Bulgaristan · Soybağının kurulması

Soybağı belgeleri için boş klasörlerin olduğu masa

Bulgaristan’da soybağı: doğum öncesi mahkeme ve belgeler

Doğumdan önce açıklığa kavuşturulacaklar

Bulgaristan’da taşıyıcı annelik sözleşmesi tek başına hukuki soybağı kurmaz. Doğumdan önce çocuğu kimin doğuracağı, bu kadının evli olup olmadığı, babalık iddiasında bulunan kişi, yardımcı üreme uygulaması ve doğumun nerede olacağı açıklığa kavuşturulmalıdır. Bu olgular nüfus memurunun hangi kaydı yapabileceğini, tanımanın mümkün olup olmadığını ve mahkeme gerekip gerekmediğini belirler. Bu yazı soybağı ve delil hazırlığı hakkındadır; taşıyıcı annelik için izin veya niyet edilen ebeveynler lehine mahkeme kararı garantisi değildir.

Kliniğin onamları ve tedavi kayıtları, anne-babanın hukuk önünde belirlenmesi ve nüfus siciline yazılması farklı meselelerdir. Genetik bağ, embriyo belgeleri, özel taahhüt veya vekâlet belirli davalarda delil olabilir; hiçbiri Bulgaristan Aile Kanunu hükümlerinin yerine kendiliğinden geçmez. Doğumdan önce imzalanan bir belge ileride düzenlenecek Bulgar doğum belgesi sayılmaz. Özel anlaşmanın bağlayıcılığı ancak somut olay incelenerek değerlendirilebilir.

Hukuken ebeveyn kimdir

Aile Kanunu 60. maddesinin 1 ve 2. fıkralarına göre, yardımcı üreme dâhil çocuğu doğuran kadın annedir. Beşinci fıkra onun anneliğinin sırf yardımcı üreme nedeniyle tartışılmasını engeller. Yumurta sağlayan ancak doğurmayan niyet edilen anne genetik veya sözleşmesel gerekçeyle otomatik anne olmaz. Üçüncü fıkra belirli kişilere kayıtlı anneliği dava etme hakkı verir; ancak doğuran kadının yerini sözleşmedeki anneye bırakan genel bir usul yaratmaz. Dava hakkı, neden ve deliller ayrıca incelenmelidir.

61. madde, çocuk evlilik sırasında veya evliliğin bitiminden sonraki 300 gün içinde doğarsa kural olarak doğuran kadının eşini baba sayar. Kadın bu süre içinde yeniden evlenmişse yeni eşe ilişkin karine önemlidir; resmen kayıp veya ölmüş sayılma hâllerinde özel istisnalar bulunur. Dördüncü fıkra aynı kuralları yardımcı üremeye de uygular. Genetik veya niyet edilen baba, nüfus memurunun kendisini anne eşinin yerine otomatik yazacağını varsaymamalıdır.

Tüm aileler için tek bir yol yoktur. Doğuran kadın evliyse önce babalık karinesi incelenir. Hukuken belirlenmiş baba yoksa 64–66. maddelere göre geçerli tanıma olasılığı araştırılır. Mevcut soybağı çekişmeliyse uygun dava, dava açma hakkına sahip kişi ve taraflar belirlenir. Doğum Bulgaristan dışında ise yabancı kayıt ve Bulgaristan’da kullanımı ayrı değerlendirilir. Bu dört durumda da niyet edilen ebeveynler arasındaki sözleşme yetkili makamın kararının yerini alamaz. 71. madde önemli bir engel getirir: Soybağı doğum kaydı, evlilikten doğan babalık karinesi veya önceki tanıma ile kurulmuşsa, mevcut soybağı mahkeme kararıyla ortadan kaldırılmadan yeni tanıma ya da soybağının tespiti davası açılamaz. Mevcut soybağına itiraz ve tespit talepleri birleştirilebilir; nüfus memuru niyet edilen babayı doğrudan mevcut babanın yerine yazamaz.

Tanıma ve yargı süreçleri

64. madde, henüz doğmamış fakat ana rahmine düşmüş çocuğun tanınmasına izin verir. Hukuken yetkili kişi nüfus görevlisine şahsen yazılı beyanda bulunabilir veya noter onaylı imzalı beyan sunabilir; 65. madde doğumun gerçekleştiği sağlık kurumunun yöneticisi üzerinden sunumu da öngörür. Doğum öncesi tanıma, başka soybağı zaten kurulmuşsa veya koşullar sağlanmıyorsa kaydı garanti etmez. Beyan, doğuracak kadının kimliğini gizlemek için kullanılamaz. 64. maddenin ikinci fıkrası, 16 yaşını doldurmuş bir ebeveynin de çocuğunu tanımasına izin verir; ancak bu, önceden kurulmuş soybağından doğan engeli kaldırmaz.

Süreler ve itiraz önemlidir. 66. madde uyarınca tanıma doğum kaydı düzenlenmeden yapılır ve diğer ebeveyn öngörülen biçimde itiraz etmeyeceğini bildirirse tanıyan kişi derhâl kaydedilebilir. Kayıt oluşturulmuşsa memur ilgili kişileri bilgilendirir; ebeveyn veya en az 14 yaşındaki çocuk bildirimi izleyen üç ay içinde itiraz edebilir. İtiraz üzerine tanıyan kişi, itirazın kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde soybağı davası açmak zorunda kalabilir. Yerel makamdan somut akışı doğrulayın. 65. maddenin 2. fıkrasına göre tanıma, yedi gün içinde bilinen diğer ebeveyne, en az 14 yaşındaki çocuğa ve yerel Sosyal Yardım Müdürlüğüne bildirilir. Müdürlük çocuğun yararına gerekli olduğunda üç ay içinde itiraz edebilir. 66. maddenin 4–6. fıkraları çocuk, ebeveyn olduğunu ileri süren kişi ve savcı için ayrıca yargısal yollar öngörür; üç aylık idari itiraz süresi tüm itiraz olanaklarını ortadan kaldırmaz.

Mahkeme, niyet edilen ebeveyn sözleşmesi için olağan bir doğum öncesi onay makamı değildir. 60, 62, 66, 68 ve 69. maddeler annelik, karineye dayalı babalık, tanıma ve soybağının tespiti hakkında farklı uyuşmazlıkları düzenler. Davacı, taraflar ve süreler değişir. Bazı babalık davalarında doğum veya ilgili olguların öğrenilmesiyle başlayan bir yıllık süreler vardır; 62. madde, annenin eşinin yardımcı üremeye bilgilendirilmiş yazılı onam vermesi hâlinde itirazı da sınırlar. Güncel kanun ve içtihat incelenmeden dava veya süre sözü verilmemelidir. 62. madde davacıları ayırır: Anne, kural olarak doğumdan itibaren bir yıl içinde eşinin karineye dayalı babalığına itiraz edebilir; çocuk 14 yaşından ergin olduktan sonraki bir yılın sonuna kadar dava açabilir; biyolojik baba olduğunu iddia eden üçüncü kişi ise kural olarak doğumu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi babalığının tespiti talebiyle birlikte dava açmalıdır. Kocanın olguları daha sonra öğrenmesine ilişkin istisna ve çocuğun üstün yararı ayrıca değerlendirilmelidir. 73. madde uyarınca bu bölümdeki kanuni süreler durdurulamaz, kesilemez veya eski hâle getirilemez.

Doğum sonrası tescil

Bulgaristan’da doğumda yazılı tıbbi doğum bildirimi, doğum günü sayılmadan normalde beş gün içinde nüfus görevlisine gönderilir. Medeni Tescil Kanunu 42. maddeye göre doğum kaydı da kural olarak doğum günü hariç yedi gün içinde düzenlenir. Yetkili olan tedaviyi düzenleyen ajans değil, doğum yerindeki belediye veya yerel idaredir. Bunlar olağan canlı doğum süreleridir; ölü doğumlarda farklı kurallar, geç başvuruda ek işlemler vardır. 44. madde, doğumun bildirildiği veya memurun doğumdan haberdar olduğu hâllerde aynı takvim yılı içinde mahkeme kararı olmadan yapılabilen gecikmiş tescil ile hem takvim yılının hem de tescil süresinin geçtiği ve mahkeme kararı gereken durumu birbirinden ayırır. Bu yola başvurmadan önce yürürlükteki güncel kanun metnini doğrulayın.

Görevli doğumu kanıtlayan yazılı tıbbi bildirim ve nüfus kaydı için gerekli bilgileri ister. Resmî açıklamalar çocuğun seçilen adı ve sürekli adresini içeren başvuruyu da belirtir. Kayıt düzenlenince ilk doğum belgesi verilir. Tıbbi bildirim doğum olayını kanıtlar; doğurmayan niyet edilen kadını hukuken anne yapmaz. Karineye dayalı veya tanımayla kurulan babalık belirsizse önce uygulanacak soybağı kuralı çözülmelidir.

Hazırlanacak belge dosyası

Doğumdan önce doğuracak kadının ve ebeveynlik iddiasındaki kişilerin kimliklerini; mevcut evlilik, boşanma veya dulluk belgelerini; önemli tarihleri; gebeliğin tıbbi belgelerini; hukuka uygun mevcut yardımcı üreme onam ve tedavi kayıtlarını toplayın. Asılları ve güvenli belge dizinini saklayın. Tanıma bakımından belediyeye geçerli formu, kimlik kontrolünü ve noter işlemlerini sorun. Bu hazırlık önerisidir; tüm belgelerin her dosyada zorunlu olduğu anlamına gelmez.

Tek sayfalık zaman çizelgesi oluşturun: tahmini doğum yeri ve tarihi, gebe kalma ve doğum sırasında medeni hâl, önceki 300 günde biten evlilik, tarafların iletişim bilgileri, eski tanımalar ve önceden kaydedilmiş ebeveynler. Tıbbi bildirimi kimin alacağını ve görevlilerle kimin iletişim kuracağını belirleyin. Yabancı belgeler için tercüme, tasdik ve tanıma gereklerini ödeme yapmadan önce kabul eden makamdan öğrenin; koşullar belgeye ve uygulanabilir uluslararası kurallara bağlıdır.

Uyuşmazlıklar ve sınır ötesi durumlar

İstenen kayıt 60. maddeye veya mevcut babalık karinesine aykırıysa yalnızca sözleşme ya da DNA ile niyet edilen ebeveynlerin yazılmasını istemeyin. Yazılı açıklama veya resmî karar talep edin, mevcut delilleri koruyun ve düzeltme, soybağı davası veya itiraz imkânını inceletin. Mahkeme gerekli olabilir; ancak yetişkinlerin doğum öncesi anlaşması yüzünden anneliğin devredileceği varsayılamaz. Evlat edinme, mümkün olduğunda dahi ayrı şartları olan başka bir süreçtir; otomatik çözüm değildir.

Sınır ötesi kayıtlar ayrı incelenir. Yabancı doğum belgesinde niyet edilen ebeveynlerin bulunması, başka devletin ne kaydettiğini gösterir; her amaç için Bulgaristan’da aynı kaydın yapılmasını zorunlu kılmaz. AB Adalet Divanının C‑490/20 kararı, başka üye devlette doğan ve yabancı kaydında iki anne bulunan AB vatandaşı çocuğun serbest dolaşım hakları için gerekli belge ve tanımaya ilişkindi. Karar genel bir Bulgar taşıyıcı annelik soybağı kuralı yaratmadı. Önce çocuğun gerçek vatandaşlığını ve ilgili devletleri saptayın.

Harekete geçmeden verilecek karar

Doğumdan önce beş soruya yazılı yanıt alın: 60. maddeye göre anne kim, 61. maddeye göre hukuki veya karineye dayalı baba var mı, kim geçerli tanıma yapabilir, yetkili mahkeme hangi somut davaya hangi sürede bakabilir, belediye doğum sonrası hangi delil ve kayıtları kabul eder? Belirleyici yanıtlar yoksa her iki niyet edilen ebeveynin de Bulgar kayıtlarına yazılacağı varsayımıyla geri dönülmez tedavi, seyahat veya sözleşme kararları vermeyin.

Güvenli sıra, doğuma uygulanacak hukuka göre yasal ebeveynleri belirlemek, nüfus idaresiyle belge yolunu doğrulamak, tıbbi ve sicil kanıtlarını saklamak ve uyuşmazlıkta bireysel dava danışmanlığı almaktır. Genetik niyet veya doğum öncesi imza Bulgar Aile Kanunu uyarınca anneyi kendiliğinden değiştirmez.

Mevzuat ve resmî kaynaklar

Son güncelleme:

Yazar: Khachatrian Razmik, LL.M.

Taşıyıcı annelik ve soybağı alanında uluslararası hukuki hizmetler — Lex Agency'nin LEX SURROGACY projesi · Yazar profili · Editoryal standartlar