Italië: nationaliteit, paspoort en uitreis van een kind na draagmoederschap
Het korte antwoord
Na de geboorte van een kind in een draagmoederschapsregeling die verband houdt met Italië, moeten nationaliteit, registratie van de burgerlijke stand, een paspoort en het recht om het land te verlaten niet als één beslissing worden behandeld. Het zijn vier afzonderlijke toetsen met verschillende rechtsregels. Een buitenlandse geboorteakte laat zien wat de buitenlandse autoriteiten hebben geregistreerd, maar garandeert op zichzelf niet dat Italië iedere vermelde persoon als ouder erkent, de Italiaanse nationaliteit van het kind bevestigt of dat document voor grensoverschrijding accepteert.
De uitkomst hangt af van de geboorteplaats, de volgens Italiaans recht vastgestelde ouder-kindrelaties, de nationaliteits- en verblijfsgeschiedenis van de Italiaanse ouder, het bezit of mogelijke verkrijging van een andere nationaliteit door het kind, de data van geboorte en vaststelling van afstamming, en de route, bestemming en begeleidende volwassene.
Vier afzonderlijke controles
| Vraag | Wat dit vaststelt | Wat dit niet vaststelt |
|---|---|---|
| Nationaliteit | Of het kind volgens de nationaliteitsregels Italiaans staatsburger is. | Dit zorgt niet automatisch voor geboorteaangifte of afgifte van een paspoort. |
| Afstamming en geboorteaangifte | Welke ouder-kindrelaties Italië registreert en op welke juridische grondslag. | Een buitenlandse geboorteakte garandeert geen volledige overschrijving in Italië. |
| Reisdocument | Of het kind een paspoort of ander voor de reis geaccepteerd document heeft. | Een paspoort beslecht geen afstammingsgeschil en lost niet alle toestemmingskwesties op. |
| Uitreis en binnenkomst | Of het kind volgens de toepasselijke regels mag vertrekken, doorreizen en het land van bestemming binnenkomen. | Nationaliteit of een paspoort voldoet niet vanzelf aan alle visum-, begeleidings- of gezagsvereisten. |
Plan de stappen in deze volgorde. Een ticket en geplande vertrekdatum lossen een openstaand probleem over afstamming of nationaliteit niet op.
1. Kan een in het buitenland geboren kind de Italiaanse nationaliteit verkrijgen?
In het algemeen wordt de Italiaanse nationaliteit door afstamming via een juridisch relevante Italiaanse ouder overgedragen; geboorte in het buitenland sluit dat op zichzelf niet uit. De regels zijn in 2025 echter ingrijpend gewijzigd. Artikel 3-bis van Wet nr. 91/1992, ingevoerd bij wetsdecreet nr. 36/2025 en omgezet in Wet nr. 74/2025, bepaalt dat iemand die in het buitenland is geboren en een andere nationaliteit bezit, wordt beschouwd als iemand die de Italiaanse nationaliteit nooit heeft verkregen, tenzij een wettelijke uitzondering geldt. De hervorming raakt ook bepaalde personen die vóór de inwerkingtreding zijn geboren. Vertrouw daarom niet uitsluitend op de vroegere algemene uitleg over nationaliteit door afstamming.
Voor een in het buitenland geboren kind met een andere nationaliteit omvatten de belangrijkste uitzonderingen in de huidige tekst:
- een ouder of grootouder bezat uitsluitend de Italiaanse nationaliteit, of bezat die bij overlijden; of
- een ouder of adoptieouder verbleef ten minste twee aaneengesloten jaren in Italië nadat die de Italiaanse nationaliteit had verkregen en vóór de geboorte of adoptie van het kind.
De wet bewaart ook bepaalde overgangsgevallen waarin de Italiaanse status was erkend of een kwalificerende aanvraag was ingediend volgens de regels die op 27 maart 2025 golden. Dit zijn historische overgangsregels, geen algemene route voor een geboorte in 2026. Bewijs is essentieel: de stelling dat een voorouder “Italiaans” was, bewijst niet dat die uitsluitend de Italiaanse nationaliteit bezat. Verblijf vóór verkrijging van de Italiaanse nationaliteit voldoet niet aan de tweejaarvoorwaarde van de tweede uitzondering.
De tekst van artikel 3-bis spreekt over het bezit van een andere nationaliteit. Consulaire instructies kunnen ook vragen of het kind aanspraak kan maken op een buitenlandse nationaliteit. Omdat het recht en de bestuurspraktijk van de andere staat doorslaggevend kunnen zijn, vraag het bevoegde Italiaanse consulaat om schriftelijke instructies in plaats van aan te nemen dat het kind “alleen Italiaans” of “nog niet buitenlands” is.
Een aanvullende juridische onzekerheid betreft bepaalde personen die vóór 28 maart 2025 in het buitenland zijn geboren. Bij beschikking nr. 147/2026, neergelegd op 23 juli 2026, heeft het Italiaanse Constitutionele Hof het Hof van Justitie van de Europese Unie gevraagd of de artikelen 9 VEU en 20 VWEU zich verzetten tegen toepassing van artikel 3-bis op personen die vóór die datum in het buitenland zijn geboren en een andere nationaliteit bezitten, met inachtneming van de wettelijke uitzonderingen. Het Constitutionele Hof heeft zijn eigen procedure geschorst in afwachting van het antwoord van het Hof van Justitie. De verwijzing maakt artikel 3-bis niet zelf ongeldig en beslist geen individuele zaak. Is het kind vóór 28 maart 2025 in het buitenland geboren, laat dan een Italiaanse advocaat de stand van de prejudiciële verwijzing, de overgangsregels en de aanvraaggeschiedenis controleren voordat de nationaliteitsstatus als vaststaand wordt beschouwd.
2. Als de nationaliteit niet automatisch wordt verkregen
Er kan een afzonderlijke route bestaan als het kind de Italiaanse nationaliteit niet automatisch heeft verkregen en ten minste één ouder vanaf de geboorte Italiaans staatsburger is. Artikel 4, lid 1-bis, van Wet nr. 91/1992 staat verkrijging toe via een formele wilsverklaring. Voor kinderen die op of na 25 mei 2025 in het buitenland zijn geboren, moet de verklaring in beginsel binnen drie jaar na de geboorte worden afgelegd, of binnen drie jaar vanaf de latere datum waarop de afstamming, inclusief adoptie, van de Italiaanse staatsburger juridisch wordt vastgesteld. Normaal doen beide ouders, ook de buitenlandse ouder, of de voogd de verklaring; als de afstamming juridisch slechts ten opzichte van één persoon is vastgesteld of de andere ouder is overleden, kan één ouder volstaan. Wordt de verklaring na de termijn van drie jaar afgelegd, dan vereist de alternatieve route dat het kind na de verklaring ten minste twee aaneengesloten jaren legaal in Italië verblijft.
Dit betekent niet dat het kind vanaf de geboorte Italiaans was. De status van de Italiaanse ouder, juridisch vastgestelde afstamming, de leeftijd en verblijfplaats van het kind en een tijdige verklaring bij de bevoegde autoriteit zijn bepalend. Stel de procedure niet uit omdat u aanneemt dat de buitenlandse geboorteakte de nationaliteit al heeft overgedragen. Bij deze route werkt de nationaliteit vanaf de dag nadat aan de wettelijke voorwaarden is voldaan, niet met terugwerkende kracht vanaf de geboorte.
Een afzonderlijke overgangsregeling is bij Wet nr. 26/2026 verlengd tot 31 mei 2029, maar alleen voor een specifieke groep: kinderen die op 24 mei 2025 nog minderjarig waren en kinderen zijn van Italiaanse staatsburgers vanaf geboorte die vallen onder artikel 3-bis, lid 1, onder a), a-bis) of b), van Wet nr. 91/1992. Dit is geen algemene verlenging voor ieder kind dat vóór 25 mei 2025 is geboren. Laat het bevoegde consulaat de erkennings- of aanvraaggeschiedenis van de Italiaanse ouder en de exacte wettelijke categorie controleren. Ga er niet van uit dat de termijn van drie jaar met terugwerkende kracht geldt voor iedere eerdere geboorte of aanvraag.
3. Als het kind in Italië is geboren
Geboorte op Italiaans grondgebied verleent in het algemeen niet automatisch de Italiaanse nationaliteit. Artikel 1 van Wet nr. 91/1992 bevat beperkte uitzonderingen, waaronder een kind van onbekende of staatloze ouders, of een kind dat volgens het recht van de staat waartoe de ouders behoren hun nationaliteit niet kan verkrijgen. Dit zijn specifieke juridische voorwaarden, geen algemene regel van nationaliteit door geboorteplaats. Een ziekenhuisregistratie of Italiaanse geboorteaangifte bewijst daarom op zichzelf geen Italiaanse nationaliteit.
Als het kind in Italië is geboren in een situatie die verband houdt met draagmoederschap, stel dan eerst de juridische afstamming en de feitelijke nationaliteitspositie vast en kies pas daarna een paspoortroute. Als het kind mogelijk recht heeft op de nationaliteit van een andere staat, verzamel dan de regels van die staat en een schriftelijk standpunt van het consulaat. Het ontbreken van een afgegeven paspoort bewijst geen staatloosheid.
4. Afstamming is een juridische voorwaarde, geen formaliteit
Bij draagmoederschap is de eerste vraag niet alleen welke namen op de buitenlandse geboorteakte staan. De erkenning van afstamming in Italië kan verschillen van het recht van het geboorteland. In arrest nr. 38162 van 30 december 2022 oordeelden de verenigde kamers van het Italiaanse Hof van Cassatie dat een buitenlandse rechterlijke beslissing en bijgevolg de oorspronkelijke buitenlandse geboorteakte waarin een niet-biologische wensouder in een draagmoederschapszaak als ouder werd vermeld, niet automatisch in Italië konden worden overgeschreven. Het hof noemde adoptie in bijzondere gevallen als mogelijke juridische route om de band met de wensouder te erkennen. De juiste route hangt af van de feiten en het geldende recht.
Dit betekent niet dat Italië elk buitenlands afstammingsdocument negeert of dat alle zaken dezelfde uitkomst hebben. De genetische band van het kind, de identiteit en status van elke wensouder, de juridische positie van de draagmoeder, de precieze inhoud van de buitenlandse beslissing of akte en latere Italiaanse rechterlijke uitspraken kunnen de beoordeling veranderen. Het arrest uit 2022 is een belangrijke autoriteit, maar elk dossier moet worden getoetst aan latere wetgeving en relevante uitspraken.
Ook latere rechtspraak is van belang. Op 12 maart 2026 publiceerde het Italiaanse Hof van Cassatie de interlocutoire beschikking nr. 5656/2026. De Eerste Civiele Kamer legde de zaak voor aan de Eerste President voor mogelijke verwijzing naar de verenigde kamers. De vraag is of het model van de artikelen 251 en 278 van het Italiaanse Burgerlijk Wetboek kan worden uitgebreid tot kinderen die via draagmoederschap zijn geboren, in plaats van adoptie in bijzondere gevallen als de enige route te beschouwen. Dit is een tussenstap en geen definitieve uitspraak ten gronde; de beschikking wijzigt het geldende recht niet op zichzelf. In een afzonderlijk arrest, nr. 7919/2026 van 31 maart 2026, weigerde het Hof overschrijving ten aanzien van een wensmoeder die vóór voltooiing van de zwangerschap was overleden. Die uitspraak berust op specifieke feiten en is geen algemene regel voor alle gezinnen. Laat een Italiaanse advocaat vóór een definitieve conclusie controleren of de verenigde kamers inmiddels uitspraak hebben gedaan en hoe een eventuele uitspraak op de feiten van het kind van toepassing is.
Maak onderscheid tussen de biologische ouder en de niet-biologische wensouder. Bewijs van een genetische band kan relevant zijn voor de vaststelling van afstamming, maar een DNA-rapport, kliniekdossier, draagmoederschapsovereenkomst of buitenlandse akte stelt niet noodzakelijk de volledige Italiaanse burgerlijke staat van iedere volwassene vast. Evenmin beslist erkenning van een ouder-kindrelatie voor één doel automatisch over nationaliteit onder de regels na 2025. Afstamming en nationaliteit vereisen elk een eigen juridische grondslag.
5. Een afzonderlijke strafrechtelijke kwestie
Wet nr. 169/2024, van kracht sinds 3 december 2024, wijzigde artikel 12, lid 6, van Wet nr. 40/2004 en bepaalt dat een Italiaanse staatsburger volgens Italiaans recht kan worden bestraft voor bepaalde draagmoederschapshandelingen in het buitenland. De toepassing op specifieke personen en handelingen vereist strafrechtelijk advies. Dit staat los van het belang van het kind, diens nationaliteit, geboorteaangifte, paspoort en mogelijkheid om te reizen. Het verkrijgen van documenten voor het kind neemt een mogelijk strafrechtelijk risico voor een volwassene niet vanzelf weg; de strafbepaling beslist evenmin zelf over de nationaliteit van het kind.
6. Documenten om vóór de aanvraag te verzamelen
Stel het dossier samen voordat u voor meerdere vertalingen betaalt of tegenstrijdige stukken indient. Afhankelijk van het land en de juridische route kan de bevoegde autoriteit vragen om:
- een volledige gewaarmerkte buitenlandse geboorteakte, met apostille of legalisatie en een Italiaanse vertaling in de door de bevoegde autoriteit geaccepteerde vorm;
- paspoorten en bewijs van nationaliteit van de relevante ouder of ouders, en indien gevraagd huwelijks- of burgerlijke-staatstukken;
- stukken die de juridisch relevante ouder-kindrelatie vaststellen, waaronder waar van toepassing een definitieve buitenlandse uitspraak, erkenning of adoptiebeschikking;
- indien relevant, betrouwbaar bewijs van de genetische band en uitleg hoe dit is verkregen;
- bewijs dat een ouder of voorouder uitsluitend de Italiaanse nationaliteit bezat, of een officiële historische woonplaatsverklaring die de vereiste twee aaneengesloten jaren in Italië na verkrijging van de nationaliteit en vóór de geboorte aantoont;
- bewijs of het kind een andere nationaliteit bezit of kan verkrijgen, waaronder het nationaliteitsrecht van de andere staat of een consulaire verklaring;
- betalingsbewijzen, afspraakbevestigingen en gedateerde kopieën van nationaliteitsverklaringen of aanvragen, vooral als een overgangsbepaling wordt ingeroepen.
Ga er niet van uit dat een apostille Italië verplicht de inhoud van een akte te aanvaarden. Zij bevestigt de herkomst van het document of de handtekening, maar dwingt Italië niet de daarin vermelde afstamming te erkennen en bewijst niet dat aan de voorwaarden van de nationaliteitswet is voldaan.
7. Aanbevolen volgorde
- Verkrijg de volledige geboorteakte in het geboorteland en laat feitelijke fouten daar corrigeren voordat u het document legaliseert of vertaalt.
- Laat een Italiaanse familierechtjurist beoordelen welke ouder-kindrelaties in Italië kunnen worden erkend, rekening houdend met de buitenlandse akte, eventuele rechterlijke uitspraken en genetische banden.
- Pas de huidige toetsen van artikel 3-bis toe op de feiten van het kind. Noteer welke uitzondering wordt ingeroepen en welke documenten iedere voorwaarde bewijzen.
- Als automatische nationaliteit niet geldt, vraag het bevoegde consulaat of de gemeente of verkrijging door verklaring op grond van artikel 4, lid 1-bis, mogelijk is, welke termijn geldt en of verblijf vereist is.
- Dien het geboorte- en nationaliteitsdossier in bij het bevoegde Italiaanse consulaat of de gemeente volgens de actuele checklist. Vraag schriftelijke bevestiging van de status en de volgende stap.
- Ga er pas van uit dat een Italiaans paspoort kan worden aangevraagd nadat de nationaliteit en geboorteaangifte zijn verwerkt. Bevestig de volgorde en afspraakvereisten bij de betreffende paspoortdienst.
Consulaire procedures en documentlijsten kunnen per locatie verschillen. Zo vermelden Italiaanse consulaire instructies die in oktober 2026 zijn bijgewerkt dat een eerste paspoortaanvraag pas volgt nadat de nationaliteitsdienst de geboorteakte aan de bevoegde gemeente heeft doorgestuurd. Dit is een nuttig procedureel voorbeeld, geen vervanging van de instructies van de instantie die uw zaak behandelt.
8. Het Italiaanse paspoort is een latere stap
Een paspoort is een reisdocument, geen snelweg om nationaliteit of afstamming vast te stellen. Als de Italiaanse nationaliteit niet is vastgesteld, ga er dan niet van uit dat het kind een Italiaans paspoort kan krijgen. Het kind kan mogelijk in aanmerking komen voor een paspoort of noodreisdocument van een andere staat, afhankelijk van het nationaliteitsrecht en de consulaire procedure van die staat. Een geboorteakte is geen paspoort.
De paspoortaanvraag voor een Italiaanse minderjarige moet worden gedaan door de persoon of personen die wettelijk het ouderlijk gezag of de voogdij uitoefenen. Volgens officiële politie-informatie moeten beide ouders toestemming geven voor het paspoort van de minderjarige; ontbreekt de toestemming van één ouder, dan is doorgaans toestemming van de bevoegde voogdijrechter (giudice tutelare) nodig. Het kind moet bij de afspraak aanwezig zijn; ook identiteitsbewijzen, foto’s en aanvullende bewijsstukken zijn vereist. Kosten en afspraken veranderen, dus controleer de actuele lijst bij de bevoegde Questura of het consulaat in plaats van op oude online checklists te vertrouwen.
Als het Italiaanse register de relatie tussen de begeleidende volwassene en het kind nog niet weergeeft, vraag dan vooraf aan de paspoortdienst en grensautoriteiten welk bewijs zij accepteren. Ga er niet van uit dat een buitenlandse akte met de naam van een wensouder een afwijking in de Italiaanse registers automatisch oplost.
9. Recht om Italië te verlaten en de bestemming binnen te komen
Controleer vóór vertrek de geldigheid van het individuele reisdocument van het kind, de toegangsregels van de bestemming, transitregels, visa of toelatingen, overeenstemming van namen en de eisen van de luchtvaartmaatschappij. Italiaanse minderjarigen die internationaal reizen moeten een eigen reisdocument hebben; het paspoort van een ouder vervangt dat niet. Afhankelijk van de betrokken landen kan een nationale identiteitskaart die geldig is voor reizen worden geaccepteerd, maar ga er niet van uit dat dit op iedere route zo is.
Op grond van artikel 14 van Wet nr. 1185/1967 en politie-instructies heeft een Italiaans kind jonger dan 14 jaar dat naar het buitenland reist zonder ten minste één persoon met ouderlijk gezag of voogdij doorgaans de voorgeschreven begeleidingsverklaring of de relevante vermelding in het paspoort nodig. De verklaring noemt de toegestane begeleider, organisatie of vervoerder. Volgens de Italiaanse regel is deze meestal niet nodig als het kind met een ouder of voogd reist, maar de bestemming, transitstaat of vervoerder kan afzonderlijke eisen stellen. De Italiaanse verklaringsregels gelden voor Italiaanse minderjarigen; voor een buitenlands kind kunnen andere regels gelden.
Neem originelen of officieel geaccepteerd bewijs mee van de identiteit van het kind en de juridische relatie met de begeleidende volwassene. Dit is vooral belangrijk wanneer een buitenlandse geboorteakte een wensouder vermeldt wiens status in Italië niet is geregistreerd of erkend. Een ticket, ziekenhuisdocument of lopende nationaliteitsaanvraag vervangt geen reisdocument dat door de grensautoriteiten wordt geaccepteerd.
10. Toestemming voor een paspoort en toestemming voor de reis verschillen
Toestemming om een paspoort af te geven en toestemming voor een specifieke reis zijn niet onderling uitwisselbaar. De paspoortprocedure gaat over de bevoegdheid om het document af te geven. Er kan een afzonderlijk geschil bestaan over verhuizing, een buitenlandse reis, ouderlijk gezag of naleving van een rechterlijke beslissing. Of toestemming van de andere ouder of een rechterlijke beslissing voor de reis zelf nodig is, hangt af van de gezagsregeling, bestaande bevelen, de juridische status van iedere ouder en de regels van de betrokken staten. Een paspoort geeft niet automatisch toestemming voor een permanente verhuizing en lost een geschil niet op.
Als afstamming wordt betwist, een ouder toestemming weigert, een buitenlandse beslissing strijdig is met het Italiaanse register of de status van het kind nog niet is bevestigd, vraag dan vóór de reis advies voor het concrete geval. Vraag de bevoegde instantie om schriftelijke instructies en verkrijg zo nodig een rechterlijke beslissing. Gebruik geen tegenstrijdige identiteitsgegevens of een document dat voor een ander kind is afgegeven.
11. Laatste controle vóór vertrek
Bevestig vóór het vastleggen van de vertrekdatum schriftelijk welke ouder-kindrelaties Italië erkent en of nog een rechterlijke beslissing of adoptie nodig is; welke nationaliteitsregel en termijn gelden en welke documenten de voorwaarden bewijzen; welke instantie de geboorte moet registreren of een verklaring moet ontvangen; en welk geldig individueel reisdocument en welke toestemmings- of begeleidingsdocumenten op de geplande route worden aanvaard.
Kan het kind geen paspoort krijgen omdat afstamming of nationaliteit nog onduidelijk is, neem dan contact op met de consulaten van alle mogelijk relevante staten en de autoriteiten in het geboorteland over wettige noodreisdocumenten. Vraag om een schriftelijke weigering of een lijst met ontbrekende stukken en dringend advies van een advocaat die beide rechtsstelsels kent. Reis niet in de veronderstelling dat een geboorteakte of lopende aanvraag wordt aanvaard.
Kortom: Kortom: bevestig afstamming, nationaliteit, registratie/verklaring, reisdocument en de vereisten voor uitreis, transit, binnenkomst en toestemming afzonderlijk. Er bestaat geen automatische procedure voor een “draagmoederschapspaspoort”.
De onderstaande bronnen ondersteunen de beschreven regels. Wetgeving, rechtspraak en bestuurlijke richtlijnen hebben verschillend gewicht; lokale instructies en latere wijzigingen moeten per zaak worden gecontroleerd.
- Legge 5 febbraio 1992, n. 91 — Nuove norme sulla cittadinanza (Art. 1) — officiële bron
- Testo coordinato del decreto-legge 28 marzo 2025, n. 36, converted by Law 23 May 2025, n. 74 — officiële bron
- Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione Internazionale — Citizenship — officiële bron
- Corte di Cassazione, Sezioni Unite, judgment No. 38162/2022 on surrogacy and foreign parentage — officiële bron
- Legge 4 novembre 2024, n. 169 — Extraterritorial prosecution of surrogacy conduct by Italian citizens — officiële bron
- Legge 21 novembre 1967, n. 1185 — Norme sui passaporti — officiële bron
- Polizia di Stato — Passaporto per i minori e espatrio — officiële bron
- Consulate General of Italy in London — Registering a Birth in Italy: Minors — officiële bron
- Questura di Sondrio — Declaration of accompaniment for minors under 14 — officiële bron
- Legge 30 dicembre 2025, n. 199 — Article 1, paragraph 513 (three-year declaration term) — officiële bron
- Decree-Law 1 December 2025, No. 200, coordinated with Law 27 February 2026, No. 26 — Article 1(19-ter) — officiële bron
- Italiaans Hof van Cassatie — interlocutoire beschikking nr. 5656/2026 (12 maart 2026)
- Italiaans Hof van Cassatie — arrest nr. 7919/2026 (31 maart 2026)
- Italiaans Constitutioneel Hof — beschikking nr. 147/2026 van 23 juli 2026 (verwijzing naar het Hof van Justitie)
