Japonya · Soybağının kurulması

Soybağı ve doğum kaydı hazırlığını gösteren dosya ve formların bulunduğu sade bir çalışma masası.
Yalnızca editoryal amaçlı görseldir. Gerçek bir mahkemeyi, nüfus birimini, kliniği veya resmî belgeyi göstermez.

Japonya: taşıyıcı annelikten sonra soybağının belirlenmesi

Kısa cevap

Japonya’da amaçlanan ebeveynler, taşıyıcı annelik sözleşmesinin, genetik bağın veya yabancı doğum belgesinin kendilerini otomatik olarak hukuki ebeveyn yapacağını varsaymamalıdır. Temel kural, doğum yapan kadının hukuki anne sayılmasıdır. Başka bir kadının yumurtalarının kullanıldığı yardımcı üreme teknolojisinde, Yardımcı Üreme Teknolojilerinin Sunulması ve Bu Yolla Doğan Çocukların Ebeveyn-Çocuk İlişkisine Dair Kanun’un 9. maddesi açıkça doğum yapan kadının çocuğun annesi olduğunu belirtir. III. Bölümdeki soybağı hükümleri 11 Aralık 2021 tarihinde veya sonrasında bu teknolojiyle doğan çocuklara uygulanır.

Japonya Yüksek Mahkemesi de 23 Mart 2007 tarihli kararında aynı temel sonuca ulaşmıştır. Mahkeme, incelediği olayda amaçlanan ebeveynleri çocuğun biyolojik ebeveynleri olarak gösteren yabancı kararı tanımayı da reddetmiştir. Doğum kaydı, vatandaşlık, oturum, pasaport ve seyahat izni bağlantılı fakat hukuken ayrı konulardır. Bu rehber Japon hukukundaki başlıca riskleri açıklar; somut bir aile bakımından sonuç, olayların ve güncel usul kurallarının incelenmesini gerektirir.

Hukuki anneliğe ilişkin kural

9. madde, başka bir kişiye ait yumurtaları kullanan yardımcı üreme yönteminden yararlanıp gebe kalan ve doğum yapan kadın bakımından uygulanır. Yumurta amaçlanan anneye ait olsa bile hukuki anne doğum yapan kadındır. İlgili hükümler 11 Aralık 2021’de yürürlüğe girdiğinden doğum tarihi önemlidir. Kanun soybağının bir yönünü düzenler; her türlü taşıyıcı annelik düzenlemesine izin veren kapsamlı bir kanuni rejim değildir.

Özel bir sözleşme yetişkinlerin rızasını, niyetlerini, masraflarını ve sorumluluklarını kayda geçirebilir, ancak anneliğe ilişkin yasal kuralın yerini tutmaz. Yüksek Mahkemenin uyguladığı kurala göre amaçlanan annenin genetik bağı da tek başına hukuki anne-çocuk ilişkisi kurmaz. Doğum yapan kadın aynı zamanda yumurtayı sağlamışsa, 9. maddenin başka bir kadının yumurtalarına ilişkin ifadesi olaya tam olarak uymaz; yine de doğum yapan kadının statüsü merkezîdir ve kesin hukuki dayanak Japon hukukçudan doğrulanmalıdır.

Yüksek Mahkemenin 2007 tarihli kararı

23 Mart 2007’de karara bağlanan 2006 (Kyo) 47 sayılı dosyada Japon bir evli çift, amaçlanan annenin yumurtasını ve amaçlanan babanın spermini kullanmıştı. Taşıyıcı anne Nevada’da ikiz doğurdu; Nevada mahkemesi çifti çocukların doğal ebeveynleri olarak tanıdı. Japon belediye makamları doğum bildirimlerini kabul etmedi. Yüksek Mahkeme bu ret kararını onadı: Japon hukukuna göre çocukları taşıyan ve doğuran kadın anneydi; yabancı karar, Japon soybağı hukukunun temel ilkeleriyle ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 118(3). maddesindeki kamu düzeniyle çatıştığı ölçüde Japonya’da tanınamazdı.

Bu karar, yabancı mahkeme kararının veya yabancı doğum belgesinin Japonya’da mutlaka bağlayıcı olacağı varsayımına karşı ciddi bir uyarıdır. Ancak tüm yabancı aile hukuku kararlarının otomatik olarak reddedildiği şeklinde genellenmemelidir. Kararın niteliği ve içeriği ile Japon tanıma kuralları önemlidir. Bununla birlikte, çocuğu taşımamış ve doğurmamış amaçlanan anneyi biyolojik anne olarak tanıyan bir karar önemli bir hukuki engelle karşılaşır. Daha sonra kabul edilen 9. madde, kapsadığı durumlarda doğum yapan kadın kuralını teyit eder.

Analizi değiştirebilecek olgular

Olayı yalnızca “taşıyıcı annelik” etiketi üzerinden değerlendirmeyin. Japon hukukçunun en azından şu hususları incelemesi gerekir:

  • doğumun yapılacağı ülke ve tahmini doğum tarihi;
  • taşıyıcı annenin yumurtasının mı yoksa başka bir kadının yumurtasının mı kullanıldığı ve tıbbi kayıtların tam olarak neyi kanıtladığı;
  • doğum yapan kadının evli olup olmadığı, yakın zamanda boşanıp boşanmadığı veya yeniden evlenip evlenmediği, ilgili tarihler ve eşinin başka bir erkeğin spermi kullanılarak yapılan yardımcı üremeye rıza verip vermediği;
  • amaçlanan babanın vatandaşlığı, genetik bağı ve babalık için olası hukuki dayanak;
  • her amaçlanan ebeveynin vatandaşlığı ve medeni durumu ile yabancı kararın kesinleşip kesinleşmediği;
  • kararı veren mahkeme, ilgili kişilerin yargılamaya katılımı ve kararın tam olarak neye hükmettiği.

Bu olgular usul ve babalık analizini değiştirebilir; ancak sözleşmeyi veya DNA testini otomatik annelik devrine dönüştürmez. Kliniğin uygulamasından, ajansın vaatlerinden veya yalnızca doğum belgesinin varlığından soybağı sonucu çıkarılmamalıdır.

Doğumdan önce: soybağı otomatik olarak devredilmez

9. madde, amaçlanan ebeveynler için doğum öncesi otomatik bir soybağı kararı oluşturmaz ve taşıyıcı annelik sözleşmesinin anneliği devrettiğini söylemez. Yüksek Mahkemenin 2007 tarihli kararı da doğum öncesi soybağı için genel bir yol oluşturmaz; yabancı kararın Japonya’daki etkisini ve Japon hukukuna göre hukuki annenin kim olduğunu ele alır. İncelenen mevzuat çerçevesinde, yalnızca sözleşme imzalamakla amaçlanan ebeveynlere doğumdan önce Japon hukukuna göre annelik kazandıran otomatik bir yol tespit edilmemiştir.

Bu, sınırlı bir sonuçtur; her istisnai durumda hiçbir mahkeme başvurusunun mümkün olmadığını söylemez. Mevcut usul taraflara, doğum yerine, yabancı hukuka ve karara, ayrıca talep edilen hukuki korumaya bağlıdır. Embriyo transferinden veya seyahatten önce Japon aile hukuku uzmanından yazılı görüş alın. Kliniğin programa katılmaya hazır olması tıbbi veya operasyonel bir konudur ve Japon makamlarının amaçlanan ebeveynleri hukuki ebeveyn olarak kaydedeceğini kanıtlamaz.

Doğumdan önce hazırlanacak belgeler

Tedaviden önce dosyayı hazırlayın ve doğuma kadar güncel tutun. Bir belge delil olarak önemli olabilir, ancak tek başına hukuki soybağını belirlemez.

  • Kimlik ve medeni durum: pasaportlar, adların özgün yazımları, doğum ve evlilik belgeleri, boşanma kararları ve ilgili tüm yetişkinlerin güncel medeni durumunu gösteren belgeler.
  • Sözleşme ve rızalar: imzalı sözleşmenin tamamı, değişiklikler, varsa bağımsız hukuki danışmanlık kayıtları, rıza belgeleri ve çocuğun bakımına ilişkin hükümler. Bunlar tarafların niyetini gösterir; Japon soybağı kararı değildir.
  • Tıbbi ve genetik kayıtlar: kullanılan yöntem, yumurta ve sperm kaynağı, embriyo transferi ve rızalar hakkında klinik kayıtları. Gayriresmî özetlerle yetinmeyip onaylı kopyalar isteyin.
  • Gebelik ve doğum kayıtları: gerekli tıbbi kayıtlar, doğum belgesi veya tıbbi doğum sertifikası ve bunları düzenlemeye yetkili kişinin teyidi.
  • Yabancı yargılama: kararın tam ve onaylı kopyası, kesinleşme kanıtı, yetki ve tebligat bilgileri ile gerekçe. Kısa bir hüküm veya yabancı belge mahkemenin gerçekte neye karar verdiğini göstermeyebilir.
  • Çeviri ve tasdik: belediyeye, mahkemeye veya konsolosluğa Japonca çeviri, onaylı çeviri, apostil ve diğer tasdik gerekliliklerini sorun. Bir makamın şartları diğer makamları bağlamayabilir.
  • Başvuru talimatları: belediye veya konsolosluğun formlar, süreler ve ekler hakkındaki yazılı talimatlarını saklayın. Yalnızca benzer evrakların daha önce sunulup sunulmadığını değil, soybağı meselesinin nasıl ele alınacağını sorun.

Çocuk Japonya’da doğarsa

Japonya’da doğum, Aile Kayıt Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca genel olarak 14 gün içinde bildirilmelidir. Bildirim ilgili belediyeye yapılır; genellikle doğum yerinin belediyesi veya bildirimi yapan kişinin adresiyle bağlantılı belediye söz konusu olur. Doğumda doktor, ebe veya başka bir profesyonel bulunmuşsa kanunda öngörülen doğum belgesi normalde eklenir. Güncel formu ve ek belgeleri süre dolmadan ilgili birimden teyit edin.

Taşıyıcı annelikte ayrıca kimin anne olarak yazılacağı ve doğru hukuki statünün kaydı için hangi kanıtların gerektiği sorusu ortaya çıkar. Amaçlanan anneyi yalnızca yumurtayı sağladığı veya sözleşmede ya da yabancı belgede adı geçtiği için hukuki anne olarak yazmayın. Önceden olaya özel hukuki görüş ve yazılı başvuru talimatı alın. Doğum bildirimi idari bir kayıt işlemidir; soybağını devreden mahkeme kararı değildir.

Yabancı uyruklular da Japonya’da doğan çocuğu bildirmelidir; ancak yabancıların genellikle Japon vatandaşları gibi bir Japon aile kütüğü (koseki) bulunmaz. Kayıt türü ve sonraki ikamet işlemleri vatandaşlığa ve statüye bağlıdır. Doğum bildiriminin kabulü, Japon vatandaşlığının otomatik kazanılması anlamına gelmez.

Çocuk yurt dışında doğarsa

Çocuk yurt dışında doğarsa doğum belgesi ve yabancı soybağı kararı önemli belgelerdir, ancak hiçbiri Japon makamlarının belirtilen soybağını tanıyacağını garanti etmez. 2007 tarihli dava Nevada’da doğan çocuklar ve amaçlanan ebeveynleri ebeveyn olarak gösteren yabancı bir kararla ilgiliydi; Yüksek Mahkeme bu kararı Japonya’da otomatik olarak bağlayıcı saymadı. Japon belediyesi veya konsolosluğu yabancı belgenin ifadesini doğrudan kabul etmek yerine Japon kanunlar ihtilafı ve tanıma kurallarını uygulamak zorunda kalabilir.

Japon vatandaşlığı veya Japon aile kütüğüne kayıt talep ediliyorsa, yurt dışındaki doğumun bildirim süresini ve vatandaşlığın korunması şartını derhal kontrol edin. Aile Kayıt Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca, Japonya’ya doğum bildirimi yapılması gereken durumlarda yurt dışındaki doğum kural olarak üç ay içinde bildirilmelidir. Vatandaşlık Kanunu’nun 2. maddesine göre doğumla vatandaşlık genellikle Japon ebeveyn üzerinden kazanılır; yalnızca Japonya’da doğmak yeterli değildir; ancak her iki ebeveynin bilinmemesi veya vatansız olması istisnadır. 2. madde, doğumdan önce ölen babanın ölüm anında Japon vatandaşı olduğu durumu da kapsar.

Yurt dışında doğan çocuk doğumla hem Japon vatandaşlığını hem de başka bir vatandaşlığı kazanıyorsa, doğum bildirimiyle birlikte aynı üç aylık süre içinde Vatandaşlık Kanunu’nun 12. maddesi ve Aile Kayıt Kanunu’nun 104. maddesi uyarınca Japon vatandaşlığını koruma beyanı sunulmalıdır. Bu beyan yapılmazsa çocuk Japon vatandaşlığını doğum tarihinden itibaren geriye etkili olarak kaybeder. Bu kural yalnızca çocuğun doğumda her iki vatandaşlığı da kazanması halinde geçerlidir; taşıyıcı annelikte Japon vatandaşlığının kazanılması, Japon bir ebeveynin hukuken tanınmasına bağlı olabilir. Japon konsolosluğundan ve Japon hukukçudan yazılı kontrol listesi alın. Vatandaşlık, pasaport, ikamet, göç ve seyahat belgeleri ayrı ayrı düzenlenmelidir. Sürenin kaçırılmış olabileceği düşünülüyorsa hemen danışmanlık alın; vatandaşlığın yeniden kazanılması ayrı koşullara tabidir.

Amaçlanan babanın hukuki durumu ayrıca incelenmelidir

9. madde anneliği düzenler; amaçlanan babanın durumu ayrıca değerlendirilmelidir. Medeni Kanun uyarınca yasal babalık karineleri, doğum yapan kadının evli olmasına ve evlilik, boşanma veya yeniden evlenme tarihlerine bağlı olabilir. Taşıyıcı anne evliyse veya medeni durumu yakın zamanda değiştiyse, kimin hukuken baba sayılabileceği dikkatle incelenmelidir. Doğum tarihindeki kanun metni ve geçiş hükümleri dâhil kesin tarihler kontrol edilmelidir.

Aynı Kanun’un 10. maddesi de önemli olabilir. Evli bir kadın, kocasının rızasıyla kocasından başka bir erkeğin spermi kullanılarak yardımcı üreme yöntemiyle gebe kalırsa, 10. madde kocanın, çocuğun ve kadının çocuğun evlilik içinde doğmuş sayılmasına itiraz etmesini engeller. Taşıyıcı annelikte, doğum yapan kadın evliyse ve amaçlanan babanın spermi kullanılmışsa bu kural ayrıca incelenmelidir; doğum yapan kadının kocası hukuki babalığın belirlenmesinde önem taşıyabilir. Bu, amaçlanan babanın hukuki babalığını kendiliğinden kurmaz. Kuralın uygulanması kullanılan yönteme, gerçekten verilen rızaya, doğum tarihine ve tarafların hukuki durumuna bağlıdır. III. Bölüm, 11 Aralık 2021 tarihinde veya sonrasında yardımcı üreme yöntemiyle doğan çocuklara uygulanır. Tedaviden önce Japon hukuku konusunda danışmanlık alın; doğum yapan kadının medeni durum belgelerini, ilgili eş rızası belgelerini ve kullanılan yöntemi ve sperm kaynağını gösteren klinik kayıtlarını saklayın.

DNA testi biyolojik bağı kanıtlayabilir, ancak hukuki soybağı, kayıt veya vatandaşlıkla ilgili tüm soruları tek başına çözmez. Amaçlanan baba, genetik babalığın doğum bildiriminde otomatik olarak hukuki baba yazılmasına izin verdiğini varsaymamalıdır. Doğum yapan kadının evlilik ve boşanma belgelerini tarihleriyle, amaçlanan babanın kimlik belgelerini, genetik kanıtları ve varsa tanıma veya mahkeme kararlarını toplayın. Tartışmalı bir kaydı süre geçtikten sonra düzeltmeye çalışmak yerine, doğru usulü doğumdan önce belirleyin.

Belediye kayıt başvurusunu reddederse

Belediye doğum bildirimini veya başka bir aile kaydı başvurusunu reddederse yazılı kararı ve gerekçesini isteyin; sunulan belgelerin tam bir kopyasını saklayın. Aile Kayıt Kanunu’nun 122. maddesi, aile kaydı konusundaki belediye kararını hukuka aykırı bulan kişinin aile mahkemesine başvurmasına izin verir. Kanun bu uyuşmazlıkları genel idari başvuru yerine çoğunlukla aile mahkemesine yönlendirir. Somut karar bakımından usul şartları ve süreler derhal kontrol edilmelidir.

İtiraz, bildirimin kabul edileceğini garanti etmez. Mahkeme ilgili hukuku uygular ve 2007 tarihli içtihadı ile yardımcı üreme kanununun 9. maddesini dikkate alabilir. Asılları, çevirileri, başvuru kanıtlarını, yazışmaları ve kesinleşme kanıtı olan yabancı kararları saklayın. Hukuki danışmanlık almadan, reddi aşmak için farklı bir ebeveyn adı içeren yeni bir bildirim sunmayın; yanlış beyanlar başka sorunlara yol açabilir.

Evlat edinme bir alternatif olabilir mi?

Amaçlanan ebeveynler biyolojik ebeveyn olarak kaydedilemiyorsa evlat edinme ayrı bir seçenek olarak değerlendirilmelidir. Medeni Kanun’un 817-2 ve devamı maddelerindeki özel evlat edinme, çocuğun yararı ile taraflara ve rızaya ilişkin kurallar dâhil kanuni şartların sağlanmasını ve aile mahkemesi sürecini gerektirir. Olağan evlat edinme farklı sonuçları olan ayrı bir kurumdur. Hiçbiri taşıyıcı annelik için otomatik çözüm veya doğum öncesi annelik devri olarak sunulmamalıdır.

Yüksek Mahkemenin 2007 tarihli kararına ek görüşlerde, o davanın koşullarında çocukları korumak için evlat edinme olasılığı tartışılmıştır. Bu görüşler evlat edinme kararı değildi ve sonraki bir başvurunun kabul edileceğini garanti etmez. Uygunluk, rıza, doğum yapan kadının hukuki durumu, amaçlanan ebeveynlerin medeni durumu ve ikameti, çocuğun koşulları ve sınır ötesi meseleler ayrı ayrı incelenmelidir. Japon hukukçu dosyayı incelemeden evlat edinmenin soybağı veya pasaport sorununu çözeceğini vaat etmeyin.

Pratik eylem planı

Tedaviden veya doğumdan önce şu sırayı izleyin:

  1. Hukuki anne, amaçlanan babanın olası statüsü ve doğum yapan kadının evlilik geçmişinin etkisi hakkında Japon hukukuna dayalı yazılı görüş alın.
  2. Doğum tarihi ve yumurta kaynağına göre 9. maddenin uygulanıp uygulanmadığını ve doğum yapan kadın evliyse ve eşi başka bir erkeğin spermiyle yapılan yardımcı üremeye rıza verdiyse 10. maddenin önem taşıyıp taşımadığını kontrol edin.
  3. Doğumun yapılacağı belediyeden veya Japon konsolosluğundan belge listesi, doğru form, başvuru süresi ve taşıyıcı annelik kaynaklı soybağı meselelerinin nasıl ele alınacağı hakkında yazılı talimat isteyin.
  4. Yabancı karar varsa veya planlanıyorsa Japonya’da tanınmasını ayrıca inceletin; yalnızca yabancı doğum belgesine veya DNA testine dayanmayın.
  5. Soybağı, doğum kaydı, vatandaşlık, pasaport, ikamet ve ülkeye giriş/çıkış işlemlerini ayrı iş akışları olarak planlayın; önerilirse dava veya evlat edinme için zaman ve bütçe ayırın.
  6. Yurt dışındaki doğumda çocuk doğumla Japon vatandaşlığını ve başka bir vatandaşlığı kazanabilecekse, doğum bildirimi ve Japon vatandaşlığını koruma için üç aylık süreyi takvime kaydedin.

Asılları ve tarih sıralı olay listesini saklayın. Sözleşmenin durumu daha sonra düzelteceği varsayımıyla yanlış beyanda bulunmayın.

Başlıca hukuk kaynakları

  1. JP-SC-2007 — Japonya Yüksek Mahkemesi, 2006 (Kyo) 47 sayılı karar, 23 Mart 2007 (resmî İngilizce metin)
  2. JP-ART-ACT-2020 — Yardımcı üreme ve soybağı hakkında 2020 tarihli 76 sayılı Kanun (resmî e-Gov metni; 9–10. maddeler ve geçiş hükümleri)
  3. JP-FAMILY-REG-2026 — Aile Kayıt Kanunu (戸籍法), 49., 104. ve 122. maddeler (resmî e-Gov metni)
  4. JP-CIVIL-CODE-2026 — Medeni Kanun (民法), 772. madde ve 817-2 ve devamı maddeler (resmî e-Gov metni)
  5. JP-NATIONALITY-ACT — Vatandaşlık Kanunu (国籍法), 2. ve 12. maddeler (resmî e-Gov metni)
  6. JP-MOJ-BIRTH-REG-2026 — Japonya Adalet Bakanlığı: doğum bildirimi, yurt dışındaki doğum ve vatandaşlığın korunmasına ilişkin açıklama

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar