Maleisië: contracten, bureaus en betalingen bij draagmoederschap
Het korte antwoord
In Maleisië moet een ondertekende draagmoederschapsovereenkomst niet worden gezien als een juridisch veilige manier om een zwangerschap te regelen, een kind over te dragen, de juridische ouderstatus van wensouders te garanderen of geld terug te krijgen. Het National Assisted Reproductive Technology Policy (National ART Policy) van het ministerie van Volksgezondheid verbiedt draagmoederschap uitdrukkelijk en bepaalt dat draagmoederschapsovereenkomsten niet rechtens afdwingbaar zijn, zelfs wanneer de wensouders en de draagmoeder een contract hebben ondertekend. De richtlijn van de Malaysian Medical Council (MMC) uit 2025 herhaalt dat draagmoederschap volgens het nationale ART-beleid verboden is. De eerste stap is daarom niet het verbeteren van de contracttekst, maar het stilleggen van het traject en het inwinnen van onafhankelijk Maleisisch juridisch advies vóór ondertekening, betaling of opdracht aan een kliniek of tussenpersoon.
Wat voor soort regel is dit?
Het onderscheid tussen wetgeving en professionele of bestuurlijke beleidsregels is belangrijk. De National ART Policy is een beleidsdocument van het ministerie van Volksgezondheid, geen afzonderlijke door het parlement aangenomen draagmoederschapswet. De MMC-richtlijn over medisch geassisteerde voortplanting, versie 2/2025, is op 19 augustus 2025 aangenomen en richt zich op geregistreerde artsen; zij vult de regels voor professioneel gedrag en andere relevante richtlijnen aan. Beide bronnen maken het praktische standpunt echter duidelijk: draagmoederschap is binnen het Maleisische ART-kader verboden en het nationale beleid sluit de afdwingbaarheid van draagmoederschapsovereenkomsten uitdrukkelijk uit. Dit gaat verder dan alleen een gebrek aan regelgeving, maar mag niet onjuist worden omschreven als een zelfstandig strafbaar feit dat door een speciale draagmoederschapswet is ingevoerd.
Gevolgen van het Maleisische contractenrecht
De Contracts Act 1950 bevat het algemene contractenrecht. Volgens artikel 10 is een overeenkomst alleen een contract wanneer partijen bevoegd zijn en vrij instemmen, de tegenprestatie en het doel rechtmatig zijn en de overeenkomst niet anderszins nietig is verklaard. Artikel 24 beschouwt het doel of de tegenprestatie als onrechtmatig wanneer deze bij wet verboden zijn, een wet zouden omzeilen, frauduleus zijn, schade aan een persoon of eigendom meebrengen of door een rechter immoreel of in strijd met de openbare orde worden geacht. Een overeenkomst met een onrechtmatig doel of een onrechtmatige tegenprestatie is nietig. Samen met de uitdrukkelijke verklaring van de National ART Policy dat de overeenkomst niet afdwingbaar is, vormen deze regels een ernstig obstakel voor het afdwingen van beloften om draagmoederschap te regelen. Een handtekening, notariële bekrachtiging, gedetailleerd betalingsschema, boetebeding of rechtskeuzebeding lost dit probleem niet vanzelf op.
Wat de rechtspraak wel en niet laat zien
In Yogananthy A/S Thambaiya v Harta Pusaka Idris Osman paste het Federal Court artikel 24(e) toe in een commercieel geschil. Gezien de omstandigheden, waaronder een belangenconflict, werd de overeenkomst als schijnhandeling en strijdig met de openbare orde beschouwd. Het hof legde uit dat een overeenkomst om redenen van openbare orde nietig kan zijn, ook zonder een afzonderlijke wettelijke bepaling die de transactie uitdrukkelijk verbiedt. De zaak ging niet over draagmoederschap en beslist niet alle vragen over zulke overeenkomsten. Zij dient alleen als algemeen voorbeeld van waarom een rechter afdwingbaarheid kan weigeren wanneer de openbare orde in het geding is. De rechtstreekse uitspraak over draagmoederschap staat in de National ART Policy, niet in deze zaak over andere feiten.
Klinieken en medische professionals
De MMC-richtlijn zegt dat medisch geassisteerde voortplanting alleen aan wettelijk gehuwde paren mag worden aangeboden. Zij bepaalt ook dat donatie van gameten en embryo’s voor bevruchting volgens de National ART Policy niet is toegestaan en verbiedt commerciële handel in gameten en embryo’s. Sectie 9 vermeldt dat draagmoederschap door dit beleid wordt verboden. De richtlijn geldt voor geregistreerde artsen en moet worden gelezen samen met de regels voor professioneel gedrag en andere toepasselijke richtlijnen. Dat een kliniek bereid is een dienst te bespreken of te adverteren, bewijst niet dat de dienst is toegestaan, dat de kliniek deze rechtmatig mag leveren of dat het contract afdwingbaar is. Bij schending van beroepsplichten kunnen professionele gevolgen voor een arts mogelijk zijn, maar de procedure en sanctie moeten aan de hand van de feiten en geldende regels worden vastgesteld. Ga er niet van uit dat iedere betrokkene automatisch een strafbaar feit pleegt.
Overeenkomsten met bureaus en tussenpersonen
Een overeenkomst met een bureau moet worden beoordeeld op de dienst die de tussenpersoon daadwerkelijk belooft. Als de tussenpersoon een draagmoeder werft, de verboden zwangerschap organiseert, een niet-afdwingbare overeenkomst tot stand brengt of de overdracht van een kind garandeert, is het risico van niet-afdwingbaarheid groot. De benamingen “coördinatiekosten”, “adviespakket”, “programmabeheer” of “succesvergoeding” veranderen de inhoud van de dienst niet. De bronnen stellen geen afzonderlijk strafbaar feit vast dat uitsluitend bestaat uit bemiddeling bij draagmoederschap; dat betekent niet dat iedere bemiddelingsactiviteit rechtmatig is. Misleidende verklaringen, dwang, uitbuiting, onbevoegde zorg of handelingen rond plaatsing van een kind kunnen andere rechtsvragen oproepen en moeten afzonderlijk worden onderzocht. Een werkelijk zelfstandige overeenkomst voor gewone rechtmatige diensten, zoals vertaling of juridisch advies, moet apart worden beoordeeld.
Betalingen, voorschotten en kosten
Ga er niet van uit dat een beloofde vergoeding voor de draagmoeder, een bureaucommissie, een “succesbetaling”, annuleringskosten of een terugbetaling afdwingbaar zijn alleen omdat zij in het contract staan. De National ART Policy verklaart de draagmoederschapsovereenkomst niet afdwingbaar. Paragraaf 7.1.1 maakt geen onderscheid tussen commercieel en altruïstisch draagmoederschap en bevat geen uitdrukkelijke uitzondering voor kostenvergoeding. Ga er daarom niet van uit dat een onbetaalde regeling of een betaling die als kostenvergoeding wordt aangeduid buiten het beleid valt als het in wezen om draagmoederschap gaat. Omgekeerd betekent dit niet dat elke betaling aan een kliniek of professional voor een afzonderlijke rechtmatige dienst automatisch nietig is. Stel vast wie de werkelijke ontvanger is, welke dienst is gekocht, wat de factuur vermeldt, welke gebeurtenis de betaling activeert en of de dienst los van de draagmoederschapsregeling kan worden gezien. Vermijd contant geld en ondoorzichtige overschrijvingen; betaal niet verder zolang de rechtsgrond en terugbetalingsmogelijkheid onduidelijk zijn.
Praktische risicomatrix
De onderstaande matrix is bedoeld als eerste risicoscreening. Zij betekent niet dat elke genoemde transactie een strafbaar feit is of automatisch nietig wordt. De uitkomst hangt af van de werkelijke dienst, de bewoordingen en structuur van de overeenkomst, het gedrag van de partijen en andere toepasselijke regels.
| Soort overeenkomst of betaling | Belangrijkste risico | Praktische actie |
|---|---|---|
| Draagmoederschapsovereenkomst met de draagmoeder | De National ART Policy verklaart de overeenkomst ook na ondertekening niet afdwingbaar. | Vertrouw er niet op om zwangerschap, overdracht, ouderschap of betaling af te dwingen. |
| Behandelovereenkomst met een kliniek | Een echte afzonderlijke behandelingsovereenkomst is niet hetzelfde als een draagmoederschapsovereenkomst; draagmoederschap zelf blijft beleidsmatig verboden. | Controleer vóór betaling de procedure, aanbieder en MMC-/MOH-eisen. |
| Bureau- of programpakket | Een vergoeding met het etiket administratie of coördinatie kan feitelijk betaling zijn voor het regelen van draagmoederschap. | Bekijk de volledige dienst en overeenkomst; het etiket garandeert geen rechtmatigheid of afdwingbaarheid. |
| Vergoeding, commissie of aanbetaling | Een betalingsbelofte kan moeilijk afdwingbaar zijn en terugbetaling is niet automatisch. | Stel ontvanger en betalingsvoorwaarde vast, bewaar bewijs en vraag advies vóór een volgende overboeking. |
| Afzonderlijke rechtmatige professionele dienst | Een werkelijk onafhankelijke dienst kan apart worden beoordeeld, maar een gemengde overeenkomst kan door artikel 25 worden geraakt. | Leg na onafhankelijke juridische toetsing scope, prijs en factuur afzonderlijk vast. |
Bedingen waarop u niet veilig kunt vertrouwen
Vertrouw niet op een particuliere overeenkomst om een vrouw te dwingen de zwangerschap voort te zetten, een bepaalde medische ingreep te ondergaan, afstand te doen van medische toestemming, een kind over te dragen, een vooraf bepaalde ouderstatus te aanvaarden of een boete te betalen omdat zij van gedachten verandert. De National ART Policy verklaart de overeenkomst niet afdwingbaar; zij kan daarom niet veilig in de plaats komen van wettelijke regels over toestemming, ouderschap, geboorteaangifte, voogdij of het belang van het kind. Een beding dat de wensouders automatisch tot juridische ouders verklaart, stelt het ouderschap niet zelf vast. De overeenkomst garandeert evenmin een geboorteakte, nationaliteit, paspoort, uitreisvergunning of erkenning in een ander land. Dit zijn afzonderlijke juridische vragen die in de relevante rechtsstelsels moeten worden onderzocht.
Kan een deel van het contract of de betaling worden afgesplitst?
Een tussenpersoon presenteert soms één deel van het pakket als rechtmatige dienst en een ander deel als vergoeding voor draagmoederschap. Artikel 25 van de Contracts Act is van belang: als een onrechtmatig deel onderdeel is van één tegenprestatie of één doel, bepaalt de bepaling dat de overeenkomst nietig is. Of verplichtingen werkelijk onafhankelijk zijn en een rechtmatig deel kan blijven bestaan, hangt af van contractuitleg en toepasselijk recht; verschillende omschrijvingen op een factuur beslissen dat niet. Laat een onafhankelijke Maleisische advocaat de volledige overeenkomst, bijlagen, advertenties, nevenbrieven en betalingsinstructies gezamenlijk beoordelen. Ga er niet van uit dat een deelbaarheidsbeding de rest van het pakket behoudt.
Voordat u tekent of betaalt
Als nog niets is ondertekend en er geen geld is overgemaakt, pauzeer dan vóór beide stappen. Raadpleeg een Maleisische advocaat die onafhankelijk is van de kliniek, het bureau en iedereen die commissie ontvangt. Geef de advocaat het volledige concept en alle bijbehorende documenten, niet alleen een brochure of samenvatting. Vraag schriftelijke antwoorden op deze vragen: welke dienst wordt werkelijk gekocht; houdt die verband met het regelen van draagmoederschap; welke verplichtingen kunnen niet afdwingbaar zijn; wie houdt iedere betaling; wat gebeurt er als het programma stopt; en zijn werkelijk afzonderlijke rechtmatige diensten apart geprijsd en gecontracteerd? Vraag om de juridische naam van de kliniek, relevante gegevens van de instelling, een gespecificeerde offerte en een duidelijke factuur. Commerciële toezeggingen zijn geen juridisch advies.
Als er al is getekend of betaald
Onderteken geen vervangende overeenkomst, document met terugwerkende datum, valse factuur of nevenbrief die de werkelijke aard van de regeling moet verhullen. Bewaar de bestaande stukken en vraag onafhankelijk advies voordat u opzegt, een aangeboden terugbetaling accepteert of verder betaalt. Laat de advocaat vaststellen welke bedragen naar de draagmoeder, het bureau, de kliniek en andere dienstverleners zijn gegaan, welke diensten daadwerkelijk zijn geleverd en of een vordering voor een afzonderlijke rechtmatige dienst of restitutie mogelijk is. Artikel 66 van de Contracts Act voorziet in teruggave van een verkregen voordeel wanneer een overeenkomst nietig blijkt of een contract nietig wordt. Dit garandeert echter niet in ieder geval terugbetaling. De toepassing op een draagmoederschapsbetaling, vooral wanneer openbare orde een rol speelt, vereist een beoordeling van de concrete feiten.
Te bewaren documenten en bewijs
Bewaar een volledig en ongewijzigd dossier: alle versies van de overeenkomst en bijlagen; voorwaarden en advertenties van het bureau; e-mails, berichten en gespreksnotities; facturen, ontvangstbewijzen, bankoverschrijvingsbevestigingen en gegevens van begunstigden; naam van de kliniek en dienstomschrijving; toestemmingsformulieren; en correspondentie over terugbetaling, annulering of beëindiging. Bewaar waar mogelijk originele elektronische bestanden en metadata en exporteer gesprekken zonder context te verwijderen. Maak een gedateerde tijdlijn van de toezeggingen, wie ze deed, welke bedragen aan wie zijn betaald en welke dienst is geleverd. Publiceer de identiteit of medische gegevens van de draagmoeder niet. Deel gevoelige stukken alleen via een veilig kanaal met adviseurs die ze nodig hebben.
Geschillen, klachten en mogelijke rechtsmiddelen
De juiste vervolgstap hangt af van het geschil. Een vordering tot nakoming van de draagmoederschapsovereenkomst stuit op de uitdrukkelijke verklaring dat deze niet afdwingbaar is. Een geschil over een afzonderlijke rechtmatige dienst, een misleidende toezegging, een betaling per vergissing of onder dwang, of professioneel gedrag kan anders worden beoordeeld. Artikel 66 kan relevant zijn voor restitutie, maar garandeert geen terugbetaling. Een advocaat moet een contractuele vordering onderscheiden van mogelijke restitutie, misleiding, consumentenrechtelijke, toezichthoudende of professionele klachten en de juiste verweerder, het forum, de termijn en het bewijs bepalen. Als het gedrag van een arts ter discussie staat, vraag dan of een klacht bij de bevoegde beroeps- of gezondheidsautoriteit passend is. Vermijd dreigementen en openbare beschuldigingen voordat bewijs en rechtsmiddelen zijn beoordeeld.
Buitenlandse partijen en grensoverschrijdende programma’s
Dat de wensouder of het bureau buitenlands is, de overeenkomst in het buitenland wordt ondertekend of geld naar een buitenlandse rekening gaat, neemt de Maleisische risico’s niet vanzelf weg. Relevant kunnen zijn: de locatie van de kliniek, de woonplaats en geboorteplaats van de draagmoeder, woonplaats en nationaliteit van partijen, de rechtskeuze en het beoogde bestemmingsland van het kind. Ga er niet van uit dat een buitenlandse uitspraak of een overeenkomst onder buitenlands recht de Maleisische autoriteiten automatisch bindt of ouderschap, registratie, nationaliteit of reizen definitief regelt. Vraag vóór aanvang of voortzetting van een grensoverschrijdend programma om afgestemd advies in Maleisië en ieder land waarvan het recht ouderschap, immigratie of erkenning bepaalt. Dit artikel beslist die afzonderlijke vragen niet.
Veilige beslisregel
De veilige werkregel is eenvoudig: teken, betaal of ga niet verder op basis van de belofte dat een Maleisische draagmoederschapsovereenkomst afdwingbaar zal zijn. De belangrijkste directe bron is de National ART Policy van het ministerie van Volksgezondheid; de MMC-richtlijn van 2025 bevestigt het klinische en professionele standpunt en de Contracts Act bevat de algemene regels over een rechtmatig doel, openbare orde en nietige overeenkomsten.
Primaire en aanvullende bronnen
Het officiële beleidspdf is gekoppeld vanaf de publicatiepagina van het ministerie van Volksgezondheid.
- Maleisisch ministerie van Volksgezondheid, National Assisted Reproductive Technology Policy (2021) (MOH_ART_2021)
- Malaysian Medical Council, Guideline on Medically Assisted Reproduction, V2/2025 (aangenomen op 19 augustus 2025) (MMC_MAR_2025)
- Laws of Malaysia, Contracts Act 1950 (Act 136), officiële herdruk (CONTRACTS_ACT_136)
- Yogananthy A/S Thambaiya v Harta Pusaka Idris Osman, Federal Court, samenvatting van de uitspraak (FC_YOGANANTHY)
