voortplanting door een vrouwenpaar. In die context eiste het Hof erkenning van de wensmoeder die met de procedure had ingestemd. Het onderscheidde draagmoederschap uitdrukkelijk, omdat dit strafbaar blijft en andere openbare-ordeproblemen oproept. Het zou dus onjuist zijn de uitspraak van 2025 aan te halen alsof zij het draagmoederschapsverbod heeft afgeschaft of ouderschap na draagmoederschap automatisch heeft opgelost. [7], [9]
Stappen vóór een programma of betaling
Vraag vóór ondertekening van een contract, betaling, reclame, organisatie van een programma of reis advies aan een Italiaanse strafrechtadvocaat als een deelnemer Italiaans staatsburger is of een relevante handeling in Italië kan plaatsvinden. Geef de advocaat de nationaliteit en woonplaats van iedere wensouder, de rol en locatie van de draagmoeder, de identiteit van kliniek en bureau, de structuur van vergoedingen en kosten, de geplande data en locaties, conceptcontracten en berichten. Vraag schriftelijke antwoorden op vier afzonderlijke vragen: welke handelingen kunnen onder artikel 12, lid 6, vallen; geldt de extraterritoriale regel van 2024 voor deze persoon en data; welk buitenlands recht beheerst strafrechtelijke, medische en familierechtelijke aspecten; en welke documenten over ouderschap en nationaliteit kunnen daadwerkelijk worden verkregen. Garanties van een bureau, een advies van een buitenlandse advocaat dat alleen lokaal recht behandelt of een kliniekvergunning vervangen geen volledige beoordeling van Italiaans recht. Als het programma draagmoederschap inhoudt, is het veiliger niet door te gaan in de veronderstelling dat altruïsme of buitenlandse rechtmatigheid het Italiaanse risico wegneemt. [1], [2], [6], [8]
Als het kind al in het buitenland is geboren
Als het kind al in het buitenland is geboren, geef dan prioriteit aan de praktische behoeften van het kind en verkrijg tegelijk gecoördineerd Italiaans advies over de burgerlijke staat en mogelijk strafrechtelijk risico. Bewaar de originele geboorteakte, rechterlijke beslissingen, toestemming van de draagmoeder en contracten, medische dossiers, bewijs van genetische banden indien relevant, vertalingen, apostilles of legalisaties, reisdocumenten en correspondentie met autoriteiten. Wijzig geen akte, verzwijg de omstandigheden van de geboorte niet en leg geen onjuiste verklaring af bij de burgerlijke stand of het consulaat. Vraag met deskundige begeleiding aan het bevoegde Italiaanse consulaat en de gemeente welke documenten kunnen worden ontvangen, welke informatie moet worden gemeld en welke erkennings- of adoptieprocedure beschikbaar is. Een weigering om een buitenlandse akte over te schrijven betekent op zichzelf niet dat het kind geen juridische bescherming heeft. Beoordeel afzonderlijk de status van de biologische ouder, een mogelijke adoptieroute voor de wensouder of latere rechtspraak, de nationaliteit van het kind en reisregelingen. Ga er niet van uit dat één akte of uitspraak alle vragen in Italië en het geboorteland oplost. [5], [6], [7]
Beslismatrix
| Situatie | Juridisch uitgangspunt | Te controleren |
|---|---|---|
| Draagmoederschap in Italië | Verboden; strafrechtelijke sancties gelden. | Feitelijke handelingen en rol van iedere deelnemer. |
| Programma in het buitenland met Italiaanse staatsburger na 03-12-2024 | Italiaans strafrecht kan van toepassing zijn. | Nationaliteit, data, handelingen en rechtsmacht. |
| Gratis regeling of alleen kostenvergoeding | Geen uitdrukkelijke uitzondering voor altruïstisch draagmoederschap. | Werkelijke inhoud van betalingen en afspraken. |
| Buitenlandse akte met niet-biologische wensouder | Automatische erkenning is niet gegarandeerd. | Vorm van het document, biologische band, procedure en actuele rechtspraak. |
| Kind geboren en geschil over ouderschap | Belang van het kind moet worden beschermd; automatische uitkomst niet gegarandeerd. | Adoptie en actuele status van de vraag in beschikking nr. 5656/2026. |
| Geassisteerde voortplanting zonder draagmoederschap | Afzonderlijke regels van wet nr. 40/2004 gelden. | Toegang, techniek, toestemming en kliniek. |
Conclusie en beperkingen
Het uitgangspunt is duidelijk: Italië verbiedt draagmoederschap, stelt strafrechtelijke sancties vast en past sinds 3 december 2024 uitdrukkelijk Italiaans strafrecht toe op bepaalde draagmoederschapshandelingen in het buitenland door Italiaanse staatsburgers. Een gratis regeling is geen uitdrukkelijk vastgelegde uitzondering. De strafrechtelijke aansprakelijkheid van elke persoon, de temporele werking van de wijziging in oudere zaken en de route om de relatie tussen het kind en een niet-biologische wensouder te beschermen, hangen af van de feiten. Beschikking nr. 5656/2026 wijst op mogelijke ontwikkeling in het debat over familierechtelijke remedies, maar wijzigt het recht niet definitief. Laat vóór handelen een gekwalificeerde Italiaanse advocaat het actuele straf- en familierecht toetsen aan de concrete feiten. [1], [2], [6]
Primaire rechtsbronnen en rechterlijke beslissingen
- Law No. 40/2004, Article 12 (current text)
- Law No. 169 of 4 November 2024
- Constitutional Court, Judgment No. 272/2017
- Constitutional Court, Judgment No. 33/2021
- Court of Cassation, Joint Civil Sections, Judgment No. 38162/2022 (official monthly review)
- Court of Cassation, Interlocutory Order No. 5656/2026, 12 March 2026
- Court of Cassation, Judgment No. 7919/2026, 31 March 2026
- Constitution of the Italian Republic, Article 25
- Constitutional Court, Judgment No. 68/2025
- Italiaans Hof van Cassatie, actueel overzicht van civiele rechtspraak








