Draagmoederschap in Portugal: juridisch kader, verboden en actuele status
Kort antwoord: de wet voorziet in een model, maar volgens officiële bronnen is draagmoederschap momenteel niet legaal
Op 21 oktober 2026 is de nauwkeurigste beschrijving dat de Portugese wet een uitzonderlijk, onbetaald en beperkt model van zwangerschapsdraagmoederschap voorziet, maar dat er momenteel geen juridisch beschikbare procedure is. Wet nr. 90/2021 van 16 december 2021 wijzigde Wet nr. 32/2006 over medisch begeleide voortplanting en trad op 1 januari 2022 in werking. De openbare informatiepagina van het CNPMA (Conselho Nacional de Procriação Medicamente Assistida) meldt dat de uitvoeringsregeling van de regering nog wordt afgewacht; ook het activiteitenplan voor 2027 koppelt goedkeuring van overeenkomsten aan die regeling. Daarnaast stelt de officiële overheidsgids op gov.pt, bijgewerkt op 11 mei 2026, dat er momenteel geen wettelijk kader is dat draagmoederschap in Portugal regelt en dat de praktijk niet legaal is. Samen bewijzen deze officiële bronnen niet dat aanvragen openstaan, dat CNPMA aanvragen aanneemt of dat een kliniek wettelijk een traject mag starten. Het zou echter onjuist zijn te zeggen dat er helemaal geen wettelijke bepalingen bestaan: de wet voorziet een beperkt model, maar volgens de officiële informatie is het uitvoeringskader nog niet van kracht. Dit artikel licht de vastgestelde bepalingen en de risico’s vóór bevestigde uitvoering toe; het garandeert geen toegang en beslist geen individuele zaak.
Waarom oudere beschrijvingen van Portugees recht misleidend kunnen zijn
De wetsgeschiedenis verklaart waarom ongedateerde kliniekpagina’s en oudere landenoverzichten voorzichtig moeten worden gebruikt. Wet nr. 25/2016 voerde door wijziging van Wet nr. 32/2006 beperkte toegang tot zwangerschapsdraagmoederschap in. In arrest nr. 225/2018 verklaarde het Portugese Constitutionele Hof verschillende onderdelen van die eerdere regeling ongrondwettig, waaronder regels over voorafgaande toestemming en de rechtsgevolgen van toestemming, afstamming en geheimhouding. Het arrest maakte niet alle vormen van medisch begeleide voortplanting onrechtmatig; het vernietigde specifieke onderdelen van de draagmoederschapsregeling en samenhangende regels. Wet nr. 90/2021 herschreef later belangrijke bepalingen, waaronder de medische drempel, intrekking van toestemming en de schriftelijke overeenkomst. In 2022 benoemde de regering een commissie om uitvoeringsregels voor te bereiden. De latere openbare informatie van CNPMA en het plan voor 2027 behandelen de regeling echter nog steeds als openstaand of voorwaardelijk. Informatie die alleen steunt op de wet van 2016, een oude toestemming, een ontwerpbesluit, een commissiebenoeming of reclame van een kliniek bewijst daarom niet wat de huidige positie is. Een ontwerp of tijdschema is geen gepubliceerde en geldende regeling. Controleer vóór reliance op een vermeende wijziging de definitieve handeling in Diário da República en de actuele instructies van CNPMA.
Wat het wettelijke model toestaat en welke grenzen gelden
Artikel 8 van Wet nr. 32/2006, gewijzigd door Wet nr. 90/2021, voorziet in een nauw begrensd zwangerschapsmodel, niet in een vrije draagmoederschapsmarkt. Een overeenkomst is alleen uitzonderlijk en kosteloos voorzien wanneer de wensmoeder geen baarmoeder heeft, een letsel of ziekte van de baarmoeder heeft, of een andere klinische situatie haar absoluut en definitief verhindert zwanger te worden. Een medische reden moet dus verder gaan dan de voorkeur om zelf geen zwangerschap te dragen; de tekst vereist definitieve klinische onmogelijkheid. Het verdient de voorkeur dat de draagmoeder al moeder is, maar dit is een voorkeur die door de concrete omstandigheden kan worden doorbroken, geen absolute voorwaarde. De procedure moet medisch begeleide voortplanting gebruiken. Ten minste één gebruikte gameet moet van een begunstigde afkomstig zijn; de draagmoeder mag nooit een eicel leveren die wordt gebruikt in de specifieke procedure waaraan zij deelneemt. Het traditionele model met de eigen eicel van de draagmoeder valt dus niet onder dit wettelijke kader. Het precieze medische bewijs en de gedetailleerde toelatingscriteria moeten aan de hand van de toepasselijke uitvoeringsregels worden bevestigd; de algemene wettekst garandeert niet dat een bepaalde aanvrager voldoet.
Commercieel en niet-commercieel draagmoederschap vergeleken
Het verschil tussen een model dat in beginsel in de wet staat en een model dat vandaag praktisch kan worden uitgevoerd, is doorslaggevend. De tabel vat de wet samen en garandeert niet dat nu een traject kan beginnen.
| Model | Wat de wet bepaalt | Praktische status |
|---|---|---|
| Commercieel / betaald | Betaling voor het dragen van het kind is verboden; de wet voorziet sancties voor betaalde overeenkomsten en bepaalde verwante gedragingen. | Niet behandelen als een rechtmatige optie in Portugal. |
| Altruïstisch / onbetaald | Alleen uitzonderlijk voorzien bij omschreven klinische gronden, wettelijke waarborgen en voorafgaande CNPMA-toestemming. | De officiële gov.pt-gids zegt dat de praktijk niet legaal is zolang uitvoeringsregels ontbreken; ook het CNPMA meldt dat de regeling nog wordt afgewacht. |
| Particuliere of grensoverschrijdende afspraak | Een privécontract of goedkeuring van een buitenlandse kliniek vervangt Portugese eisen niet en regelt ouderschap elders niet. | Vraag afzonderlijk advies over Portugal en de bestemmingsstaat vóór betaling of behandeling. |
Kosten, vergoeding en economische afhankelijkheid
Het wettelijke model is kosteloos. Artikel 8 verbiedt betaling of schenking van geld of goederen door de begunstigden aan de draagmoeder voor het dragen van het kind, behalve werkelijke kosten van medische begeleiding, inclusief vervoer, mits behoorlijk gedocumenteerd. Dit is een beperkte uitzondering, geen recht op honorarium, vergoeding van inkomensverlies, bonus, cadeau, vast bedrag of ander voordeel voor de zwangerschap. Het etiket “kosten”, “toelage”, “geschenk” of “terugbetaling” beslist de kwestie niet; doel, aard, bedrag en bewijsstukken zijn van belang. Bewaar facturen, bonnetjes, medische stukken en een controleerbare administratie en raadpleeg vóór betaling een Portugese advocaat. Een overeenkomst is ook niet toegestaan bij economische ondergeschiktheid tussen partijen, waaronder een arbeids- of dienstenrelatie. Dat is relevant als de draagmoeder werknemer, opdrachtnemer of financieel afhankelijk is van een wensouder of tussenpersoon. De wet bestraft bepaalde vormen van promotie en, ruimer, economisch voordeel uit de overeenkomst of de promotie ervan. Betaling via een bureau, familielid of derde maakt een betaling niet vanzelf rechtmatig.
Voorafgaande toestemming en wettelijk voorziene documenten
De wet vereist voorafgaande toestemming van CNPMA, dat het proces superviseert. Vooraf moet de Ordem dos Médicos en de Ordem dos Psicólogos worden gehoord. De wet voorziet in een gezamenlijk ondertekende aanvraag van de begunstigden en draagmoeder op een formulier dat CNPMA beschikbaar moet stellen. Artikel 8 noemt: identificatie van de begunstigden en draagmoeder; aanvaarding van de contractvoorwaarden; medische documentatie van het centrum dat de behandeling uitvoert waaruit de vereiste klinische toestand en naleving van de gametenregel blijken; en een verklaring van de centrumdirecteur dat de behandeling daar plaatsvindt. Behandelingen moeten worden uitgevoerd in een openbaar of particulier centrum dat daarvoor uitdrukkelijk is toegelaten krachtens artikel 5 van Wet nr. 32/2006. Dit beschrijft de wettelijke route, maar bewijst niet dat het formulier, de aanvraagprocedure en de toestemmingen operationeel zijn zolang de uitvoeringsregeling ontbreekt. Vraag CNPMA en het centrum vóór een aanbetaling, behandeling of ondertekening schriftelijk om bevestiging van de actuele status. Een gewone kliniekvergunning of informele e-mail vervangt geen toestemming voor draagmoederschap.
Schriftelijke overeenkomst, toestemming en rechten van de draagmoeder
De voorziene overeenkomst moet schriftelijk, vrijwillig en onder toezicht van CNPMA worden gesloten. Artikel 8 vereist bepalingen over medische aanwijzingen en noodzakelijke onderzoeken; de deelname van de draagmoeder aan keuzes over verloskundige, wijze en plaats van bevalling; psychologische begeleiding vóór, tijdens en na de geboorte; rechten rond diagnostische tests en reizen; informatie over klinische technieken en gezondheidsrisico’s; complicaties voor draagmoeder of foetus; eventuele zwangerschapsafbreking volgens toepasselijk recht; een bepaald aantal mislukte pogingen; intrekking van toestemming of beëindiging; kosteloosheid en beperkte kosten; ziektekostenverzekering; en geschillenbeslechting. Het contract mag geen voorwaarden opleggen die rechten van de draagmoeder schenden, waaronder die uit artikelen 13-A en 13-B van Wet nr. 32/2006. Lichamelijke autonomie kan dus niet worden weggetekend en een medische keuze kan niet zonder meer worden afgedwongen. Volgens de wettekst kan de draagmoeder haar toestemming vrij intrekken tot de geboorte is geregistreerd. De regel dat het kind als kind van de begunstigden geldt, is uitdrukkelijk onderworpen aan de toestemmingsregel. Ouderschap mag daarom niet als onherroepelijk vaststaand bij embryotransfer of geboorte worden voorgesteld; een registratieresultaat vergt actuele Portugese juridische beoordeling.
Strafrechtelijke risico’s: uitdrukkelijk bestrafte gedragingen
Artikel 39 van Wet nr. 32/2006 bevat specifieke strafsancties. Daarnaast stelt artikel 34 een gevangenisstraf van maximaal drie jaar op het toepassen van medisch begeleide voortplantingstechnieken, waaronder technieken bij draagmoederschap, buiten een erkend centrum. Een begunstigde die een betaalde overeenkomst sluit, riskeert maximaal twee jaar gevangenisstraf of een geldboete tot 240 dagen; voor de draagmoeder bij een betaalde overeenkomst geldt een geldboete tot 240 dagen. Bij een gratis overeenkomst buiten de gevallen van artikel 8, leden 2, 4, 5, 7 en 8, riskeert de begunstigde maximaal één jaar gevangenisstraf of een geldboete tot 120 dagen; voor de draagmoeder geldt een geldboete tot 120 dagen. Het promoten van een overeenkomst buiten de toegestane gevallen kan met maximaal twee jaar gevangenisstraf worden bestraft. Wie onder welke omstandigheden ook economisch voordeel haalt uit de overeenkomst of de promotie ervan, riskeert maximaal vijf jaar gevangenisstraf; ook poging is strafbaar. Dit zijn wettelijke maxima, geen voorspelling voor een individuele zaak. Dagboetes kunnen niet in een vast eurobedrag worden omgezet zonder de relevante strafrechtelijke regels en feiten toe te passen. Betaalde en buiten de wettelijke regeling vallende afspraken leveren ernstige risico’s op, ook voor tussenpersonen. Omdat de officiële regeringsgids zegt dat de praktijk momenteel niet legaal is zolang uitvoeringsregels ontbreken, is een particuliere onbetaalde afspraak niet alleen door het ontbreken van een vergoeding veilig. De toepassing op concrete feiten moet door een Portugese strafrechtjurist worden beoordeeld.
Buitenlandse deelnemers, ouderschap en vervolgstappen
Wet nr. 90/2021 vermeldt dat zij geldt voor Portugese burgers en buitenlandse onderdanen met permanent verblijf in Portugal. Dit is een bepaling over de reikwijdte, geen volledige lijst van wie voor een concrete overeenkomst in aanmerking komt. Zij beslist niet zelfstandig over een niet-ingezeten buitenlandse wensouder en garandeert niet dat een inwoner aan alle medische, contractuele en toestemmingsvoorwaarden voldoet. Algemene toegang tot medisch begeleide voortplanting betekent evenmin automatisch toegang tot draagmoederschap. Ouderschap, geboorte-inschrijving, nationaliteit, paspoort en toestemming om Portugal te verlaten zijn afzonderlijke juridische kwesties. Zelfs als Portugees recht ouderschap voor begunstigden voorziet, verleent dit het kind niet automatisch een nationaliteit en verplicht het een andere staat niet de ouder-kindrelatie te erkennen. Bij een band met een andere staat is afzonderlijk advies nodig over conflictenrecht, erkenningspraktijk, consulaire documenten en reisvereisten. Veilige stappen: vraag CNPMA schriftelijk of de regeling is gepubliceerd en aanvragen worden aangenomen; laat een Portugese advocaat de geconsolideerde wet en latere besluiten controleren; verkrijg een specialistisch medisch rapport over de absolute en definitieve onmogelijkheid om een zwangerschap te dragen; controleer de toelating van het centrum; regel onafhankelijk juridisch advies voor draagmoeder en wensouders vóór contract of betaling; en plan ouderschap, geboorte-inschrijving en grensoverschrijdende documenten afzonderlijk. Omdat de officiële regeringsgids zegt dat de praktijk momenteel niet legaal is zolang uitvoeringsregels ontbreken, betaal geen programma-aanbetaling en vertrouw niet op een tussenpersoon die Portugal als momenteel beschikbaar voorstelt.
Officiële bronnen
- Geconsolideerde Wet nr. 32/2006, vooral artikelen 5, 8 en 39 (Diário da República)
- Wet nr. 90/2021 van 16 december 2021 (Diário da República)
- Openbare CNPMA-informatiepagina: Gestação de substituição
- CNPMA, Activiteitenplan 2027 (officiële PDF)
- Portugees Constitutioneel Hof, arrest nr. 225/2018
- Besluit nr. 3302/2022 tot benoeming van de regelgevingscommissie
- gov.pt — Nascimento, adoção e gestação de substituição em Portugal (updated 11 May 2026)








