Japan · Juridische status en modellen

Open boek met lege pagina’s op een donker bureau in een rustige juridische bibliotheek.

Draagmoederschap in Japan: rechtspositie en beperkingen

Kort antwoord

Japan heeft geen alomvattend wettelijk kader dat draagmoederschap duidelijk toestaat en regelt vanaf de bemiddeling tot ouderschap, betalingen en registratie van het kind. In de officiële bronnen die voor deze gids tot en met 24 oktober 2026zijn gecontroleerd, is geen afgekondigde wet gevonden die iedere draagmoederschapsregeling als zodanig uitdrukkelijk verbiedt. Deze beperkte bevinding betekent niet dat draagmoederschap simpelweg “legaal” is, dat een contract afdwingbaar is of dat een kliniek iedere gevraagde dienst rechtmatig mag leveren.

De belangrijkste vaststaande regel betreft juridisch moederschap. Artikel 9 van wet nr. 76 van 2020 bepaalt dat wanneer een vrouw via medisch begeleide voortplanting zwanger wordt en bevalt met gebruik van de eicel van een andere vrouw of een daaruit ontstaan embryo, de vrouw die bevalt de moeder van het kind is. Het Japanse Hooggerechtshof paste al in zijn uitspraak van 23 maart 2007 een op de geboorte gebaseerde benadering toe en weigerde in de voorliggende zaak een buitenlandse beslissing te erkennen die de wensouders als ouders aanwees.

Daarom zijn Japanse medische beroepsregels, contractuele onzekerheid en grensoverschrijdende afstammingskwesties van belang, ook al is geen specifiek strafbaar feit gevonden dat iedere vorm van draagmoederschap verbiedt. Betaalde en onbetaalde modellen zijn niet automatisch juridisch veilige alternatieven. De beoordeling hangt af van de procedure, de rol van de draagmoeder, genetische banden, de status van de partijen, het contract, de zorgverlener en alle betrokken landen.

Verbiedt de Japanse wet draagmoederschap uitdrukkelijk?

De situatie kan beter worden omschreven als niet volledig geregeld, maar onderworpen aan belangrijke juridische en beroepsmatige beperkingen dan met een eenvoudig ja of nee. De uitspraak van het Hooggerechtshof uit 2007 heeft draagmoederschap niet algemeen toegestaan: in de voorliggende zaak weigerde het Hof de buitenlandse uitspraak over afstamming te erkennen. De wet uit 2020 over medisch begeleide voortplanting en de ouder-kindrelatie creëerde geen volledig vergunningen- of toelatingsstelsel voor draagmoederschap. In de officiële bronnen die voor deze gids zijn gecontroleerd, is geen later alomvattend draagmoederschapsrecht gevonden dat op 24 oktober 2026 van kracht was; dit is een beperking van de beschikbare informatie en geen verklaring dat iedere regeling is toegestaan.

Dit is een beperking van de beschikbare informatie, geen algemene toestemming. Het ontbreken van een uitdrukkelijk contractverbod bewijst niet dat het contract geldig is, elke bepaling afdwingbaar is, een kliniek de procedure mag uitvoeren of wensouders als juridische ouders worden geregistreerd. Algemeen burgerlijk recht, openbare orde, medische beroepsregels, regels voor het familieregister en het recht van de plaats van behandeling of geboorte kunnen de uitkomst nog steeds beïnvloeden.

Ook moeten verschillende vragen uit elkaar worden gehouden: de rechtmatigheid van een medische procedure, afdwingbaarheid van de overeenkomst, juridisch moederschap, juridisch vaderschap, erkenning van een buitenlandse uitspraak, nationaliteit en reisdocumenten. Een positief antwoord op één vraag lost de andere niet op. Elke conclusie moet de concrete handeling, persoon, rechtsorde en rechtsgevolg benoemen.

De wettelijke regel over juridisch moederschap

Artikel 9 van de wet over de verstrekking van medisch begeleide voortplanting en de ouder-kindrelatie van kinderen die daardoor zijn geboren (wet nr. 76 van 2020) bepaalt dat wanneer een vrouw via medisch begeleide voortplanting zwanger wordt en bevalt met de eicel van een andere vrouw, waaronder een embryo dat uit die eicel is ontstaan, de vrouw die bevalt de moeder van het kind is. De bepalingen in hoofdstuk III over afstamming zijn op 11 december 2021 in werking getreden en gelden voor kinderen die op of na die datum door medisch begeleide voortplanting zijn geboren.

Bij draagmoederschap waarbij de eicel van de wensmoeder of een donor wordt gebruikt, is de wettekst rechtstreeks relevant: een genetische band met de wensmoeder maakt haar op zichzelf niet tot juridische moeder onder deze regel. Dezelfde voorzichtigheid geldt wanneer een embryo uit de eicel van een andere vrouw naar de draagmoeder wordt overgebracht. De regel betreft juridische afstamming, niet genetische verwantschap, toestemming van de partijen of de visie van een buitenlandse kliniek.

Gebruikt de draagmoeder haar eigen eicel (traditioneel of genetisch draagmoederschap), dan sluit de tekst van artikel 9 niet precies aan op die situatie, omdat de bepaling uitdrukkelijk de eicel van een andere vrouw noemt. Dat verschil biedt echter geen automatische route om de wensmoeder te erkennen. De op de geboorte gebaseerde benadering in de Japanse rechtspraak brengt een aanzienlijk risico mee; een Japanse jurist moet de concrete situatie beoordelen. Artikel 9 bevat geen volledige procedure om het ouderschap van de draagmoeder over te dragen aan de wensouders.

Wat besliste het Hooggerechtshof?

Op 23 maart 2007 besliste het Japanse Hooggerechtshof zaak 2006 (Kyo) 47. Een Japans echtpaar had in het buitenland medisch begeleide voortplanting ondergaan met de eicel van de wensmoeder en het sperma van de wensvader; een vrouw in Nevada droeg en baarde een tweeling. Een rechtbank in Nevada wees het wensouderpaar aan als juridische ouders. De Japanse autoriteiten weigerden de geboorteaangiften te accepteren en het geschil kwam bij het Hooggerechtshof terecht.

Het Hof oordeelde dat volgens Japans recht de vrouw die het kind heeft verwekt en gebaard de moeder is, ook wanneer de eicel van een andere vrouw afkomstig was. In die zaak weigerde het Hof ook de buitenlandse uitspraak te erkennen, omdat erkenning in strijd zou zijn met de Japanse openbare orde volgens de regels voor erkenning van buitenlandse uitspraken die in artikel 118(iii) van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering worden besproken. Dit is een belangrijke waarschuwing: een buitenlandse uitspraak of geboorteakte bepaalt de afstamming in Japan niet automatisch.

De uitspraak moet nauwkeurig worden weergegeven. Zij betrof specifieke feiten en een specifieke buitenlandse uitspraak; zij vervangt niet de beoordeling van iedere latere uitspraak, elk land of elke procedure. Artikel 9 van de wet van 2020 regelt nu uitdrukkelijk het moederschap wanneer medisch begeleide voortplanting de eicel van een andere vrouw of een daaruit ontstaan embryo gebruikt. Een Japanse jurist moet de huidige wettelijke regel samen met de buitenlandse uitspraak, de genetische en zwangerschapsfeiten, het conflictenrecht en de beoogde procedure in Japan beoordelen.

Commerciële en altruïstische regelingen

Een betaalde (“commerciële”) noch een onbetaalde (“altruïstische”) regeling mag als automatisch toegestaan in Japan worden voorgesteld. Er is geen algemene regel bekend dat iedere betaling draagmoederschap strafbaar maakt; evenmin staat vast dat een betaald contract afdwingbaar is of dat een gratis regeling de obstakels rond afstamming en medische praktijk wegneemt. Vergoeding, onkostenvergoeding, compensatie voor tijd of risico, bemiddelingskosten en betaling voor een kind zijn juridisch verschillende begrippen.

Het wetsvoorstel van 2025 wordt hieronder afzonderlijk besproken; het werd in die zittingsperiode geen wet en de voorgestelde bepalingen zijn geen geldend recht.

VraagBetaalde regelingOnbetaalde regelingJuridische conclusie
Bewijst het etiket rechtmatigheid?Nee. Betaling bewijst op zichzelf niet dat de hele regeling rechtmatig of onrechtmatig is.Nee. Geen betaling betekent geen wettelijke toestemming.Beoordeel het feitelijke gedrag en het toepasselijke recht.
Lost het de afstamming op?Nee. Betaling verdringt de Japanse regel dat de barende vrouw moeder is niet.Nee. Altruïsme maakt de wensmoeder niet automatisch juridische moeder.Afstamming vereist een afzonderlijke juridische analyse.
Garandeert het toegang tot behandeling?Nee. Beroepsregels en kliniekbeleid blijven relevant.Nee. Dezelfde beroepsmatige en praktische obstakels kunnen gelden.Vraag actuele schriftelijke bevestiging van de concrete aanbieder.

Medische beroepsregels zijn iets anders dan wetgeving

De Japan Society of Obstetrics and Gynecology (JSOG) heeft al lange tijd een professionele positie die draagmoederschap door haar leden afwijst. In eigen discussiestukken maakt de Society onderscheid tussen deze zelfregulering en nationale wetgeving en merkt zij op dat het bereik wordt beperkt door het lidmaatschapskader. Deze richtlijnen zijn praktisch belangrijk, maar zijn geen door het parlement aangenomen wet en mogen niet worden omschreven als een algemeen strafrechtelijk verbod voor iedere arts, kliniek of bemiddelaar in Japan.

De praktische gevolgen hangen af van de arts, de instelling, het lidmaatschap en de actuele tekst van de beroepsrichtlijnen. Een kliniek kan een dienst weigeren, ook als geen specifiek strafbaar feit is vastgesteld; omgekeerd bewijzen reclame of mondelinge toezeggingen niet dat de dienst is toegestaan of dat de afstamming wordt erkend. Er is geen uniform beleid voor alle aanbieders bekend; daarom doet dit artikel geen uitspraak over de beschikbaarheid bij een specifieke kliniek.

Vraag vóór contact met een Japanse aanbieder schriftelijke bevestiging van de precieze procedure, de toepasselijke beroepsregels, de identiteit en beroepsstatus van de arts en het standpunt van de instelling over gestationeel of traditioneel draagmoederschap. Kliniekbeleid is operationele praktijk, geen vervanging voor juridische analyse en geen garantie van juridische afstamming.

Het wetsvoorstel van 2025: voorstel, geen geldend recht

Op 5 februari 2025 werd bij het Japanse Hogerhuis een wetsvoorstel over bijzondere geassisteerde voortplanting ingediend. Het voorgestelde artikel 66 zou het verstrekken of ontvangen, aanbieden, eisen of toezeggen van financiële voordelen als tegenprestatie voor het verstrekken van sperma, eicellen of embryo’s of voor draagmoederschap hebben verboden. Artikel 67 zag afzonderlijk op betaalde bemiddeling bij het verstrekken of ontvangen van sperma, eicellen of embryo’s en zou in lid 2 ook betaalde bemiddeling bij draagmoederschap of bij een verzoek daartoe hebben omvat. Het voorstel bestreek dus uitdrukkelijk betaalde bemiddeling bij draagmoederschapsregelingen, maar verbood niet automatisch iedere onbetaalde bemiddelingsactiviteit. Het ging om voorgestelde bepalingen: indiening of publicatie van een wetsvoorstel maakt het nog geen wet.

Het officiële parlementaire dossier vermeldt dat de behandeling niet is afgerond en bevat geen afkondigingsdatum of wetsnummer. In een verklaring van 28 juni 2025 meldde JSOG dat het voorstel tijdens de gewone zittingsperiode niet was behandeld en naar verwachting zou vervallen toen die periode op 22 juni 2025 eindigde. In de actuele officiële lijst van wetsvoorstellen die op 24 oktober 2026 is gecontroleerd, is geen aangenomen vervangende wet gevonden.

Deze voorgestelde bepalingen zijn uitsluitend wetgevingsgeschiedenis en geen geldend recht. Dat het voorstel geen wet werd, bewijst niet dat iedere betaalde regeling geldig, afdwingbaar, medisch beschikbaar of vrij van andere rechtsgevolgen is. De huidige situatie blijft gefragmenteerd: wettelijke afstammingsregels, rechterlijke uitleg, beroepsrichtlijnen en de feiten in ieder betrokken land moeten afzonderlijk worden beoordeeld.

Wat blijft onopgelost?

Verschillende belangrijke vragen worden niet beantwoord door alleen vast te stellen dat geen alomvattende draagmoederschapswet is gevonden. Ten eerste hangen de gevolgen van een concreet contract af van de tekst, het toepasselijke recht, de openbare orde en de gevraagde rechtsmiddelen. Een contract kan niet veilig beloven dat een rechter de draagmoeder zal dwingen een medische ingreep te ondergaan, een zwangerschap voort te zetten of af te breken, of een kind af te staan. Medische toestemming, lichamelijke autonomie en het belang van het kind vereisen afzonderlijke aandacht; een privaat contract vervangt geen juridische en klinische waarborgen.

Ten tweede moeten juridisch moederschap en juridisch vaderschap afzonderlijk worden geanalyseerd. Artikel 9 betreft moederschap in het beschreven geval van een eicel of embryo van een andere vrouw. Het schept geen algemene procedure om bij draagmoederschap ouderschap vast te stellen en lost niet alle vragen over de wensvader op. Genetica, huwelijk, toestemming, de status van de draagmoeder, de plaats van behandeling en geboorte en de inhoud en erkenning van een buitenlandse uitspraak kunnen relevant zijn. Een buitenlandse geboorteakte, DNA-test of rechterlijke uitspraak volstaat niet automatisch voor het Japanse familieregister.

Ten derde zijn nationaliteit, paspoortafgifte, consulaire registratie, reisbevoegdheid en de status van het kind in het geboorteland andere vragen dan Japanse afstamming. Verschillende rechtsstelsels kunnen het kind verschillend behandelen. Dit artikel bepaalt niet de nationaliteit van een specifiek kind en beschrijft de geboorteaangifte niet volledig. Deze vragen moeten vóór de behandeling worden opgelost, niet na de geboorte wanneer registratie- of reisdeadlines kunnen lopen.

Ten slotte kunnen beroepsrichtlijnen en de beschikbaarheid van klinische diensten veranderen. Het ontbreken van een specifieke landelijke wet betekent niet dat alle medische instellingen de procedure accepteren of dat een bepaalde regeling veilig en rechtmatig kan worden uitgevoerd. Leid geen toestemming af uit stilzwijgen van de wet, kliniekreclame, de ervaring van een ander gezin of het ontbreken van betaling.

Praktische checklist vóór iedere stap

Laat vóór ondertekening van een overeenkomst, betaling aan een bemiddelaar of start van behandeling het concrete plan schriftelijk door een Japanse jurist beoordelen. Controleer ten minste het volgende:

  1. Bepaal het model en alle landen. Stel vast of het om gestationeel of traditioneel draagmoederschap gaat, van wie de eicel en het sperma zijn, waar behandeling en geboorte plaatsvinden, waar de partijen wonen en welk recht het contract beheerst.
  2. Bevestig het actuele recht.Controleer wet nr. 76 van 2020, artikel 9, relevante rechtspraak en officiële parlementaire dossiers opnieuw. Laat de jurist bevestigen of een later voorstel of een latere wet de positie heeft veranderd sinds de bronnen voor deze gids zijn gecontroleerd.
  3. Controleer de aanbieder. Vraag de schriftelijke positie van de kliniek over de exacte procedure, de beroepsstatus van de arts, actuele JSOG-richtlijnen en instellingsregels. Vertrouw niet alleen op de verklaring van een bemiddelaar dat het programma “legaal in Japan” is.
  4. Beoordeel betalingen en contract. Scheid vergoeding, onkosten, bemiddelingskosten en medische uitgaven. Beoordeel toepasselijk recht, geschillenregeling, verzekering, vertrouwelijkheid, dossiers, terugtrekking, beslissingen tijdens de zwangerschap en wat gebeurt bij een mislukte transfer, verandering van mening van de draagmoeder, meerlinggeboorte, scheiding of overlijden van wensouders.
  5. Plan afstamming en registratie. Vraag afzonderlijk advies over de juridische moeder en vader, erkenning van een buitenlandse uitspraak, inschrijving in het familieregister, vereiste documenten bij geboorte en de procedure als de eerste registratie wordt geweigerd.
  6. Plan nationaliteit en reizen. Bevestig vooraf de toepasselijke nationaliteitsregels, de mogelijkheid van een paspoort of noodreisdocument en de eisen van elk relevant consulaat en elke grensautoriteit. Ga er niet van uit dat een genetische band op zichzelf nationaliteit garandeert.
  7. Bescherm alle deelnemers en het kind. Zorg voor onafhankelijk advies en geïnformeerde toestemming, duidelijke medische beslissingsbevoegdheden, passende verzekering en zorg, bewaring van dossiers en een plan dat het belang van het kind vooropstelt als volwassenen het oneens zijn.

Deze stappen garanderen geen goedkeuring of afdwingbaarheid. Ze zijn bedoeld om juridische afhankelijkheden zichtbaar te maken vóór een onomkeerbare medische of financiële stap.

Conclusie en beperkingen

De best verdedigbare conclusie is dat Japan een kloof kent tussen de regels over afstamming en een alomvattend specifiek reguleringsstelsel voor draagmoederschap. Het ontbreken van een gevonden uitdrukkelijk wettelijk verbod is geen betrouwbare basis om de praktijk rechtmatig te noemen. Artikel 9 van wet nr. 76 van 2020 en de uitspraak van het Hooggerechtshof uit 2007 maken de juridische status van de wensmoeder tot een centraal risico. Noch betaling noch altruïsme neemt dat risico weg.

Het is geen advies over de geschiktheid van een specifieke persoon, een contract, kliniek, buitenlandse geboorte of nationaliteit.

Officiële bronnen

Het voorstel uit 2025 wordt alleen als wetgevingsgeschiedenis aangehaald, niet als geldend recht. Ook het officiële overzicht van het ministerie van Justitie is gecontroleerd; voor artikel 9 blijft de wettekst de doorslaggevende bron.

Gidsen: Japan

Laatst bijgewerkt:

Auteur: Khachatrian Razmik, LL.M.

Internationale juridische diensten voor draagmoederschap en afstamming — LEX SURROGACY van Lex Agency · Auteursprofiel · Redactionele richtlijnen