Wielka Brytania · Obywatelstwo, paszport i wyjazd

Dokumenty podróżne i pusty notatnik na biurku

Surogacja w Wielkiej Brytanii: obywatelstwo, paszport i wyjazd dziecka

Trzy odrębne zagadnienia

Dziecko urodzone przez surogatkę w Zjednoczonym Królestwie nie otrzymuje automatycznie brytyjskiego paszportu, a sam paszport nie przesądza, kto może wywieźć je za granicę. Trzeba osobno rozstrzygnąć trzy kwestie: czy dziecko ma obywatelstwo brytyjskie lub inne; czy uprawniona osoba może uzyskać właściwy dokument podróży; oraz czy wyjazd i wjazd do państwa docelowego są zgodne z prawem. Znaczenie mają okoliczności narodzin i rodzicielstwo prawne w danym momencie, a nie wyłącznie zamiar wychowywania dziecka.

Najpierw ustal miejsce i datę urodzenia; domicyl, obywatelstwo oraz status settled każdego rodzica prawnego w dniu narodzin; stan cywilny surogatki i jej ewentualny związek partnerski oraz zgody związane z leczeniem; więzi genetyczne i to, czy wydano brytyjski parental order. Ustal też wszystkich posiadających parental responsibility, cel i datę podróży. Obywatelstwo rodzica, pozwolenie imigracyjne, rodzicielstwo prawne i odpowiedzialność rodzicielska to różne stany prawne. Jeden dokument nie musi dowodzić wszystkich tych okoliczności.

Rodzicielstwo prawne i obywatelstwo

Według prawa brytyjskiego kobieta, która urodziła dziecko, jest jego matką prawną przy urodzeniu, niezależnie od pochodzenia komórki jajowej i treści umowy. Jeśli pozostaje w małżeństwie lub związku partnerskim, współmałżonek bądź partner może być drugim rodzicem prawnym, z zastrzeżeniem przepisów o wspomaganym rozrodzie i zgodzie. Gdy surogatka nie pozostaje w takim związku, status drugiego rodzica zależy od faktów ustawowych, w tym więzi genetycznej i sposobu leczenia. Rodzic zamierzony nie uzyskuje tego statusu tylko dlatego, że zawarto lub opłacono umowę.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 British Nationality Act 1981 dziecko urodzone w Zjednoczonym Królestwie co do zasady jest obywatelem brytyjskim od urodzenia, jeżeli osoba uznawana za matkę lub ojca na potrzeby prawa obywatelstwa miała wtedy obywatelstwo brytyjskie albo status settled w UK. Istnieją szczególne podstawy ustawowe, między innymi odnoszące się do określonych rodziców pełniących służbę wojskową. Same narodziny w UK zazwyczaj nie wystarczają. Przy surogacji bada się status surogatki, innego rodzica prawnego i szczególne znaczenie słowa „rodzic” w prawie obywatelstwa.

Przykłady pokazują znaczenie rodzicielstwa. Jeżeli surogatka jest obywatelką brytyjską, dziecko urodzone w UK może mieć jasną podstawę nabycia obywatelstwa, nawet jeśli oboje rodzice zamierzeni są cudzoziemcami. Jeżeli żadna z osób uznawanych za rodzica na potrzeby obywatelstwa nie była przy narodzinach Brytyjczykiem ani osobą settled, sam poród w Anglii nie daje automatycznego obywatelstwa. Obywatelstwo brytyjskiego ojca zamierzonego może być istotne, o ile jest on w chwili urodzenia właściwym rodzicem prawnym. Więź genetyczna nie jest uniwersalnym wyjątkiem. To jedynie przykłady warunkowe.

Późniejszy brytyjski parental order może zmienić rodzicielstwo prawne i obywatelstwo dziecka. Wytyczne Home Office wskazują, że zgodnie z art. 1 ust. 5 ustawy z 1981 r. dziecko urodzone dzięki surogacji może nabyć obywatelstwo brytyjskie w dniu wydania kwalifikującego się brytyjskiego parental order od 6 kwietnia 2010 r., jeżeli w tym dniu rodzic zamierzony był obywatelem brytyjskim. Nie oznacza to jednak, że każdy taki nakaz wywołuje ten skutek lub że obywatelstwo istniało od urodzenia. Osobno weryfikuje się nakaz, datę i status rodzica.

Jeśli nie można wykazać automatycznego obywatelstwa brytyjskiego, należy zapytać właściwy organ, czy dziecko ma inne obywatelstwo poprzez surogatkę, rodzica prawnego albo przepisy innego państwa. W odpowiednich przypadkach możliwa bywa odrębna rejestracja jako obywatel brytyjski, ale nie wolno z góry zakładać uprawnienia. Dziecko bez brytyjskiego obywatelstwa potrzebuje paszportu lub dopuszczalnego dokumentu podróży właściwego państwa i musi spełniać warunki wjazdu państwa docelowego. Wniosek o brytyjski paszport nie zastępuje dowodu obywatelstwa.

Rejestracja urodzenia i parental order

Narodziny należy zarejestrować terminowo, lecz rejestracja nie jest rozstrzygnięciem o obywatelstwie. Brytyjskie wytyczne wskazują standardowe terminy 42 dni w Anglii, Walii i Irlandii Północnej oraz 21 dni w Szkocji; postępowania różnią się między częściami UK. Pierwotny wpis powinien odzwierciedlać rodziców prawnych według przepisów obowiązujących przy urodzeniu, a nie tylko wolę rodziny zamierzonej. Pełny akt urodzenia to ważny dowód, lecz sam nie potwierdza obywatelstwa brytyjskiego, zgody na podróż ani prawa wjazdu do innego kraju.

W Anglii i Walii parental order stanowi zwykle drogę uzyskania przez rodziców zamierzonych statusu rodziców prawnych po porodzie surogatki. Wytyczne wymieniają między innymi więź genetyczną co najmniej jednego wnioskodawcy, zamieszkiwanie dziecka z wnioskodawcami, wymagany domicyl powiązany z UK oraz zgodę surogatki i drugiego właściwego rodzica prawnego, której z reguły nie można skutecznie udzielić przed upływem sześciu tygodni od porodu. Oficjalne informacje przewidują złożenie wniosku w ciągu sześciu miesięcy. Spóźnienie lub spór o zgodę wymaga indywidualnej analizy, nie automatycznego stwierdzenia wyniku. Przy wniosku dwojga osób wymagany związek genetyczny z dzieckiem musi mieć co najmniej jedna z nich; wnioskodawca samodzielny musi go mieć osobiście. Wnioskodawcy muszą mieć co najmniej 18 lat, a płatności przekraczające rozsądne koszty wymagają zgody sądu. W sprawie Re X (A Child) (Surrogacy: Time Limit) [2014] EWHC 3135 (Fam) High Court Anglii i Walii uznał, że złożenie wniosku po sześciu miesiącach nie wyklucza automatycznie wydania orzeczenia. Nie gwarantuje to takiego samego rezultatu w innej sprawie lub jurysdykcji. Sąd może odstąpić od wymaganego wyrażenia zgody tylko w ograniczonych przypadkach, np. gdy nie można odnaleźć danej osoby albo nie jest ona zdolna do jej wyrażenia; sama odmowa nie jest takim wyjątkiem.

Procedury różnią się w poszczególnych częściach UK. W Anglii i Walii wytyczne przewidują formularz C51 składany do sądu rodzinnego i późniejsze uzyskanie zgód; Szkocja i Irlandia Północna mają inne drogi sądowe. Wnioskować mogą osoby indywidualne i pary spełniające warunki, lecz wcześniej trzeba sprawdzić ustawowe kryteria domicylu, genetyki, zgody, wydatków i dowodów. Jeżeli parental order nie jest dostępny, osobno ocenia się adopcję lub inną drogę sądową. Umowa surogacyjna sama nie przenosi rodzicielstwa i nie usuwa odpowiedzialności rodzicielskiej kobiety, która urodziła dziecko.

Paszport i zasady wjazdu

W pierwszym wniosku o brytyjski paszport dziecięcy HM Passport Office wymaga dowodu podstawy obywatelstwa brytyjskiego, uprawnienia wnioskodawcy, tożsamości dziecka i wnioskodawcy. W surogacji opublikowana lista obejmuje również pismo opisujące okoliczności, potwierdzenie leczenia, np. pismo kliniki, i odpowiednie dokumenty relacji rodzinnej. Przed wydaniem parental order dla dziecka urodzonego w UK wytyczne dopuszczają oryginał pełnego brytyjskiego aktu urodzenia wraz z innymi wymaganymi dowodami. Nie gwarantuje to pozytywnego rozpoznania bez dodatkowych pytań o obywatelstwo lub odpowiedzialność rodzicielską. Wewnętrzne wytyczne HM Passport Office dopuszczają rozpatrzenie wniosku paszportowego dziecka urodzonego w Zjednoczonym Królestwie bez parental order, gdy zachodzi pilna potrzeba podróży. Jeżeli rodzic zamierzony nie ma odpowiedzialności rodzicielskiej (parental responsibility), urząd może zbadać formalne oświadczenie (statutory declaration) oraz podstawę upoważnienia lub zgody. Samo rozpatrzenie wniosku nie przenosi prawnego rodzicielstwa ani nie upoważnia do wywiezienia dziecka za granicę.

Po uzyskaniu parental order przedstaw sam nakaz, jeśli jest dostępny, oraz akt urodzenia wydany po jego uzyskaniu, a także pozostałe wymagane dowody. Podawaj dane rodziców zgodne z nakazem, zaś rozbieżności imion lub wcześniejszych dokumentów wyjaśniaj, zamiast je przemilczać. Postępowanie paszportowe jest odrębną procedurą administracyjną, a paszport nie powstaje automatycznie z chwilą orzeczenia. Przed zakupem bezzwrotnych biletów sprawdź bieżące wymagania HM Passport Office, zwłaszcza w przypadku sporów o obywatelstwo, dokumenty lub odpowiedzialność rodzicielską.

Jeśli dziecko podróżuje z paszportem niebrytyjskim, poznaj rzeczywiste wymagania państwa wydającego i ustal możliwość opuszczenia UK oraz wjazdu do celu. Zagraniczny paszport nie dowodzi, że towarzyszący dorosły ma parental responsibility według prawa brytyjskiego. Brytyjski paszport z kolei nie zwalnia z wiz, wymogów pobytowych i uznania relacji rodzinnych za granicą. Dla dziecka niebędącego Brytyjczykiem trzeba osobno sprawdzić status imigracyjny w UK, jeśli planowany jest powrót. Wyjazd i ponowny wjazd to dwa różne zdarzenia prawne.

Zgody, orzeczenia i dowody

Według brytyjskich wytycznych na zagraniczną podróż dziecka potrzebna jest zgoda wszystkich osób posiadających parental responsibility albo orzeczenie sądu, z zastrzeżeniem konkretnych wyjątków sądowych. Surogatka zwykle ma tę odpowiedzialność od urodzenia, a drugi rodzic prawny może ją również posiadać. Faktyczna opieka i umowa surogacyjna nie zastępują sprawdzenia zgód. Pismo wskazujące zgodę, podróż i kontakt to zwykle przydatny dowód; przewoźnik lub zagraniczny organ graniczny może jednak wymagać innych dokumentów i tłumaczeń. Osoby uprawnione ustala się na dzień wyjazdu.

Często przywoływany wyjątek dotyczący wyjazdów do 28 dni obejmuje osobę wskazaną w child arrangements order jako tę, z którą dziecko ma mieszkać; inne orzeczenie może go ograniczać. Nie jest to powszechne upoważnienie każdego rodzica zamierzonego do podróży bez zgody surogatki. Gdy wymagana zgoda nie istnieje, jest niejasna lub sporna, przed wyjazdem należy uzyskać właściwe rozstrzygnięcie sądu UK. Wywiezienie dziecka bez wymaganych uprawnień może rodzić poważne skutki, w tym związane z uprowadzeniem dziecka. Rezerwacja lotu nie usuwa braku zgody. Wyjątek dotyczący 28 dni w związku z child arrangements order wynika z regulacji Anglii i Walii. Nie należy zakładać, że identycznie obowiązuje w Szkocji lub Irlandii Północnej; trzeba sprawdzić właściwe przepisy lokalne i konkretne orzeczenie.

Przygotuj teczkę zawierającą pełny akt urodzenia, dowody leczenia i zgód, potwierdzenia tożsamości i obywatelstwa surogatki oraz rodziców prawnych, dowód genetyczny, jeśli zgodnie z prawem zostanie zażądany, dokumenty małżeństwa lub związku partnerskiego, parental order i inne orzeczenia. Ustal osobno, jakich oryginałów, uwierzytelnionych odpisów, tłumaczeń albo legalizacji rzeczywiście wymagają organ paszportowy i państwo docelowe. Nie przekazuj wrażliwych danych genetycznych, medycznych i osobowych niepotrzebnym podmiotom. Rozbieżności wyjaśniaj urzędowo przed złożeniem sprzecznych wniosków.

Kolejność i przykłady

Praktyczna kolejność działań: określ rodzicielstwo i możliwe obywatelstwa według okoliczności narodzin; zarejestruj urodzenie; ustal, kto może wystąpić o dokument podróży i go uzyskaj; rozwiąż kwestie zgody posiadaczy parental responsibility lub decyzji sądu; sprawdź wizę i uznawanie statusu w państwie docelowym; dopiero potem potwierdź termin wyjazdu. Postępowanie o parental order może toczyć się równolegle, jeśli jest to prawnie właściwe. Nie przyjmuj, że sąd i urząd paszportowy zakończą procedury jednocześnie.

Porównaj trzy przypadki. Dziecko urodzone w Londynie przez brytyjską surogatkę może mieć obywatelstwo od narodzin, ale do podróży nadal potrzebuje paszportu i zgody. Dziecko, którego właściwi rodzice nie mieli obywatelstwa brytyjskiego ani statusu settled, może wymagać osobnej oceny obywatelstwa i paszportu innego państwa albo innej legalnej ścieżki nabycia obywatelstwa UK. Po kwalifikującym się parental order dziecko może uzyskać obywatelstwo z datą nakazu, jeśli brytyjski rodzic zamierzony spełnia warunki. Żaden scenariusz nie znosi kontroli pozostałych wymogów.

Opóźnienia i skutki transgraniczne

Gdy urząd paszportowy żąda dalszych dokumentów, odpowiedz precyzyjnie na pytanie o obywatelstwo lub uprawnienie i zachowaj korespondencję wraz z numerem sprawy. Błędny wpis w rejestrze poprawiaj we właściwej procedurze lub sądownie, a nie nieformalnie. Spór o zgodę na podróż przedstaw brytyjskiemu prawnikowi rodzinnemu przed wyjazdem. Jeżeli państwo docelowe kwestionuje obywatelstwo lub wizę, uzyskaj stanowisko jego konsulatu, ambasady albo właściwego organu imigracyjnego. Różne odmowy mają różne środki zaskarżenia i nie stanowią jednego problemu urzędowego.

Brytyjski paszport nie jest gwarancją uznania rodziców zamierzonych za rodziców prawnych przez inne państwo. Także parental order nie rozstrzyga automatycznie obcego obywatelstwa, rodzicielstwa, pieczy i migracji. Przy przeprowadzce sprawdź, czy państwo docelowe uznaje brytyjskie orzeczenie i jakich aktów stanu cywilnego potrzebuje. Szczególnie ważne jest to przy różnych obywatelstwach, ograniczeniach surogacji i różnicach w zapisie nazwiska dziecka. Konieczna może być porada według prawa państwa docelowego; brytyjskich dokumentów nie zawsze da się użyć bez dalszych czynności.

Przed zakupem biletów

Przed opłaceniem lotu uzyskaj pisemne odpowiedzi na cztery pytania: jaka jest podstawa obywatelstwa dziecka i dowody; kto aktualnie posiada parental responsibility i może wyrazić zgodę; jaki organ wyda dokument podróży i na jakich zasadach; jakie zezwolenie na wjazd lub pobyt wymaga państwo docelowe. Trzymaj odpowiedzi i całą korespondencję razem. Jeżeli choć jedna kwestia jest nierozstrzygnięta, planuj możliwość przesunięcia daty wyjazdu; akt urodzenia albo umowa surogacyjna nie usuną automatycznie luki prawnej.

Wniosek praktyczny: obywatelstwo, paszport, legalna zgoda na wyjazd i przyjęcie przez państwo docelowe muszą współistnieć. Obywatelstwo brytyjskie może powstać przy urodzeniu albo później wskutek kwalifikującego się parental order, lecz ważna jest podstawa prawna i data. Nazwisko rodzica zamierzonego na dokumencie, umowa surogacyjna i brytyjskie miejsce urodzenia nie są równoważnymi dowodami. Niniejszy tekst dotyczy dziecka urodzonego w UK i wyjeżdżającego z tego kraju; narodziny za granicą i późniejszy wjazd do UK wymagają odrębnej analizy.

Źródła urzędowe

  1. British Nationality Act 1981, section 1
  2. Human Fertilisation and Embryology Act 2008, Part 2
  3. Surrogacy: legal rights of parents and surrogates
  4. The surrogacy pathway: England and Wales
  5. Surrogacy: caseworker guidance (accessible)
  6. Get a child passport: surrogacy and sperm donation
  7. Birth registration guidance
  8. Get permission to take a child abroad
  9. Who has parental responsibility
  10. Become the child’s legal parent
  11. Apply for a first child passport
  12. Re X (A Child) (Surrogacy: Time Limit) [2014] EWHC 3135 (Fam) — judgment

Ostatnia aktualizacja:

Autor: Khachatrian Razmik, LL.M.

Międzynarodowe usługi prawne w sprawach macierzyństwa zastępczego i pochodzenia dziecka — LEX SURROGACY, Lex Agency · Profil autora · Zasady redakcyjne