Hırvatistan · Klinikler, ajanslar, sözleşmeler ve ödemeler

Nötr bir danışma odasındaki masada sözleşme belgeleri ve ödeme planı

Hırvatistan’da taşıyıcı annelik sözleşmeleri, aracılar ve ödemeler

Hırvatistan hukuku taşıyıcı anneliği açıkça yasaklar ve ilgili sözleşmeleri geçersiz sayar. Klinik, ajans, ödeme ve iade riskleri.

Kısa cevap

22 Ekim 2026 itibarıyla Hırvatistan hukuku, ülkede taşıyıcı annelik programı sözleşmesi yapmayı, organize etmeyi veya yürütmeyi güvenli biçimde mümkün kılan bir yol sunmaz. Tıbben Yardımcı Üreme Yasası’nın 31. maddesi, başka biri için çocuk doğurma hizmetinin aranmasını veya sunulmasını; bu amaçla yardımcı üreme işleminin kararlaştırılmasını ya da uygulanmasını ve doğan çocuğun teslimini yasaklar. İlgili sözleşme ve hukuki işlemler, ödeme olsun ya da olmasın geçersizdir. Resmî hukuk kataloğu 2012 tarihli yasayı yürürlükte gösterir. Bu rehber belirli bir işlem için hukuki onay değil, genel bir değerlendirmedir. Yabancı ajans veya klinik, yabancı hukuk seçimi ya da yurt dışına ödeme ayrıca kanunlar ihtilafı incelemesi gerektirir.

31. madde neyi yasaklıyor?

31(1). madde, başka bir kişi için çocuk doğurma hizmetinin kamuya açık ilanla veya başka herhangi bir yolla aranmasını ya da sunulmasını yasaklar; dolayısıyla yasak yalnızca herkese açık reklamlardan ibaret değildir. 31(2). madde, başkaları için çocuk doğurmak ve doğan çocuğu teslim etmek amacıyla yardımcı üreme işlemi üzerinde anlaşmayı veya işlemi gerçekleştirmeyi de yasaklar. Kural, yalnızca taşıyıcı anneye ödeme yapılmasını değil, düzenlemenin kendisini hedefler. 31(3). madde ücretli ve ücretsiz anlaşmaları açıkça kapsar; karşılıksız model için istisna öngörmez. Hastanın kendi gebeliği için yapılan olağan infertilite tedavisi farklıdır ve kendi uygunluk, rıza ve klinik kurallarına tabidir. 56. madde, tüzel kişiler, sorumlu kişiler ve doğrudan failler bakımından kanunda öngörülen kabahatler için para cezaları da öngörür; güncel kesin avro tutarları, dönüşüm kuralları ve sonraki değişiklikler doğrulanana kadar burada verilmemiştir.

Sözleşmenin hukuki sonucu

31(3). madde, başkası için çocuk doğurma ve yardımcı üreme sonrası doğan çocuğu teslim etme konulu sözleşme, anlaşma ve diğer hukuki işlemleri geçersiz sayar. Bu, yalnızca mahkemenin bir ödeme maddesini uygulamayı reddetme ihtimali değildir; kanunda açıkça belirtilmiş sonuçtur. Taraflar, sözleşme hükmüne dayanarak mahkemenin kadını gebe kalmaya, gebeliği sürdürmeye, çocuğu teslim etmeye veya çocuğu amaçlanan ebeveynlere devretmeye zorlayacağını varsaymamalıdır. Yabancı hukuk seçimi, tahkim, gizlilik veya “bağımsız hizmet” etiketi yasak amacı kendiliğinden düzeltmez. Ayrı bir hizmet sözleşmesinin de geçersiz olup olmadığı, gerçek yükümlülüklere, amaca, ayrılabilirliğe ve uygulanacak hukuka bağlıdır. Hırvatistan Borçlar Kanunu kısmi hükümsüzlüğü ayrıca düzenler: 324. madde uyarınca sözleşmenin geri kalanı ancak geçersiz hüküm olmadan ayakta kalabiliyorsa ve bu hüküm sözleşmenin şartı ya da yapılmasının belirleyici nedeni değilse korunabilir; 324. maddenin 2. fıkrası, hükümsüzlüğün amacı hükmü çıkarıp sözleşmenin kalanını korumak olduğunda sınırlı bir istisna getirir. 325. madde, hükümsüz bir sözleşmenin başka tür bir sözleşmeye dönüştürülmesine ancak bu sözleşmenin geçerlilik şartları sağlanıyorsa, tarafların sözleşmeyi kurarken güttükleri amaca hizmet ediyorsa ve tarafların hükümsüzlüğü bilselerdi bu sözleşmeyi yapacakları varsayılabiliyorsa izin verir. Bu kurallar taşıyıcı annelik paketini otomatik olarak geçerli kılmaz.

Klinikler ve tıbbi işlemler

31(2). madde, kliniğin başkaları için çocuk doğurtup teslim etmek amacıyla yardımcı üreme işlemi yapmasını veya bu amaçla sözleşme kurmasını yasaklar. Ayrıca 38–42. maddeler, belirtilen yardımcı üreme işlemleri için sağlık kuruluşunun Bakanlık izni almasını gerektirir; izin belirli işlemlere ilişkindir ve yasaya uyulmaması halinde geri alınabilir. Olağan IVF, inseminasyon veya başka bir işlem için alınan izin, taşıyıcı annelik programına izin verildiğini göstermez. Hukuka uygun ve ayrı bir tedavi için ödeme yapmadan önce kuruluşun tam yasal adını, güncel iznini ve kapsamını, geçerlilik süresini, hekimi, yazılı tedavi planını, rıza formlarını ve ayrıntılı fiyat dökümünü isteyin. Logo, yabancı ortağın lisansı veya ajansın sözü Hırvatistan’daki iznin kontrolünün yerini tutmaz.

Ajanslar ve aracılar

Taşıyıcı annelik hizmetini ilan eden, arayan veya sunan ajans, tıbbi işlem yapmasa bile 31(1). madde kapsamına girebilir. Taşıyıcı anne bulmayı, bu amaçla embriyo transferini koordine etmeyi, doğum ve teslimi ayarlamayı veya bunları tek paket halinde sunmayı vaat eden sözleşmeler 31(1)–(3) uyarınca yüksek hukuki risk taşır. Yasa her güncel ticari modeli tek tek saymaz; karma sözleşmenin niteliği gerçek yükümlülüklere ve faaliyetin gerçekleştiği yere bağlıdır. Gerçekten ayrı bir tercüme, bağımsız hukuk danışmanlığı veya seyahat hizmeti, müşterinin niyeti nedeniyle otomatik olarak taşıyıcı annelik sözleşmesine dönüşmez. Ancak ayrılık gerçek olmalı; yasak hizmet ücretinin yalnızca yeniden adlandırılması veya yapay biçimde bölünmesi olmamalıdır. Sağlayıcıdan her hizmeti, hizmeti sunan kişiyi, hizmet yerini ve hukuki dayanağı yazılı olarak belirtmesini isteyin.

Ödemeler nasıl değerlendirilir?

Fiyat listesi veya ödeme adı tek başına hukuka uygunluk kanıtı değildir. Ödemenin amacı, parayı kimin aldığı ve kontrol ettiği, hangi olayda ödeme yapılacağı ve program durursa ne olacağı incelenmelidir. Aşağıdaki sınıflandırma yalnızca ilk risk kontrolüdür:

  • **Taşıyıcı annelik paketi veya başarı ücreti:** başkaları için gebelik, doğum ve teslim organizasyonunu karşılıyorsa en yüksek risk; adını değiştirmek içeriği değiştirmez.
  • **Taşıyıcı anneye ödeme, masraf veya hediye adıyla olsa bile:** 31(3). madde ücretli ve ücretsiz anlaşmaları kapsar.
  • **Ajans eşleştirme veya koordinasyon ücreti:** yasak programı aramak, sunmak veya organize etmek için alınmışsa yüksek risk; iade sözleşmeye ve olgulara bağlıdır.
  • **Ayrı tıbbi tedavi:** yalnızca uygun hastaya, geçerli rıza ve yetkili sağlayıcıyla hukuka uygun tedaviyse ayrıca değerlendirilir; IVF faturası yasak amacı meşrulaştırmaz.
  • **Tercüme, hukuk danışmanlığı, seyahat veya konaklama:** ayrı hizmetler olabilir; gerçek kapsam, sağlayıcı, teslimatlar ve programa bağlılık kontrol edilmelidir.

İade ve diğer hukuki yollar

Taşıyıcı annelik sözleşmesinin geçersiz olması, ödenen her tutarın otomatik olarak hemen ve tamamen geri verileceği anlamına gelmez. Hırvatistan Borçlar Kanunu’nun 322–325. maddeleri, emredici kurallara aykırı sözleşmenin kural olarak geçersiz olduğunu belirtir; ancak ihlal edilen kuralın amacı başka bir sonuç gerektirebilir. Geçersizlik halinde taraflar genellikle aldıklarını geri vermelidir; iade mümkün değilse veya edimin niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygun parasal karşılık gündeme gelebilir. Geçersiz sözleşmenin kurulmasında kusurlu taraf, diğer taraf geçersizlik nedenini bilmiyor ve bilmesi gerekmiyorsa zarardan da sorumlu olabilir. Ajansın tamamladığı işler, tıbbi hizmetler, iadesiz masraflar, depozitolar ve üçüncü kişilere yapılan ödemeler olaya göre değerlendirilir. Garantili tam iade vaat etmeyin; ajansın her ücreti “kazanılmış” diyerek tutabileceğini de varsaymayın. İade talebini hesaplamadan önce gerçek alıcıyı, hizmeti, sözleşmeyi, ifa kanıtlarını, uygulanacak hukuku ve varsa ayrı ve hukuka uygun hizmeti inceleyin.

İmzalamadan veya ödemeden önce

Para göndermeden önce sözleşmenin tamamını ve eklerini alın. Şunları kontrol edin: (1) kayıtlı yasal ad, sicil numarası, adres ve imzalayanın yetkisi; (2) her ödemeyi alan taraf ve ana sözleşme tarafı, ajans, klinik veya ödeme aracısı rolü; (3) her hizmetin açık tanımı ve hangi ülkede yapılacağı; (4) Hırvatistan’daki tıbbi işlem için hukuki dayanak ve güncel izin; (5) toplam bedel, para birimi, vergiler, aşamalı ödeme koşulları, üçüncü kişi giderleri ve banka ücretleri; (6) fesih, iade hesabı, emanet/escrow veya müşteri parasının korunması, tedavi başarısızlığı, rızanın geri alınması, kliniğin reddi veya hukuki imkânsızlık sonuçları; (7) uygulanacak hukuk, mahkeme veya tahkim, geçerli sözleşme dili ve bildirim yöntemi; (8) veri koruma, tıbbi kayda erişim ve ayrıntılı hesap verme yükümlülüğü. Bu kontroller dolandırıcılığı ortaya çıkarabilir ancak yasak bir düzenlemeyi hukuka uygun hale getirmez.

Uyarı işaretleri ve deliller

“Garantili” ebeveynlik veya pasaport vaadi, gerçek kliniği açıklamama, altruistik modelin Hırvatistan’daki sınırlamaları kaldırdığı iddiası, ödemenin hediye veya danışmanlık olarak yeniden adlandırılması, kişisel ya da ilgisiz şirket hesabına ödeme, sözleşme verilmeden tam ödeme baskısı, belirsiz başarı ücreti, iade formülünün bulunmaması, boş rıza formları veya amacın klinikten, bankadan ya da makamlardan saklanmasının istenmesi uyarı işaretidir. İlanları, site görüntülerini, mesajları, ses kayıtlarını, sözleşmenin tüm sürümlerini, faturaları, makbuzları, banka ekstrelerini, hesap sahibinin bilgilerini, transfer açıklamalarını, tıbbi kayıtları, rıza formlarını ve tarihli olay çizelgesini saklayın. Mümkünse asılları ve meta verili tam yazışma dışa aktarımlarını koruyun. Delilleri değiştirmeyin, doğrulanmamış suçlamaları yayımlamayın ve danışmadan yeni bir “ikame” sözleşme imzalamayın.

Zaten imzaladıysanız veya ödeme yaptıysanız

Yeni ve isteğe bağlı ödemeleri durdurun; işlemi gizlemeyi veya yeniden adlandırmayı kabul etmeyin. Belgeleri koruyun ve parayı alan kişi ve şirketleri belirleyin. Tarafsız bir yazılı taleple ayrıntılı hesap isteyin: tutar, alıcı, verildiği söylenen hizmet, fatura, fonların mevcut durumu ve tutma veya iade için sözleşmesel dayanak. Yasak başka adımlara izin veriyormuş gibi anlaşılabilecek ifadelerden kaçının. Hırvat bir avukata 31. maddeyi, Borçlar Kanunu’nun 322–325. maddelerini, sözleşmenin ayrılabilirliğini, hizmet yerini ve yabancı hukuk veya uyuşmazlık hükümlerini inceletin. Sağlayıcı yurt dışındaysa o ülkede de danışmanlık alın. Aldatma, izinsiz tıbbi faaliyet veya fonların kötüye kullanılması işaretleri varsa, olaylara uygun hukuk, tüketici, sağlık denetimi veya polis yolunu avukatla değerlendirin. Programın başarısız olması tek başına suç işlendiğini veya yetkili mahkemeyi göstermez.

Sınır ötesi sözleşme ve ebeveynlik

Yabancı ajans, klinik, banka hesabı veya yabancı hukuk seçimi hükmü, işlemin Hırvat hukukuna göre güvenli olduğunu tek başına göstermez. Uygulanacak hukuk ve yetkili forum; faaliyetin ve tedavinin yeri, tarafların mutat meskeni, sözleşme ve emredici kurallara bağlı olabilir. Tamamen yurt dışında gerçekleştirilen bir düzenlemeye 31. maddenin ülkesel ve kanunlar ihtilafı bakımından uygulanması somut olarak incelenmelidir. Maddeden evrensel bir ülke dışı yasak sonucu çıkarılmamalıdır; ancak yabancı hesaba ödeme veya yabancı sözleşme de güvenli bir kaçış yolu değildir. Ebeveynlik ayrı bir hukuki konudur: 2023 değişikliğiyle getirilen Hırvatistan Aile Kanunu’nun yürürlükteki 58.a maddesine göre çocuğun annesi, çocuğu doğuran kadındır; mevcut 58. madde anneliğin belirlenme yollarını sıralar. Sözleşme, ebeveynliğin devrini, doğum kaydını, vatandaşlığı, pasaportu veya seyahat iznini otomatik olarak garanti etmez. Sınır ötesi programa para bağlamadan önce her iki hukuk düzeni ve doğum sonrası çocuğun statüsü hakkında yazılı görüş alın.

Güvenli sonraki adımlar

Taahhütte bulunmadan önce: (1) hizmetin taşıyıcı annelik programı mı yoksa ayrı ve hukuka uygun tıbbi/profesyonel hizmet mi olduğunu belirleyin; (2) sözleşmenin tamamını, ödeme planını ve tüm sağlayıcıların bilgilerini alın; (3) Hırvat kliniğinin güncel Bakanlık iznini ve kapsamını bağımsız doğrulayın; (4) Hırvat avukata 31. maddeyi ve sözleşmeyi Borçlar Kanunu bakımından inceletin; (5) başka ülke varsa yabancı hukuk, ebeveynlik, doğum kaydı, vatandaşlık ve seyahati ayrı değerlendirin; (6) yazılı görüş ve belgeler gerçek planı kapsamadan depozito ödemeyin. Ödeme yapıldıysa önce delilleri koruyun ve somut bir tahsil stratejisi alın. Temel sonuç nettir: Hırvat hukuku taşıyıcı annelik anlaşmalarını açıkça geçersiz sayar ve organizasyon ile uygulamadaki temel fiilleri yasaklar; ayrı hizmetler, sınır ötesi etkiler ve hukuki yollar somut olgulara bağlıdır.

Kontrol edilen resmî hukuk kaynakları

Hırvatça resmî metinlerdir.

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar